Ενδεικτικές λύσεις των 17 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 141): πρώτη ύλη και προέλευσή της, βοηθητικές ύλες (προσθετικές ουσίες, μέσα συσκευασίας), κατηγορίες και δράση προσθετικών ουσιών (χρωστικές, συντηρητικά, γαλακτωματοποιητές κ.ά.), ποιότητα πρώτης ύλης και συστήματα διασφάλισης ποιότητας, παράγοντες ποιότητας γάλακτος, φρούτων/λαχανικών, κρέατος, βιομηχανικής τομάτας και ελαιοκάρπου.
Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο «πρώτη ύλη»;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτη ύλη είναι τα προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής που δεν έχουν υποστεί καμία επεξεργασία και βρίσκονται στη φυσική τους κατάσταση· συχνά δίνει και την ονομασία της στο βιομηχανικό προϊόν που παράγεται από αυτήν (π.χ. βιομηχανία επεξεργασίας τομάτας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η προέλευση της πρώτης ύλης;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρώτη ύλη προέρχεται από την πρωτογενή παραγωγή και διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: προϊόντα φυτικής προέλευσης (σιτηρά, όσπρια, λαχανικά, προϊόντα δενδρωδών καλλιεργειών, σταφύλια, αρωματικά/φαρμακευτικά φυτά) και προϊόντα ζωικής προέλευσης (κρέας, γάλα, αυγά, μέλι, αλιεύματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο «βοηθητικές ύλες», και ποιες κατηγορίες γνωρίζετε;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοηθητικές ύλες είναι όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται γενικά σε μικρές ποσότητες αλλά είναι απαραίτητα για την παραγωγή ενός βιομηχανικού προϊόντος (μπορεί να παραμένουν στο τελικό προϊόν ή να απομακρύνονται μετά τη χρήση τους). Οι δύο βασικές κατηγορίες βοηθητικών υλών, όπως αναπτύσσονται στο κεφάλαιο, είναι οι προσθετικές ουσίες των τροφίμων και τα μέσα συσκευασίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα μέσα συσκευασίας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέσα συσκευασίας που αναφέρει το βιβλίο είναι τα κουτιά, τα βάζα, τα μπουκάλια και οι σακούλες· κατασκευάζονται από ειδικές βιομηχανίες, που φέρουν την ευθύνη του ποιοτικού τους ελέγχου, ενώ η βιομηχανία τροφίμων που τα παραλαμβάνει οφείλει επίσης να ελέγχει αν ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι οι προσθετικές ουσίες και σε τι αποσκοπεί η χρήση τους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσθετικές ουσίες (πρόσθετα) είναι, κατά τον FAO, ουσίες που προστίθενται σκόπιμα στα τρόφιμα, γενικά σε μικρές ποσότητες, για να βοηθήσουν στην επεξεργασία τους, στη συντήρησή τους, στη βελτίωση της ποιότητάς τους (εμφάνιση, γεύση, οσμή, χρώμα) και στη βελτίωση/διατήρηση της θρεπτικής τους αξίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες κατηγορίες προσθετικών ουσιών γνωρίζετε;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κατηγορίες προσθετικών ουσιών είναι: οξέα/αλκάλεα και ρυθμιστικά διαλύματα, βελτιωτικά αλεύρων, γαλακτωματοποιητές/σταθεροποιητές/πηκτωματογόνα, χρωστικές ουσίες, αρωματικές ουσίες, αντιοξειδωτικές ουσίες, γλυκαντικές ύλες και θρεπτικές ουσίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η δράση των γαλακτωματοποιητών, σταθεροποιητών και πηκτωματογόνων;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι γαλακτωματοποιητές, σταθεροποιητές και πηκτωματογόνα διευκολύνουν την ανάμιξη συστατικών που φυσιολογικά δεν αναμιγνύονται (π.χ. υδαρή με λιπαρή ουσία), βοηθώντας στο σχηματισμό γαλακτωμάτων· παράλληλα βελτιώνουν τον όγκο, την εμφάνιση και τη διατήρηση του τροφίμου (π.χ. ζελατίνη, πηκτίνη, άμυλο, λεκιθίνη, αραβικό κόμμι, σε παγωτά, σοκολάτες, βούτυρο, κατεψυγμένα επιδόρπια).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Αναφέρετε μερικές χρωστικές ουσίες, που χρησιμοποιεί η βιομηχανία τροφίμων και σε ποια είδη τροφίμων προστίθενται αυτές.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιεί η βιομηχανία τροφίμων είναι η χλωροφύλλη, τα καροτένια, οι ανθοκυάνες και το καραμελόχρωμα· προστίθενται κυρίως σε προϊόντα ζαχαροπλαστικής, αρτοποιίας, αναψυκτικά και μερικά γαλακτοκομικά προϊόντα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι τα συντηρητικά; Αναφέρετε μερικά από αυτά. Σε ποια είδη τροφίμων προστίθενται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συντηρητικά είναι ουσίες που εμποδίζουν την ανάπτυξη μικροβίων, τη σημαντικότερη αιτία αλλοίωσης των τροφίμων. Παραδείγματα: βενζοϊκό νάτριο, σορβικό οξύ, διοξείδιο του θείου/θειώδη άλατα, νιτρικά/νιτρώδη άλατα, αλλά και φυσικά συντηρητικά όπως ζάχαρη, αλάτι, αλκοόλη και καπνός (π.χ. στα αλλαντικά μέσω καπνίσματος).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Το αλάτι, η ζάχαρη, ο καπνός, οι αλκοόλες σε ποια κατηγορία προσθετικών ουσιών περιλαμβάνονται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αλάτι, η ζάχαρη, ο καπνός και οι αλκοόλες περιλαμβάνονται στην κατηγορία των συντηρητικών, αφού μπορούν να δράσουν εμποδίζοντας την ανάπτυξη μικροβίων και συμβάλλοντας στη συντήρηση του τροφίμου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι σημαίνει ο όρος «Ποιότητα Πρώτης Ύλης»;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ποιότητα πρώτης ύλης είναι το σύνολο των ιδιοτήτων (οργανοληπτικών ή φυσικοχημικών, ανάλογα με το είδος του προϊόντος) που πρέπει να χαρακτηρίζουν μια πρώτη ύλη και να την κάνουν αποδεκτή από τη βιομηχανία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι σημαίνει «Σύστημα Διασφάλισης της Ποιότητας»;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα (Ολοκληρωμένο) Διασφάλισης της Ποιότητας είναι το σύστημα που προϋποθέτει συνεργασία και συντονισμό όλων των φορέων που εμπλέκονται στην παραγωγή ενός προϊόντος —παραγωγό, βιομηχανία, διανομείς, πωλητές και καταναλωτές— ώστε να διασφαλίζεται η ποιότητα σε όλα τα στάδια της αλυσίδας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την ποιότητα του φρέσκου γάλακτος, που αποτελεί πρώτη ύλη στη γαλακτοβιομηχανία;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του νωπού γάλακτος καθορίζουν: η υγιεινή κατάσταση του ζώου, ο τόπος παραγωγής και οι συνθήκες μεταφοράς από τα αγροκτήματα. Η βιομηχανία ελέγχει τις οργανοληπτικές ιδιότητες (χρώμα, υφή, γεύση, οξύτητα), την παρουσία αντιβιοτικών, τη μικροβιολογική κατάσταση, τη λιποπεριεκτικότητα, τη σταθερότητα στη θέρμανση και ενδεχόμενη νοθεία με νερό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι ελέγχει η βιομηχανία τροφίμων κατά την παραλαβή των φρούτων και λαχανικών, που προορίζονται για μεταποίηση;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά την παραλαβή φρούτων/λαχανικών η βιομηχανία ελέγχει τις οργανοληπτικές ιδιότητες, το στάδιο ωρίμανσης, το μέγεθος των καρπών και την περιεκτικότητα σε ζάχαρα· με ειδικά όργανα προσδιορίζει επίσης το στάδιο συλλογής/βαθμό ωρίμανσης (τρυφερόμετρα), την περιεκτικότητα σε ζάχαρα (διαθλασίμετρα) και το χρώμα (χρωματόμετρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες, που καθορίζουν την ποιότητα του κρέατος που αποτελεί πρώτη ύλη για την παραγωγή αλλαντικών και κρεατοσκευασμάτων;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του κρέατος ως πρώτης ύλης καθορίζουν: οι συνθήκες εκτροφής των ζώων, η ποιότητα των ζωοτροφών, οι συνθήκες σταβλισμού, ο τρόπος μεταφοράς στα σφαγεία (π.χ. συνθήκες στρες) και ο τρόπος αποθήκευσης των σφαγίων σε ψυγεία· κατά την παραλαβή ελέγχονται επιπλέον η εμφάνιση, η υφή, η οσμή, η τρυφερότητα, το μικροβιακό φορτίο και η περιεκτικότητα σε λίπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν την ποιότητα της βιομηχανικής τομάτας, την οποία χρησιμοποιεί η βιομηχανία παρασκευής τοματοπολτού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιομηχανική τομάτα για παρασκευή τοματοπολτού πρέπει: να έχει συγκομισθεί πρόσφατα, να βρίσκεται στο κατάλληλο στάδιο ωριμότητας (έντονο κόκκινο χρώμα, χαρακτηριστικό άρωμα/γεύση), να είναι απαλλαγμένη από ξένες ύλες και υπολείμματα φυτοφαρμάκων, χωρίς ελαττώματα ή φθορές (μηχανικές, ήλιος, χαλάζι), να μην έχει πολτοποιηθεί και να είναι υγιής, χωρίς μυκητολογικές ή εντομολογικές ασθένειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ποιότητα της πρώτης ύλης (του ελαιοκάρπου) και υποβαθμίζουν την ποιότητα του ελαιολάδου;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ποιότητα του ελαιοκάρπου (και επομένως του παρθένου ελαιολάδου) επηρεάζουν: η ποικιλία της ελιάς, οι καλλιεργητικές φροντίδες των ελαιοδέντρων, η μέθοδος συλλογής του ελαιοκάρπου και η υγιεινή του κατάσταση τη στιγμή της συγκομιδής, που σχετίζεται άμεσα με την έκταση προσβολής του από δάκο.
Κριτήρια αξιολόγησης: