Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 4 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 89-90) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 4 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 89-90) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 4 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 89-90)

Απαντήσεις στις 29 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).

Πού σχηματίζονται λίθοι

Ερώτηση: 1. Πού σχηματίζονται συνήθως οι λίθοι;

Απάντηση:

Στους νεφρούς (νεφρική πύελο και νεφρικά σωληνάρια) και στην ουροδόχο κύστη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους νεφρούς (πύελο/σωληνάρια) και στην ουροδόχο κύστη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: νεφροί + κύστη.

Παράγοντες λίθων

Ερώτηση: 2. Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η εμφάνιση των λίθων;

Απάντηση:

Προδιάθεση του ατόμου, κληρονομικότητα, ανατομικές βλάβες, κακή διατροφή, απέκκριση μεγάλων ποσοτήτων αδιάλυτων ουσιών και, κυρίως, η μη λήψη υγρών (νερού).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προδιάθεση, κληρονομικότητα, ανατομικές βλάβες, κακή διατροφή, μη λήψη νερού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αναφορά προδιαθεσικών παραγόντων.

Συμπτώματα νεφρολιθίασης

Ερώτηση: 3. Ποια είναι τα τυπικά συμπτώματα της νεφρολιθίασης;

Απάντηση:

Από απλό βάρος στην περιοχή των νεφρών έως έντονο πόνο (κωλικός του νεφρού, που χρειάζεται ισχυρά παυσίπονα), συνήθως με αιματουρία. Κίνδυνοι: υδρονέφρωση/καταστροφή νεφρών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κωλικός του νεφρού (έντονος πόνος) + αιματουρία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: κωλικός + αιματουρία.

Παράγοντες που βοηθούν/αποτρέπουν

Ερώτηση: 4. Ποιοι παράγοντες βοηθούν και ποιοι αποτρέπουν τη δημιουργία των λίθων;

Απάντηση:

Βοηθούν: η μη λήψη υγρών, η απέκκριση αδιάλυτων ουσιών, το ακατάλληλο pH (μικρή διαλυτότητα των αλάτων), οι ουρολοιμώξεις.
Αποτρέπουν: η επαρκής λήψη νερού (ξεπλένει τα σωληνάρια) και η ρύθμιση του pH (π.χ. λίγη σόδα για αλκαλοποίηση στους λίθους ουρικού οξέος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοηθούν: λίγο νερό/αδιάλυτες ουσίες· αποτρέπουν: πολύ νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αντίθεση λήψης νερού.

Είδη λίθων

Ερώτηση: 5. Ποια είναι τα είδη των λίθων του ουροποιητικού συστήματος;

Απάντηση:

Κατά συχνότητα: οξαλικό και φωσφορικό ασβέστιο (45%), οξαλικό ασβέστιο (35%), φωσφορικό μαγνήσιο και ασβέστιο (10%), ουρικού οξέος (5%), φωσφορικό ασβέστιο (1–3%), κυστίνης/ξανθίνης (1–2%). Τα περισσότερα περιέχουν ασβέστιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξαλικό/φωσφορικό ασβέστιο (τα πιο συχνά), ουρικού οξέος, κυστίνης/ξανθίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αναφορά ειδών (κυρίως ασβεστίου).

Ανόργανα συστατικά

Ερώτηση: 6. Ποια είναι τα ανόργανα συστατικά των ούρων που συνήθως ζητούνται κατά τις «ειδικές εξετάσεις ούρων»;

Απάντηση:

Τα χλωριούχα, οι ηλεκτρολύτες (κάλιο, νάτριο), το ασβέστιο και ο φωσφόρος (σε ούρα 24ώρου/12ώρου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χλωριούχα, κάλιο, νάτριο, ασβέστιο, φωσφόρος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αναφορά των ανόργανων.

Ρύθμιση χλωρίου

Ερώτηση: 7. Πώς ρυθμίζεται η συγκέντρωση του χλωρίου στο πλάσμα;

Απάντηση:

Τα ιόντα χλωρίου προσλαμβάνονται με τα τρόφιμα και απορροφώνται πλήρως από τον γαστρεντερικό σωλήνα. Όταν βρίσκονται σε περίσσεια, αποβάλλονται με τα ούρα ως NaCl.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόσληψη με τροφές/απορρόφηση· περίσσεια αποβάλλεται ως NaCl στα ούρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: πρόσληψη + αποβολή περίσσειας.

