Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Έρευνα και Ανάπτυξη της Βιομηχανίας Τροφίμων (σελ. 265) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Έρευνα και Ανάπτυξη της Βιομηχανίας Τροφίμων

Ενδεικτικές λύσεις των 13 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 265): ρόλος και στόχος της έρευνας/R&D, λόγοι και παραδείγματα νέων προϊόντων, ορισμός και κατηγορίες βιοτεχνολογίας, κλασικά προϊόντα βιοτεχνολογίας, γενετική μηχανική (ορισμός, ινσουλίνη, εφαρμογές στη γεωργία, πλεονεκτήματα και προβληματισμός ασφάλειας), βιολογικά/οργανικά τρόφιμα.

Ο ρόλος της έρευνας στη βιομηχανία τροφίμων

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της έρευνας στην ανάπτυξη της βιομηχανίας τροφίμων;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 247-248): «Έρευνα είναι το σύνολο των συστηματικών επιστημονικών και τεχνολογικών δραστηριοτήτων που έχουν σκοπό την παραγωγή νέων γνώσεων και τη χρήση τους σε νέες εφαρμογές… Ο κλάδος των τροφίμων, επειδή συνδέεται με την επιβίωση και την υγεία του ανθρώπου, είναι από τους πιο δυναμικούς και συνεχώς εξελισσόμενους κλάδους… Οι βιομηχανίες τροφίμων οφείλουν να παρακολουθούν τις ερευνητικές εξελίξεις στο χώρο των τροφίμων».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έρευνα παράγει τη νέα επιστημονική και τεχνολογική γνώση πάνω στην οποία στηρίζεται η εξέλιξη του κλάδου των τροφίμων. Επειδή ο κλάδος συνδέεται άμεσα με την επιβίωση και την υγεία του ανθρώπου, είναι από τους πιο δυναμικούς και ταχύτατα εξελισσόμενους κλάδους (χιλιάδες ερευνητικές εργασίες δημοσιεύονται κάθε χρόνο), και οι βιομηχανίες τροφίμων οφείλουν να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις αυτές, αντλώντας πληροφορίες από σύγχρονες βάσεις δεδομένων και τη διεθνή βιβλιογραφία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στόχος και δραστηριότητες του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης

Ερώτηση: Ποιος ο στόχος του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης και πού επικεντρώνονται οι δραστηριότητές του;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 248-250): «Η προσπάθεια των βιομηχανιών κυρίως συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη της βιομηχανίας ή επιχείρησης σε νέους τομείς, όπως είναι η ανάπτυξη νέων προϊόντων και μεθόδων… Στον τομέα των τροφίμων οι δραστηριότητες επικεντρώνονται στα νέα προϊόντα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο στόχος του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης (R & D) είναι η ανάπτυξη της βιομηχανίας/επιχείρησης σε νέους τομείς, δηλαδή η ανάπτυξη νέων προϊόντων και νέων μεθόδων παραγωγής, καθώς και η επίλυση προβλημάτων που αντιμετωπίζει η επιχείρηση. Στον κλάδο των τροφίμων ειδικότερα, οι δραστηριότητές του επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο στα νέα προϊόντα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγοι παραγωγής νέων προϊόντων

Ερώτηση: Λόγοι για παραγωγή νέων προϊόντων.

Απάντηση:

• Αυτούσιο, κατάλογος (σελ. 250-251): «Η αύξηση του πληθυσμού της Γης… Η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών… Οι αλλαγές στις συνθήκες ζωής, που καθιστούν αναγκαία την κατανάλωση τροφίμων με λιγότερες θερμίδες… Η βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου των καταναλωτών… Η ανάγκη προσαρμογής στη νομοθεσία τροφίμων… Ο ανταγωνισμός που υπάρχει μεταξύ των βιομηχανιών τροφίμων».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι λόγοι που οδηγούν τις βιομηχανίες τροφίμων σε συνεχή παραγωγή νέων προϊόντων είναι: η αύξηση του πληθυσμού της Γης και η ανάγκη επαρκούς διατροφής του, η ανάπτυξη νέων τεχνολογιών που αξιοποιούν καλύτερα τα θρεπτικά συστατικά, οι αλλαγές στις συνθήκες ζωής (λιγότερη φυσική δραστηριότητα, ανάγκη για λιγότερες θερμίδες, αύξηση εργαζόμενων γυναικών και ανάγκη για έτοιμα φαγητά/μαζική σίτιση), η βελτίωση του μορφωτικού επιπέδου των καταναλωτών (απαίτηση για περισσότερη πληροφόρηση στις ετικέτες), η ανάγκη προσαρμογής στη συνεχώς μεταβαλλόμενη νομοθεσία τροφίμων και ο έντονος ανταγωνισμός μεταξύ των βιομηχανιών για προϊόντα χαμηλού κόστους που διασφαλίζουν ταυτόχρονα ασφάλεια και υγεία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Νέα προϊόντα και σκοπιμότητά τους

Ερώτηση: Αναφέρετε μερικά νέα προϊόντα και τη σκοπιμότητα ανάπτυξής τους.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 251-253): «τη δημιουργία, πέραν των παραδοσιακών ή κλασικών προϊόντων, και προϊόντων με λιγότερο λίπος, όπως το άπαχο γάλα και τα τυριά light με ελαττωμένη λιποπεριεκτικότητα… μπιφτέκια με πρωτεΐνες σόγιας (φυτικής προέλευσης) σε αντικατάσταση του κρέατος… η τάση για αύξηση κατανάλωσης προϊόντων με φυτικές ίνες… χυμών φρούτων ή και λαχανικών εμπλουτισμένων με βιταμίνες, ειδικών προϊόντων με υποκατάστατα ζάχαρης για διαβητικούς και γαλακτοκομικών προϊόντων… με ζωντανούς ειδικούς μικροοργανισμούς».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραδείγματα νέων προϊόντων: άπαχο γάλα και τυριά light (μειωμένη λιποπεριεκτικότητα), με σκοπιμότητα τη μείωση της κατανάλωσης λίπους· μπιφτέκια με πρωτεΐνες σόγιας, για κάλυψη των αναγκών χορτοφάγων καταναλωτών χωρίς χρήση κρέατος· προϊόντα δημητριακών ολικής άλεσης, για αύξηση πρόσληψης φυτικών ινών· χυμοί φρούτων/λαχανικών εμπλουτισμένοι με βιταμίνες, για βελτίωση της διατροφικής αξίας· ειδικά προϊόντα με υποκατάστατα ζάχαρης, για διαβητικούς καταναλωτές· γιαούρτια και ζυμωμένα γάλατα με ζωντανούς ειδικούς μικροοργανισμούς, με ευνοϊκές επιδράσεις στην υγεία του πεπτικού συστήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός βιοτεχνολογίας και παράδειγμα διεργασίας

Ερώτηση: Τι είναι η βιοτεχνολογία; Αναφέρετε μία γνωστή βιοτεχνολογική διεργασία.

Απάντηση:

• Αυτούσιο, ορισμός (σελ. 253-254): «Η βιοτεχνολογία είναι μια διεπιστημονική δραστηριότητα η οποία εφαρμόζοντας γνώσεις από βασικές επιστήμες, όπως είναι η Βιοχημεία, η Μηχανική και η Μικροβιολογία, έχει σκοπό την παραγωγή αγαθών».
• Αυτούσιο, παράδειγμα (σελ. 254-255): «Μια βιοτεχνολογική διεργασία, γνωστή από πολύ παλιά, είναι η ζύμωση των ζαχάρων… από φρούτα (πιο γνωστά είναι τα σταφύλια για παραγωγή κρασιού) με τη βοήθεια του σακχαρομύκητα (Saccharomyces cerevisiae) κάτω από αναερόβιες συνθήκες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βιοτεχνολογία είναι μια διεπιστημονική δραστηριότητα που, εφαρμόζοντας γνώσεις από βασικές επιστήμες όπως η Βιοχημεία, η Μηχανική και η Μικροβιολογία, έχει σκοπό την παραγωγή αγαθών, χρησιμοποιώντας μικροβιακά, ζωικά ή φυτικά κύτταρα, κυτταρικά οργανίδια ή ένζυμα σε ελεγχόμενες συνθήκες. Γνωστή βιοτεχνολογική διεργασία είναι η αλκοολική ζύμωση των ζαχάρων (γλυκόζη, φρουκτόζη) από τα σταφύλια, με τη βοήθεια του σακχαρομύκητα Saccharomyces cerevisiae, κάτω από αναερόβιες συνθήκες, για την παραγωγή κρασιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κλασική και νέα βιοτεχνολογία

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η κλασική ή παραδοσιακή βιοτεχνολογία και τι η νέα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 255): «Η κλασική βιοτεχνολογία έχει βρει εφαρμογές στην παραγωγή τροφίμων και συστατικών για τη βιομηχανία τροφίμων καθώς και σε άλλους τομείς υγείας (παραγωγή αντιβιοτικών) και προστασίας περιβάλλοντος. Η νέα περιλαμβάνει τη χρησιμοποίηση νεότερων τεχνικών, που έχουν γίνει γνωστές ως γενετική μηχανική, τα δε προϊόντα είναι γνωστά ως γενετικά τροποποιημένα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κλασική ή παραδοσιακή βιοτεχνολογία περιλαμβάνει εφαρμογές στην παραγωγή τροφίμων και συστατικών για τη βιομηχανία τροφίμων, καθώς και σε άλλους τομείς όπως η υγεία (π.χ. παραγωγή αντιβιοτικών) και η προστασία του περιβάλλοντος. Η νέα βιοτεχνολογία περιλαμβάνει τη χρήση νεότερων τεχνικών, γνωστών ως γενετική μηχανική, με αποτέλεσμα προϊόντα γνωστά ως γενετικά τροποποιημένα (στα τρόφιμα: γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κλασικά προϊόντα βιοτεχνολογίας και εφαρμογές τους

Ερώτηση: Αναφέρετε μερικά κλασικά προϊόντα βιοτεχνολογίας και τις εφαρμογές τους στη βιομηχανία τροφίμων.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 255): «Μερικά τέτοια τρόφιμα είναι το τυρί, το γιαούρτι, το κρασί, το ψωμί, το ξύδι, ορισμένα αλλαντικά και η μπίρα».
• Πίνακας 7.1 (σελ. 259): οξυγαλακτικά βακτήρια → παρασκευή γιαουρτιού, τυριών, βουτύρου· Saccharomyces cerevisiae → παρασκευή ψωμιού, κρασιού· S. carlsbergensis → παρασκευή μπύρας· διάφορα ένζυμα (αμυλάση, ρεννίνη, καταλάση, πρωτεάσες/λιπάσες, πηκτίνη) για ποικίλες χρήσεις στη βιομηχανία τροφίμων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλασικά προϊόντα της βιοτεχνολογίας είναι το τυρί, το γιαούρτι, το κρασί, το ψωμί, το ξύδι, ορισμένα αλλαντικά και η μπίρα, που παράγονται με ζύμωση μικροοργανισμών. Στη βιομηχανία τροφίμων εφαρμόζονται: τα οξυγαλακτικά βακτήρια για την παρασκευή γιαουρτιού, τυριών και βουτύρου· ο σακχαρομύκητας Saccharomyces cerevisiae για την παρασκευή ψωμιού και κρασιού· ο S. carlsbergensis για την παρασκευή μπύρας· και διάφορα ένζυμα, όπως η αμυλάση (παραγωγή σιροπιού από άμυλο), η ρεννίνη (πήξιμο γάλακτος), η καταλάση (ασηπτική συσκευασία) και οι πρωτεάσες/λιπάσες (βελτίωση υφής-γεύσης κρέατος/γάλακτος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός γενετικής μηχανικής

Ερώτηση: Τι είναι γενετική μηχανική και τι περιλαμβάνει;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 256): «Ο κλάδος της βιοτεχνολογίας που περιλαμβάνει τεχνικές και μεθόδους χειρισμού της γενετικής ύλης για τη μεταφορά γενετικού υλικού από έναν οργανισμό σε άλλον έγινε γνωστός ως γενετική μηχανική… η γενετική μηχανική άρχισε να διαθέτει μεθόδους που επιτρέπουν τη μεταφορά γενετικού υλικού από ένα ζώο ή φυτό σε βακτήριο ή και αντιστρόφως».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γενετική μηχανική είναι ο κλάδος της βιοτεχνολογίας που περιλαμβάνει τεχνικές και μεθόδους χειρισμού της γενετικής ύλης (DNA), με στόχο τη μεταφορά γενετικού υλικού (γονιδίων) από έναν οργανισμό σε άλλον. Περιλαμβάνει μεθόδους που επιτρέπουν τη μεταφορά γενετικού υλικού ακόμη και μεταξύ διαφορετικών ειδών —από ζώο ή φυτό σε βακτήριο ή αντιστρόφως— σε αντίθεση με τις κλασικές μεθόδους, όπου η μεταφορά γινόταν μόνο εντός του ίδιου είδους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προοπτικές και ερωτήματα της γενετικής μηχανικής

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προοπτικές που ανοίγει η γενετική μηχανική και ποια ερωτήματα εγείρει η εφαρμογή της;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 258): «η γενετική μηχανική άνοιξε προοπτικές για τη βελτίωση της υγείας του ανθρώπου, των γεωργικών και βιομηχανικών προϊόντων, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος. Συγχρόνως, όμως, εγείρονται και μεγάλα ερωτήματα ηθικά, δεοντολογικά, ασφάλειας και γενικά σκοπιμότητας και ισορροπίας της φύσης. Τίθενται επομένως ερωτήματα για το ποιοι περιορισμοί πρέπει να επιβληθούν στη φάση αυτή».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γενετική μηχανική άνοιξε προοπτικές για τη βελτίωση της υγείας του ανθρώπου, των γεωργικών και βιομηχανικών προϊόντων, καθώς και για την προστασία του περιβάλλοντος. Παράλληλα όμως εγείρει μεγάλα ερωτήματα ηθικά, δεοντολογικά, ασφάλειας και γενικότερα σκοπιμότητας και ισορροπίας της φύσης, καθώς και ερωτήματα σχετικά με τους περιορισμούς που πρέπει να επιβληθούν σε αυτή τη νέα και ακόμη σε εμβρυακό στάδιο επιστημονική γνώση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Παρασκευή ινσουλίνης: παλιά και με γενετική μηχανική

Ερώτηση: Πώς παρασκευάζονταν παλιά η ινσουλίνη και πώς με τη βοήθεια της γενετικής μηχανικής;

Απάντηση:

• Αυτούσιο, παλιά μέθοδος (σελ. 258): «Η ινσουλίνη που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως παρασκευάζονταν για τους διαβητικούς με εκχύλιση από το πάγκρεας των σφαγίων των αγελάδων».
• Αυτούσιο, νέα μέθοδος (σελ. 258-259): «όταν οι επιστήμονες ήταν σε θέση να απομονώσουν το γονίδιο που είναι υπεύθυνο για τη σύνθεση της ινσουλίνης στον άνθρωπο και να το ενσωματώσουν σε πλασμίδιο του βακτηρίου Εσκερίτσια (Ε. coli)… Στη συνέχεια, αναπτύσσοντας το μικροοργανισμό κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες, παράγονται σημαντικές ποσότητες ινσουλίνης που είναι ακριβώς η ίδια με αυτή του ανθρώπου».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παλιότερα η ινσουλίνη για τους διαβητικούς παρασκευαζόταν με εκχύλιση από το πάγκρεας σφαγίων αγελάδων (μικρές ποσότητες, υψηλό κόστος, όχι πανομοιότυπη με την ανθρώπινη). Με τη γενετική μηχανική, οι επιστήμονες απομόνωσαν το ανθρώπινο γονίδιο υπεύθυνο για τη σύνθεση ινσουλίνης και το ενσωμάτωσαν σε πλασμίδιο του βακτηρίου Escherichia coli (αφού είχαν προηγουμένως αφαιρέσει με ένζυμα μέρος του γενετικού υλικού του βακτηρίου). Αναπτύσσοντας στη συνέχεια τον μικροοργανισμό σε ελεγχόμενες συνθήκες, παράγονται σημαντικές ποσότητες ινσουλίνης ταυτόσημης με την ανθρώπινη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πλεονεκτήματα γενετικής μηχανικής στη γεωργία και προβληματισμός ασφάλειας

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα από τις εφαρμογές της γενετικής μηχανικής στη γεωργία και γιατί υπάρχει σήμερα έντονος προβληματισμός για την ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων;

Απάντηση:

• Αυτούσιο, πλεονεκτήματα (σελ. 260): «από τις εφαρμογές της γενετικής μηχανικής στη γεωργία, αυξάνεται η παραγωγικότητα, ενώ μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα από την αύξηση της συντηρησιμότητας και τη βελτίωση της γεύσης και υφής των φρούτων και λαχανικών. Οι αποδόσεις επίσης των ζώων σε κρέας ή γάλα μπορούν να αυξηθούν, όπως μπορεί να βελτιωθεί και η ανθεκτικότητα των ζώων και φυτών στις ασθένειες και τις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες».
• Αυτούσιο, προβληματισμός ασφάλειας (σελ. 260): «υπάρχει έντονος προβληματισμός για την ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων ο οποίος θεωρείται δικαιολογημένος, γιατί, με τα ξένα γονίδια που εισάγονται, έχουμε να κάνουμε με ένα δυναμικό και πολύπλοκο σύστημα, όπου παράγονται νέες ουσίες και τελικά τα τρόφιμα είναι με νέες ιδιότητες (π.χ. κίνδυνοι αλλεργίας)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλεονεκτήματα των εφαρμογών της γενετικής μηχανικής στη γεωργία είναι: η αύξηση της παραγωγικότητας, η βελτίωση της ποιότητας (αύξηση συντηρησιμότητας, βελτίωση γεύσης και υφής φρούτων/λαχανικών), η αύξηση των αποδόσεων των ζώων σε κρέας ή γάλα και η βελτίωση της ανθεκτικότητας ζώων και φυτών στις ασθένειες και στις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, υπάρχει σήμερα έντονος και δικαιολογημένος προβληματισμός για την ασφάλεια των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, γιατί τα ξένα γονίδια που εισάγονται δημιουργούν ένα δυναμικό και πολύπλοκο σύστημα στο οποίο παράγονται νέες ουσίες και τα τρόφιμα αποκτούν νέες ιδιότητες, με πιθανούς κινδύνους όπως η πρόκληση αλλεργιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικά ή οργανικά τρόφιμα και πλεονεκτήματά τους

