Ενδεικτικές λύσεις των 21 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 85): ορισμός τροφίμων, θρεπτικά συστατικά (πρωτεΐνες, λίπη, υδατάνθρακες, ανόργανα άλατα, βιταμίνες, νερό), κατηγορίες τροφίμων, θρεπτική αξία, θερμίδα/θερμιδική αξία και διατροφικό ισοζύγιο.
Ερώτηση: Ποιος είναι ο ορισμός των τροφίμων;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με τον Ελληνικό Κώδικα Τροφίμων Ποτών και Αντικειμένων Κοινής Χρήσης, ως «τρόφιμα» νοούνται όλα τα στερεά ή υγρά προϊόντα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως τροφή από τον άνθρωπο, καθώς και όλες οι ουσίες που προστίθενται σε αυτά για να βελτιώσουν τις οργανοληπτικές τους ιδιότητες (γεύση, χρώμα κ.λπ.).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιο είναι το δομικό συστατικό των πρωτεϊνών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δομικό συστατικό των πρωτεϊνών είναι τα αμινοξέα. Στο μόριο κάθε πρωτεΐνης συμμετέχουν 20 διαφορετικά αμινοξέα, τα οποία ενώνονται μεταξύ τους με πεπτιδικούς δεσμούς σχηματίζοντας μακρές αλυσίδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πιο σοβαρές αλλοιώσεις των λιπαρών ουσιών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο σοβαρές αλλοιώσεις των λιπαρών ουσιών είναι η ανάπτυξη οξύτητας (διάσπαση σε γλυκερίνη και ελεύθερα λιπαρά οξέα) και το τάγγισμα, που είναι σοβαρότερη αλλοίωση επειδή δημιουργεί δυσάρεστη οσμή και γεύση, λόγω οξείδωσης στα σημεία των διπλών/τριπλών δεσμών των λιπαρών οξέων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Από πού πήραν την ονομασία τους οι υδατάνθρακες;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι υδατάνθρακες πήραν την ονομασία τους επειδή περιέχουν στο μόριό τους άτομα άνθρακα, υδρογόνου και οξυγόνου, με τα άτομα υδρογόνου και οξυγόνου να βρίσκονται σε αναλογία 2:1 —όπως ακριβώς στο νερό (Η₂Ο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλέον γνωστά απλά ζάχαρα;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλέον γνωστά απλά ζάχαρα είναι η γλυκόζη, η φρουκτόζη και η ζαχαρόζη (η γνωστή μας ζάχαρη, που σχηματίζεται από ένα μόριο γλυκόζης και ένα μόριο φρουκτόζης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιο είναι το δομικό συστατικό του αμύλου και της κυτταρίνης;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δομικό συστατικό τόσο του αμύλου όσο και της κυτταρίνης είναι μόρια γλυκόζης — εκατοντάδες ή χιλιάδες μόρια γλυκόζης ενώνονται μεταξύ τους σε μακρές αλυσίδες, με τρόπο συνένωσης που διαφέρει σε κάθε περίπτωση και καθορίζει τις ιδιότητές τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιος υδατάνθρακας δεν είναι αφομοιώσιμος από τον ανθρώπινο οργανισμό αλλά έχει ιδιαίτερη σημασία από άποψη διατροφής;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόκειται για την κυτταρίνη: ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να τη διασπάσει και να την αφομοιώσει, όμως παίζει σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της πέψης των τροφών (ενεργοποιεί την περίσταλση) και στην αποβολή των άχρηστων συστατικών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς μπορούν να ταξινομηθούν τα τρόφιμα ανάλογα με την προέλευσή τους και την τυχόν επεξεργασία τους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα τρόφιμα, ανάλογα με την προέλευσή τους, διακρίνονται σε φυτικής προέλευσης (καρποί, φύλλα, ρίζες φυτών) και ζωικής προέλευσης (από το σώμα ζώων ή τα προϊόντα τους, όπως γάλα και αυγά). Ανάλογα με το αν έχουν υποστεί επεξεργασία, διακρίνονται περαιτέρω σε νωπά (καταναλώνονται αυτούσια) και επεξεργασμένα (παράγονται νέα προϊόντα με βελτιωμένες θρεπτικές/οργανοληπτικές ιδιότητες ή χαρακτηριστικά συντήρησης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα πιο σημαντικά προϊόντα επεξεργασίας φρούτων και λαχανικών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πιο σημαντικά προϊόντα επεξεργασίας φρούτων είναι οι κομπόστες/κονσέρβες φρούτων, οι χυμοί φρούτων, τα αποξηραμένα φρούτα και οι μαρμελάδες/γλυκά. Από τα λαχανικά είναι τα κονσερβοποιημένα λαχανικά (με ιδιαίτερη περίπτωση την επεξεργασία της τομάτας για τοματοπολτό), τα καταψυγμένα και τα αποξηραμένα λαχανικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Δώστε τον ορισμό της θρεπτικής αξίας των πρωτεϊνών.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θρεπτική αξία μιας πρωτεΐνης είναι το ποσοστό επί τοις % των αμινοξέων που απορροφήθηκαν από τον ανθρώπινο οργανισμό, σε σχέση με τα εισαχθέντα συνολικά αμινοξέα· εκφράζεται με αριθμό από 0 έως 100, όπου μεγαλύτερος αριθμός σημαίνει υψηλότερη θρεπτική αξία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι τα απαραίτητα αμινοξέα και ποια είναι;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απαραίτητα (ή ουσιώδη) αμινοξέα ονομάζονται τα οκτώ αμινοξέα που ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει μόνος του και πρέπει να τα λάβει αυτούσια με τη διατροφή του: θρεονίνη, βαλίνη, λευκίνη, ισολευκίνη, λυσίνη, μεθειονίνη, φαινυλαλανίνη και τρυπτοφάνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες πρωτεΐνες καλούνται πλήρεις και ποιες ατελείς;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλήρεις καλούνται οι πρωτεΐνες που περιέχουν στη δομή τους όλα τα απαραίτητα αμινοξέα (π.χ. του γάλακτος, του κρέατος, των αυγών, των ψαριών). Ατελείς ή μη πλήρεις καλούνται εκείνες στις οποίες απουσιάζει ένα ή περισσότερα απαραίτητα αμινοξέα — κατηγορία στην οποία ανήκουν κατά κανόνα οι πρωτεΐνες φυτικής προέλευσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι έξι ομάδες των βασικών θρεπτικών στοιχείων των τροφίμων;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι έξι βασικές ομάδες θρεπτικών στοιχείων των τροφίμων είναι: οι πρωτεΐνες, οι λιπαρές ουσίες, οι υδατάνθρακες, τα ανόργανα άλατα και ιχνοστοιχεία, το νερό και οι βιταμίνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Δώστε τον ορισμό της θερμίδας.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμίδα καλείται το ποσό θερμότητας που απαιτείται για να αυξηθεί η θερμοκρασία ενός γραμμαρίου νερού από τους +14,5°C στους +15,5°C (μικρή θερμίδα, gcal). Στην πράξη χρησιμοποιείται η μεγάλη θερμίδα (kcal), ίση με 1.000 μικρές θερμίδες, δηλαδή το ποσό θερμότητας για να αυξηθεί κατά 1°C η θερμοκρασία ενός χιλιογράμμου νερού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Δώστε τον ορισμό της θερμιδικής αξίας ενός τροφίμου.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμιδική αξία ενός τροφίμου είναι η ποσότητα θερμίδων που αποδίδει στον ανθρώπινο οργανισμό ένα γραμμάριο ή ένα χιλιόγραμμο του τροφίμου κατά την οξείδωσή του· συνήθως δίνεται σε kcal ανά 100 γραμμάρια προϊόντος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η θερμιδική αξία των τριών βασικών θρεπτικών στοιχείων: πρωτεϊνών, υδατανθράκων και λιπών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θερμιδική αξία είναι 4 kcal ανά γραμμάριο πρωτεϊνών, 4 kcal ανά γραμμάριο υδατανθράκων και 9 kcal ανά γραμμάριο λιπών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι το διατροφικό ισοζύγιο;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διατροφικό ισοζύγιο είναι η αρμονική συμμετοχή των βασικών θρεπτικών συστατικών (πρωτεϊνών, λιπών, υδατανθράκων κ.λπ.) στο καθημερινό διαιτολόγιο του ανθρώπου, η οποία διασφαλίζει την κάλυψη όλων των αναγκών του και τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιο είναι το ημερήσιο ελάχιστο πρωτεϊνών και λιπών για την κανονική και πλήρη διατροφή του ανθρώπου;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ημερήσιο ελάχιστο όριο είναι 1 γραμμάριο ανά χιλιόγραμμο σωματικού βάρους την ημέρα τόσο για τις πρωτεΐνες όσο και για τα λίπη — κάτω από αυτό το όριο εμφανίζονται φαινόμενα υποσιτισμού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η ορθή συμμετοχή επί % επί του συνόλου των ημερήσιων θερμιδικών αναγκών του ανθρώπου, των τριών βασικών θρεπτικών στοιχείων (πρωτεϊνών-λιπών-υδατανθράκων) ώστε να διασφαλίζεται η κανονική φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την κάλυψη των ημερήσιων ενεργειακών αναγκών, οι υδατάνθρακες πρέπει να συμμετέχουν κατά προσέγγιση σε ποσοστό 65%, οι πρωτεΐνες σε 15% και τα λίπη σε 20% του συνόλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνέπειες του υποσιτισμού στον ανθρώπινο οργανισμό;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο υποσιτισμός προκαλεί εξαιρετικά μεγάλη απώλεια βάρους, που συνοδεύεται από τα λεγόμενα «οιδήματα της πείνας», και επιπλέον εξασθενίζει σημαντικά την αντοχή του οργανισμού απέναντι στις προσβολές διαφόρων μικροβίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι η ευεργετική επίδραση των διατροφικών ινών στη σωστή διατροφή του ανθρώπου;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διατροφικές ίνες, αν και δεν αφομοιώνονται από τον οργανισμό, έχουν εξαιρετικά ευεργετική επίδραση στη σωστή λειτουργία του πεπτικού συστήματος: ενεργοποιούν την περίσταλση (τις αυτόνομες κινήσεις του πεπτικού σωλήνα) και έτσι βοηθούν την πέψη των τροφών και την ομαλή προώθηση/αποβολή τους.
Κριτήρια αξιολόγησης: