Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Εκτροφή αγελάδων και γεννητόρων ταύρων (σελ. 202-204) – ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Εκτροφή αγελάδων και γεννητόρων ταύρων

Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — αναπαραγωγή, γενετική βελτίωση, διατροφή, ασθένειες, άρμεγμα και σταβλισμός βοοειδών γαλακτοπαραγωγής.

Παράγοντες που επηρεάζουν την αναπαραγωγή

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την αναπαραγωγή;

Απάντηση:

• Οι κύριοι παράγοντες (6.1.7). «Οι κυριότεροι παράγοντες που επηρεάζουν την αναπαραγωγική ικανότητα, έχουν σχέση με τις συνθήκες εκτροφής, τις μολύνσεις και τη διατροφή του ζώου και λιγότερο με το γενετικό υλικό των ζώων.»
• Η αναλυτική λίστα. Διατροφή (υποσιτισμός/υπερσιτισμός, έλλειψη βιταμινών Α, D, φωσφόρου), ορμονικές διαταραχές (άνοιστρος, ακανόνιστοι οιστρικοί κύκλοι, κρυφοί οίστροι, νυμφομανία), ανωμαλίες του γεννητικού συστήματος, μολύνσεις του γεννητικού συστήματος, στειρότητα χωρίς εντοπισμό αιτίων, πρώιμοι εμβρυακοί θάνατοι, και άλλα αίτια (γονότυπος, ηλικία, υγεία, συνθήκες διατήρησης, χρόνος οχείας/σπερματέγχυσης, σιτηρέσιο, τοξικές ουσίες). Επίσης «Η εποχή, η θερμοκρασία, η υγρασία, το ηλιακό φως, ο καθαρός αέρας και οι συνθήκες υγιεινής του στάβλου επηρεάζουν επίσης την αναπαραγωγική ικανότητα» και «το σύστημα σταβλισμού παίζει σημαντικό ρόλο».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύριοι παράγοντες είναι η διατροφή, οι ορμονικές διαταραχές, οι ανωμαλίες και οι μολύνσεις του γεννητικού συστήματος, η στειρότητα χωρίς εντοπισμένη αιτία, οι πρώιμοι εμβρυακοί θάνατοι, ο γονότυπος, η ηλικία, η γενική υγεία, το σιτηρέσιο και οι τοξικές ουσίες, καθώς και περιβαλλοντικοί παράγοντες (εποχή, θερμοκρασία, υγρασία, φως, καθαριότητα στάβλου, σύστημα σταβλισμού).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 7 κατηγορίες παραγόντων (6.1.7) + κλιματικοί/σταβλισμού παράγοντες που ακολουθούν

Πώς διαπιστώνεται ο οίστρος

Ερώτηση: Πως διαπιστώνεται ο οίστρος;

Απάντηση:

• Τα συμπτώματα. «Τα κυριότερα συμπτώματα του οίστρου είναι: ● Ακινησία κατά την επίβαση (δέχεται την επίβαση του ταύρου ή άλλων αγελάδων) ● προσπάθεια επίβασης άλλων αγελάδων ● αιδοίο υγρό, διογκωμένο και υπεραιμικό ● έκκριση καθαρής βλέννας από τον κόλπο ● νευρικότητα, ανησυχία, μούγκρισμα ● πτώση γαλακτοπαραγωγής, ανορεξία.»
• Η δυσκολία εντοπισμού. «Αγελάδα που βρίσκεται σε οίστρο μπορεί να μην παρουσιάζει εμφανή συμπτώματα, οπότε πρόκειται για «σιωπηλό ή κρυφό οίστρο». Το ποσοστό των αγελάδων που εμφανίζουν σιωπηλό οίστρο... φτάνει και το 20%.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο οίστρος διαπιστώνεται από συμπτώματα όπως η ακινησία κατά την επίβαση, η τάση επίβασης άλλων ζώων, το διογκωμένο-υπεραιμικό αιδοίο με έκκριση καθαρής βλέννας, η νευρικότητα/ανησυχία και η πτώση γαλακτοπαραγωγής-ανορεξία· ωστόσο έως 20% των αγελάδων εμφανίζουν «σιωπηλό οίστρο» χωρίς εμφανή συμπτώματα, οπότε απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 6 bullets συμπτωμάτων + η επισήμανση για τον σιωπηλό οίστρο

Η σημασία της ξηράς περιόδου

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της ξηράς περιόδου;

Απάντηση:

• Ο σκοπός. «Η ξηρά περίοδος είναι απαραίτητη και έχει στόχο την αναγέννηση του αδενικού συστήματος του μαστού και τον εφοδιασμό του οργανισμού με τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία, που έχουν εξαντληθεί κατά την προηγούμενη γαλακτική περίοδο.»
• Τα υπόλοιπα οφέλη. «Επίσης, βοηθάει στην αντιμετώπιση από τον οργανισμό της αγελάδας των αυξημένων αναγκών του, λόγω του εμβρύου... και στην αποταμίευση των ουσιών που είναι απαραίτητο να αποθηκεύονται στον οργανισμό για την αντιμετώπιση των αναγκών της γαλακτικής περιόδου που θα αρχίσει μετά τον τοκετό. Έχει αποδεχθεί ότι εφόσον οι αγελάδες έχουν ξηρά περίοδο 6-8 εβδομάδων έχουν μεγαλύτερη απόδοση σε γάλα κατά την επόμενη γαλακτική περίοδο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ξηρά περίοδος επιτρέπει την αναγέννηση του αδενικού συστήματος του μαστού, τον εφοδιασμό του οργανισμού με θρεπτικά στοιχεία που εξαντλήθηκαν στην προηγούμενη γαλακτική περίοδο, την κάλυψη των αυξημένων αναγκών λόγω του εμβρύου και την αποταμίευση αποθεμάτων για την επόμενη γαλακτική περίοδο· μια ξηρά περίοδος 6-8 εβδομάδων συνδέεται με μεγαλύτερη γαλακτοπαραγωγή στην επόμενη περίοδο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις λόγοι + το εύρημα των 6-8 εβδομάδων

Πλεονεκτήματα τεχνητής σπερματέγχυσης

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της τεχνητής σπερματέγχυσης;

Απάντηση:

• Τα πλεονεκτήματα. «Τα κυριότερα πλεονεκτήματα της τεχνητής σπερματέγχυσης είναι ότι παράγεται μεγάλος αριθμός απογόνων από ταύρους υψηλής γενετικής αξίας σε μικρό χρονικό διάστημα ακόμα και μετά το θάνατό τους, ο εκτροφέας έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει το γενετικό υλικό των ζώων της μονάδας του γρήγορα με χαμηλό κόστος και είναι δυνατή η μεταφορά του σπέρματος σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου με μικρό κόστος. Επίσης, η εκτίμηση της γενετικής αξίας των ταύρων γίνεται εύκολα και είναι αξιόπιστη και ακριβής, ενώ οι κίνδυνοι μετάδοσης νοσημάτων και κληρονομικών ελαττωμάτων περιορίζονται στο ελάχιστο, επειδή οι ταύροι φορείς μπορούν να αποκλειστούν έγκαιρα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλεονεκτήματα είναι: παραγωγή μεγάλου αριθμού απογόνων από ταύρους υψηλής γενετικής αξίας σε μικρό χρόνο (ακόμα και μετά το θάνατό τους)· γρήγορη γενετική βελτίωση με χαμηλό κόστος· δυνατότητα μεταφοράς του σπέρματος παντού με μικρό κόστος· εύκολη, αξιόπιστη και ακριβής εκτίμηση της γενετικής αξίας των ταύρων· ελαχιστοποίηση του κινδύνου μετάδοσης νοσημάτων και κληρονομικών ελαττωμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πέντε πλεονεκτήματα σε μία παράγραφο του κειμένου

Ασθένειες μετά τον τοκετό

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σημαντικότερες ασθένειες μετά τον τοκετό και πως αντιμετωπίζονται;

Απάντηση:

• Οι δύο ασθένειες. «Οι σοβαρότερες ασθένειες μετά τον τοκετό είναι ο επιλόχειος πυρετός (πάρεση ή πυρετός του γάλακτος ή υποασβεσταιμία) που οφείλεται σε υποασβεσταιμία και η κέτωση (ακετοναιμία ή οξοναιμία) που οφείλεται σε μεταβολικά αίτια.»
• Η πρόληψη της κέτωσης. «Για την πρόληψη της κέτωσης συνιστώνται καλή και ισορροπημένη διατροφή μετά τον τοκετό και αποφυγή αλλαγής σιτηρεσίου. Αν υπάρχει ανάγκη να γίνει αλλαγή, αυτή πρέπει να γίνεται σταδιακά και όχι απότομα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι σημαντικότερες ασθένειες μετά τον τοκετό είναι ο επιλόχειος πυρετός (υποασβεσταιμία, απότομη πτώση ασβεστίου στο αίμα) και η κέτωση (ακετοναιμία, μεταβολικά αίτια από μείωση σακχάρου στο αίμα). Η κέτωση προλαμβάνεται με καλή, ισορροπημένη διατροφή μετά τον τοκετό και αποφυγή απότομης αλλαγής σιτηρεσίου (η όποια αλλαγή πρέπει να γίνεται σταδιακά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ονόματα + αίτια των δύο ασθενειών + η συγκεκριμένη πρόληψη της κέτωσης

Σύστημα αναπαραγωγής για μονάδες γαλακτοπαραγωγής

Ερώτηση: Ποιο σύστημα αναπαραγωγής έχει σημασία για τις μονάδες γαλακτοπαραγωγής: α. Αιμομιξία β. Κυκλική διασταύρωση γ. Βιομηχανική διασταύρωση

Απάντηση:

• Η απάντηση. «Στις βιομηχανικές διασταυρώσεις... Έχουν ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον στη βοοτροφία. Στις διασταυρώσεις αυτές δύο διαφορετικές φυλές ή τύποι φυλών χρησιμοποιούνται για παραγωγή μιγάδων πρώτης γενεάς, οι οποίοι χρησιμοποιούνται στην παραγωγή. Στη βοοτροφία στις μονάδες γαλακτοπαραγωγής ένα μέρος των αγελάδων διασταυρώνονται με γαλακτοπαραγωγική φυλή για την παραγωγή μοσχίδων αντικατάστασης και ένα μέρος με κρεατοπαραγωγική φυλή για την παραγωγή μοσχαριών προς σφαγή.»

Σύνοψη: γ. Βιομηχανική διασταύρωση — έχει ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον στις μονάδες γαλακτοπαραγωγής, όπου ένα μέρος των αγελάδων διασταυρώνεται με γαλακτοπαραγωγική φυλή (μοσχίδες αντικατάστασης) και ένα μέρος με κρεατοπαραγωγική φυλή (μοσχάρια προς σφαγή).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ενότητα «Βιομηχανικές διασταυρώσεις» αναφέρει ρητά τις μονάδες γαλακτοπαραγωγής

Ορισμός γενετικά τροποποιημένων οργανισμών

Ερώτηση: Πώς ορίζονται οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί;

Απάντηση:

• Ο ορισμός. «Γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί. Είναι ανάλογοι με τα διαγονιακά έμβρυα. Ένας γενετικά τροποποιημένος οργανισμός είναι το αποτέλεσμα μιας βιοτεχνολογικής μεθόδου, η οποία επιτρέπει γονίδια ενός οργανισμού να τροποποιηθούν με την ενσωμάτωση γονιδίων ενός άλλου οργανισμού.»

Σύνοψη: Ένας γενετικά τροποποιημένος οργανισμός είναι το αποτέλεσμα μιας βιοτεχνολογικής μεθόδου η οποία επιτρέπει τα γονίδια ενός οργανισμού να τροποποιηθούν με την ενσωμάτωση γονιδίων ενός άλλου οργανισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ακριβής ορισμός στην ενότητα 6.1.10

Μέτρα αντιμετώπισης μαστίτιδων

Ερώτηση: Αναφέρατε 5 τουλάχιστο μέτρα για την αντιμετώπιση των μαστίτιδων.

Απάντηση:

• Τα αίτια-πλαίσιο. «Οφείλονται κυρίως στην εισαγωγή και εγκατάσταση στο μαστό διάφορων παθογόνων μικροοργανισμών... όπως η κακή περιποίηση του μαστού και η κακή χρήση της αρμεκτικής μηχανής (η αρμεκτική μηχανή μεταφέρει τη μόλυνση από το άρρωστο ζώο στα υπόλοιπα).»
• Η διαπίστωση. «Για τη διαπίστωση της μαστίτιδας, πριν αρχίσουμε το άρμεγμα, αρμέγουμε ελάχιστη ποσότητα γάλακτος σε ένα ειδικό κύπελλο... Οι κρυφές μαστίτιδες μπορεί να διαπιστωθούν με τη χρήση ειδικού αντιδραστηρίου.»
• Η πρόληψη κατά την ξηρά περίοδο. «Μετά το τελευταίο άρμεγμα ο μαστός πρέπει να πλένεται και να απολυμαίνεται. Επίσης κατά την ξηρά περίοδο γίνεται και θεραπεία από τυχόν μαστίτιδες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέτρα: (1) καλή περιποίηση και καθαριότητα του μαστού· (2) σωστή χρήση της αρμεκτικής μηχανής, ώστε να μη μεταφέρεται μόλυνση από άρρωστα σε υγιή ζώα· (3) έγκαιρη διαπίστωση με δοκιμαστικό άρμεγμα σε ειδικό κύπελλο πριν το άρμεγμα· (4) διάγνωση κρυφών μαστίτιδων με ειδικό αντιδραστήριο· (5) πλύσιμο και απολύμανση του μαστού μετά το τελευταίο άρμεγμα· (6) θεραπεία τυχόν μαστίτιδων κατά την ξηρά περίοδο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεκτά οποιαδήποτε 5 από τα 6 μέτρα του κειμένου

Λίτρα αίματος για 1 λίτρο γάλακτος

Ερώτηση: Πόσα λίτρα αίματος περίπου χρειάζεται να περάσουν από το μαστό για να μεταφέρουν τις απαραίτητες θρεπτικές ουσίες προκειμένου να παραχθεί 1 λίτρο γάλακτος; α. 50 β. 400 γ. 1.300

Απάντηση:

• Η απάντηση. «Αξίζει να αναφερθεί ότι για την παραγωγή 1 λίτρου γάλακτος πρέπει να περάσουν από το μαστό 400-500 λίτρα αίματος.»

Σύνοψη: β. 400 — για την παραγωγή 1 λίτρου γάλακτος πρέπει να περάσουν από το μαστό 400-500 λίτρα αίματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενότητα 6.5.1 Ανατομία του μαστού

Τα κύτταρα που συνθέτουν το γάλα

Ερώτηση: Πώς ονομάζονται τα κύτταρα που από τις διάφορες θρεπτικές ουσίες που μεταφέρει το αίμα συνθέτουν το γάλα: α. Κύτταρα του μαστού β. Γαλακτικά κύτταρα

Απάντηση:

• Η απάντηση. «...φέρει μία σειρά κωνικών επιθηλιακών κυττάρων, τα γαλακτικά κύτταρα. Εξωτερικά περιβάλλεται από δίκτυο αιμοφόρων αγγείων που με το αίμα μεταφέρουν τις διάφορες ουσίες στα γαλακτικά κύτταρα, τα οποία τις επεξεργάζονται και παράγουν το γάλα.»

Σύνοψη: β. Γαλακτικά κύτταρα — τα κωνικά επιθηλιακά κύτταρα της κυψελίδας, τα οποία δέχονται τις ουσίες που μεταφέρει το αίμα και τις επεξεργάζονται για να παράγουν το γάλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενότητα 6.5.1, περιγραφή της κυψελίδας

Η ορμόνη της έκκρισης του γάλακτος

Ερώτηση: Η ………… είναι η ορμόνη που επιδρά στα μυοεπιθηλιακά κύτταρα που περιβάλλουν τις ………… και προκαλεί την έκκριση του γάλακτος.

Απάντηση:

• Η απάντηση. «...εκκρίνει από τον οπίσθιο λοβό της μια ορμόνη που ονομάζεται ωκυτοκίνη» και εικόνα 6.36-6.37: «της μεταφοράς ωκυτοκίνης μέσω της κυκλοφορίας του αίματος στα μυοεπιθηλιακά κύτταρα των κυψελίδων» / «Σχηματική παράσταση κυψελίδας πριν (α) και μετά (β) την επίδραση της ωκυτοκίνης στα μυοεπιθηλιακά της κύτταρα».
• Η κυψελίδα ως δομή. «Εκτός απ' αυτό το δίκτυο, υπάρχει και ένα δίκτυο μυοεπιθηλιακών κυττάρων, που όταν συσταλθούν «στίβουν» κατά κάποιο τρόπο την κυψελίδα.»

Σύνοψη: Η ωκυτοκίνη είναι η ορμόνη που επιδρά στα μυοεπιθηλιακά κύτταρα που περιβάλλουν τις κυψελίδες και προκαλεί την έκκριση του γάλακτος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο κενά: «ωκυτοκίνη» και «κυψελίδες»

Σκοπός της εναλλαγής πίεσης στο θήλαστρο

Ερώτηση: Η εναλλαγή της πίεσης στο εξωτερικό μέρος του ελαστικού θηλάστρου έχει σκοπό: α. Το ταχύτερο άρμεγμα β. Την εξοικονόμηση ενέργειας από την αρμεκτική μηχανή γ. Την βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος στη θηλή

Απάντηση:

• Η απάντηση. «Κατά τη φάση μάλαξης στον εξωτερικό χώρο εισέρχεται ατμοσφαιρικός αέρας... Η διαφορά πίεσης μεταξύ του εσωτερικού χώρου (50kpa) και του εξωτερικού (100kpa) προκαλεί τη σύνθλιψη του ελαστικού θηλάστρου και τη συμπίεση της θηλής που βρίσκεται μέσα σε αυτό, με αποτέλεσμα να απομακρύνεται το αίμα που είχε συγκεντρωθεί στη θηλή λόγω της υποπίεσης και να επανέρχεται στην κυκλοφορία.»

