Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 3 · Γενική Εξέταση Ούρων (σελ. 75) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 3 · Γενική Εξέταση Ούρων (σελ. 75)
Απαντήσεις στις 20 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Παραγωγή ούρων
Ερώτηση: 1. Περιγράψτε συνοπτικά τη διαδικασία παραγωγής των ούρων.
Απάντηση:
- Γίνεται στους νεφρούς σε δύο φάσεις: (α) Διήθηση — στο αγγειώδες σπείραμα, λόγω διαφοράς πίεσης, περνούν στην ουροφόρο κοιλότητα νερό & όλα σχεδόν τα συστατικά του πλάσματος εκτός των πρωτεϊνών → πρόουρο (~180 L/ημέρα). (β) Επαναρρόφηση — στα σωληνάρια επαναρροφώνται γλυκόζη, αμινοξέα, άλατα & ~85% του νερού· μένουν οι άχρηστες ουσίες (ουρία, ουρικό οξύ, κρεατινίνη) → τελικά ούρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διήθηση (→πρόουρο, χωρίς πρωτεΐνες) & επαναρρόφηση (χρήσιμων ουσιών/νερού).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 2 φάσεις (διήθηση/επαναρρόφηση).
Πλάσμα vs πρόουρο
Ερώτηση: 2. Σε τι διαφέρει το πλάσμα από το πρόουρο;
Απάντηση:
- Το πρόουρο είναι το διήθημα του πλάσματος & περιέχει σχεδόν όλα τα συστατικά του (νερό, γλυκόζη, αμινοξέα, ουρία, ιόντα) εκτός από τις πρωτεΐνες, οι οποίες δεν διηθούνται. Δηλαδή διαφέρει από το πλάσμα κατά την απουσία πρωτεϊνών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρόουρο = πλάσμα χωρίς τις πρωτεΐνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απουσία πρωτεϊνών.
Πρώτα πρωινά ούρα
Ερώτηση: 3. Γιατί προτιμάμε τα πρώτα πρωινά ούρα για τη γενική ούρων;
Απάντηση:
- Γιατί είναι πυκνότερα (μεγαλύτερη αναλογία συστατικών), έχουν πιο σταθερή σύσταση (συγκρίσιμα αποτελέσματα), είναι πιο όξινα (δεν καταστρέφονται τα έμμορφα στοιχεία), έχουν σταθερότερο ειδικό βάρος & συλλέγονται εύκολα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυκνά, σταθερή σύσταση, όξινα (διατηρούν τα έμμορφα στοιχεία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πυκνά/όξινα/σταθερά.
Συλλογή 24ώρου
Ερώτηση: 4. Πώς γίνεται η συλλογή ούρων 24ώρου;
Απάντηση:
- Ο εξεταζόμενος ουρεί το πρωί (π.χ. 8:00) & απορρίπτει αυτά τα ούρα. Στη συνέχεια συλλέγει όλες τις ουρήσεις σε φιάλη με συντηρητικό, φυλαγμένη στο ψυγείο. Την επόμενη μέρα, στην ίδια ώρα (8:00), προσθέτει & την πρώτη πρωινή ούρηση → συμπληρώνεται το 24ωρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απορρίπτει την 1η πρωινή, μαζεύει όλες τις άλλες +24h (με συντηρητικό, ψυγείο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απόρριψη 1ης + συλλογή 24ώρου.
Συντηρητικά
Ερώτηση: 5. Ποια είναι τα κυριότερα συντηρητικά & πώς γίνεται η συντήρηση;
Απάντηση:
- Σκοπός: να μείνει το pH όξινο & να προληφθούν αλλοιώσεις. Τρόποι: ψύξη (ο καλύτερος), τολουόλη (επιστιβάδευση — αναερόβιες συνθήκες), θυμόλη (1 g/100 mL), φορμόλη (συντηρεί έμμορφα στοιχεία), δισκία φορμαλδεΰδης & ειδικά συντηρητικά (οξικό οξύ, HCl, ανθρακικό νάτριο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψύξη (καλύτερη), τολουόλη, θυμόλη, φορμόλη, δισκία, ειδικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ψύξη + χημικά συντηρητικά.
pH ΚΑΙ ίζημα
Ερώτηση: 6. Από τι εξαρτάται το pH των ούρων & από τι το ίζημα;
Απάντηση:
- pH: από τη διατροφή (πρωτεΐνες → όξινο· λαχανικά/φρούτα → αλκαλικό), την περιεκτικότητα του πλάσματος σε οξέα/βάσεις & την οξεοβασική ισορροπία (νεφρικές/μεταβολικές καταστάσεις).
- Ίζημα: τα φυσιολογικά ούρα συνήθως δεν έχουν ίζημα· εμφανές ίζημα υποδηλώνει παθολογική κατάσταση (ή σε ηλικιωμένους). Διατηρείται καλύτερα σε όξινο pH.
Σύνοψη: (ενδεικτική) pH: διατροφή/οξεοβασική ισορροπία· ίζημα: παθολογικές καταστάσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: pH↔διατροφή· ίζημα↔παθολογία.
Αλκαλοποίηση
Ερώτηση: 7. Τι σημαίνει αλκαλοποίηση των ούρων, πώς γίνεται & τι αποτελέσματα επιφέρει;
Απάντηση:
- Όταν τα ούρα μένουν εκτεθειμένα σε θερμοκρασία δωματίου, η ουρία διασπάται σε αμμωνία (με τη δράση μικροβίων) → το pH γίνεται αλκαλικό (αλκαλοποίηση).
- Αποτελέσματα: ευνοείται η δράση των μικροοργανισμών & η καταστροφή των έμμορφων στοιχείων (ερυθρών, πυοσφαιρίων, κυλίνδρων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρία→αμμωνία→αλκαλικό pH· καταστρέφει έμμορφα στοιχεία & ευνοεί μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μηχανισμός (ουρία→αμμωνία) + συνέπειες.
Επίδραση αίματος
Ερώτηση: 8. Πώς επιδρά στους άλλους γενικούς χαρακτήρες η παρουσία αίματος στα ούρα;
Απάντηση:
- Το χρώμα γίνεται από ρόδινο/κόκκινο μέχρι σκούρο καφέ (ανάλογα με το ποσό αίματος/αιμοσφαιρίνης), η όψη γίνεται θολερή & το ίζημα χρωματίζεται ανάλογα (τα ερυθρά συγκεντρώνονται σ' αυτό μετά τη φυγοκέντρηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρώμα ρόδινο→καφέ, θολερή όψη, χρωματισμένο ίζημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επίδραση σε χρώμα/όψη/ίζημα.
Παροδική λευκωματουρία
Ερώτηση: 9. Σε ποιες περιπτώσεις έχουμε παροδική λευκωματουρία;
Απάντηση:
- Σε αφυδάτωση, διατροφή πλούσια σε λευκώματα, stress/έντονη συγκίνηση, έκθεση στο ψύχος, πυρετό, μετά από αιμορραγία ή έντονη μυϊκή κόπωση, σε ορθοστασία (ορθοστατική λευκωματουρία) & στην εγκυμοσύνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφυδάτωση, stress, ψύχος, πυρετός, κόπωση, ορθοστασία, εγκυμοσύνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παροδικά (μη νεφρικά) αίτια.
Ουδός γλυκόζης ΚΑΙ νεφρικός διαβήτης
Ερώτηση: 10. Τι είναι ο ουδός απέκκρισης της γλυκόζης & τι ο νεφρικός διαβήτης;
Απάντηση:
- Νεφρικός ουδός απέκκρισης γλυκόζης = το όριο γλυκόζης στο αίμα πάνω από το οποίο η γλυκόζη δεν επαναρροφάται πλήρως & εμφανίζεται στα ούρα (160–180 mg/dL).
- Νεφρικός διαβήτης: εμφάνιση γλυκόζης στα ούρα ενώ η γλυκόζη στο αίμα είναι φυσιολογική, λόγω ελαττωμένης επαναρροφητικής ικανότητας των νεφρικών σωληναρίων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουδός=160-180 mg/dL· νεφρικός διαβήτης=γλυκοζουρία με φυσιολογικό σάκχαρο αίματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός ουδού (160-180) + νεφρικός διαβήτης.
Παροδική vs παθολογική γλυκοζουρία
Ερώτηση: 11. Πότε έχουμε παροδική & πότε παθολογική γλυκοζουρία;
Απάντηση:
- Παροδική: μετά από γεύμα πλούσιο σε υδατάνθρακες ή σακχαρούχους ορούς, σε έντονη συγκίνηση/stress, στην κύηση & σε αναισθησία.
- Παθολογική: σε σακχαρώδη διαβήτη, ορμονικές διαταραχές (υπερθυρεοειδισμός), λοιμώξεις, βλάβη ήπατος, νόσους παγκρέατος & νεφρικές βλάβες (νεφρικός διαβήτης).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παροδική: γεύμα/stress/κύηση· παθολογική: διαβήτης/ορμονικά/νεφρικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση παροδική/παθολογική.
Οξονικά σώματα
Ερώτηση: 12. Ποια είναι τα οξονικά σώματα & πότε εμφανίζονται στα ούρα;
Απάντηση:
- Οξονικά (κετονικά) σώματα: η οξόνη (ακετόνη), το ακετοξεικό οξύ & το β-οξυβουτυρικό οξύ (παράγονται στο ήπαρ κατά τον μεταβολισμό των λιπών).
- Εμφανίζονται (οξονουρία) όταν καίγονται τα λίπη ως εναλλακτική πηγή ενέργειας: νηστεία/ασιτία/καχεξία, σακχαρώδης διαβήτης, εγκυμοσύνη με εμετούς, μυϊκή κόπωση, πυρετικά νοσήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξόνη/ακετοξεικό/β-οξυβουτυρικό· σε νηστεία & διαβήτη (καύση λιπών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 σώματα + νηστεία/διαβήτη.
Χολοχρωστικές
Ερώτηση: 13. Ποιες είναι οι χολοχρωστικές & τι υποδηλώνει η παρουσία τους στα ούρα;
Απάντηση:
- Χολοχρωστικές: η χολερυθρίνη, το ουροχολινογόνο, η ουροχολίνη & τα χολικά άλατα.
- Η παρουσία τους υποδηλώνει διαταραχή του μεταβολισμού της χολερυθρίνης — ίκτερο (η άμεση χολερυθρίνη στα ούρα σε αποφρακτικό/ηπατοκυτταρικό ίκτερο· αύξηση ουροχολινογόνου σε αιμολυτικές αναιμίες & ηπατικές βλάβες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χολερυθρίνη/ουροχολινογόνο/ουροχολίνη/χολικά άλατα· υποδηλώνουν ίκτερο/ηπατική βλάβη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι χολοχρωστικές + ίκτερος.
Στοιχεία ιζήματος
Ερώτηση: 14. Ποια στοιχεία εμφανίζονται (φυσιολογικά ή παθολογικά) στο ίζημα των ούρων;
Απάντηση:
- Ερυθρά αιμοσφαίρια, πυοσφαίρια (εκφυλισμένα λευκά), επιθηλιακά κύτταρα, κύλινδροι, κρύσταλλοι & άμορφα άλατα & μικρόβια/παράσιτα/μύκητες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερυθρά, πυοσφαίρια, επιθηλιακά, κύλινδροι, κρύσταλλοι, μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των στοιχείων του ιζήματος.
Αιματουρία vs αιμοσφαιρινουρία
Ερώτηση: 15. Τι καλείται αιματουρία & τι αιμοσφαιρινουρία;
Απάντηση:
- Αιματουρία: η παρουσία αίματος (ερυθρών αιμοσφαιρίων) στα ούρα. Αιμοσφαιρινουρία: η παρουσία αιμοσφαιρίνης στα ούρα (από εκτεταμένη/γρήγορη καταστροφή ερυθρών στην κυκλοφορία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματουρία=ερυθρά στα ούρα· αιμοσφαιρινουρία=αιμοσφαιρίνη στα ούρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση (κύτταρα vs χρωστική).
Είδη κυλίνδρων
Ερώτηση: 16. Ποια είναι τα είδη των κυλίνδρων & πότε σχηματίζεται καθένα;
Απάντηση:
- Οι κύλινδροι είναι εκμαγεία των ουροφόρων σωληναρίων (από βλεννοπρωτεΐνη). Είδη: υαλώδεις (διαφανείς — μετά κόπωση/πυρετό/ορθοστασία, & σε ηλικιωμένους), υαλοκοκκώδεις (με λίγα κοκκία), κοκκώδεις (με πολλά εκφυλισμένα στοιχεία) & κύλινδροι ερυθρών/λευκών/επιθηλιακών (ανάλογα με τα στοιχεία που ενσωματώνουν → αντίστοιχη παθολογία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υαλώδεις, υαλοκοκκώδεις, κοκκώδεις, ερυθρών/λευκών (ανάλογα με τα στοιχεία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα βασικά είδη + πότε (υαλώδεις=ήπια, κοκκώδεις=παθολογία).
Κρύσταλλοι
Ερώτηση: 17. Τι είναι οι κρύσταλλοι; Σχηματίζονται σε πρόσφατα φυσιολογικά ούρα;
Απάντηση:
- Οι κρύσταλλοι προέρχονται από άλατα των τροφών που κρυσταλλώνονται στα ούρα. Δεν εμφανίζονται σε πρόσφατα ούρα — σχηματίζονται όταν αυτά συντηρηθούν (ψυγείο), ανάλογα με το pH. Έχουν μικρή διαγνωστική σημασία, αλλά άφθονοι + λίγο νερό → κωλικοί/λίθοι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άλατα που κρυσταλλώνονται· ΟΧΙ σε πρόσφατα ούρα (σχηματίζονται στη συντήρηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: όχι σε πρόσφατα + εξάρτηση από pH/συντήρηση.
Ερυθρά σε αλκαλικά ούρα
Ερώτηση: 18. Σε ούρα με αλκαλικό pH είναι δυνατόν να παρατηρήσουμε ερυθρά αιμοσφαίρια;
Απάντηση:
- Όχι (ή δύσκολα): σε αλκαλικό pH (& σε πολύ αραιά ούρα) τα ερυθρά αιμοσφαίρια σπάνε/καταστρέφονται → στη μικροσκόπηση δεν φαίνονται, αν & η χημική εξέταση για αιμοσφαιρίνη μπορεί να είναι θετική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — σε αλκαλικά (& αραιά) ούρα τα ερυθρά καταστρέφονται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: καταστροφή ερυθρών σε αλκαλικό pH.
Πυοσφαίρια
Ερώτηση: 19. Σε ποιες περιπτώσεις έχουμε εμφάνιση πυοσφαιρίων στο ίζημα;
Απάντηση:
- Σε κάθε φλεγμονή του ουροποιητικού συστήματος (ο αριθμός τους είναι ανάλογος της βαρύτητας): πυελονεφρίτιδα, κυστίτιδα, ουρηθρίτιδα & γενικά όλες οι ουρολοιμώξεις (πυουρία → ακολουθεί καλλιέργεια ούρων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε φλεγμονές/λοιμώξεις του ουροποιητικού (πυελονεφρίτιδα/κυστίτιδα/ουρηθρίτιδα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: φλεγμονές ουροποιητικού.
Μικρόβια χωρίς λοίμωξη
Ερώτηση: 20. Πώς εξηγείτε την παρουσία μικροβίων στα ούρα ενώ δεν υπάρχει λοίμωξη;
Απάντηση:
- Οφείλεται σε επιμόλυνση του δείγματος κατά τη συλλογή (πλημμελής καθαρισμός) ή σε ανάπτυξη μικροβίων όταν τα ούρα παραμείνουν σε θερμοκρασία δωματίου για περισσότερο από 2 ώρες. (Φυσιολογική τιμή: < 1.000 μικρόβια/mL.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιμόλυνση κατά τη συλλογή ή ανάπτυξη σε θερμοκρασία δωματίου >2h.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επιμόλυνση/παραμονή εκτός ψυγείου.
