Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 4 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 89-90) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Θεωρία Κεφ. 4 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 89-90)
Απαντήσεις στις 29 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Πού σχηματίζονται λίθοι
Ερώτηση: 1. Πού σχηματίζονται συνήθως οι λίθοι;
Απάντηση:
- Στους νεφρούς (νεφρική πύελο & νεφρικά σωληνάρια) & στην ουροδόχο κύστη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους νεφρούς (πύελο/σωληνάρια) & στην ουροδόχο κύστη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νεφροί + κύστη.
Παράγοντες λίθων
Ερώτηση: 2. Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η εμφάνιση των λίθων;
Απάντηση:
- Προδιάθεση του ατόμου, κληρονομικότητα, ανατομικές βλάβες, κακή διατροφή, απέκκριση μεγάλων ποσοτήτων αδιάλυτων ουσιών &, κυρίως, η μη λήψη υγρών (νερού).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προδιάθεση, κληρονομικότητα, ανατομικές βλάβες, κακή διατροφή, μη λήψη νερού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά προδιαθεσικών παραγόντων.
Συμπτώματα νεφρολιθίασης
Ερώτηση: 3. Ποια είναι τα τυπικά συμπτώματα της νεφρολιθίασης;
Απάντηση:
- Από απλό βάρος στην περιοχή των νεφρών έως έντονο πόνο (κωλικός του νεφρού, που χρειάζεται ισχυρά παυσίπονα), συνήθως με αιματουρία. Κίνδυνοι: υδρονέφρωση/καταστροφή νεφρών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κωλικός του νεφρού (έντονος πόνος) + αιματουρία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κωλικός + αιματουρία.
Παράγοντες που βοηθούν/αποτρέπουν
Ερώτηση: 4. Ποιοι παράγοντες βοηθούν & ποιοι αποτρέπουν τη δημιουργία λίθων;
Απάντηση:
- Βοηθούν: η μη λήψη υγρών, η απέκκριση αδιάλυτων ουσιών, το ακατάλληλο pH (μικρή διαλυτότητα των αλάτων), οι ουρολοιμώξεις.
- Αποτρέπουν: η επαρκής λήψη νερού (ξεπλένει τα σωληνάρια) & η ρύθμιση του pH (π.χ. λίγη σόδα για αλκαλοποίηση στους λίθους ουρικού οξέος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοηθούν: λίγο νερό/αδιάλυτες ουσίες· αποτρέπουν: πολύ νερό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντίθεση λήψης νερού.
Είδη λίθων
Ερώτηση: 5. Ποια είναι τα είδη των λίθων του ουροποιητικού;
Απάντηση:
- Κατά συχνότητα: οξαλικό & φωσφορικό ασβέστιο (45%), οξαλικό ασβέστιο (35%), φωσφορικό μαγνήσιο & ασβέστιο (10%), ουρικού οξέος (5%), φωσφορικό ασβέστιο (1–3%), κυστίνης/ξανθίνης (1–2%). Τα περισσότερα περιέχουν ασβέστιο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξαλικό/φωσφορικό ασβέστιο (τα πιο συχνά), ουρικού οξέος, κυστίνης/ξανθίνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά ειδών (κυρίως ασβεστίου).
Ανόργανα συστατικά
Ερώτηση: 6. Ποια είναι τα ανόργανα συστατικά των ούρων που ζητούνται στις ειδικές εξετάσεις;
Απάντηση:
- Τα χλωριούχα, οι ηλεκτρολύτες (κάλιο, νάτριο), το ασβέστιο & ο φωσφόρος (σε ούρα 24ώρου/12ώρου).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χλωριούχα, κάλιο, νάτριο, ασβέστιο, φωσφόρος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των ανόργανων.
Ρύθμιση χλωρίου
Ερώτηση: 7. Πώς ρυθμίζεται η συγκέντρωση του χλωρίου στο πλάσμα;
Απάντηση:
- Τα ιόντα χλωρίου προσλαμβάνονται με τα τρόφιμα & απορροφώνται πλήρως από τον γαστρεντερικό σωλήνα. Όταν βρίσκονται σε περίσσεια, αποβάλλονται με τα ούρα ως NaCl.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόσληψη με τροφές/απορρόφηση· περίσσεια αποβάλλεται ως NaCl στα ούρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πρόσληψη + αποβολή περίσσειας.