Ερώτηση: Τι είναι τα βιολογικά ή οργανικά τρόφιμα και ποια τα πλεονεκτήματά τους;

Απάντηση:

• Αυτούσιο, ορισμός (σελ. 261): «Βιολογικά ή οργανικά είναι τα προϊόντα που έχουν παραχθεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές για οργανική παραγωγή από αρμόδια υπηρεσία ή οργανισμό».
• Αυτούσιο, πλεονεκτήματα (σελ. 261): «χρησιμοποιεί μεθόδους που ελαχιστοποιούν τους κινδύνους ρύπανσης του εδάφους, αέρα και νερού. Ο βασικός στόχος της Βιολογικής Γεωργίας είναι η δημιουργία των πλέον κατάλληλων συνθηκών για τη διασφάλιση της παραγωγικότητας από τη μία πλευρά, σε συνδυασμό με τη διατήρηση της ζωής των οργανισμών του εδάφους, των φυτών, των ζώων και την υγεία των ανθρώπων».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βιολογικά ή οργανικά τρόφιμα είναι τα προϊόντα που έχουν παραχθεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές για οργανική παραγωγή από αρμόδια υπηρεσία ή οργανισμό (Βιολογική Γεωργία, νομοθετημένη από την Ε.Ε. με τον Καν. ΕΟΚ 2092/91). Πλεονέκτημά τους είναι ότι η παραγωγή τους χρησιμοποιεί μεθόδους που ελαχιστοποιούν τους κινδύνους ρύπανσης εδάφους, αέρα και νερού (χωρίς χημικά λιπάσματα/φυτοφάρμακα), διασφαλίζοντας την παραγωγικότητα σε συνδυασμό με τη διατήρηση της ζωής των οργανισμών του εδάφους, των φυτών, των ζώων και την υγεία των ανθρώπων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λόγοι εφαρμογής γενετικής μηχανικής στη γεωργία και τα τρόφιμα

Ερώτηση: Ποιοι λόγοι οδηγούν στην εφαρμογή της γενετικής μηχανικής στη γεωργία και στα τρόφιμα;

Απάντηση:

• ⚠️ Η ερώτηση επαναλαμβάνει, με διαφορετική διατύπωση, το ίδιο απόσπασμα με την ερ.11 (§7.4.2, σελ. 260) — απαντάται πλήρως από αυτό.
• Αυτούσιο (σελ. 260): «Είναι προφανές ότι από τις εφαρμογές της γενετικής μηχανικής στη γεωργία, αυξάνεται η παραγωγικότητα, ενώ μπορεί να βελτιωθεί η ποιότητα από την αύξηση της συντηρησιμότητας και τη βελτίωση της γεύσης και υφής των φρούτων και λαχανικών. Οι αποδόσεις επίσης των ζώων σε κρέας ή γάλα μπορούν να αυξηθούν, όπως μπορεί να βελτιωθεί και η ανθεκτικότητα των ζώων και φυτών στις ασθένειες και τις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι λόγοι που οδηγούν στην εφαρμογή της γενετικής μηχανικής στη γεωργία και στα τρόφιμα είναι η δυνατότητα αύξησης της παραγωγικότητας, η βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων (μεγαλύτερη συντηρησιμότητα, καλύτερη γεύση και υφή φρούτων/λαχανικών), η αύξηση των αποδόσεων των ζώων σε κρέας ή γάλα, καθώς και η βελτίωση της ανθεκτικότητας ζώων και φυτών στις ασθένειες και στις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες.

Κριτήρια αξιολόγησης: