Λύσεις — Κεφάλαιο 15: Βόσκηση προβάτων και αιγών – Βοσκότοποι (σελ. 415) – ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 15: Βόσκηση προβάτων και αιγών - Βοσκότοποι

Ερωτήσεις κατανόησης του κεφαλαίου — σημασία βόσκησης, τύποι βοσκοτόπων, βοσκοϊκανότητα και διαχείριση.

Ποιότητα χόρτου ανά στάδιο ανάπτυξης

Ερώτηση: Η ποιότητα του χόρτου είναι καλύτερη στη νεαρή ηλικία των φυτών (αρχή άνθησης) ή σε προχωρημένη (ωρίμανση) και γιατί;

Απάντηση:

• Η ζημιά της καθυστέρησης. «Αδικαιολόγητη καθυστέρηση, πέρα από την περίοδο ετοιμότητας, κάνει ζημιά γιατί τα φυτά σκληραίνουν και η θρεπτική τους αξία πέφτει.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ποιότητα του χόρτου είναι καλύτερη στη νεαρή ηλικία (αρχή άνθησης), γιατί όσο τα φυτά μεγαλώνουν και ωριμάζουν σκληραίνουν και η θρεπτική τους αξία πέφτει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το κείμενο συνδέει την καθυστέρηση (ωρίμανση) με σκλήρυνση και πτώση θρεπτικής αξίας

Νομευτικά φυτά

Ερώτηση: Ποια είναι τα νομευτικά (λιβαδικά) φυτά και ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά αυτών;

Απάντηση:

• Τα είδη. «Τέτοια φυτά είναι κυρίως τα πολυετή αγρωστώδη (χόρτα) και τα ψυχανθή (τριφύλλια).»
• Η αντοχή στη βόσκηση. «Τα νομευτικά φυτά όταν βόσκονται δεν καταστρέφονται. Η φύση τα προίκισε με μεγάλη αντοχή στα δαγκώματα και τα πατήματα των ζώων και έτσι αναπτύσσονται ξανά μετά τη βόσκηση και δίνουν περισσότερη και καλύτερη βλάστηση. Όμως η αντοχή των φυτών αυτών σε συνεχή βαριά βόσκηση δεν είναι απεριόριστη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα νομευτικά (λιβαδικά) φυτά είναι κυρίως τα πολυετή αγρωστώδη (χόρτα) και τα ψυχανθή (τριφύλλια). Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η μεγάλη αντοχή στα δαγκώματα και πατήματα των ζώων, που τους επιτρέπει να αναπτύσσονται ξανά μετά τη βόσκηση — όμως η αντοχή αυτή δεν είναι απεριόριστη σε συνεχή βαριά βόσκηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο κατηγορίες φυτών + το χαρακτηριστικό της αναγέννησης μετά τη βόσκηση

Σκοπός εκ περιτροπής βόσκησης

Ερώτηση: Πού αποβλέπει η εκ περιτροπής βόσκηση των βοσκοτόπων;

Απάντηση:

• Το ιδανικό τρίπτυχο. «Οι τέλειες συνθήκες εκμετάλλευσης ενός βοσκότοπου εκφράζονται με το τρίπτυχο: «μεγάλη φόρτωση - σύντομη διάρκεια βόσκησης - μεγάλη διάρκεια ανάπαυσης των φυτών».»
• Η εφαρμογή. «Οι συνθήκες αυτές πετυχαίνονται στη μεν πολυήμερη βόσκηση με τη διαίρεση του βοσκότοπου σε τεμάχια που βόσκονται εκ περιτροπής, στη δε ολιγοήμερη βόσκηση με διαίρεση των τεμαχίων σε μικρότερα (σε λωρίδες) και περιτροπική βόσκηση των λωρίδων και των τεμαχίων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εκ περιτροπής βόσκηση αποβλέπει στην επίτευξη του ιδανικού τριπτύχου «μεγάλη φόρτωση - σύντομη διάρκεια βόσκησης - μεγάλη διάρκεια ανάπαυσης των φυτών», μέσω διαίρεσης του βοσκοτόπου σε τεμάχια ή λωρίδες που βόσκονται διαδοχικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το τρίπτυχο φόρτωση-διάρκεια-ανάπαυση, μέσω περιτροπικής χρήσης τεμαχίων

Πρόωρη βόσκηση λιβαδιών

Ερώτηση: Η βόσκηση των λιβαδιών πριν την ωρίμανση των φυτών αποτελεί σωστή τακτική εκμετάλλευσής τους και γιατί;

Απάντηση:

• Η απαγόρευση πρόωρης βόσκησης. «Πάντως την άνοιξη πρέπει να απαγορεύεται η βόσκηση μέχρι ο βοσκότοπος να φθάσει σε σημείο ετοιμότητας για βόσκηση. Όταν το ύψος της βλάστησης φθάσει 12-20 εκ., η βλάστηση θεωρείται ώριμη και επιτρέπεται η βόσκησή της.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, δεν αποτελεί σωστή τακτική. Η βόσκηση πρέπει να απαγορεύεται μέχρι ο βοσκότοπος να φτάσει σε σημείο ετοιμότητας (ύψος βλάστησης 12-20 εκ.)· η πρόωρη βόσκηση δεν επιτρέπει στα φυτά να αναπτυχθούν και να ριζώσουν σωστά, βλάπτοντας τη μακροπρόθεσμη απόδοση του βοσκοτόπου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απάντηση: Όχι — η βόσκηση επιτρέπεται μόνο μετά την ετοιμότητα (12-20 εκ.)

Εποχές κάλυψης αναγκών και παραγωγικότητα βοσκοτόπων

Ερώτηση: Στη χώρα μας, ποιες εποχές τα αιγοπρόβατα καλύπτουν τις διατροφικές τους ανάγκες από τη βόσκηση και ποια είναι η παραγωγικότητα των βοσκοτόπων;

Απάντηση:

• Οι εποχές. «Με τη βόσκηση είναι δυνατό να καλυφθούν πλήρως οι διατροφικές τους ανάγκες μόνο κατά τη διάρκεια της άνοιξης καθώς και την αρχή του καλοκαιριού, ενώ κατά τη διάρκεια των υπολοίπων θερινών μηνών και κατά το μεγαλύτερο διάστημα του φθινοπώρου, η βοσκήσιμη ύλη είναι πολύ περιορισμένη.»
• Η παραγωγικότητα. «Οι Ελληνικοί βοσκότοποι έχουν χαμηλές αποδόσεις σε ξηρό χόρτο και κυμαίνονται από 50 - 300 κιλά / στρ, με μέσο όρο περίπου τα 120 - 130 κιλά / στρ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διατροφικές ανάγκες καλύπτονται πλήρως μόνο την άνοιξη και στην αρχή του καλοκαιριού· τους υπόλοιπους θερινούς μήνες και το μεγαλύτερο μέρος του φθινοπώρου η βοσκήσιμη ύλη είναι περιορισμένη. Η παραγωγικότητα των ελληνικών βοσκοτόπων είναι χαμηλή: 50-300 κιλά ξηρού χόρτου/στρέμμα, με μέσο όρο 120-130 κιλά/στρέμμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο εποχές πλήρους κάλυψης + εύρος/μέσος όρος παραγωγικότητας

Σημασία της βόσκησης

Ερώτηση: Ποια είναι η σημασία της βοσκής για την αιγοπροβατοτροφία;

Απάντηση:

• Η θρεπτική αξία. «Η βοσκούμενη βλάστηση (χλόη, φύλλωμα) αποτελεί για τα αιγοπρόβατα μια πλήρη, εύπεπτη και ευχάριστη τροφή. Περιέχει πρωτεΐνες, ασβέστιο, φώσφορο, βιταμίνες, ένζυμα και όλες τις υπόλοιπες ουσίες που χρειάζεται ο οργανισμός τους.»
• Τα ευεργετήματα υπαίθρου. «δίνει τη δυνατότητα στα ζώα να κινούνται ελεύθερα στο ύπαιθρο και να απολαμβάνουν έτσι τα ευεργετήματα της κίνησης, του καθαρού αέρα και της ζωογόνου ηλιακής ακτινοβολίας.»
• Η εξοικονόμηση εργασιών. «με την απευθείας λήψη της βλάστησης από τα βόσκοντα ζώα, αποφεύγεται μια σειρά εργασιών όπως της κοπής, της συγκομιδής, της ξήρανσης, της δεματοποίησης, της μεταφοράς, της αποθήκευσης του χόρτου.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βόσκηση προσφέρει πλήρη, εύπεπτη τροφή πλούσια σε θρεπτικά συστατικά, τα ευεργετήματα της κίνησης, του καθαρού αέρα και της ηλιακής ακτινοβολίας (βιταμίνη D), και εξοικονομεί τις εργασίες κοπής, συγκομιδής, ξήρανσης και αποθήκευσης χόρτου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρία οφέλη: θρεπτική αξία, ευεξία/υπαίθρια ζωή, εξοικονόμηση εργασιών

Εργασίες βελτίωσης βοσκοτόπων

Ερώτηση: Αναφέρατε τις σπουδαιότερες εργασίες που είναι απαραίτητες για τη βελτίωση και συντήρηση των βοσκοτόπων.

Απάντηση:

• Η λίστα επεμβάσεων. «Καθαρίζουμε το βοσκότοπο από τα ανεπιθύμητα φυτά και ζιζάνια... Κάνουμε αναχλόαση και αναδένδρωση των βοσκοτόπων... Αρδεύουμε όταν είναι δυνατό... Αποστραγγίζουμε τα σημεία όπου το νερό συγκεντρώνεται... Προστατεύουμε το έδαφος από διαβρώσεις... Λιπαίνουμε όταν και όπου χρειάζεται. Εξυγιαίνουμε το βοσκότοπο με τη λήψη μέτρων, ώστε να περιορίζονται οι εχθροί που έχουν τα ζώα στη βοσκή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι σπουδαιότερες εργασίες είναι: καθαρισμός από ζιζάνια, αναχλόαση/αναδένδρωση, άρδευση τους θερινούς μήνες, αποστράγγιση σημείων συγκέντρωσης νερού, προστασία εδάφους από διαβρώσεις, λίπανση, και εξυγίανση από εχθρούς των ζώων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Επτά επεμβάσεις σε λίστα με κουκκίδες στο κείμενο

Συνέπειες υπερβολικού αριθμού ζώων

Ερώτηση: Τι συνέπειες προκύπτουν, όταν ο αριθμός των ζώων που τρέφεται σε ένα βοσκότοπο ξεπερνάει τη βοσκοϊκανότητά του;

Απάντηση:

• Η υποβάθμιση. «Ο βαρύς, δηλ. (μεγαλύτερος από τη βοσκοϊκανότητα βαθμός φόρτωσης), υποβαθμίζει το βοσκότοπο και ελαττώνει την ποσότητα και ποιότητα της παραγόμενης βλάστησης.»
• Η επίπτωση στα ζώα. «Στην κατάσταση που βρίσκονται σήμερα οι βοσκότοποι, είναι δύσκολο να θρέψουν σημαντικό αριθμό ζώων, με συνέπεια τα ζώα που βόσκουν να υποσιτίζονται και να παρουσιάζουν μειωμένες αποδόσεις.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο βοσκότοπος υποβαθμίζεται και μειώνεται η ποσότητα και ποιότητα της παραγόμενης βλάστησης (υπερβόσκηση)· τα ζώα υποσιτίζονται και παρουσιάζουν μειωμένες αποδόσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο συνέπειες: υποβάθμιση βοσκοτόπου + υποσιτισμός/μειωμένες αποδόσεις ζώων