Υπο/υπερχλωραιμία
Ερώτηση: 8. Πότε παρουσιάζεται υποχλωραιμία & πότε υπερχλωραιμία;
Απάντηση:
- Υποχλωραιμία (ελάττωση): μετά από έντονη εφίδρωση (μυϊκή κόπωση/ζέστη), αφυδάτωση από εμετούς/εντερίτιδες, εγκαύματα & νεφρικές παθήσεις. (Υπερχλωραιμία: σε αντίστροφες καταστάσεις κατακράτησης/περίσσειας.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχλωραιμία: εφίδρωση/εμετοί/εγκαύματα/νεφρικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αίτια υποχλωραιμίας.
Διαταραχή καλίου
Ερώτηση: 9. Ποιες είναι οι επιπτώσεις της διαταραχής της ισορροπίας του καλίου;
Απάντηση:
- Μείωση (υποκαλιαιμία): μυϊκή αδυναμία έως παράλυση, ευερεθιστότητα, ταχυκαρδία → καρδιακή ανακοπή.
- Αύξηση (υπερκαλιαιμία): σύγχυση, γενική αδυναμία, αδυναμία αναπνευστικών μυών, μείωση καρδιακού ρυθμού → καρδιακή ανακοπή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) ↓ K: αδυναμία/ταχυκαρδία/ανακοπή· ↑ K: σύγχυση/βραδυκαρδία/ανακοπή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επιπτώσεις μείωσης & αύξησης (καρδιά/μυς).
Μείωση νατρίου
Ερώτηση: 10. Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η μείωση της συγκέντρωσης του νατρίου στο πλάσμα;
Απάντηση:
- Σε ελλιπή πρόσληψη από τις τροφές, έντονη εφίδρωση, εμετό & διάρροια & σε υπερβολική αποβολή μέσω των ούρων (λάθος χρήση/δοσολογία διουρητικών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελλιπής πρόσληψη, εφίδρωση, εμετός/διάρροια, διουρητικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αίτια υπονατριαιμίας.
Ρόλος ασβεστίου
Ερώτηση: 11. Ποιος είναι ο ρόλος του ασβεστίου στον οργανισμό;
Απάντηση:
- Το ασβέστιο (~1 kg) βρίσκεται κατά 99% στον σκελετό, όπου έχει δομικό ρόλο (οστά/δόντια). Το υπόλοιπο 1% είναι κυρίως εξωκυτταρικό ιόν (συμμετέχει σε νευρομυϊκές λειτουργίες, πήξη κ.λπ.).
Σύνοψη: (ενδεικτική) 99% στον σκελετό (δομικός ρόλος)· 1% εξωκυτταρικό ιόν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σκελετός/δομικός + εξωκυτταρικό ιόν.
Έλεγχος ασβεστίου
Ερώτηση: 12. Πώς ελέγχεται ο μεταβολισμός του ασβεστίου από τον οργανισμό;
Απάντηση:
- Από τρία όργανα: τον γαστρεντερικό σωλήνα (όπου απορροφάται), τον σκελετό & τους νεφρούς (όπου κατά την επαναρρόφηση ~98% του ασβεστίου επανέρχεται στην κυκλοφορία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γαστρεντερικός (απορρόφηση), σκελετός & νεφροί (98% επαναρρόφηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 όργανα ρύθμισης.
Όργανα φωσφόρου
Ερώτηση: 13. Ποια είναι τα κυριότερα όργανα στα οποία μεταφέρεται ο φώσφορος από το πλάσμα;
Απάντηση:
- Κυρίως τα οστά & τα δόντια (όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο ποσοστό) & τα κύτταρα (ενδοκυττάριος φωσφόρος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οστά & δόντια (κυρίως) & κύτταρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οστά/δόντια + κύτταρα.
Ποσότητα φωσφόρου
Ερώτηση: 14. Πού βρίσκεται η μεγαλύτερη ποσότητα του φωσφόρου στον οργανισμό;
Απάντηση:
- Στα οστά & τα δόντια (μόνο ~1% του συνολικού φωσφόρου βρίσκεται στα υγρά του σώματος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα οστά & τα δόντια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οστά/δόντια.
Οργανικά συστατικά
Ερώτηση: 15. Ποια είναι τα κυριότερα οργανικά συστατικά που ζητούνται στις ειδικές εξετάσεις;
Απάντηση:
- Η ουρία, το ουρικό οξύ, η κρεατινίνη & η αμυλάση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρία, ουρικό οξύ, κρεατινίνη, αμυλάση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 4 οργανικά συστατικά.
Ουρία
Ερώτηση: 16. Πώς παράγεται η ουρία & πώς αποβάλλεται;
Απάντηση:
- Η ουρία είναι το τελικό προϊόν του μεταβολισμού των πρωτεϊνών· παράγεται από ένζυμα των κυττάρων του ήπατος & αποβάλλεται κυρίως μέσω των νεφρών (~10% από τον γαστρεντερικό σωλήνα & το δέρμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τελικό προϊόν μεταβολισμού πρωτεϊνών· ήπαρ→νεφρά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πρωτεΐνες/ήπαρ + αποβολή νεφρά.
Ουρία μόνη της
Ερώτηση: 17. Γιατί η εξέταση ουρίας μόνη της δεν δίνει επαρκή στοιχεία για τους νεφρούς;
Απάντηση:
- Γιατί η ουρία αυξάνεται & από άλλες αιτίες εκτός των νεφρικών παθήσεων (αφυδάτωση, αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών, θεραπεία με κορτιζόλη). Γι' αυτό συνδυάζεται με μέτρηση κρεατινίνης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυξάνει & από μη νεφρικές αιτίες → συνδυασμός με κρεατινίνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μη ειδική + συνδυασμός με κρεατινίνη.
Παραγωγή κρεατινίνης
Ερώτηση: 18. Από ποιους παράγοντες εξαρτάται η παραγωγή κρεατινίνης;
Απάντηση:
- Από την ηλικία, το φύλο & τη μυϊκή μάζα του ατόμου — γι' αυτό είναι περισσότερη στους άνδρες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλικία, φύλο & μυϊκή μάζα (περισσότερη στους άνδρες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ηλικία/φύλο/μυϊκή μάζα.
Αυξημένο ουρικό οξύ
Ερώτηση: 19. Ποιες είναι οι επιπτώσεις της αυξημένης συγκέντρωσης του ουρικού οξέος;
Απάντηση:
- Κίνδυνος ουρικής αρθρίτιδας (φλεγμονή αρθρώσεων από κατακρήμνιση κρυστάλλων ουρικού νατρίου/οξέος), δημιουργίας λίθων ουρικού οξέος & άλλων νεφροπαθειών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρική αρθρίτιδα, λίθοι ουρικού οξέος, νεφροπάθειες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αρθρίτιδα + λίθοι.
Αμυλάση - όργανο
Ερώτηση: 20. Ποιου οργάνου τη λειτουργία ελέγχουμε με τη βιοχημική εξέταση της αμυλάσης;
Απάντηση:
- Του παγκρέατος (η αμυλάση παράγεται στο πάγκρεας & διασπά το άμυλο· ↑ σε παγκρεατίτιδα/απόφραξη παγκρεατικού πόρου).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Του παγκρέατος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πάγκρεας.
Αμυλάση σε ούρα
Ερώτηση: 21. Γιατί προτιμάται η εξέταση αμυλάσης σε ούρα & όχι σε ορό;
Απάντηση:
- Γιατί σε παγκρεατίτιδα η αμυλάση των ούρων παραμένει αυξημένη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ' ό,τι η αμυλάση του ορού (δίνει μεγαλύτερο διαγνωστικό «παράθυρο»).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ούρα μένει αυξημένη περισσότερο χρόνο απ' ό,τι στον ορό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παρατεταμένη αύξηση στα ούρα.
Ανίχνευση φαρμάκων - άτομα
Ερώτηση: 22. Σε ποια άτομα γίνεται η εξέταση ανίχνευσης φαρμάκων σε βιολογικά υγρά;
Απάντηση:
- Σε άτομα που κάνουν χρόνια χρήση φαρμάκων με ελαφρά συμπτώματα δηλητηρίασης, σε καταστάσεις φαρμακευτικής δηλητηρίασης & σε άτομα που έκαναν χρήση παράνομων ουσιών (ναρκωτικά, αλκοόλ).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρόνια χρήση, δηλητηρίαση, χρήση παράνομων ουσιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 περιπτώσεις.
