Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 3 · Γενική Εξέταση Ούρων (σελ. 75) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 3 · Γενική Εξέταση Ούρων (σελ. 75)
Απαντήσεις στις 20 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Παραγωγή ούρων
Ερώτηση: 1. Περιγράψτε συνοπτικά τη διαδικασία παραγωγής των ούρων.
Απάντηση:
- Γίνεται στους νεφρούς σε δύο φάσεις: (α) Διήθηση — στο αγγειώδες σπείραμα, λόγω διαφοράς πίεσης, περνούν στην ουροφόρο κοιλότητα νερό και όλα σχεδόν τα συστατικά του πλάσματος εκτός των πρωτεϊνών → πρόουρο (~180 L/ημέρα). (β) Επαναρρόφηση — στα σωληνάρια επαναρροφώνται γλυκόζη, αμινοξέα, άλατα και ~85% του νερού· μένουν οι άχρηστες ουσίες (ουρία, ουρικό οξύ, κρεατινίνη) → τελικά ούρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διήθηση (→πρόουρο, χωρίς πρωτεΐνες) και επαναρρόφηση (χρήσιμων ουσιών/νερού).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 2 φάσεις (διήθηση/επαναρρόφηση).
Πλάσμα vs πρόουρο
Ερώτηση: 2. Σε τι διαφέρει το πλάσμα από το πρόουρο;
Απάντηση:
- Το πρόουρο είναι το διήθημα του πλάσματος και περιέχει σχεδόν όλα τα συστατικά του (νερό, γλυκόζη, αμινοξέα, ουρία, ιόντα) εκτός από τις πρωτεΐνες, οι οποίες δεν διηθούνται. Δηλαδή διαφέρει από το πλάσμα κατά την απουσία πρωτεϊνών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρόουρο = πλάσμα χωρίς τις πρωτεΐνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απουσία πρωτεϊνών.
Πρώτα πρωινά ούρα
Ερώτηση: 3. Γιατί προτιμάμε τα πρώτα πρωινά ούρα για τη γενική ούρων;
Απάντηση:
- Γιατί είναι πυκνότερα (μεγαλύτερη αναλογία συστατικών), έχουν πιο σταθερή σύσταση (συγκρίσιμα αποτελέσματα), είναι πιο όξινα (δεν καταστρέφονται τα έμμορφα στοιχεία), έχουν σταθερότερο ειδικό βάρος και συλλέγονται εύκολα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυκνά, σταθερή σύσταση, όξινα (διατηρούν τα έμμορφα στοιχεία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πυκνά/όξινα/σταθερά.
Συλλογή 24ώρου
Ερώτηση: 4. Πώς γίνεται η συλλογή ούρων 24ώρου;
Απάντηση:
- Ο εξεταζόμενος ουρεί το πρωί (π.χ. 8:00) και απορρίπτει αυτά τα ούρα. Στη συνέχεια συλλέγει όλες τις ουρήσεις σε φιάλη με συντηρητικό, φυλαγμένη στο ψυγείο. Την επόμενη μέρα, στην ίδια ώρα (8:00), προσθέτει και την πρώτη πρωινή ούρηση → συμπληρώνεται το 24ωρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απορρίπτει την 1η πρωινή, μαζεύει όλες τις άλλες +24h (με συντηρητικό, ψυγείο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απόρριψη 1ης + συλλογή 24ώρου.
Συντηρητικά
Ερώτηση: 5. Ποια είναι τα κυριότερα συντηρητικά και πώς γίνεται η συντήρηση των ούρων;
Απάντηση:
- Σκοπός: να μείνει το pH όξινο και να προληφθούν αλλοιώσεις. Τρόποι: ψύξη (ο καλύτερος), τολουόλη (επιστιβάδευση — αναερόβιες συνθήκες), θυμόλη (1 g/100 mL), φορμόλη (συντηρεί έμμορφα στοιχεία), δισκία φορμαλδεΰδης και ειδικά συντηρητικά (οξεικό οξύ, HCl, ανθρακικό νάτριο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψύξη (καλύτερη), τολουόλη, θυμόλη, φορμόλη, δισκία, ειδικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ψύξη + χημικά συντηρητικά.
pH ΚΑΙ ίζημα
Ερώτηση: 6. Από τι εξαρτάται το pH των ούρων και από τι το ίζημα αυτών;
Απάντηση:
- pH: επηρεάζεται από την περιεκτικότητα του πλάσματος σε οξέα και βάσεις (οξεοβασική ισορροπία) και βασικά από τη διατροφή: πρωτεΐνες κρεάτων → όξινο· λαχανικά και φρούτα → αλκαλικό. Όξινο γίνεται επίσης σε σακχαρώδη διαβήτη, νηστεία, διάρροια, πυρετό, ενώ αλκαλικό σε συνεχείς εμετούς, θεραπεία με διουρητικά και λοιμώξεις από ψευδομονάδα ή πρωτέα.
