Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Προμήθεια Πρώτης Ύλης (σελ. 141) – ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Προμήθεια Πρώτης Ύλης

Ενδεικτικές λύσεις των 17 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 141): πρώτη ύλη και προέλευσή της, βοηθητικές ύλες (προσθετικές ουσίες, μέσα συσκευασίας), κατηγορίες και δράση προσθετικών ουσιών (χρωστικές, συντηρητικά, γαλακτωματοποιητές κ.ά.), ποιότητα πρώτης ύλης και συστήματα διασφάλισης ποιότητας, παράγοντες ποιότητας γάλακτος, φρούτων/λαχανικών, κρέατος, βιομηχανικής τομάτας και ελαιοκάρπου.


Ορισμός πρώτης ύλης

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο «πρώτη ύλη»;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 122): «Με τον όρο Πρώτες Ύλες, εννοούμε τα προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής, που δεν έχουν υποστεί κανενός είδους επεξεργασία και βρίσκονται στη φυσική τους κατάσταση».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτη ύλη είναι τα προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής που δεν έχουν υποστεί καμία επεξεργασία και βρίσκονται στη φυσική τους κατάσταση· συχνά δίνει και την ονομασία της στο βιομηχανικό προϊόν που παράγεται από αυτήν (π.χ. βιομηχανία επεξεργασίας τομάτας).

Κριτήρια αξιολόγησης:


Προέλευση της πρώτης ύλης

Ερώτηση: Ποια είναι η προέλευση της πρώτης ύλης;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 121-122): «Τα προϊόντα αυτά μπορούν να διακριθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Προϊόντα Φυτικής Προέλευσης — Προϊόντα Ζωικής Προέλευσης». Φυτικά: σιτηρά, όσπρια, λαχανικά/κηπευτικά, προϊόντα δενδρωδών καλλιεργειών, σταφύλια, αρωματικά/φαρμακευτικά φυτά. Ζωικά: κρέας, γάλα, αυγά, μέλι, αλιεύματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρώτη ύλη προέρχεται από την πρωτογενή παραγωγή και διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: προϊόντα φυτικής προέλευσης (σιτηρά, όσπρια, λαχανικά, προϊόντα δενδρωδών καλλιεργειών, σταφύλια, αρωματικά/φαρμακευτικά φυτά) και προϊόντα ζωικής προέλευσης (κρέας, γάλα, αυγά, μέλι, αλιεύματα).

Κριτήρια αξιολόγησης:


Βοηθητικές ύλες και κατηγορίες τους

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο «βοηθητικές ύλες», και ποιες κατηγορίες γνωρίζετε;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο, ορισμός (σελ. 130): «Με τον όρο βοηθητικές ύλες, εννοούμε όλα τα υλικά, τα οποία χρησιμοποιούνται γενικά σε μικρές ποσότητες, αλλά είναι απαραίτητα για την παραγωγή ενός βιομηχανικού προϊόντος».
  • ⚠️ Το βιβλίο δεν δίνει ρητή δίλεκτη λίστα «κατηγοριών» βοηθητικών υλών σε μία πρόταση — η ενότητα §4.2 αναπτύσσεται σε δύο υποενότητες: §4.2.1 Προσθετικές ουσίες των τροφίμων (σελ. 130-135) και §4.2.2 Μέσα συσκευασίας (σελ. 135).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοηθητικές ύλες είναι όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται γενικά σε μικρές ποσότητες αλλά είναι απαραίτητα για την παραγωγή ενός βιομηχανικού προϊόντος (μπορεί να παραμένουν στο τελικό προϊόν ή να απομακρύνονται μετά τη χρήση τους). Οι δύο βασικές κατηγορίες βοηθητικών υλών, όπως αναπτύσσονται στο κεφάλαιο, είναι οι προσθετικές ουσίες των τροφίμων και τα μέσα συσκευασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

  • Η εκφώνηση ζητά «κατηγορίες» βοηθητικών υλών· το βιβλίο δεν δίνει ενιαία λίστα, αλλά αναπτύσσει το θέμα σε δύο διαδοχικές υποενότητες (προσθετικές ουσίες / μέσα συσκευασίας), που η απάντηση παρουσιάζει ως τις δύο κατηγορίες.

Κυριότερα μέσα συσκευασίας

Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέσα συσκευασίας;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 135): «Τα μέσα συσκευασίας (κουτιά, βάζα, μπουκάλια, σακούλες κ.ά.), για τα οποία θα γίνει ειδική αναφορά στο έκτο κεφάλαιο, κατασκευάζονται σήμερα από μεγάλες βιομηχανίες, οι οποίες έχουν και την ευθύνη για τον ποιοτικό έλεγχο των προϊόντων τους».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέσα συσκευασίας που αναφέρει το βιβλίο είναι τα κουτιά, τα βάζα, τα μπουκάλια και οι σακούλες· κατασκευάζονται από ειδικές βιομηχανίες, που φέρουν την ευθύνη του ποιοτικού τους ελέγχου, ενώ η βιομηχανία τροφίμων που τα παραλαμβάνει οφείλει επίσης να ελέγχει αν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Προσθετικές ουσίες — ορισμός και σκοπός

Ερώτηση: Τι είναι οι προσθετικές ουσίες και σε τι αποσκοπεί η χρήση τους;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο, ορισμός (κατά FAO) (σελ. 130): «οι προσθετικές ουσίες ή προσθετικές ύλες ή πρόσθετα είναι ουσίες που προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα, γενικά σε μικρές ποσότητες, για να επιτελέσουν έναν ορισμένο σκοπό».
  • Αυτούσιο, σκοπός (σελ. 130): «τα πρόσθετα προστίθενται στα τρόφιμα με σκοπό να βοηθήσουν: την επεξεργασία τους — τη συντήρησή τους — τη βελτίωση της ποιότητάς τους (όπως εμφάνιση, γεύση, οσμή, χρώμα κ.λπ.) — τη βελτίωση και διατήρηση της θρεπτικής τους αξίας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσθετικές ουσίες (πρόσθετα) είναι, κατά τον FAO, ουσίες που προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα, γενικά σε μικρές ποσότητες, για να βοηθήσουν στην επεξεργασία τους, στη συντήρησή τους, στη βελτίωση της ποιότητάς τους (εμφάνιση, γεύση, οσμή, χρώμα) και στη βελτίωση/διατήρηση της θρεπτικής τους αξίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Κατηγορίες προσθετικών ουσιών

Ερώτηση: Ποιες κατηγορίες προσθετικών ουσιών γνωρίζετε;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 132): «Οι προσθετικές ουσίες χωρίζονται στις ακόλουθες κατηγορίες: οξέα, αλκάλεα και ρυθμιστικά διαλύματα — βελτιωτικά αλεύρων — γαλακτωματοποιητές, σταθεροποιητές και πηκτωματογόνα — χρωστικές ουσίες — αρωματικές ουσίες — αντιοξειδωτικές ουσίες — γλυκαντικές ύλες — θρεπτικές ουσίες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κατηγορίες προσθετικών ουσιών είναι: οξέα/αλκάλεα και ρυθμιστικά διαλύματα, βελτιωτικά αλεύρων, γαλακτωματοποιητές/σταθεροποιητές/πηκτωματογόνα, χρωστικές ουσίες, αρωματικές ουσίες, αντιοξειδωτικές ουσίες, γλυκαντικές ύλες και θρεπτικές ουσίες.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Δράση γαλακτωματοποιητών-σταθεροποιητών-πηκτωματογόνων

Ερώτηση: Ποια είναι η δράση των γαλακτωματοποιητών, σταθεροποιητών και πηκτωματογόνων;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 132-133): «Πολλά τρόφιμα αποτελούνται από δύο βασικά συστατικά, που δεν μπορούν να αναμιχθούν μεταξύ τους, όπως μια υδαρή και μια λιπαρή ουσία. Για να επιτευχθεί η ανάμιξη των συστατικών αυτών και να διευκολυνθεί ο σχηματισμός γαλακτωμάτων, χρησιμοποιούνται ουσίες που ονομάζονται γαλακτωματοποιητές και σταθεροποιητές. Οι ουσίες αυτές βελτιώνουν τον όγκο του προϊόντος και τελικά βοηθούν στην καλύτερη εμφάνιση και διατήρηση του τροφίμου».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι γαλακτωματοποιητές, σταθεροποιητές και πηκτωματογόνα διευκολύνουν την ανάμιξη συστατικών που φυσιολογικά δεν αναμιγνύονται (π.χ. υδαρή με λιπαρή ουσία), βοηθώντας στο σχηματισμό γαλακτωμάτων· παράλληλα βελτιώνουν τον όγκο, την εμφάνιση και τη διατήρηση του τροφίμου (π.χ. ζελατίνη, πηκτίνη, άμυλο, λεκιθίνη, αραβικό κόμμι, σε παγωτά, σοκολάτες, βούτυρο, κατεψυγμένα επιδόρπια).

Κριτήρια αξιολόγησης:


Χρωστικές ουσίες τροφίμων

Ερώτηση: Αναφέρετε μερικές χρωστικές ουσίες, που χρησιμοποιεί η βιομηχανία τροφίμων και σε ποια είδη τροφίμων προστίθενται αυτές.

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 133): «Οι φυσικές χρωστικές που χρησιμοποιεί συνήθως η βιομηχανία τροφίμων είναι η χλωροφύλλη, τα καροτένια, οι ανθοκυάνες, το καραμελλόχρωμα κ.λπ.. Είδη τροφίμων, στα οποία χρησιμοποιούνται χρωστικές ουσίες, είναι τα προϊόντα ζαχαροπλαστικής, αρτοποιίας, αναψυκτικά και μερικά γαλακτοκομικά προϊόντα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιεί η βιομηχανία τροφίμων είναι η χλωροφύλλη, τα καροτένια, οι ανθοκυάνες και το καραμελόχρωμα· προστίθενται κυρίως σε προϊόντα ζαχαροπλαστικής, αρτοποιίας, αναψυκτικά και μερικά γαλακτοκομικά προϊόντα.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Συντηρητικά

Ερώτηση: Τι είναι τα συντηρητικά; Αναφέρετε μερικά από αυτά. Σε ποια είδη τροφίμων προστίθενται;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο, ορισμός (σελ. 134): «Είναι ουσίες που χρησιμοποιούνται από τη βιομηχανία τροφίμων με σκοπό να εμποδίσουν την ανάπτυξη των μικροβίων, που είναι και η σημαντικότερη αιτία αλλοίωσης των τροφίμων».
  • Αυτούσιο, παραδείγματα (σελ. 134): «το βενζοϊκό νάτριο, το σορβικό οξύ, το διοξείδιο του θείου ή θειώδη άλατα, τα νιτρικά και νιτρώδη άλατα. Επίσης ως συντηρητικά μπορούν να δράσουν η ζάχαρη, το αλάτι, η αλκοόλη, ο καπνός (… π.χ. αλλαντικά)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συντηρητικά είναι ουσίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη μικροβίων, τη σημαντικότερη αιτία αλλοίωσης των τροφίμων. Παραδείγματα: βενζοϊκό νάτριο, σορβικό οξύ, διοξείδιο του θείου/θειώδη άλατα, νιτρικά/νιτρώδη άλατα, αλλά και φυσικά συντηρητικά όπως ζάχαρη, αλάτι, αλκοόλη και καπνός (π.χ. στα αλλαντικά μέσω καπνίσματος).

Κριτήρια αξιολόγησης:


Κατηγορία αλατιού-ζάχαρης-καπνού-αλκοόλης

Ερώτηση: Το αλάτι, η ζάχαρη, ο καπνός, οι αλκοόλες σε ποια κατηγορία προσθετικών ουσιών περιλαμβάνονται;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 134): «Επίσης ως συντηρητικά μπορούν να δράσουν η ζάχαρη, το αλάτι, η αλκοόλη, ο καπνός (το κάπνισμα των τροφίμων εκτός από βελτίωση γεύσης και οσμής σημαίνει και συντήρηση, π.χ. αλλαντικά)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αλάτι, η ζάχαρη, ο καπνός και οι αλκοόλες περιλαμβάνονται στην κατηγορία των συντηρητικών, αφού μπορούν να δράσουν εμποδίζοντας την ανάπτυξη μικροβίων και συμβάλλοντας στη συντήρηση του τροφίμου.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Ποιότητα πρώτης ύλης — ορισμός

Ερώτηση: Τι σημαίνει ο όρος «Ποιότητα Πρώτης Ύλης»;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 136): «Με τον όρο ποιότητα της πρώτης ύλης, εννοούμε το σύνολο των ιδιοτήτων που πρέπει να χαρακτηρίζουν ένα προϊόν και να το κάνουν αποδεκτό κατ' αρχήν από τη βιομηχανία. Τέτοιες ιδιότητες μπορεί να είναι οργανοληπτικές ή φυσικοχημικές και εξαρτώνται από το είδος του προϊόντος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ποιότητα πρώτης ύλης είναι το σύνολο των ιδιοτήτων (οργανοληπτικών ή φυσικοχημικών, ανάλογα με το είδος του προϊόντος) που πρέπει να χαρακτηρίζουν μια πρώτη ύλη και να την κάνουν αποδεκτή από τη βιομηχανία.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Σύστημα Διασφάλισης της Ποιότητας

Ερώτηση: Τι σημαίνει «Σύστημα Διασφάλισης της Ποιότητας»;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 135-136): «Σήμερα στη βιομηχανία τροφίμων, γίνεται λόγος για Ολοκληρωμένα Συστήματα Διασφάλισης της Ποιότητας των Προϊόντων. Τα συστήματα αυτά προϋποθέτουν συνεργασία και συντονισμό όλων των φορέων που εμπλέκονται στη διαδικασία παραγωγής του προϊόντος (παραγωγός, βιομηχανία, διανομείς, πωλητές, καταναλωτές)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα (Ολοκληρωμένο) Διασφάλισης της Ποιότητας είναι το σύστημα που προϋποθέτει συνεργασία και συντονισμό όλων των φορέων που εμπλέκονται στην παραγωγή ενός προϊόντος —παραγωγό, βιομηχανία, διανομείς, πωλητές και καταναλωτές— ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα σε όλα τα στάδια της αλυσίδας.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Παράγοντες ποιότητας νωπού γάλακτος

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την ποιότητα του φρέσκου γάλακτος, που αποτελεί πρώτη ύλη στη γαλακτοβιομηχανία;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 136): «Το θέμα της καλής ποιότητας του νωπού γάλακτος αρχίζει από την υγιεινή κατάσταση του ζώου… όταν μιλάμε για ποιότητα νωπού γάλακτος, αναφερόμαστε πρώτα στον τόπο παραγωγής. Στη συνέχεια παίζουν ρόλο οι συνθήκες μεταφοράς του γάλακτος από τα αγροκτήματα».
  • Αυτούσιο, έλεγχοι (σελ. 136): «η βιομηχανία γάλακτος είναι υποχρεωμένη να ελέγχει το προϊόν που παραλαμβάνει, ως προς τις οργανοληπτικές του ιδιότητες: χρώμα, υφή, γεύση, φυσιολογική οξύτητα… αν περιέχει αντιβιοτικά, τη μικροβιολογική του κατάσταση και τη λιποπεριεκτικότητά του, τη σταθερότητά του κατά τη θέρμανση ή αν έχει γίνει νοθεία με προσθήκη νερού».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του νωπού γάλακτος καθορίζουν: η υγιεινή κατάσταση του ζώου, ο τόπος παραγωγής και οι συνθήκες μεταφοράς από τα αγροκτήματα. Η βιομηχανία ελέγχει τις οργανοληπτικές ιδιότητες (χρώμα, υφή, γεύση, οξύτητα), την παρουσία αντιβιοτικών, τη μικροβιολογική κατάσταση, τη λιποπεριεκτικότητα, τη σταθερότητα στη θέρμανση και ενδεχόμενη νοθεία με νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Έλεγχος φρούτων-λαχανικών προς μεταποίηση

Ερώτηση: Τι ελέγχει η βιομηχανία τροφίμων κατά την παραλαβή των φρούτων και λαχανικών, που προορίζονται για μεταποίηση;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο, στην παραλαβή (σελ. 125, για τα φρούτα): «γίνεται δειγματοληπτικός έλεγχος στα φρούτα, ως προς τις οργανοληπτικές ιδιότητες, το στάδιο ωρίμανσης, το μέγεθος των καρπών και την περιεκτικότητα σε ζάχαρα».
  • Αυτούσιο, με όργανα (σελ. 138): «Με αυτά, είναι σε θέση να ελέγχει και να προσδιορίζει το στάδιο συλλογής και το βαθμό ωρίμανσης των φρούτων και λαχανικών (τρυφερόμετρα), την περιεκτικότητα σε ζάχαρα (διαθλασίμετρα) και το χρώμα τους (χρωματόμετρα)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά την παραλαβή φρούτων/λαχανικών η βιομηχανία ελέγχει τις οργανοληπτικές ιδιότητες, το στάδιο ωρίμανσης, το μέγεθος των καρπών και την περιεκτικότητα σε ζάχαρα· με ειδικά όργανα προσδιορίζει επίσης το στάδιο συλλογής/βαθμό ωρίμανσης (τρυφερόμετρα), την περιεκτικότητα σε ζάχαρα (διαθλασίμετρα) και το χρώμα (χρωματόμετρα).

Κριτήρια αξιολόγησης:


Παράγοντες ποιότητας κρέατος

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες, που καθορίζουν την ποιότητα του κρέατος που αποτελεί πρώτη ύλη για την παραγωγή αλλαντικών και κρεατοσκευασμάτων;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 136-137): «Οι συνθήκες εκτροφής των ζώων, η ποιότητα των ζωοτροφών που τους χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια της εκτροφής, οι συνθήκες σταβλισμού, ο τρόπος μεταφοράς των ζώων στα σφαγεία, (αν, για παράδειγμα, τα ζώα ήταν σε κατάσταση στρες), ο τρόπος αποθήκευσης των σφαγίων σε ψυγεία είναι παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα της πρώτης ύλης της βιομηχανίας κρέατος».
  • Αυτούσιο, έλεγχοι στην παραλαβή (σελ. 137): «είναι υποχρεωμένη να ελέγξει την εμφάνιση, την υφή, την οσμή, την τρυφερότητα, το μικροβιακό φορτίο, την περιεκτικότητα σε λίπος και άλλους παράγοντες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του κρέατος ως πρώτης ύλης καθορίζουν: οι συνθήκες εκτροφής των ζώων, η ποιότητα των ζωοτροφών, οι συνθήκες σταβλισμού, ο τρόπος μεταφοράς στα σφαγεία (π.χ. συνθήκες στρες) και ο τρόπος αποθήκευσης των σφαγίων σε ψυγεία· κατά την παραλαβή ελέγχονται επιπλέον η εμφάνιση, η υφή, η οσμή, η τρυφερότητα, το μικροβιακό φορτίο και η περιεκτικότητα σε λίπος.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Παράγοντες ποιότητας βιομηχανικής τομάτας

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα της βιομηχανικής τομάτας, την οποία χρησιμοποιεί η βιομηχανία παρασκευής τοματοπολτού;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 138): «θα πρέπει η πρώτη ύλη να έχει συγκομισθεί πρόσφατα, να βρίσκεται σε κατάλληλο βαθμό ωριμότητας, ώστε ο καρπός να έχει το έντονο φυσικό κόκκινο χρώμα και το χαρακτηριστικό άρωμα και τη γεύση. Να είναι απαλλαγμένη από ξένες ύλες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων, να μην έχει ελαττώματα, να μην έχει υποστεί φθορές από μηχανικά αίτια ή από ήλιο και χαλάζι και να μην έχει πολτοποιηθεί. Να είναι υγιής χωρίς μυκητολογικές και εντομολογικές ασθένειες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιομηχανική τομάτα για παρασκευή τοματοπολτού πρέπει: να έχει συγκομισθεί πρόσφατα, να βρίσκεται στο κατάλληλο στάδιο ωριμότητας (έντονο κόκκινο χρώμα, χαρακτηριστικό άρωμα/γεύση), να είναι απαλλαγμένη από ξένες ύλες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων, χωρίς ελαττώματα ή φθορές (μηχανικές, ήλιος, χαλάζι), να μην έχει πολτοποιηθεί και να είναι υγιής, χωρίς μυκητολογικές ή εντομολογικές ασθένειες.

Κριτήρια αξιολόγησης:


Παράγοντες ποιότητας ελαιοκάρπου-ελαιολάδου

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ποιότητα της πρώτης ύλης (του ελαιοκάρπου) και υποβαθμίζουν την ποιότητα του ελαιολάδου;

Απάντηση:

  • Αυτούσιο (σελ. 138): «Οι παράγοντες που την επηρεάζουν είναι η ποικιλία της ελιάς, οι καλλιεργητικές φροντίδες των ελαιοδέντρων, η μέθοδος συλλογής του ελαιοκάρπου και η υγιεινή του κατάσταση τη στιγμή της συγκομιδής που σχετίζεται άμεσα με την έκταση της προσβολής του από δάκο».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του ελαιοκάρπου (και επομένως του παρθένου ελαιολάδου) επηρεάζουν: η ποικιλία της ελιάς, οι καλλιεργητικές φροντίδες των ελαιοδέντρων, η μέθοδος συλλογής του ελαιοκάρπου και η υγιεινή του κατάσταση τη στιγμή της συγκομιδής, που σχετίζεται άμεσα με την έκταση προσβολής του από δάκο.

Κριτήρια αξιολόγησης:


 ΣΧΟΛΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