Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Γενικά στοιχεία και οικονομική σημασία του κλάδου (Πρόβατα – Αίγες) (σελ. 272-273) – ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Γενικά στοιχεία και οικονομική σημασία του κλάδου (Πρόβατα - Αίγες)

Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — ορολογία, σημασία, πληθυσμός, αυτάρκεια και διεθνής θέση της αιγοπροβατοτροφίας.

Ονομασίες προβάτων και αιγών

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε κριό, ζυγούρι, βετούλι και ερίφιο;

Απάντηση:

• Κριός. «Το ανεπτυγμένο αρσενικό που είναι ώριμο για αναπαραγωγή ονομάζεται κριός.»
• Ζυγούρι. «Αρνί ηλικίας άνω των 12 μηνών ονομάζεται ζυγούρι το αρσενικό και ζυγούρα το θηλυκό.»
• Βετούλι. «Ερίφιο ηλικίας άνω των 12 μηνών ονομάζεται βετούλι το αρσενικό και βετούλα το θηλυκό.»
• Ερίφιο. «Ερίφιο ή κατσίκι (κατσικάκι) είναι το νεογέννητο ή νεαρό αρσενικό ή θηλυκό ζώο του είδους μέχρι τον απογαλακτισμό του.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριός είναι το ανεπτυγμένο αρσενικό πρόβατο, ώριμο για αναπαραγωγή. Ζυγούρι/ζυγούρα είναι το αρνί ηλικίας άνω των 12 μηνών (αρσενικό/θηλυκό). Βετούλι/βετούλα είναι το ερίφιο ηλικίας άνω των 12 μηνών (αρσενικό/θηλυκό). Ερίφιο (ή κατσίκι) είναι το νεογέννητο ή νεαρό γίδι μέχρι τον απογαλακτισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις ξεχωριστοί ορισμοί, δύο για πρόβατα (κριός, ζυγούρι) και δύο για αίγες (βετούλι, ερίφιο)

Σημασία της αιγοπροβατοτροφίας

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της αιγοπροβατοτροφίας για τη χώρα μας;

Απάντηση:

• Ο χαρακτηρισμός. «Η αιγοπροβατοτροφία είναι ο σημαντικότερος κλάδος της Ελληνικής κτηνοτροφίας. Συμμετέχει κατά 48% στην ακαθάριστη αξία της ζωικής παραγωγής και κατά 13% στη συνολική αξία της γεωργικής παραγωγής (φυτικής και ζωικής).»
• Η οικονομική-κοινωνική σημασία. «παρέχει εισόδημα σε χιλιάδες γεωργικές οικογένειες (πάνω από 200.000), προσφέρει στην εθνική οικονομία προϊόντα αξίας πάνω από 1300 εκατ. ευρώ περίπου, αξιοποιεί ορεινούς βοσκότοπους καθώς και μεγάλη ποικιλία ζωοτροφών και αποτρέπει την ερήμωση των ορεινών και νησιωτικών περιοχών της χώρας.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αιγοπροβατοτροφία είναι ο σημαντικότερος κλάδος της ελληνικής κτηνοτροφίας (48% της αξίας ζωικής παραγωγής, 13% της γεωργικής παραγωγής). Παρέχει εισόδημα σε πάνω από 200.000 οικογένειες, προϊόντα αξίας άνω του 1,3 δισ. ευρώ, αξιοποιεί ορεινούς βοσκότοπους και αποτρέπει την ερήμωση ορεινών-νησιωτικών περιοχών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο ποσοστά συμμετοχής + τρία οφέλη (εισόδημα, αξιοποίηση βοσκοτόπων, αποτροπή ερήμωσης)

Εξέλιξη πληθυσμού και εκμεταλλεύσεων 1991-2000

Ερώτηση: Ποια είναι η εξέλιξη στην Ελλάδα του πληθυσμού των προβάτων και των αιγών και των εκμεταλλεύσεων με πρόβατα και αίγες στη δεκαετία 1991-2000;

Απάντηση:

• Ο Πίνακας 9.1. «Απογραφή 1991: 160.560 εκμ/σεις με πρόβατα (8.270.000 ζώα)· 202.720 εκμ/σεις με αίγες (5.188.000 ζώα). Απογραφή 1999/2000: 128.235 εκμ/σεις με πρόβατα (8.743.000 ζώα)· 137.450 εκμ/σεις με αίγες (5.323.000 ζώα). μεταβολή (%): -20,1 / 5,7 και -32,2 / 2,6»
• Η σύνοψη. «Σύμφωνα με τα παραπάνω στοιχεία στη δεκαετία του 1990, οι προβατοτροφικές και αιγοτροφικές εκμεταλλεύσεις, μειώθηκαν κατά 20% και 32% αντίστοιχα ενώ, το ζωικό κεφάλαιο παρουσίασε μικρή αύξηση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη δεκαετία 1991-2000 οι προβατοτροφικές εκμεταλλεύσεις μειώθηκαν κατά 20,1% και οι αιγοτροφικές κατά 32,2%, ενώ ο πληθυσμός των ζώων αυξήθηκε ελαφρά (πρόβατα +5,7%, αίγες +2,6%) — δηλαδή λιγότερες αλλά μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αντίθετη πορεία: εκμεταλλεύσεις μειώνονται, πληθυσμός ζώων αυξάνεται ελαφρά

Αίτια μείωσης των εκμεταλλεύσεων

Ερώτηση: Πού οφείλεται η μείωση των αιγοπροβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων στη χώρα μας;

Απάντηση:

• Τα αίτια. «Οι μεταβολές αυτές αποδίδονται στην απροθυμία των νέων να ασχοληθούν με τον κλάδο (με αποτέλεσμα να μην υπάρχει διάδοχη κατάσταση σε πολλές εκμεταλλεύσεις), στη μετακίνηση του πληθυσμού προς τις πόλεις και την εγκατάλειψη των ορεινών περιοχών καθώς και στις δυσκολίες του επαγγέλματος του αιγοπροβατοτρόφου.»
• Ο ρόλος του βιοτικού επιπέδου και των ΑΑΟ. «με τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, δεν είχαν νόημα ύπαρξης οι μικρές εκμεταλλεύσεις που κάλυπταν τις ανάγκες σε επίπεδο οικογένειας. Τέλος η εφαρμογή από το 1993, των Ανώτατων Ατομικών Ορίων (ΑΑΟ) στην πριμοδότηση των επιλέξιμων προβατίνων και αιγών περιόρισε τον ετήσιο αριθμό των επιδοτούμενων ζώων στη χώρα μας σε 11.023.000.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οφείλεται στην απροθυμία των νέων να ασχοληθούν με τον κλάδο (έλλειψη διαδόχων), στην αστυφιλία και εγκατάλειψη ορεινών περιοχών, στις δυσκολίες του επαγγέλματος, στην αχρηστία των μικρών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων μετά τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, και στα Ανώτατα Ατομικά Όρια (ΑΑΟ) του 1993 που περιόρισαν τα επιδοτούμενα ζώα σε 11.023.000.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πέντε αίτια: απροθυμία νέων, αστυφιλία, δυσκολίες επαγγέλματος, βιοτικό επίπεδο, ΑΑΟ 1993

Αυτάρκεια στα κύρια προϊόντα

Ερώτηση: Ποια είναι η αυτάρκεια της χώρας μας στα κύρια προϊόντα του κλάδου;

Απάντηση:

• Η αυτάρκεια. «Η Ελλάδα είναι αυτάρκης σε πρόβειο και αίγειο γάλα. Σε ότι αφορά όμως το πρόβειο και αίγειο κρέας το ποσοστό αυτάρκειας κυμαίνεται γύρω στο 85%.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Ελλάδα είναι αυτάρκης σε πρόβειο και αίγειο γάλα, ενώ στο πρόβειο και αίγειο κρέας η αυτάρκεια είναι περίπου 85%.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο προϊόντα, δύο διαφορετικά επίπεδα αυτάρκειας (πλήρης στο γάλα, ~85% στο κρέας)

Περιοχές εκτροφής αιγοπροβάτων

Ερώτηση: Σε ποιες περιοχές εκτρέφονται τα πρόβατα και οι αίγες;

Απάντηση:

• Η γεωγραφική εξάπλωση. «τα πρόβατα και αίγες εκτρέφονται σε όλη τη χώρα ηπειρωτική και νησιωτική και κυρίως στην Κρήτη, Δυτική Ελλάδα, Θεσσαλία και Ήπειρο. Η Κρήτη είναι πρώτη στην εκτροφή προβάτων με περίπου 1,5 εκατ. Πρόβατα... Στην εκτροφή αιγών πρώτη είναι η περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας με περίπου 750 χιλ. αίγες.»
• Το ορεινό-ποιμενικό χαρακτήρα. «Το 82% των ζώων εκτρέφονται στις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές. Ως ποιμενικά εκτρέφονται περίπου το 85% και ως οικόσιτα το 15% των προβάτων και αιγών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκτρέφονται σε όλη τη χώρα (ηπειρωτική και νησιωτική), κυρίως στην Κρήτη (πρώτη σε πρόβατα), Δυτική Ελλάδα, Θεσσαλία, Ήπειρο και Κεντρική Μακεδονία (πρώτη σε αίγες). Το 82% εκτρέφεται σε ορεινές-μειονεκτικές περιοχές, το 85% ποιμενικά και το 15% οικόσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Περιοχές + ποσοστό ορεινών + ποιμενικά έναντι οικόσιτα

Εκμεταλλεύσεις κάτω από 50 ζώα

Ερώτηση: Σε τι ποσοστό ανέρχονται οι εκμεταλλεύσεις που εκτρέφουν κάτω από 50 ζώα;

Απάντηση:

• Το ποσοστό. «υπάρχει (ΕΣΥΕ, 1999/2000) ένας μεγάλος αριθμός εκμεταλλεύσεων μικρής δυναμικότητας (κάτω από 50 ενήλικα ζώα) που αντιπροσωπεύει το 63% του συνολικού αριθμού των προβατοτροφικών και το 84% του αντίστοιχου αριθμού των αιγοτροφικών εκμεταλλεύσεων. Στις εκμεταλλεύσεις αυτές εκτρέφεται μόλις το 15% και το 18% του συνολικού αριθμού ζώων αντίστοιχα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι εκμεταλλεύσεις με κάτω από 50 ζώα αντιπροσωπεύουν το 63% των προβατοτροφικών και το 84% των αιγοτροφικών εκμεταλλεύσεων, αλλά εκτρέφουν μόλις το 15% και το 18% αντίστοιχα του συνολικού αριθμού ζώων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο ποσοστά εκμεταλλεύσεων (63%, 84%) + δύο ποσοστά ζώων (15%, 18%)

Θέση της Ελλάδας στην Ε.Ε.

Ερώτηση: Τι θέση έχει η χώρα μας στην εκτροφή προβάτων και αιγών στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Απάντηση:

• Η κατάταξη. «Η χώρα μας κατατάσσεται 5η στην εκτροφή προβάτων και 1η στην εκτροφή αιγών στην ΕΕ των 15 κρατών μελών.»
• Το μερίδιο στις αίγες. «Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι στη χώρα μας εκτρέφεται περίπου το 50 % του συνολικού αριθμού αιγών της Ε.Ε.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Ελλάδα κατατάσσεται 5η στην εκτροφή προβάτων (9,3 εκατ.) και 1η στην εκτροφή αιγών (5,5 εκατ.) στην Ε.Ε. των 15, εκτρέφοντας περίπου το 50% του συνόλου των αιγών της Ε.Ε.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 5η σε πρόβατα, 1η σε αίγες, ~50% των αιγών της Ε.Ε.

Αυτάρκεια της Ε.Ε. σε πρόβειο και αίγειο κρέας

Ερώτηση: Ποια είναι η αυτάρκεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε πρόβειο και αίγειο κρέας;

Απάντηση:

• Το ποσοστό κάλυψης. «Το διάστημα 1992-2001 η Ε.Ε. κάλυψε από τη δική της παραγωγή μόνον το 80% περίπου της κατανάλωσης σε πρόβειο και αίγειο κρέας.»
• Οι προμηθευτές. «Κυριότεροι προμηθευτές της Ε.Ε. των 15 σε πρόβειο κρέας (δεν γίνονται εισαγωγές αιγείου) ήταν η Ν. Ζηλανδία, η Αυστραλία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία κτλ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Ε.Ε. κάλυψε το διάστημα 1992-2001 μόνο το ~80% της κατανάλωσής της σε πρόβειο και αίγειο κρέας από δική της παραγωγή· το υπόλοιπο 20% εισαγόταν κυρίως από Ν. Ζηλανδία, Αυστραλία, Πολωνία, Βουλγαρία, Ρουμανία και Ουγγαρία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ~80% αυτάρκεια + κύριοι προμηθευτές εισαγωγών