Σύνοψη: γ. Την βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος στη θηλή — η φάση μάλαξης (ατμοσφαιρική πίεση στον εξωτερικό χώρο) συνθλίβει στιγμιαία τη θηλή, απομακρύνοντας το αίμα που είχε συγκεντρωθεί εκεί λόγω της υποπίεσης και επαναφέροντάς το στην κυκλοφορία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενότητα 6.5.4(1), περιγραφή της φάσης μάλαξης

Χρόνος ολοκλήρωσης του αρμέγματος

Ερώτηση: Το άρμεγμα κάθε ζώου πρέπει να ολοκληρώνεται το πολύ σε ………… λεπτά από τον ερεθισμό του μαστού, γιατί αργότερα παρέρχεται η δράση της …………

Απάντηση:

• Η απάντηση. «Η δράση της ωκυτοκίνης διαρκεί το πολύ 5-7 λεπτά και μέσα σ' αυτό το διάστημα πρέπει να ολοκληρωθεί η διαδικασία του αρμέγματος. Για το λόγο αυτό προκειμένου να πάρουμε ολόκληρη την ποσότητα του γάλακτος, πρέπει το άρμεγμα να γίνει γρήγορα...»

Σύνοψη: Το άρμεγμα πρέπει να ολοκληρώνεται το πολύ σε 5-7 λεπτά από τον ερεθισμό του μαστού, γιατί αργότερα παρέρχεται η δράση της ωκυτοκίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο κενά: «5-7» λεπτά και «ωκυτοκίνης»

Τύπος σταβλισμού με διαφορετική θέση ανά εργασία

Ερώτηση: Σε ποιο τύπο σταβλισμού κάθε εργασία γίνεται σε διαφορετική θέση; α. Στον περιορισμένο σταβλισμό β. Στον ελεύθερο σταβλισμό

Απάντηση:

• Η απάντηση. «Στον περιορισμένο σταβλισμό οι αγελάδες είναι δεμένες στη θέση ανάπαυσης και στη θέση αυτή γίνεται η τροφοδοσία, το άρμεγμα κτλ.. Αντίθετα, στον ελεύθερο σταβλισμό οι αγελάδες είναι ελεύθερες μέσα στο στάβλο και μετακινούνται για τις διάφορες εργασίες στους ειδικούς για κάθε χρήση χώρους (ανάπαυσης, τροφοδοσίας, άσκησης, άμελξης κτλ.). Στον ελεύθερο σταβλισμό κάθε εργασία γίνεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο.»

Σύνοψη: β. Στον ελεύθερο σταβλισμό — κάθε εργασία (ανάπαυση, τροφοδοσία, άσκηση, άμελξη) γίνεται σε ειδικά διαμορφωμένο, ξεχωριστό χώρο, ενώ στον περιορισμένο σταβλισμό όλες οι εργασίες γίνονται στην ίδια δεμένη θέση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η αντίθεση «Στον περιορισμένο... στη θέση αυτή γίνεται... Αντίθετα, στον ελεύθερο...»

Διαστάσεις θέσεων ανάπαυσης

Ερώτηση: Συμπληρώστε τα παρακάτω κενά: Μήκος θέσης ανάπαυσης στον ελεύθερο σταβλισμό...........................................m Μήκος θέσης ανάπαυσης στον περιορισμένο σταβλισμό....................................m Πλάτος θέσης ανάπαυσης στον περιορισμένο σταβλισμό...................................m Πλάτος θέσης ανάπαυσης στον ελεύθερο σταβλισμό .........................................m

Απάντηση:

• Περιορισμένος σταβλισμός. «Η θέση ανάπαυσης που χρησιμοποιείται πλέον αποκλειστικά είναι η βραχεία με μήκος 1,70-1,75m και πλάτος 1,10-1,20m.»
• Ελεύθερος σταβλισμός με ατομικές θέσεις. «Το μήκος κάθε θέσης ανάπαυσης είναι 2,20m και το πλάτος της 1,10-1,20m.»

Σύνοψη: Μήκος θέσης ανάπαυσης στον ελεύθερο σταβλισμό: 2,20m. Μήκος θέσης ανάπαυσης στον περιορισμένο σταβλισμό: 1,70-1,75m. Πλάτος θέσης ανάπαυσης στον περιορισμένο σταβλισμό: 1,10-1,20m. Πλάτος θέσης ανάπαυσης στον ελεύθερο σταβλισμό: 1,10-1,20m.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα δύο πλάτη συμπίπτουν (1,10-1,20m και στους δύο τύπους)· διαφέρουν μόνο τα μήκη