Συνήθεις φαρμακευτικές ουσίες
Ερώτηση: 23. Ποιες είναι οι συνήθεις φαρμακευτικές ουσίες που αναζητούνται;
Απάντηση:
- Σαλικυλικά (ασπιρίνη), βαρβιτουρικά, χλωραμφενικόλη, αρσενικούχες ουσίες & αλκοόλη (& σουλφοναμίδες, ιωδιούχα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σαλικυλικά, βαρβιτουρικά, χλωραμφενικόλη, αρσενικούχα, αλκοόλη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των ουσιών.
Αρσενικό
Ερώτηση: 24. Σε ποιο βιολογικό υγρό προτιμάται η ανίχνευση του αρσενικού & γιατί;
Απάντηση:
- Στα ούρα (& στο αίμα), γιατί στα ούρα η παρουσία του αρσενικού μπορεί να διαπιστωθεί & μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη δηλητηρίαση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα ούρα — ανιχνεύεται & πολύ μετά τη δηλητηρίαση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ούρα + παρατεταμένη ανίχνευση.
Αλκοόλη
Ερώτηση: 25. Σε ποια βιολογικά υγρά γίνεται η ανίχνευση της αλκοόλης & με ποιες μεθόδους;
Απάντηση:
- Στο αίμα & στα ούρα (στα ούρα λαμβάνονται 2 δείγματα με διαφορά 30 λεπτών). Για αξιόπιστη μέτρηση χρησιμοποιούνται ειδικές μέθοδοι όπως η χρωματογραφία (μέθοδος αναφοράς στα τοξικολογικά εργαστήρια).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίμα & ούρα· με χρωματογραφία (μέθοδος αναφοράς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αίμα/ούρα + χρωματογραφία.
Γοναδοτρόποι ορμόνες
Ερώτηση: 26. Ποιες είναι οι γοναδοτρόποι ορμόνες & ποια η δράση της καθεμιάς;
Απάντηση:
- Είναι της υπόφυσης: η θυλακινοτρόπος (προκαλεί ωρίμανση & αύξηση του ωοθυλακίου) & η ωχρινοτρόπος (επιδρά στο ώριμο ωοθυλάκιο, στη μετατροπή του σε ωχρό σωμάτιο & ρυθμίζει τις ορμόνες του).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θυλακινοτρόπος (ωρίμανση ωοθυλακίου) & ωχρινοτρόπος (ωχρό σωμάτιο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 2 ορμόνες + δράση.
Ορμόνες ωοθηκών
Ερώτηση: 27. Ποιες είναι οι ορμόνες των ωοθηκών & ποια η δράση της καθεμιάς;
Απάντηση:
- Η προγεστερόνη (από το ωχρό σωμάτιο — συμβάλλει στην κατακράτηση του κυήματος) & τα οιστρογόνα (ωοθυλακίνη, οιστρόνη, οιστρόλη, οιστραδιόλη — διαμορφώνουν τα δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του φύλου & προετοιμάζουν τη μήτρα/ωρίμανση ωαρίου).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προγεστερόνη (κατακράτηση κυήματος) & οιστρογόνα (δευτ. χαρακτηριστικά/μήτρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προγεστερόνη + οιστρογόνα με δράση.
Ορμόνες εγκυμοσύνης
Ερώτηση: 28. Ποιες ορμόνες προσδιορίζονται κατά την παρακολούθηση της εγκυμοσύνης;
Απάντηση:
- Η πρεγναδιόλη (μεταβολίτης της προγεστερόνης), τα οιστρογόνα & η χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG) (μέγιστα επίπεδα στην 8η εβδομάδα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρεγναδιόλη, οιστρογόνα, χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: hCG + πρεγναδιόλη/οιστρογόνα.
Ανδρογόνες ορμόνες
Ερώτηση: 29. Ποιες είναι οι ανδρογόνες ορμόνες & ποιος ο ρόλος τους;
Απάντηση:
- Παράγονται στους όρχεις: τεστοστερόνη, ανδροστερόνη, ανδροστενδιόνη, ανδροστανδιόλη. Ρόλος: διαμόρφωση των δευτερευόντων χαρακτήρων του φύλου (τριχοφυΐα), μεγέθυνση των γεννητικών οργάνων & ρύθμιση της εκκριτικής τους λειτουργίας (μεταβολίτες → 17-κετοστεροειδή στα ούρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τεστοστερόνη κ.ά.· δευτερεύοντες χαρακτήρες φύλου & γεννητικά όργανα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τεστοστερόνη + ρόλος (χαρακτήρες φύλου).
