Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Εκτροφή προβάτων και αιγών (σελ. 381-383) – ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Εκτροφή προβάτων και αιγών
Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — αναπαραγωγή, γενετική βελτίωση, διατροφή, ασθένειες, άρμεγμα και σταβλισμός.
Φλάσινγκ
Ερώτηση: Τι είναι το φλάσινγκ και ποια τα αποτελέσματά του;
Απάντηση:
- Ο ορισμός. «Η ενισχυμένη διατροφή της αδύνατης προβατίνας και αίγας, πριν από τη γονιμοποίηση, η οποία καλείται FLUSHING (φλάσινγκ), προκαλεί αύξηση της γονιμότητας (παραγωγή μεγαλύτερου αριθμού ωαρίων και ποσοστού συλλήψεων)».
- Τα αποτελέσματα. «με αποτέλεσμα να έχουμε αυξημένη παραγωγή αρνιών μέχρι και 20% και συγχρονισμό των τοκετών.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φλάσινγκ είναι η ενισχυμένη διατροφή αδύνατων προβατίνων/αιγών πριν από τη γονιμοποίηση. Αυξάνει τη γονιμότητα (περισσότερα ωάρια, μεγαλύτερο ποσοστό συλλήψεων), με αποτέλεσμα αυξημένη παραγωγή αρνιών έως 20% και συγχρονισμό τοκετών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ενισχυμένη διατροφή πριν τις οχείες → +20% αρνιά + συγχρονισμός τοκετών
Πλεονεκτήματα συγχρονισμού οίστρου
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του συγχρονισμού του οίστρου;
Απάντηση:
- Η προσαρμογή στην αγορά. «Το πιο σημαντικό είναι ότι μπορεί να γίνει προσαρμογή της προσφοράς αρνιών και εριφίων γάλακτος ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς και καλύτερη οργάνωση των εργασιών στις μονάδες και ιδίως στις μεγάλες μονάδες.»
- Η αξιοποίηση εγκαταστάσεων. «Επιπλέον ο συγχρονισμός των οίστρων συμβάλλει στην καλύτερη αξιοποίηση των σταβλικών εγκαταστάσεων, των βοσκοτόπων και των τεχνητών λειμώνων.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλεονεκτήματα είναι: προσαρμογή της προσφοράς αρνιών/εριφίων στις ανάγκες της αγοράς, καλύτερη οργάνωση εργασιών (ιδίως σε μεγάλες μονάδες), και καλύτερη αξιοποίηση σταβλικών εγκαταστάσεων, βοσκοτόπων και τεχνητών λειμώνων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία οφέλη: προσαρμογή στην αγορά, οργάνωση εργασιών, αξιοποίηση εγκαταστάσεων
Συστήματα επιβάσεων
Ερώτηση: Ποια είναι τα συστήματα επιβάσεων στα πρόβατα και αίγες;
Απάντηση:
- Τα τρία συστήματα. «Η επίβαση στα πρόβατα και αίγες γίνεται με τρεις τρόπους: Ελεύθερη επίβαση. Τα αρσενικά διατηρούνται ελεύθερα μέσα στο κοπάδι... Επίβαση κατά ομάδες. Δημιουργείται μία ομάδα θηλυκών στην οποία τοποθετείται ένα επιλεγμένο αρσενικό... Ατομική επίβαση. Το θηλυκό που είναι σε οργασμό οδηγείται στο αρσενικό που βρίσκεται σε μόνιμη θέση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρία συστήματα: ελεύθερη επίβαση (τα αρσενικά ελεύθερα μέσα στο κοπάδι, ο πατέρας άγνωστος), επίβαση κατά ομάδες (ένα επιλεγμένο αρσενικό σε ομάδα θηλυκών), και ατομική επίβαση (το θηλυκό σε οργασμό οδηγείται σε συγκεκριμένο αρσενικό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ελεύθερη, κατά ομάδες, ατομική — με αυξανόμενο έλεγχο της πατρότητας
Προτίμηση πρώιμων-συγκεντρωμένων τοκετών
Ερώτηση: Γιατί οι παραγωγοί προτιμούν τους πρώιμους και συγκεντρωμένους τοκετούς;
Απάντηση:
- Οι πρώιμοι τοκετοί. «Οι παραγωγοί προτιμούν τους πρώιμους τοκετούς γιατί πετυχαίνουν καλύτερες τιμές για τα σφάγια, και επίσης αυξημένη παραγωγή και καλύτερη τιμή γάλακτος.»
- Οι συγκεντρωμένοι τοκετοί. «Επίσης οι παραγωγοί προτιμούν τους συγκεντρωμένους τοκετούς (για λόγους καλής οργάνωσης της εργασίας και πώλησης μεγάλων και όμοιων παρτίδων αρνιών ή εριφίων)».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τους πρώιμους τοκετούς τους προτιμούν γιατί πετυχαίνουν καλύτερες τιμές σφαγίων και γάλακτος και αυξημένη παραγωγή. Τους συγκεντρωμένους τους προτιμούν για καλή οργάνωση της εργασίας και πώληση μεγάλων, όμοιων παρτίδων αρνιών/εριφίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πρώιμοι: καλύτερες τιμές· συγκεντρωμένοι: οργάνωση + ομοιόμορφες παρτίδες πώλησης
Ξηρά περίοδος
Ερώτηση: Τι είναι η ξηρά περίοδος και ποια η σημασία της;
Απάντηση:
- Ο ορισμός. «Τόσο οι προβατίνες όσο και οι κατσίκες είναι απαραίτητο, όπως και για τις αγελάδες, για ένα διάστημα 6-8 εβδομάδων πριν από τον τοκετό να μην δίνουν γάλα, δηλαδή να παραμένουν σε ξηρά περίοδο.»
- Η σημασία. «Την περίοδο αυτή το ζώο αποθηκεύει θρεπτικά συστατικά, ανανεώνεται ο εκκριτικός ιστός του μαστού και γενικά προετοιμάζεται για την επόμενη γαλακτοπαραγωγική περίοδο.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ξηρά περίοδος είναι το διάστημα 6-8 εβδομάδων πριν τον τοκετό κατά το οποίο το ζώο δεν αρμέγεται. Η σημασία της είναι ότι το ζώο αποθηκεύει θρεπτικά συστατικά, ανανεώνει τον εκκριτικό ιστό του μαστού και προετοιμάζεται για την επόμενη γαλακτοπαραγωγική περίοδο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 6-8 εβδομάδες χωρίς άρμεγμα → αποθήκευση θρεπτικών + ανανέωση μαστού
Πρώτες περιποιήσεις μετά τον τοκετό
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πρώτες περιποιήσεις μετά τον τοκετό;
Απάντηση:
- Η αναπνοή. «Η πρώτη φροντίδα του παραγωγού είναι να βοηθήσει τα νεογέννητα να αναπνεύσουν. Απομακρύνονται οι βλέννες και με κινήσεις τεχνητής αναπνοής ή τέντωμα των ποδιών βοηθιέται η λειτουργία της αναπνοής.»
- Ο ομφάλιος λώρος και το πρωτόγαλα. «Από τις πρώτες εργασίες είναι η απολύμανση του ομφάλιου λώρου με διάλυμα ιωδίου... Μετά το στέγνωμα το νεογέννητο θα πρέπει να θηλάσει το πρωτόγαλα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πρώτες περιποιήσεις είναι: βοήθεια στην αναπνοή (απομάκρυνση βλεννών, τεχνητή αναπνοή), απολύμανση του ομφάλιου λώρου με ιώδιο, στέγνωμα του νεογέννητου, και θηλασμός πρωτογάλακτος (ή χορήγηση με μπιμπερό αν αρνείται).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αναπνοή → απολύμανση ομφάλιου λώρου → στέγνωμα → πρωτόγαλα
Παράγοντες πολυδυμίας
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η πολυδυμία;
Απάντηση:
- Η διατροφή. «Διατροφή. Η πλούσια σε ενέργεια διατροφή την περίοδο πριν από τη γονιμοποίηση (φλάσινγκ) αυξάνει το ποσοστό πολυδυμίας... τα παχύσαρκα ζώα έχουν μειωμένη γονιμότητα.»
- Η ηλικία. «Ηλικία. Η πολυδυμία επηρεάζεται από τη ηλικία. Με το πέρασμα της ηλικίας αυξάνει το ποσοστό των δίδυμων και τρίδυμων τοκετών.»
- Ο γονότυπος. «Γονότυπος (κληρονομικότητα). Η πολυδυμία ενός θηλυκού ζώου σχετίζεται με την πολυδυμία της μητέρας του... Προβατίνα ή αίγα που γεννήθηκε σε δίδυμο τοκετό έχει πολύ μεγάλες πιθανότητες να δώσει και η ίδια δίδυμους τοκετούς.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πολυδυμία επηρεάζεται από τη διατροφή (το φλάσινγκ την αυξάνει, ενώ η παχυσαρκία τη μειώνει), την ηλικία (αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου), και τον γονότυπο/κληρονομικότητα (ζώα από δίδυμους τοκετούς τείνουν να δίνουν και τα ίδια δίδυμους τοκετούς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις παράγοντες: διατροφή, ηλικία, γονότυπος/κληρονομικότητα
Παράμετροι καλής αναπαραγωγικής ικανότητας
Ερώτηση: Αναφέρατε τρεις παραμέτρους της καλής αναπαραγωγικής ικανότητας.
Απάντηση:
- Ο Πίνακας 13.3. «1ος τοκετός: Σε ηλικία των 12 μηνών. Εκδήλωση οίστρου: Σε όλη ή στη μεγαλύτερη διάρκεια του έτους. Σύλληψη: Με την πρώτη φορά. Τοκετοί: Έναν τοκετό κάθε χρόνο... Ποσοστό θνησιμότητας αμνοεριφίων: Μικρότερο από 5%. Διάρκεια παραγωγικής ζωής: 6 χρόνια. Ποσοστό αντικατάστασης: 15-20%. Συντελεστής πολυδυμίας: 1,2-1,8 για πρόβατα και 1,5-2,2 για αίγες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά τρεις παράμετροι: 1ος τοκετός σε ηλικία 12 μηνών, σύλληψη με την πρώτη φορά, και ποσοστό θνησιμότητας αμνοεριφίων μικρότερο από 5% — δεκτές και οι υπόλοιπες του Πίνακα 13.3 (εκδήλωση οίστρου όλο το έτος, ένας τοκετός/έτος, παραγωγική ζωή 6 χρόνια, ποσοστό αντικατάστασης 15-20%, συντελεστής πολυδυμίας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Οποιεσδήποτε τρεις από τις εννέα παραμέτρους του Πίνακα 13.3
Διαφορές γάλακτος ειδών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ του πρόβειου, του γίδινου και του αγελαδινού γάλακτος και πού χρησιμοποιούνται το πρόβειο και το γίδινο γάλα;
Απάντηση:
- Χρώμα και λιποπεριεκτικότητα. «Το πρόβειο γάλα έχει χρώμα λευκό προς το υποκίτρινο με ιδιαίτερη γεύση και οσμή και έχει μεγαλύτερη λιποπεριεκτικότητα και οξύτητα από το γάλα της αγελάδας, ενώ το αίγειο είναι λευκό, η οξύτητά του είναι ίδια με αυτή του προβείου γάλακτος, αλλά η λιποπεριεκτικότητά του είναι μικρότερη από αυτή του προβείου.»
- Ευπεψία και χρήση. «Το γίδινο γάλα έχει τα μικρότερα λιποσφαίρια σε σχέση με το αγελαδινό και το πρόβειο και γι' αυτό θεωρείται ότι είναι το πιο εύπεπτο. Το πρόβειο γάλα είναι πλουσιότερο σε λίπος και πρωτεΐνες από το γίδινο και αγελαδινό γάλα.»
- Χρήση καζεΐνης. «Τα λευκώματα (πρωτεΐνες) στο πρόβειο γάλα, αποτελούνται κυρίως από καζεΐνη. Η υψηλή περιεκτικότητά του σε καζεΐνη το κάνει κατάλληλο για παρασκευή εκλεκτών τυριών και εξαιρετικής ποιότητας γιαούρτη.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρόβειο γάλα είναι λευκό προς υποκίτρινο, με τη μεγαλύτερη λιποπεριεκτικότητα και οξύτητα (χρησιμοποιείται για εκλεκτά τυριά και γιαούρτι, λόγω υψηλής καζεΐνης). Το αίγειο έχει την ίδια οξύτητα με το πρόβειο αλλά μικρότερη λιποπεριεκτικότητα, και τα μικρότερα λιποσφαίρια (πιο εύπεπτο). Το αγελαδινό έχει τη μικρότερη λιποπεριεκτικότητα από τα τρία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία είδη γάλακτος συγκρινόμενα σε λίπος, οξύτητα, ευπεψία, χρήση
Λευκό χρώμα γίδινου γάλακτος
Ερώτηση: Γιατί το γίδινο γάλα και το βούτυρο έχουν λευκό χρώμα;
Απάντηση:
- Η απουσία προβιταμίνης Α. «Η Βιταμίνη Α δεν βρίσκεται στο αίγειο γάλα με τη μορφή της προβιταμίνης Α, δηλ. των καροτινοειδών, όπως συμβαίνει με το αγελαδινό και το πρόβειο γάλα. Για το λόγο αυτό τόσο το αίγειο γάλα όσο και το αίγειο βούτυρο έχουν λευκό χρώμα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έχουν λευκό χρώμα γιατί το αίγειο γάλα δεν περιέχει βιταμίνη Α με τη μορφή προβιταμίνης Α (καροτενοειδή), όπως συμβαίνει στο αγελαδινό και πρόβειο γάλα — τα καροτενοειδή είναι αυτά που δίνουν το υποκίτρινο χρώμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απουσία καροτενοειδών (προβιταμίνης Α) στο αίγειο γάλα
Περιορισμένη γενετική βελτίωση προβάτων-αιγών
Ερώτηση: Γιατί η γενετική βελτίωση των προβάτων και αιγών δεν είναι ανάλογη των άλλων κλάδων;
Απάντηση:
- Η προσαρμογή στο περιβάλλον. «Η γενετική εξέλιξη των προβάτων και αιγών στη χώρα μας δεν ακολούθησε την πρόοδο που συντελέστηκε σε άλλους κλάδους της ζωικής παραγωγής. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα πρόβατα και αίγες είναι καλά προσαρμοσμένα στο περιβάλλον τους και οποιαδήποτε αλλαγή ενδεχόμενα εμπεριέχει τον κίνδυνο της ανατροπής της καλής αυτής ισορροπίας, η οποία δημιουργήθηκε μετά από πολλά χρόνια.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί τα πρόβατα και οι αίγες είναι ήδη καλά προσαρμοσμένα στο περιβάλλον τους (ισορροπία που δημιουργήθηκε μετά από πολλά χρόνια) και οποιαδήποτε γενετική αλλαγή κινδυνεύει να ανατρέψει αυτή την ισορροπία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κίνδυνος ανατροπής της υπάρχουσας καλής προσαρμογής στο περιβάλλον
Γενετική βελτίωση ορεινών προβάτων-αιγών
Ερώτηση: Θα πρέπει να προχωρήσει η γενετική βελτίωση των ορεινών προβάτων και αιγών ή όχι και γιατί;
Απάντηση:
- Η θέση του βιβλίου. «Οι ντόπιες (αυτόχθονες) φυλές προβάτων και οι διασταυρώσεις τους, όπως αποδεικνύεται, είναι οι πλέον κατάλληλες για τη χώρα μας και είναι προτιμότερο να μην αντικατασταθούν αλλά να γίνει μερική αναβάθμιση.»
- Η αναβάθμιση. «Η αναβάθμιση πρέπει να γίνει με χρησιμοποίηση, σε ποίμνια με καλές προδιαγραφές, κριαριών κατάλληλων φυλών, που θα προκύπτουν από τα προγράμματα γενετικής βελτίωσης, όπως Καραγκούνικη, Σερρών, Μυτιλήνης κτλ.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι πλήρης αντικατάσταση αλλά μόνο μερική αναβάθμιση: οι ντόπιες φυλές είναι οι πιο κατάλληλες για τις ελληνικές συνθήκες, οπότε η αναβάθμιση πρέπει να γίνεται μόνο σε ποίμνια με καλές προδιαγραφές, με κριάρια κατάλληλων φυλών (Καραγκούνικη, Σερρών, Μυτιλήνης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απάντηση: μερική αναβάθμιση, όχι αντικατάσταση — οι ντόπιες φυλές είναι κατάλληλες
Ελληνικές φυλές με προγράμματα γενετικής βελτίωσης
Ερώτηση: Σε ποιες ελληνικές φυλές προβάτων και αιγών εφαρμόστηκαν προγράμματα γενετικής βελτίωσης;
Απάντηση:
- Οι φυλές. «Συστηματικά προγράμματα γενετικής βελτίωσης εφαρμόζονται σήμερα σε φυλές με υψηλές αποδόσεις όπως είναι για τα πρόβατα οι φυλές Καραγκούνικη, Χίου, Φριζάρτα, Λέσβου και για τις αίγες η φυλή Σκοπέλου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τα πρόβατα: Καραγκούνικη, Χίου, Φριζάρτα, Λέσβου. Για τις αίγες: η φυλή Σκοπέλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις φυλές προβάτων + μία φυλή αιγών
Περιεχόμενο προγραμμάτων γενετικής βελτίωσης
Ερώτηση: Τι περιλαμβάνουν τα προγράμματα γενετικής βελτίωσης προβάτων και αιγών;
Απάντηση:
- Τα στοιχεία. «Τα προγράμματα αυτά στηρίζονται στον έλεγχο των αποδόσεων και ιδιαίτερα της γαλακτοπαραγωγής των ζώων, στον απογονικό έλεγχο και στην αξιοποίηση των καλύτερων ζώων. Η αξιοποίηση των καλύτερων ζώων γίνεται με τη χρησιμοποίηση των απογόνων τους στην αναπαραγωγή, οι οποίοι απόγονοι χρησιμοποιούνται για την ετήσια ανανέωση του κοπαδιού.»
- Η προϋπόθεση. «Απαραίτητη προϋπόθεση εφαρμογής ενός προγράμματος γενετικής βελτίωσης είναι η εξασφάλιση καλών συνθηκών εκτροφής των ζώων, ώστε να μπορούν αυτά να εκδηλώσουν το κληρονομικό τους δυναμικό.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιλαμβάνουν: έλεγχο αποδόσεων (κυρίως γαλακτοπαραγωγής), απογονικό έλεγχο, και αξιοποίηση των καλύτερων ζώων μέσω χρήσης των απογόνων τους στην ετήσια ανανέωση του κοπαδιού — με προϋπόθεση καλές συνθήκες εκτροφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία στοιχεία: έλεγχος αποδόσεων, απογονικός έλεγχος, αξιοποίηση απογόνων
Βάση διατροφής προβάτων-αιγών
Ερώτηση: Πού βασίζεται η διατροφή των προβάτων και αιγών στη χώρα μας;
Απάντηση:
- Η βοσκή. «Η εκτροφή των προβάτων και αιγών στη χώρα μας στηρίζεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στη διατροφή των ζώων σε βοσκότοπους. Εκτάσεις με ποώδη βλάστηση εξυπηρετούν τα πρόβατα και με θαμνώδη βλάστηση τις αίγες.»
- Η εξαίρεση. «Ένας μικρός αριθμός μονάδων στηρίζει τη διατροφή των ζώων κυρίως σε συμπυκνώματα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βασίζεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στη βόσκηση σε βοσκότοπους: εκτάσεις με ποώδη βλάστηση για τα πρόβατα και με θαμνώδη βλάστηση για τις αίγες. Μόνο ένας μικρός αριθμός μονάδων στηρίζεται κυρίως σε συμπυκνώματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κύρια βάση: βοσκή (ποώδης για πρόβατα, θαμνώδης για αίγες)· εξαίρεση: συμπυκνώματα
Στάδια αυξημένων διατροφικών αναγκών
Ερώτηση: Σε ποια στάδια υπάρχουν αυξημένες ανάγκες διατροφής;
Απάντηση:
- Το φλάσινγκ. «Ενεργειακή τόνωση - Φλάσινγκ (flushing) των προβατίνων και αιγών πριν από την περίοδο των οργασμών... Ενισχυμένη διατροφή των αδύνατων προβατίνων και αιγών για να κερδίσουν βάρος δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο των οχειών».
- Το τελευταίο διάστημα κυοφορίας. «Τον τελευταίο 1-1,5 μήνα της κυοφορίας οι ανάγκες των ζώων σε θρεπτικά συστατικά αυξάνονται, καθόσον αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς η ανάπτυξη των εμβρύων».
- Η γαλακτοπαραγωγή. «Την περίοδο της γαλακτοπαραγωγής απαιτείται η χορήγηση 500-1200 γραμμαρίων καρπών (ανάλογα με το είδος), καθώς και συμπλήρωμα πρωτεϊνών».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυξημένες ανάγκες διατροφής υπάρχουν: πριν τις οχείες (φλάσινγκ), τον τελευταίο 1-1,5 μήνα της κυοφορίας (ταχεία ανάπτυξη εμβρύων), και κατά τη γαλακτοπαραγωγία (500-1200γρ καρπών/ημέρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία στάδια: φλάσινγκ, τέλος κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγία
Στάδιο αυξημένων αναγκών σε νερό
Ερώτηση: Σε ποιο στάδιο είναι αυξημένες οι ανάγκες των ζώων σε νερό;
Απάντηση:
- Κυοφορία και γαλακτοπαραγωγή. «Η κατανάλωση νερού αυξάνει από τον 3ο μήνα της κυοφορίας και διπλασιάζεται τον 5ο μήνα. Οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες, όταν κυοφορούνται δίδυμα... Επίσης οι ανάγκες σε νερό των προβατίνων και αιγών που είναι σε περίοδο γαλακτοπαραγωγής είναι διπλάσιες από αυτές των υπολοίπων περιόδων.»
- Η εποχή. «Η κατανάλωση νερού το καλοκαίρι είναι 12 φορές περισσότερη από ό,τι το χειμώνα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ανάγκες σε νερό είναι αυξημένες: από τον 3ο μήνα της κυοφορίας (διπλασιάζονται τον 5ο μήνα, ακόμη περισσότερο σε δίδυμη κυοφορία), κατά τη γαλακτοπαραγωγία (διπλάσιες από τις άλλες περιόδους), και το καλοκαίρι (12 φορές περισσότερο από τον χειμώνα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις περιπτώσεις: τέλος κυοφορίας, γαλακτοπαραγωγία, καλοκαίρι
Μολύνσεις γεννητικού συστήματος που προκαλούν αποβολή
Ερώτηση: Ποιες μολύνσεις του γεννητικού συστήματος προκαλούν αποβολή στα τελευταία στάδια της κυοφορίας;
Απάντηση:
- Σαλμονέλλωση. «Σαλμονέλλωση των προβάτων και αιγών. Οφείλεται στο βακτήριο Salmonella abortus, το οποίο εγκαθίσταται στον πλακούντα και το έμβρυο και προκαλεί αποβολή. Η αποβολή προκαλείται συνήθως τους δύο τελευταίους μήνες της κυοφορίας.»
- Ενζωοτική (χλαμυδιακή) αποβολή. «Οφείλεται σε χλαμύδια. Προσβάλλει τον πλακούντα και προκαλεί αποβολές στο τέλος της κυοφορίας ή γέννηση θνησιγενών αρνιών και κατσικιών.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα τελευταία στάδια της κυοφορίας αποβολή προκαλούν η σαλμονέλλωση (τους 2 τελευταίους μήνες) και η ενζωοτική (χλαμυδιακή) αποβολή (στο τέλος της κυοφορίας, ή γέννηση θνησιγενών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο μολύνσεις τέλους κυοφορίας: σαλμονέλλωση και χλαμυδιακή αποβολή
Σκράπι
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη σκράπι;
Απάντηση:
- Ο ορισμός και η ιστορία. «Σκράπι (Scrapie). Εγκεφαλοπάθεια των προβάτων γνωστή για πάνω από 200 χρόνια, από μετάλλαξη της οποίας πιστεύεται ότι προκλήθηκε η ασθένεια των τρελών αγελάδων όταν τα βοοειδή στη Μεγάλη Βρετανία τράφηκαν με κρεατάλευρα, τα οποία περιείχαν το μολυσματικό παράγοντα της σκράπι.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σκράπι είναι εγκεφαλοπάθεια των προβάτων, γνωστή για πάνω από 200 χρόνια. Πιστεύεται ότι από μετάλλαξή της προκλήθηκε η νόσος των τρελών αγελάδων, όταν βοοειδή στη Μ. Βρετανία τράφηκαν με κρεατάλευρα που περιείχαν τον μολυσματικό παράγοντα της σκράπι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Εγκεφαλοπάθεια προβάτων, πηγή της νόσου των τρελών αγελάδων
Αντιμετώπιση ποδοδερματίτιδων
Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζονται οι ποδοδερματίτιδες;
Απάντηση:
- Η γενική πρόληψη. «Για την αντιμετώπισή τους τα ζώα πρέπει να διατηρούνται σε στεγνό και καθαρό περιβάλλον, να αποφεύγονται οι τραυματισμοί των ποδιών τους και να γίνονται τα απαραίτητα ποδόλουτρα με τα κατάλληλα φάρμακα.»
- Η μολυσματική μορφή. «Για την αντιμετώπισή της θα πρέπει να χρησιμοποιείται στρωμνή στεγνή που να αλλάζει συχνά και να γίνονται ποδόλουτρα με ειδικά φάρμακα. Διαπιστώθηκε ότι η προσθήκη ψευδαργύρου σε αναλογία 200 γραμμαρίων/τόννο τροφής περιορίζει σημαντικά την εμφάνιση της πάθησης αυτής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιμετωπίζονται με στεγνό και καθαρό περιβάλλον (στρωμνή που αλλάζει συχνά), αποφυγή τραυματισμών ποδιών, ποδόλουτρα με κατάλληλα φάρμακα, και προσθήκη ψευδαργύρου (200γρ/τόνο τροφής) που περιορίζει σημαντικά την εμφάνισή τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Στεγνό περιβάλλον + ποδόλουτρα + ψευδάργυρος στην τροφή
Ασθένειες με σφαγή όλου του κοπαδιού
Ερώτηση: Ποιες ασθένειες όταν εντοπισθούν σφάζεται ολόκληρο το κοπάδι;
Απάντηση:
- Προϊούσα πνευμονία. «Προϊούσα πνευμονία του προβάτου. Οφείλεται σε ιό. Προκαλεί αναπνευστικά ή νευρικά προβλήματα και αδυνάτισμα των ζώων. Δεν υπάρχει θεραπεία και εφόσον εντοπισθεί, σφάζεται ολόκληρο το κοπάδι.»
- Ευλογιά. «Ευλογιά του προβάτου... Προκαλεί υψηλό πυρετό και εξανθήματα στο δέρμα και στους βλεννογόνους και έχει υψηλό ποσοστό θνησιμότητας. Μόλις εντοπισθεί, απομονώνεται το κοπάδι και σφάζονται όλα τα ζώα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προϊούσα πνευμονία του προβάτου (δεν υπάρχει θεραπεία) και η ευλογιά του προβάτου (υψηλή θνησιμότητα) — σε αμφότερες, μόλις εντοπιστούν, σφάζεται ολόκληρο το κοπάδι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο ιογενείς ασθένειες χωρίς θεραπεία: προϊούσα πνευμονία και ευλογιά
Κύρια εξωπαράσιτα
Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια εξωπαράσιτα των προβάτων και αιγών;
Απάντηση:
- Τα είδη. «Τα εξωτερικά παράσιτα δημιουργούν επίσης σημαντικά προβλήματα στα πρόβατα και αίγες. Τα παράσιτα αυτά είναι ψείρες, ψύλλοι, τσιμπούρια και σκουλήκια. Τρέφονται από διάφορους ιστούς του σώματος όπως το αίμα, το δέρμα και τις τρίχες.»
- Οι συνέπειες. «προκαλούν μείωση βάρους και μείωση της παραγωγής γάλακτος μέχρι και 25%... πολλές φορές μεταδίδουν στα υγιή ζώα από τα άρρωστα, διάφορες επικίνδυνες αρρώστιες όπως πυροπλάσμωση και λυστερίαση.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια εξωπαράσιτα είναι ψείρες, ψύλλοι, τσιμπούρια και σκουλήκια, που τρέφονται από αίμα, δέρμα και τρίχες, προκαλώντας μείωση βάρους και γαλακτοπαραγωγής (έως 25%) και μεταδίδοντας ασθένειες όπως πυροπλάσμωση και λιστερίωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερα παράσιτα: ψείρες, ψύλλοι, τσιμπούρια, σκουλήκια
Περιορισμένη εφαρμογή μηχανικού αρμέγματος
Ερώτηση: Να αναφέρετε τρεις τουλάχιστον λόγους για τους οποίους το μηχανικό άρμεγμα μέχρι σήμερα έχει περιορισμένη εφαρμογή στην ελληνική προβατοτροφία.
Απάντηση:
- Οι κατηγορίες παραγόντων. «Οι παράγοντες που έχουν επιδράσει μέχρι σήμερα αρνητικά στη διάδοση της αρμεκτικής μηχανής στα πρόβατα, είναι οικονομικοί (σχετικά υψηλό κόστος), κοινωνικοί (μικρά κοπάδια, περιορισμένο ηλεκτρικό δίκτυο), αλλά και λόγοι προσαρμοστικότητας του μηχανικού αρμέγματος στα πρόβατα, που οφείλονται σε μορφολογικούς και φυσιολογικούς παράγοντες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις λόγοι: οικονομικοί (υψηλό κόστος αρμεκτικής μηχανής), κοινωνικοί (μικρά κοπάδια, περιορισμένο ηλεκτρικό δίκτυο), και λόγοι προσαρμοστικότητας (μορφολογικοί/φυσιολογικοί παράγοντες που δυσκολεύουν το άρμεγμα στα πρόβατα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις κατηγορίες: οικονομικοί, κοινωνικοί, μορφολογικοί/φυσιολογικοί
Καλή αρμεκτικότητα και γαλακτοπαραγωγή
Ερώτηση: Η καλή αρμεκτικότητα των προβάτων συνδυάζεται με: Υψηλή γαλακτοπαραγωγή, Χαμηλή γαλακτοπαραγωγή.
Απάντηση:
- Η σχέση. «Να έχουν υψηλή γαλακτοπαραγωγή, έτσι ώστε να είναι οικονομικότερη η χρήση της αρμεκτικής μηχανής. Επίσης η υψηλή γαλακτοπαραγωγή σχετίζεται θετικά με καλή αρμεκτικότητα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με υψηλή γαλακτοπαραγωγή — η υψηλή γαλακτοπαραγωγή σχετίζεται θετικά με την καλή αρμεκτικότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θετική σχέση γαλακτοπαραγωγής-αρμεκτικότητας, ρητά δηλωμένη στο κείμενο
Αρμεκτικότητα κατσικιών
Ερώτηση: Γενικά οι κατσίκες αρμέγονται: Πιο εύκολα από τα πρόβατα, Πιο δύσκολα από τα πρόβατα.
Απάντηση:
- Η σύγκριση. «Στις κατσίκες τα πράγματα είναι πολύ πιο εύκολα δεδομένου ότι το 50-70% περίπου του γάλακτος είναι συγκεντρωμένο στον κόλπο του μαστού και τους μεγάλους αγωγούς, πράγμα που καθιστά την παραλαβή του γάλακτος, πολύ πιο γρήγορη και εύκολη από ό,τι στα πρόβατα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πιο εύκολα από τα πρόβατα — γιατί το 50-70% του γάλακτος βρίσκεται ήδη συγκεντρωμένο στον κόλπο του μαστού και στους μεγάλους αγωγούς, καθιστώντας την παραλαβή γρήγορη και εύκολη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απάντηση: πιο εύκολα — λόγω συγκέντρωσης γάλακτος στον κόλπο του μαστού
Κριτήρια καταλληλότητας εκμετάλλευσης
Ερώτηση: Να αναφέρεται δύο τουλάχιστον θετικά κριτήρια για την καταλληλότητα της εκμετάλλευσης για μηχανικό άρμεγα.
Απάντηση:
- Η δυναμικότητα. «Η δυναμικότητα της μονάδας: Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των αρμεγόμενων ζώων του κοπαδιού, τόσο περισσότερο ενδείκνυται η χρήση αρμεκτικής μηχανής. Ο αριθμός των 100-150 ζώων μπορεί να θεωρηθεί ως οριακός.»
- Η γαλακτική περίοδος και τα εργατικά χέρια. «Η διάρκεια γαλακτικής περιόδου: Η αρμεκτική μηχανή δικαιολογείται σε μονάδες με γαλακτικές περιόδους μεγάλης διάρκειας... Τα εργατικά χέρια: Η δυσκολία εξεύρεσης εργατών κατάλληλων για άρμεγμα συνηγορεί για τη χρήση της αρμεκτικής μηχανής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο κριτήρια: μεγάλη δυναμικότητα μονάδας (πάνω από 100-150 ζώα) και μεγάλη διάρκεια γαλακτικής περιόδου — δεκτά επίσης το υψηλό ύψος γαλακτοπαραγωγής και η δυσκολία εξεύρεσης εργατικών χεριών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο από τα τέσσερα κριτήρια της 13.5.5
Έκφυση και κατεύθυνση θηλών
Ερώτηση: Ποια είναι η καταλληλότερη για μηχανικό άρμεγμα έκφυση και κατεύθυνση των θηλών στο μαστό των προβατίνων; Υψηλά και οριζόντιες, Χαμηλά και κατακόρυφες.
Απάντηση:
- Το κριτήριο. «Να έχουν χαμηλή έκφυση θηλών με κατακόρυφη κατεύθυνση και κανονικό σχήμα και μέγεθος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χαμηλά και κατακόρυφες — η χαμηλή έκφυση με κατακόρυφη κατεύθυνση θηλών είναι η καταλληλότερη για το μηχανικό άρμεγμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Το κείμενο δηλώνει ρητά «χαμηλή έκφυση... κατακόρυφη κατεύθυνση»
Εποχή αυξημένων αναγκών αερισμού
Ερώτηση: Πότε οι ανάγκες αερισμού του στάβλου είναι μεγαλύτερες; το χειμώνα, το καλοκαίρι.
Απάντηση:
- Ο χειμώνας. «το χειμώνα ο αερισμός περιορίζεται σε 3-4 αλλαγές του αέρα του ποιμνιοστασίου την ώρα (ελάχιστος αερισμός).»
- Το καλοκαίρι. «Το καλοκαίρι, αντίθετα από ό,τι το χειμώνα, σκοπός του αερισμού είναι η απομάκρυνση της θερμότητας και γι' αυτό απαιτούνται 15-25 αλλαγές του αέρα του ποιμνιοστασίου την ώρα (μέγιστος αερισμός).»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καλοκαίρι — απαιτούνται 15-25 αλλαγές αέρα/ώρα (μέγιστος αερισμός) για απομάκρυνση της θερμότητας, έναντι μόλις 3-4 αλλαγών/ώρα (ελάχιστος αερισμός) τον χειμώνα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Καλοκαίρι: 15-25 αλλαγές/ώρα, πολύ περισσότερες από τον χειμώνα (3-4)
Αναγκαιότητα αερισμού τον χειμώνα
Ερώτηση: Γιατί ο αερισμός είναι απαραίτητος και το χειμώνα;
Απάντηση:
- Ο στόχος του ελάχιστου αερισμού. «στόχος του αερισμού το χειμώνα είναι η απομάκρυνση της υγρασίας (ελάχιστος αερισμός) και συγχρόνως των επιβλαβών αερίων (διοξείδιο του άνθρακα, αμμωνία, υδρόθειο, μεθάνιο κτλ.) που παράγονται μέσα στο στάβλο από την αναπνοή των ζώων και τη ζύμωση της στρωμνής.»
- Ο κίνδυνος έλλειψής του. «Έτσι όμως ο κίνδυνος πρόκλησης αναπνευστικών κυρίως νοσημάτων είναι μεγάλος.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι απαραίτητος γιατί απομακρύνει την περίσσια υγρασία και τα επιβλαβή αέρια (διοξείδιο του άνθρακα, αμμωνία, υδρόθειο, μεθάνιο) που παράγονται από την αναπνοή των ζώων και τη ζύμωση της στρωμνής· η έλλειψή του προκαλεί κίνδυνο αναπνευστικών νοσημάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απομάκρυνση υγρασίας + επιβλαβών αερίων → αποφυγή αναπνευστικών νοσημάτων
Κατασκευαστικά προβλήματα παραδοσιακών προβατοστασίων
Ερώτηση: Να αναφέρετε δύο τουλάχιστον από τα κατασκευαστικά προβλήματα που παρουσιάζονται συχνά στα παραδοσιακά προβατοστάσια.
Απάντηση:
- Η λίστα προβλημάτων. «Λείπουν σχεδόν τελείως ανοίγματα αερισμού αλλά ακόμα και αν υπάρχουν είναι συνήθως κλειστά, μικρά και σε λάθος θέση... Η αναλογία χώρου ανά ζώο στο στάβλο είναι μικρότερη των απαιτήσεων κατά 40-50%... Το δάπεδο συνήθως είναι λασπωμένο και δεν προσφέρει το στεγνό και ζεστό χώρο ανάπαυσης... Ο φωτισμός των στάβλων είναι ελλιπής.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο τουλάχιστον προβλήματα: έλλειψη ή ακατάλληλα (κλειστά, μικρά, λάθος θέση) ανοίγματα αερισμού, και χώρος ανά ζώο μικρότερος των απαιτήσεων κατά 40-50% — δεκτά επίσης το λασπωμένο δάπεδο και ο ελλιπής φωτισμός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο από τα πέντε προβλήματα της λίστας 13.7.1
Πλεονεκτήματα σχαρωτού δαπέδου
Ερώτηση: Να αναφέρετε δύο τουλάχιστον πλεονεκτήματα του σχαρωτού δαπέδου.
Απάντηση:
- Τα πλεονεκτήματα. «Το δάπεδο αυτό δίνει τη δυνατότητα καθαρισμού του στάβλου ανά δύο ή και περισσότερα χρόνια, περιορίζει τις μολύνσεις από μικροοργανισμούς που αναπτύσσονται στη στρωμνή, μηδενίζει τη χρήση άχυρου για στρωμνή και παράλληλα δίνει τη δυνατότητα αύξησης της πυκνότητας των ζώων κατά 20%-25%.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο τουλάχιστον πλεονεκτήματα: καθαρισμός του στάβλου ανά 2+ χρόνια αντί συχνά, και δυνατότητα αύξησης της πυκνότητας των ζώων κατά 20-25% — δεκτά επίσης ο περιορισμός μολύνσεων και ο μηδενισμός χρήσης άχυρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο από τα τέσσερα πλεονεκτήματα του σχαρωτού δαπέδου
Κατά μήκος άνοιγμα δίρικτης στέγης
Ερώτηση: Γιατί χρειάζεται το κατά μήκος άνοιγμα στο μέσο της δίρικτης στέγης;
Απάντηση:
- Ο σκοπός. «Ο θερμός αέρας του στάβλου και οι υδρατμοί συγκεντρώνονται στην οροφή. Προκειμένου να απομακρυνθούν από το στάβλο είναι απαραίτητο να έχει προβλεφθεί συνεχές άνοιγμα 45-60cm σε όλο το μήκος της δίρικτης στέγης... Με αυτό το άνοιγμα αποφεύγεται η συμπύκνωση των υδρατμών, απομακρύνονται τα διάφορα επιβλαβή αέρια, επιτυγχάνεται ομοιόμορφος αερισμός και δημιουργείται άνετο και υγιεινό περιβάλλον για τα ζώα.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρειάζεται για να απομακρύνεται ο θερμός αέρας και οι υδρατμοί που συγκεντρώνονται στην οροφή, αποφεύγοντας τη συμπύκνωσή τους, απομακρύνοντας επιβλαβή αέρια και εξασφαλίζοντας ομοιόμορφο αερισμό και υγιεινό περιβάλλον.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Απομάκρυνση θερμού αέρα/υδρατμών από την οροφή → αποφυγή συμπύκνωσης
Χωρίσματα θηλαζόντων αρνιών
Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των χωρισμάτων που χρησιμοποιούνται για το διαχωρισμό των θηλαζόντων αρνιών από τις προβατίνες;
Απάντηση:
- Η λειτουργία τους. «Τα ειδικά χωρίσματα που περιβάλλουν το χώρο των αρνιών ή εριφίων, δεν επιτρέπουν την είσοδο των προβατίνων και αιγών, ενώ τα μικρά μπορούν να μπαινοβγαίνουν για να θηλάσουν.»
- Η κατασκευή τους. «Μετά την πάροδο των περιόδων των τοκετών και των θηλασμών τα χωρίσματα (τα οποία είναι πτυσσόμενα) μαζεύονται, καθαρίζονται, απολυμαίνονται και αποθηκεύονται μέχρι την επόμενη περίοδο και ο χώρος δίνεται ξανά στις προβατίνες.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι ειδικά, πτυσσόμενα χωρίσματα που εμποδίζουν την είσοδο των προβατίνων/αιγών στο χώρο των μικρών, ενώ επιτρέπουν στα αρνιά/ερίφια να μπαινοβγαίνουν ελεύθερα για να θηλάσουν. Μετά την περίοδο τοκετών-θηλασμού μαζεύονται, καθαρίζονται, απολυμαίνονται και αποθηκεύονται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πτυσσόμενα χωρίσματα: μπλοκάρουν μεγάλα ζώα, επιτρέπουν διέλευση μικρών
Χώροι χειρισμών
Ερώτηση: Γιατί χρειάζονται οι χώροι χειρισμών;
Απάντηση:
- Ο σκοπός. «Σκοπός των χώρων αυτών είναι η διενέργεια και η διευκόλυνση ορισμένων εποχικών εργασιών όπως είναι οι εμβολιασμοί, τα λουτρά ή τα ντους αποπαρασίτωσης, το κούρεμα, η διαλογή των ζώων, το φόρτωμα για τη μεταφορά τους κτλ.»
- Η δομή τους. «Βασικά στοιχεία αυτών των χώρων είναι ο χώρος προσυγκέντρωσης (0,33m2/ζώο)... Στη συνέχεια τοποθετείται ο διάδρομος διαλογής, ύψους 80cm πλάτους 40-50cm... και χρησιμοποιείται για την ακινητοποίηση των ζώων κατά ομάδες, προκειμένου να γίνουν διάφορες επεμβάσεις όπως π.χ. εμβόλια».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρειάζονται για τη διενέργεια εποχικών εργασιών: εμβολιασμοί, λουτρά/ντους αποπαρασίτωσης, κούρεμα, διαλογή ζώων, φόρτωμα για μεταφορά. Αποτελούνται από χώρο προσυγκέντρωσης (0,33m²/ζώο) και διάδρομο διαλογής για ακινητοποίηση των ζώων κατά ομάδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε εργασίες: εμβολιασμοί, αποπαρασίτωση, κούρεμα, διαλογή, φόρτωμα
Εποχική διαφοροποίηση οργάνωσης
Ερώτηση: Γιατί η οργάνωση των χώρων και των εργασιών στο προβατοστάσιο διαφέρουν από εποχή σε εποχή;
Απάντηση:
- Η αιτία. «Η οργάνωση του αιγοπροβατοστασίου αφορά την οργάνωση των διαφόρων χώρων, του εξοπλισμού και των εργασιών, που απαιτούνται σε κάθε μια συγκεκριμένη περίοδο. Για το λόγο αυτό, η οργάνωση της μονάδας διαφέρει σε κάθε περίοδο.»
- Η συγκέντρωση τοκετών. «στις εκτροφές προβάτων και αιγών οι τοκετοί δεν κατανέμονται κανονικά καθ' όλη τη διάρκεια του έτους... αλλά περιορίζονται συνήθως από τα μέσα Νοεμβρίου έως και τα μέσα Φεβρουάριου (90 ημέρες)... Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρουσιάζονται σε κάποια περιορισμένη χρονική περίοδο μεγάλες ανάγκες σε συγκεκριμένους χώρους, που δε θα χρειάζονται μετά το πέρας αυτής της περιόδου.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαφέρουν γιατί οι ανάγκες σε χώρους, εξοπλισμό και εργασίες αλλάζουν ανάλογα με το παραγωγικό στάδιο κάθε περιόδου — π.χ. οι τοκετοί συγκεντρώνονται σε μια περιορισμένη περίοδο (Νοέμβριος-Φεβρουάριος), δημιουργώντας μεγάλες ανάγκες σε συγκεκριμένους χώρους (κελιά τοκετού) που δεν χρειάζονται τον υπόλοιπο χρόνο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Οι ανάγκες ακολουθούν τα παραγωγικά στάδια, που δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στο έτος