- Ίζημα: τα φυσιολογικά ούρα συνήθως δεν έχουν ίζημα (εκτός από ηλικιωμένα άτομα)· εμφανές ίζημα υποδηλώνει παθολογική κατάσταση. Το είδος των κρυστάλλων και αλάτων του ιζήματος εξαρτάται από το pH των ούρων κατά τη συλλογή, ενώ σε αλκαλικό pH καταστρέφονται τα έμμορφα στοιχεία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) pH: διατροφή/οξεοβασική ισορροπία· ίζημα: παθολογικές καταστάσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: pH↔διατροφή· ίζημα↔παθολογία.
Αλκαλοποίηση
Ερώτηση: 7. Τι σημαίνει αλκαλοποίηση των ούρων, πώς γίνεται και τι αποτελέσματα επιφέρει;
Απάντηση:
- Όταν τα ούρα μένουν εκτεθειμένα σε θερμοκρασία δωματίου, η ουρία διασπάται σε αμμωνία (με τη δράση μικροβίων) → το pH γίνεται αλκαλικό (αλκαλοποίηση).
- Αποτελέσματα: ευνοείται η δράση των μικροοργανισμών και η καταστροφή των έμμορφων στοιχείων (ερυθρών, πυοσφαιρίων, κυλίνδρων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρία→αμμωνία→αλκαλικό pH· καταστρέφει έμμορφα στοιχεία και ευνοεί μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μηχανισμός (ουρία→αμμωνία) + συνέπειες.
Επίδραση αίματος
Ερώτηση: 8. Πώς επιδρά στους άλλους γενικούς χαρακτήρες η παρουσία αίματος στα ούρα;
Απάντηση:
- Το χρώμα γίνεται από ρόδινο/κόκκινο μέχρι σκούρο καφέ (ανάλογα με το ποσό αίματος/αιμοσφαιρίνης), η όψη γίνεται θολερή και το ίζημα χρωματίζεται ανάλογα (τα ερυθρά συγκεντρώνονται σ' αυτό μετά τη φυγοκέντρηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρώμα ρόδινο→καφέ, θολερή όψη, χρωματισμένο ίζημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επίδραση σε χρώμα/όψη/ίζημα.
Παροδική λευκωματουρία
Ερώτηση: 9. Σε ποιες περιπτώσεις έχουμε παροδική λευκωματουρία;
Απάντηση:
- Σε αφυδάτωση, διατροφή πλούσια σε λευκώματα, stress/έντονη συγκίνηση, έκθεση στο ψύχος, πυρετό, μετά από αιμορραγία ή έντονη μυϊκή κόπωση, σε ορθοστασία (ορθοστατική λευκωματουρία) και στην εγκυμοσύνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφυδάτωση, stress, ψύχος, πυρετός, κόπωση, ορθοστασία, εγκυμοσύνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παροδικά (μη νεφρικά) αίτια.
Ουδός γλυκόζης ΚΑΙ νεφρικός διαβήτης
Ερώτηση: 10. Τι είναι ο ουδός απέκκρισης της γλυκόζης και τι ο νεφρικός διαβήτης;
Απάντηση:
- Νεφρικός ουδός απέκκρισης γλυκόζης = το όριο γλυκόζης στο αίμα πάνω από το οποίο η γλυκόζη δεν επαναρροφάται πλήρως και εμφανίζεται στα ούρα (160–180 mg/dL).
- Νεφρικός διαβήτης: εμφάνιση γλυκόζης στα ούρα ενώ η γλυκόζη στο αίμα είναι φυσιολογική, λόγω ελαττωμένης επαναρροφητικής ικανότητας των νεφρικών σωληναρίων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουδός=160-180 mg/dL· νεφρικός διαβήτης=γλυκοζουρία με φυσιολογικό σάκχαρο αίματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός ουδού (160-180) + νεφρικός διαβήτης.
Παροδική vs παθολογική γλυκοζουρία
Ερώτηση: 11. Πότε έχουμε παροδική και πότε παθολογική γλυκοζουρία;
Απάντηση:
- Παροδική: μετά από γεύμα πλούσιο σε υδατάνθρακες ή σακχαρούχους ορούς, σε έντονη συγκίνηση/stress, στην κύηση και σε αναισθησία.
- Παθολογική: σε σακχαρώδη διαβήτη, ορμονικές διαταραχές (υπερθυρεοειδισμός), λοιμώξεις, βλάβη ήπατος, νόσους παγκρέατος και νεφρικές βλάβες (νεφρικός διαβήτης).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παροδική: γεύμα/stress/κύηση· παθολογική: διαβήτης/ορμονικά/νεφρικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση παροδική/παθολογική.
Οξονικά σώματα
Ερώτηση: 12. Ποια είναι τα οξονικά σώματα και πότε αυτά εμφανίζονται στα ούρα;
Απάντηση:
- Οξονικά (κετονικά) σώματα: η οξόνη (ακετόνη), το ακετοξεικό οξύ και το β-οξυβουτυρικό οξύ (παράγονται στο ήπαρ κατά τον μεταβολισμό των λιπών).
- Εμφανίζονται (οξονουρία) όταν καίγονται τα λίπη ως εναλλακτική πηγή ενέργειας: νηστεία/ασιτία/καχεξία, σακχαρώδης διαβήτης, εγκυμοσύνη με εμετούς, μυϊκή κόπωση, πυρετικά νοσήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξόνη/ακετοξεικό/β-οξυβουτυρικό· σε νηστεία και διαβήτη (καύση λιπών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 σώματα + νηστεία/διαβήτη.
Χολοχρωστικές
Ερώτηση: 13. Ποιες είναι οι χολοχρωστικές και τι υποδηλώνει η παρουσία τους στα ούρα;
Απάντηση:
- Χολοχρωστικές: η χολερυθρίνη, το ουροχολινογόνο, η ουροχολίνη και τα χολικά άλατα.
- Η παρουσία τους υποδηλώνει διαταραχή του μεταβολισμού της χολερυθρίνης — ίκτερο (η άμεση χολερυθρίνη στα ούρα σε αποφρακτικό/ηπατοκυτταρικό ίκτερο· αύξηση ουροχολινογόνου σε αιμολυτικές αναιμίες και ηπατικές βλάβες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χολερυθρίνη/ουροχολινογόνο/ουροχολίνη/χολικά άλατα· υποδηλώνουν ίκτερο/ηπατική βλάβη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι χολοχρωστικές + ίκτερος.
Στοιχεία ιζήματος
Ερώτηση: 14. Ποια στοιχεία εμφανίζονται, είτε φυσιολογικά είτε παθολογικά, στο ίζημα των ούρων;
Απάντηση:
- Ερυθρά αιμοσφαίρια, πυοσφαίρια (εκφυλισμένα λευκά), επιθηλιακά κύτταρα, κύλινδροι, κρύσταλλοι και άμορφα άλατα και μικρόβια/παράσιτα/μύκητες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερυθρά, πυοσφαίρια, επιθηλιακά, κύλινδροι, κρύσταλλοι, μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των στοιχείων του ιζήματος.
Αιματουρία vs αιμοσφαιρινουρία
Ερώτηση: 15. Τι καλείται αιματουρία και τι αιμοσφαιρινουρία;
Απάντηση:
- Αιματουρία: η παρουσία αίματος (ερυθρών αιμοσφαιρίων) στα ούρα. Αιμοσφαιρινουρία: η παρουσία αιμοσφαιρίνης στα ούρα (από εκτεταμένη/γρήγορη καταστροφή ερυθρών στην κυκλοφορία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματουρία=ερυθρά στα ούρα· αιμοσφαιρινουρία=αιμοσφαιρίνη στα ούρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση (κύτταρα vs χρωστική).
Είδη κυλίνδρων
Ερώτηση: 16. Ποια είναι τα είδη των κυλίνδρων και πότε σχηματίζεται καθένα απ’ αυτά;
Απάντηση:
- Οι κύλινδροι είναι εκμαγεία των ουροφόρων σωληναρίων: σχηματίζονται από βλεννοπρωτεΐνη που πήζει στον αυλό τους και παίρνουν το όνομά τους από τα στοιχεία που ενσωματώνουν.
- Υαλώδεις: διαφανείς, χωρίς άλλα στοιχεία· δεν υποδηλώνουν βλάβη — εμφανίζονται μετά από έντονη μυϊκή άσκηση ή εργασία, σε πυρετό, σε ορθοστατική λευκωματουρία και σε ηλικιωμένους.
- Υαλοκοκκώδεις: υαλώδεις με αρκετά κοκκία, από εκφυλισμένα στοιχεία (ερυθρά, λευκά, επιθήλια, άλατα) που ενσωματώθηκαν κατά τον σχηματισμό τους.
- Κοκκώδεις: γεμάτοι κοκκία σε όλο το μήκος τους· σε οξείες ή χρόνιες νεφρικές παθήσεις, σε καρδιακή ανεπάρκεια με περιφερική στάση του αίματος και σε ορθοστατική λευκωματουρία.
- Επιθηλιακοί: με νεφρικά επιθηλιακά κύτταρα· σε οξεία σωληναριακή νέκρωση, σε προχωρημένο στάδιο σπειραματονεφρίτιδας και σε πυελονεφρίτιδα.
- Αιμορραγικοί: με μεγάλο αριθμό ερυθρών αιμοσφαιρίων (μικροαιμορραγίες)· σε οξεία σπειραματονεφρίτιδα, δρεπανοκυτταρική αναιμία και θρομβοπενική πορφύρα.
- Πυώδεις: γεμάτοι πυοσφαίρια (λοίμωξη των νεφρών)· σε οξεία και χρόνια πυελονεφρίτιδα.
- Λιπώδεις: γεμάτοι σταγονίδια λίπους· προέρχονται συνήθως από τους επιθηλιακούς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υαλώδεις (κόπωση, πυρετός, ορθοστασία, γήρας), υαλοκοκκώδεις, κοκκώδεις (νεφρικές παθήσεις, καρδιακή ανεπάρκεια), επιθηλιακοί (σωληναριακή νέκρωση, σπειραματονεφρίτιδα, πυελονεφρίτιδα), αιμορραγικοί (οξεία σπειραματονεφρίτιδα), πυώδεις (πυελονεφρίτιδα), λιπώδεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα είδη των κυλίνδρων και οι περιστάσεις στις οποίες εμφανίζεται καθένα.
Κρύσταλλοι
Ερώτηση: 17. Τι είναι οι κρύσταλλοι; Σχηματίζονται σε πρόσφατα φυσιολογικά ούρα;
Απάντηση:
- Οι κρύσταλλοι προέρχονται από άλατα των τροφών που κρυσταλλώνονται στα ούρα. Δεν εμφανίζονται σε πρόσφατα ούρα — σχηματίζονται όταν αυτά συντηρηθούν (ψυγείο), ανάλογα με το pH. Έχουν μικρή διαγνωστική σημασία, αλλά άφθονοι + λίγο νερό → κωλικοί/λίθοι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άλατα που κρυσταλλώνονται· ΟΧΙ σε πρόσφατα ούρα (σχηματίζονται στη συντήρηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: όχι σε πρόσφατα + εξάρτηση από pH/συντήρηση.
Ερυθρά σε αλκαλικά ούρα
Ερώτηση: 18. Σε ούρα με αλκαλικό pH είναι δυνατόν να παρατηρήσουμε ερυθρά αιμοσφαίρια;
Απάντηση:
- Όχι (ή πολύ δύσκολα): σε αλκαλικό pH (και σε πολύ αραιά ούρα) τα ερυθρά αιμοσφαίρια σπάνε, οπότε στη μικροσκόπηση του ιζήματος δεν εμφανίζονται, ενώ η χημική εξέταση για αιμοσφαιρίνη είναι έντονα θετική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — σε αλκαλικά (και αραιά) ούρα τα ερυθρά καταστρέφονται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: καταστροφή ερυθρών σε αλκαλικό pH.
Πυοσφαίρια
Ερώτηση: 19. Σε ποιες περιπτώσεις έχουμε εμφάνιση πυοσφαιρίων στο ίζημα των ούρων;
Απάντηση:
- Σε κάθε φλεγμονή του ουροποιητικού συστήματος (ο αριθμός τους είναι ανάλογος της βαρύτητας): πυελονεφρίτιδα, κυστίτιδα, ουρηθρίτιδα και γενικά όλες οι ουρολοιμώξεις (πυουρία → ακολουθεί καλλιέργεια ούρων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε φλεγμονές/λοιμώξεις του ουροποιητικού (πυελονεφρίτιδα/κυστίτιδα/ουρηθρίτιδα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: φλεγμονές ουροποιητικού.
Μικρόβια χωρίς λοίμωξη
Ερώτηση: 20. Πώς εξηγείτε την παρουσία μικροβίων στα ούρα, ενώ δεν υπάρχει λοίμωξη;
Απάντηση:
- Οφείλεται σε επιμόλυνση του δείγματος κατά τη συλλογή (πλημμελής καθαρισμός) ή σε ανάπτυξη μικροβίων όταν τα ούρα παραμείνουν σε θερμοκρασία δωματίου για περισσότερο από 2 ώρες. (Φυσιολογική τιμή: < 1.000 μικρόβια/mL.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιμόλυνση κατά τη συλλογή ή ανάπτυξη σε θερμοκρασία δωματίου >2h.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επιμόλυνση/παραμονή εκτός ψυγείου.