Η αιγοπροβατοτροφία στα 10 νέα κράτη-μέλη

Ερώτηση: Πόσο σημαντική είναι η αιγοπροβατοτροφία στα 10 νέα κράτη-μέλη της ΕΕ;

Απάντηση:

• Το μέγεθος του κλάδου. «Ο πρόβειος και αίγειος πληθυσμός καθώς και η παραγωγή προβείου και αιγείου κρέατος και γάλακτος είναι πολύ περιορισμένα. Η παραγωγή στα προϊόντα του κλάδου στα κράτη αυτά από το 1992 μέχρι σήμερα παρουσίασε μείωση περισσότερο από 50%.»
• Τα νούμερα. «Ο συνολικός πληθυσμός των προβάτων είναι περί τα 2,3 εκατομ. κεφάλια, των δε αιγών περί τα 750 χιλ. κεφάλια... Η παραγωγή προβείου και αιγείου κρέατος συνολικά στα 10 νέα κράτη μέλη είναι μόλις περί τους 15.000 τον.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι πολύ περιορισμένη: ο πληθυσμός είναι περίπου 2,3 εκατ. πρόβατα και 750 χιλ. αίγες, με παραγωγή κρέατος μόλις ~15.000 τόνους συνολικά — η παραγωγή στα κράτη αυτά μειώθηκε πάνω από 50% από το 1992.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μικρός πληθυσμός + μικρή παραγωγή + πτωτική τάση >50%

Στόχος της ΚΟΑ προβείου-αιγείου κρέατος

Ερώτηση: Ποιος είναι ο στόχος της ΚΟΑ προβείου και αιγείου κρέατος;

Απάντηση:

• Ο στόχος. «Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η Κοινή Οργάνωση Αγοράς (ΚΟΑ) ενός προϊόντος έχει στόχο, όπως αναφέρθηκε και στην ΚΟΑ βοείου κρέατος, τη σταθεροποίηση της αγοράς του προϊόντος και την εξασφάλιση ενός ικανοποιητικού εισοδήματος στους εκτροφείς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στόχος της ΚΟΑ προβείου και αιγείου κρέατος είναι η σταθεροποίηση της αγοράς του προϊόντος και η εξασφάλιση ικανοποιητικού εισοδήματος στους εκτροφείς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο στόχοι: σταθερότητα αγοράς + ικανοποιητικό εισόδημα εκτροφέων

Θέση της Ελλάδας στην παγκόσμια παραγωγή κρέατος

Ερώτηση: Τι θέση έχει η χώρα μας στην παγκόσμια παραγωγή προβείου και αιγείου κρέατος;

Απάντηση:

• Το Διάγραμμα 9.6 («Οι δέκα παγκόσμια μεγαλύτερες παραγωγές χώρες προβείου και αιγείου κρέατος») παραθέτει Κίνα, Πακιστάν, Ινδία, Αυστραλία, Ν. Ζηλανδία, Ρωσία, Νιγηρία, Σουδάν, Συρία και Βραζιλία — η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται.
• Η αντίθεση με το γάλα (Ανακεφαλαίωση). «Παγκόσμια εκτρέφονται πάνω από 1 δισεκατ. πρόβατα και 740 εκατ. αίγες περίπου. Η Ελλάδα είναι τέταρτη στην παγκόσμια παραγωγή προβείου γάλακτος και έκτη στην παραγωγή αιγείου γάλακτος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην παγκόσμια παραγωγή κρέατος η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις 10 μεγαλύτερες παραγωγούς χώρες (Διάγραμμα 9.6), σε αντίθεση με το γάλα όπου κατατάσσεται 4η στο πρόβειο και 6η στο αίγειο γάλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αντίθεση: απούσα από τη λίστα κρέατος, αλλά 4η/6η στο γάλα