Υπο/υπερχλωραιμία

Ερώτηση: 8. Πότε παρουσιάζεται υποχλωραιμία και πότε υπερχλωραιμία;

Απάντηση:

Υποχλωραιμία (ελάττωση του χλωρίου στο πλάσμα): παρουσιάζεται μετά από έντονη εφίδρωση σε εργασίες που απαιτούν μυϊκή κόπωση σε συνδυασμό με τη θερμοκρασία του περιβάλλοντος, σε αφυδάτωση από εμετούς ή εντερίτιδες, σε εγκαύματα και σε νεφρικές παθήσεις.
Υπερχλωραιμία (αύξηση του χλωρίου στο πλάσμα): το βιβλίο δεν απαριθμεί ξεχωριστά αίτια. Από τη θεωρία προκύπτει ότι η περίσσεια των ιόντων χλωρίου κανονικά αποβάλλεται με τα ούρα ως NaCl· επομένως αύξηση εμφανίζεται όταν η περίσσεια δεν αποβάλλεται από τους νεφρούς ή όταν χάνεται νερό χωρίς αντίστοιχη αποβολή ιόντων (όπως περιγράφεται στο βιβλίο για την αύξηση του νατρίου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχλωραιμία: έντονη εφίδρωση, αφυδάτωση από εμετούς ή εντερίτιδες, εγκαύματα, νεφρικές παθήσεις. Υπερχλωραιμία: όταν η περίσσεια χλωρίου δεν αποβάλλεται με τα ούρα ως NaCl ή όταν χάνεται νερό χωρίς αντίστοιχη απώλεια ιόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αίτια υποχλωραιμίας όπως στο βιβλίο και ερμηνεία της υπερχλωραιμίας ως μη αποβολή της περίσσειας ή απώλεια νερού.

Διαταραχή καλίου

Ερώτηση: 9. Ποιες είναι οι επιπτώσεις της διαταραχής της ισορροπίας του καλίου;

Απάντηση:

Μείωση (υποκαλιαιμία): μυϊκή αδυναμία έως παράλυση, ευερεθιστότητα, ταχυκαρδία → καρδιακή ανακοπή.
Αύξηση (υπερκαλιαιμία): σύγχυση, γενική αδυναμία, αδυναμία αναπνευστικών μυών, μείωση καρδιακού ρυθμού → καρδιακή ανακοπή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) ↓ K: αδυναμία/ταχυκαρδία/ανακοπή· ↑ K: σύγχυση/βραδυκαρδία/ανακοπή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: επιπτώσεις μείωσης και αύξησης (καρδιά/μυς).

Μείωση νατρίου

Ερώτηση: 10. Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η μείωση της συγκέντρωσης του νατρίου στο πλάσμα;

Απάντηση:

Σε ελλιπή πρόσληψη από τις τροφές, έντονη εφίδρωση, εμετό και διάρροια και σε υπερβολική αποβολή μέσω των ούρων (λάθος χρήση/δοσολογία διουρητικών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελλιπής πρόσληψη, εφίδρωση, εμετός/διάρροια, διουρητικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αίτια υπονατριαιμίας.

Ρόλος ασβεστίου

Ερώτηση: 11. Ποιος είναι ο ρόλος του ασβεστίου στον οργανισμό του ανθρώπου;

Απάντηση:

Το ασβέστιο του ανθρώπινου σώματος (περίπου 1 kg) βρίσκεται κατά 99% στον σκελετό, όπου έχει δομικό ρόλο. Το υπόλοιπο 1% βρίσκεται κυρίως ως εξωκυτταρικό ιόν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 99% στον σκελετό (δομικός ρόλος)· 1% εξωκυτταρικό ιόν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σκελετός/δομικός + εξωκυτταρικό ιόν.

Έλεγχος ασβεστίου

Ερώτηση: 12. Πώς ελέγχεται ο μεταβολισμός του ασβεστίου από τον οργανισμό του ανθρώπου;

Απάντηση:

Από τρία όργανα: τον γαστρεντερικό σωλήνα (όπου απορροφάται), τον σκελετό και τους νεφρούς (όπου κατά την επαναρρόφηση ~98% του ασβεστίου επανέρχεται στην κυκλοφορία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γαστρεντερικός (απορρόφηση), σκελετός και νεφροί (98% επαναρρόφηση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τα 3 όργανα ρύθμισης.

Όργανα φωσφόρου

Ερώτηση: 13. Ποια είναι τα κυριότερα όργανα στα οποία μεταφέρεται ο φώσφορος από το πλάσμα;

Απάντηση:

Κυρίως τα οστά και τα δόντια (όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο ποσοστό) και τα κύτταρα (ενδοκυττάριος φωσφόρος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οστά και δόντια (κυρίως) και κύτταρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οστά/δόντια + κύτταρα.

Ποσότητα φωσφόρου

Ερώτηση: 14. Πού βρίσκεται η μεγαλύτερη ποσότητα του φωσφόρου στον ανθρώπινο οργανισμό;

Απάντηση:

Στα οστά και τα δόντια (μόνο ~1% του συνολικού φωσφόρου βρίσκεται στα υγρά του σώματος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα οστά και τα δόντια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οστά/δόντια.

Οργανικά συστατικά

Ερώτηση: 15. Ποια είναι τα κυριότερα οργανικά συστατικά που συνήθως ζητούνται στις «ειδικές εξετάσεις ούρων»;

Απάντηση:

Η ουρία, το ουρικό οξύ, η κρεατινίνη και η αμυλάση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρία, ουρικό οξύ, κρεατινίνη, αμυλάση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τα 4 οργανικά συστατικά.

Ουρία

Ερώτηση: 16. Πώς παράγεται η ουρία και πώς αποβάλλεται από τον οργανισμό;

Απάντηση:

Η ουρία είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πρωτεϊνών· παράγεται από ένζυμα των κυττάρων του ήπατος και αποβάλλεται κυρίως μέσω των νεφρών (~10% από τον γαστρεντερικό σωλήνα και το δέρμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τελικό προϊόν μεταβολισμού πρωτεϊνών· ήπαρ→νεφρά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: πρωτεΐνες/ήπαρ + αποβολή νεφρά.

Ουρία μόνη της

Ερώτηση: 17. Γιατί η εξέταση ουρίας όταν χρησιμοποιείται μόνη της δεν δίνει επαρκή στοιχεία για την κατάσταση των νεφρών;

Απάντηση:

Γιατί η ουρία αυξάνεται και από άλλες αιτίες εκτός των νεφρικών παθήσεων (αφυδάτωση, αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών, θεραπεία με κορτιζόλη). Γι' αυτό συνδυάζεται με μέτρηση κρεατινίνης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυξάνει και από μη νεφρικές αιτίες → συνδυασμός με κρεατινίνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: μη ειδική + συνδυασμός με κρεατινίνη.

Παραγωγή κρεατινίνης

Ερώτηση: 18. Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η παραγωγή κρεατινίνης στον ανθρώπινο οργανισμό;

Απάντηση:

Από την ηλικία, το φύλο και τη μυϊκή μάζα του ατόμου — γι' αυτό είναι περισσότερη στους άνδρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλικία, φύλο και μυϊκή μάζα (περισσότερη στους άνδρες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ηλικία/φύλο/μυϊκή μάζα.

Αυξημένο ουρικό οξύ

Ερώτηση: 19. Ποιες είναι οι επιπτώσεις της αυξημένης συγκέντρωσης του ουρικού οξέος στον οργανισμό του ανθρώπου;

Απάντηση:

Κίνδυνος ουρικής αρθρίτιδας (φλεγμονή αρθρώσεων από κατακρήμνιση κρυστάλλων ουρικού νατρίου/οξέος), δημιουργίας λίθων ουρικού οξέος και άλλων νεφροπαθειών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρική αρθρίτιδα, λίθοι ουρικού οξέος, νεφροπάθειες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αρθρίτιδα + λίθοι.

Αμυλάση - όργανο

Ερώτηση: 20. Ποιου οργάνου τη λειτουργία ελέγχουμε με τη βιοχημική εξέταση της αμυλάσης;

Απάντηση:

Του παγκρέατος (η αμυλάση παράγεται στο πάγκρεας και διασπά το άμυλο· ↑ σε παγκρεατίτιδα/απόφραξη παγκρεατικού πόρου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Του παγκρέατος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: πάγκρεας.

Αμυλάση σε ούρα

Ερώτηση: 21. Γιατί προτιμάται να γίνεται η βιοχημική εξέταση της αμυλάσης σε δείγμα ούρων και όχι σε δείγμα ορού;

Απάντηση:

Γιατί σε παγκρεατίτιδα η αμυλάση των ούρων παραμένει αυξημένη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ' ό,τι η αμυλάση του ορού (δίνει μεγαλύτερο διαγνωστικό «παράθυρο»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ούρα μένει αυξημένη περισσότερο χρόνο απ' ό,τι στον ορό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: παρατεταμένη αύξηση στα ούρα.

Ανίχνευση φαρμάκων - άτομα

Ερώτηση: 22. Σε ποια άτομα γίνεται η εξέταση ανίχνευσης φαρμάκων σε βιολογικά υγρά;

Απάντηση:

Σε άτομα που κάνουν χρόνια χρήση φαρμάκων με ελαφρά συμπτώματα δηλητηρίασης, σε καταστάσεις φαρμακευτικής δηλητηρίασης και σε άτομα που έκαναν χρήση παράνομων ουσιών (ναρκωτικά, αλκοόλ).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρόνια χρήση, δηλητηρίαση, χρήση παράνομων ουσιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι 3 περιπτώσεις.

Συνήθεις φαρμακευτικές ουσίες

Ερώτηση: 23. Ποιες είναι οι συνήθεις φαρμακευτικές ουσίες, η ανίχνευση των οποίων ζητείται σε βιολογικά υγρά;

Απάντηση:

Σαλικυλικά (ασπιρίνη), βαρβιτουρικά, χλωραμφενικόλη, αρσενικούχες ουσίες και αλκοόλη (και σουλφοναμίδες, ιωδιούχα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σαλικυλικά, βαρβιτουρικά, χλωραμφενικόλη, αρσενικούχα, αλκοόλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αναφορά των ουσιών.

Αρσενικό

Ερώτηση: 24. Σε ποιο βιολογικό υγρό προτιμάται να γίνεται η ανίχνευση του αρσενικού και γιατί;

Απάντηση:

Στα ούρα (και στο αίμα), γιατί στα ούρα η παρουσία του αρσενικού μπορεί να διαπιστωθεί και μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη δηλητηρίαση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ούρα — ανιχνεύεται και πολύ μετά τη δηλητηρίαση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ούρα + παρατεταμένη ανίχνευση.

Αλκοόλη

Ερώτηση: 25. Σε ποια βιολογικά υγρά γίνεται η ανίχνευση της αλκοόλης και με ποιες μεθόδους;

Απάντηση:

Στο αίμα και στα ούρα (στα ούρα λαμβάνονται 2 δείγματα με διαφορά 30 λεπτών). Για αξιόπιστη μέτρηση χρησιμοποιούνται ειδικές μέθοδοι όπως η χρωματογραφία (μέθοδος αναφοράς στα τοξικολογικά εργαστήρια).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίμα και ούρα· με χρωματογραφία (μέθοδος αναφοράς).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αίμα/ούρα + χρωματογραφία.

Γοναδοτρόποι ορμόνες

Ερώτηση: 26. Ποιες είναι οι γοναδοτρόποι ορμόνες και ποια η δράση της καθεμιάς;

Απάντηση:

Είναι της υπόφυσης: η θυλακινοτρόπος (προκαλεί ωρίμανση και αύξηση του ωοθυλακίου) και η ωχρινοτρόπος (επιδρά στο ώριμο ωοθυλάκιο, στη μετατροπή του σε ωχρό σωμάτιο και ρυθμίζει τις ορμόνες του).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θυλακινοτρόπος (ωρίμανση ωοθυλακίου) και ωχρινοτρόπος (ωχρό σωμάτιο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι 2 ορμόνες + δράση.

Ορμόνες ωοθηκών

Ερώτηση: 27. Ποιες είναι οι ορμόνες των ωοθηκών και ποια η δράση της καθεμιάς;

Απάντηση:

Η προγεστερόνη (από το ωχρό σωμάτιο — συμβάλλει στην κατακράτηση του κυήματος) και τα οιστρογόνα (ωοθυλακίνη, οιστρόνη, οιστρόλη, οιστραδιόλη — διαμορφώνουν τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του φύλου και προετοιμάζουν τη μήτρα/ωρίμανση ωαρίου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προγεστερόνη (κατακράτηση κυήματος) και οιστρογόνα (δευτ. χαρακτηριστικά/μήτρα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: προγεστερόνη + οιστρογόνα με δράση.

Ορμόνες εγκυμοσύνης

Ερώτηση: 28. Ποιες ορμόνες προσδιορίζονται κατά την παρακολούθηση της εγκυμοσύνης;

Απάντηση:

Η πρεγναδιόλη (μεταβολίτης της προγεστερόνης), τα οιστρογόνα και η χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG) (μέγιστα επίπεδα στην 8η εβδομάδα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρεγναδιόλη, οιστρογόνα, χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: hCG + πρεγναδιόλη/οιστρογόνα.

Ανδρογόνες ορμόνες

Ερώτηση: 29. Ποιες είναι οι ανδρογόνοι ορμόνες και ποιος ο ρόλος τους;

Απάντηση:

Παράγονται στους όρχεις: τεστοστερόνη, ανδροστερόνη, ανδροστενδιόνη, ανδροστανδιόλη. Ρόλος: διαμόρφωση των δευτερευόντων χαρακτήρων του φύλου (τριχοφυΐα), μεγέθυνση των γεννητικών οργάνων και ρύθμιση της εκκριτικής τους λειτουργίας (μεταβολίτες → 17-κετοστεροειδή στα ούρα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεστοστερόνη κ.ά.· δευτερεύοντες χαρακτήρες φύλου και γεννητικά όργανα.

Κριτήρια αξιολόγησης: