Λύσεις — Εργαστήριο Κεφ. 5 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 225) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Εργαστήριο Κεφ. 5 · Ειδικές Εξετάσεις Ούρων (σελ. 225)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του βιβλίου (1 αριθμητική — κάθαρση κρεατινίνης).

Χρησιμότητα οργανικών

Ερώτηση: 1. Ποια είναι η χρησιμότητα του προσδιορισμού οργανικών ουσιών στα ούρα;

Απάντηση:

• Οι οργανικές ουσίες που συνήθως προσδιορίζονται στα ούρα είναι η ουρία, το ουρικό οξύ, η κρεατινίνη και η αμυλάση.
• Τα επίπεδα ουρίας, ουρικού οξέος και κρεατινίνης αποτελούν δείκτη της νεφρικής λειτουργίας (ιδιαίτερα η κάθαρση της κρεατινίνης).
• Η αμυλάση των ούρων ελέγχει τη λειτουργία του παγκρέατος· στην οξεία παγκρεατίτιδα παραμένει υψηλή για πολλές ημέρες, ακόμη κι όταν στο αίμα έχει επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλεγχος της νεφρικής λειτουργίας (ουρία, ουρικό οξύ, κρεατινίνη) και της λειτουργίας του παγκρέατος (αμυλάση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: έλεγχος οργάνων/λειτουργιών.

Αντιπροσωπευτική εξέταση

Ερώτηση: 2. Ποια εξέταση θεωρείται η πλέον αντιπροσωπευτική για τον έλεγχο της νεφρικής λειτουργίας; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Απάντηση:

• Η κάθαρση της κρεατινίνης (και γενικά ο προσδιορισμός της κρεατινίνης) αποτελεί τον πιο αντιπροσωπευτικό δείκτη της νεφρικής λειτουργίας.
• Αιτιολόγηση: οι τιμές της δεν επηρεάζονται από το διαιτολόγιο ούτε από την πρόσληψη ή απέκκριση υγρών· επιπλέον, στη νεφρική ανεπάρκεια η κάθαρση επηρεάζεται νωρίς, πριν αυξηθούν στο αίμα η ουρία και η κρεατινίνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κάθαρση της κρεατινίνης, γιατί οι τιμές της δεν επηρεάζονται από τη διατροφή και την πρόσληψη ή απέκκριση υγρών και μεταβάλλονται νωρίς στη νεφρική ανεπάρκεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κάθαρση κρεατινίνης + αιτιολόγηση.

Αρχή ουρίας ΚΑΙ ουρικού

Ερώτηση: 3. Αναφέρατε την αρχή της μεθόδου προσδιορισμού της ουρίας και του ουρικού οξέος.

Απάντηση:

• Ουρία: διασπάται από το ένζυμο ουρεάση σε αμμωνία, η οποία σε αλκαλικό περιβάλλον, παρουσία φαινόλης και υποχλωριώδους νατρίου, δίνει μπλε χρώμα· η ένταση του χρώματος (φωτομέτρηση στα 550 nm) είναι ανάλογη της συγκέντρωσης της ουρίας.
• Ουρικό οξύ: παρουσία των ενζύμων ουρικάση και υπεροξειδάση μετατρέπει ένα χρωμογόνο σε έγχρωμο προϊόν ερυθρού χρώματος (φωτομέτρηση στα 510 nm), με ένταση ανάλογη της συγκέντρωσης του ουρικού οξέος· η ενζυμική μέθοδος είναι η πλέον ειδική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρία → (ουρεάση) αμμωνία → μπλε χρώμα με φαινόλη και υποχλωριώδες νάτριο· ουρικό οξύ → (ουρικάση, υπεροξειδάση) ερυθρό έγχρωμο προϊόν· η ένταση του χρώματος είναι ανάλογη της συγκέντρωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τα ένζυμα (ουρεάση/ουρικάση).

Απεσταγμένο νερό στο ουρικό

Ερώτηση: 4. Γιατί στον προσδιορισμό του ουρικού οξέος προσθέτουμε απεσταγμένο νερό πριν από τη φωτομέτρηση;

Απάντηση:

• Τα ούρα 24ώρου χρησιμοποιούνται σε αραίωση 1:10 με απεσταγμένο νερό (γι' αυτό το αποτέλεσμα πολλαπλασιάζεται επί 10, μέσω του συντελεστή 80).
• Μετά την επώαση προστίθεται 1 mL απεσταγμένου νερού σε όλα τα σωληνάρια (Τ, ST, Ε): το έγχρωμο διάλυμα αραιώνεται, ώστε η απορρόφηση να βρίσκεται μέσα στην περιοχή αξιόπιστης μέτρησης του φωτομέτρου, ενώ ο λόγος απορροφήσεων Ε/ST δεν αλλάζει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για αραίωση, ώστε η απορρόφηση να είναι μέσα στην περιοχή μέτρησης του φωτομέτρου (το νερό μπαίνει σε όλα τα σωληνάρια, άρα ο λόγος Ε/ST δεν επηρεάζεται).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αραίωση για σωστή φωτομέτρηση.

Κρεατινίνη ΚΑΙ απολευκωμάτωση

Ερώτηση: 5. Ποια η χρησιμότητα του προσδιορισμού της κρεατινίνης; Γιατί κατά τον προσδιορισμό της με χρωματομετρική μέθοδο, κάνουμε πρώτα απολευκωμάτωση των δειγμάτων;

Απάντηση:

• Χρησιμότητα: η κρεατινίνη (και ιδιαίτερα η κάθαρσή της) είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός δείκτης της νεφρικής λειτουργίας.
• Απολευκωμάτωση: η χρωματομετρική μέθοδος Jaffe (αντίδραση με πικρικό οξύ σε αλκαλικό περιβάλλον → κοκκινωπό χρώμα) δεν είναι ειδική: και άλλες ουσίες (πρωτεΐνες, γλυκόζη, ακετόνη κ.λπ.) αντιδρούν με το πικρικό οξύ και δίνουν το ίδιο κόκκινο προϊόν. Γι' αυτό στον ορό αίματος προηγείται απολευκωμάτωση (τριχλωροξεικό οξύ), ώστε οι πρωτεΐνες να μη δώσουν ψευδώς αυξημένες τιμές.
• Στα ούρα, κατά το βιβλίο, δεν απαιτείται απολευκωμάτωση, γιατί χρησιμοποιούνται σε αραίωση 1/50.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δείκτης νεφρικής λειτουργίας· απολευκωμάτωση γιατί οι πρωτεΐνες αντιδρούν επίσης με το πικρικό οξύ (μη ειδική αντίδραση Jaffe) και θα έδιναν ψευδώς αυξημένες τιμές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: νεφρική λειτουργία + λόγος απολευκωμάτωσης.

Υπολογισμός κάθαρσης

Ερώτηση: 6. Πώς υπολογίζεται η κάθαρση της κρεατινίνης στο εργαστήριο, και ποιες είναι οι φυσιολογικές τιμές;

Απάντηση:

• Χρειαζόμαστε ορό αίματος και ούρα 24ώρου (συλλογή με προσοχή: ο εξεταζόμενος μένει ξαπλωμένος, τρώει ελαφρά, πίνει νερό και χυμούς, όχι τσάι ή καφέ, διακόπτει τα διουρητικά· τα ούρα φυλάσσονται στο ψυγείο).
• Μετράμε ακριβώς τον όγκο των ούρων και τον μετατρέπουμε σε mL/min (διαιρώντας με 24 × 60 = 1440 min)· προσδιορίζουμε την κρεατινίνη ούρων και ορού.
• Τύπος: \(\text{Κάθαρση}=\dfrac{\text{κρεατινίνη ούρων (mg/dL)}\times\text{όγκος ούρων (mL/min)}}{\text{κρεατινίνη ορού (mg/dL)}}\) σε mL/min.
• Φυσιολογικές τιμές: άνδρες 97–137 mL/min, γυναίκες 88–128 mL/min (για σωματική επιφάνεια 1,73 m²· διαφορετικά γίνεται διόρθωση με τον παράγοντα 1,73/Α).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθαρση = (κρεατινίνη ούρων × mL ούρων/min) / κρεατινίνη ορού· φυσιολογικές τιμές: άνδρες 97–137, γυναίκες 88–128 mL/min.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τύπος υπολογισμού + φυσιολογικές τιμές ανδρών και γυναικών.

Άσκηση κάθαρσης κρεατινίνης

Ερώτηση: 7. Να υπολογίσετε την κάθαρση της κρεατινίνης από τα εξής στοιχεία: Απορρόφηση ορού = 0,167· Απορρόφηση πρότυπου διαλύματος = 0,223· Απορρόφηση ούρων 24ώρου = 0,131 (τα ούρα έχουν αραιωθεί 1/50)· Όγκος ούρων 24ώρου = 157 mL· Συγκέντρωση πρότυπου διαλύματος = 2,0 mg/dL.

Λύση:

• Κρεατινίνη ορού \(P_x=\dfrac{A_{ορού}}{A_{προτ}}\times C_{προτ}=\dfrac{0{,}167}{0{,}223}\times2{,}0=1{,}498\) mg/dL.
• Κρεατινίνη ούρων \(U_x=\dfrac{A_{ούρων}}{A_{προτ}}\times C_{προτ}\times 50=\dfrac{0{,}131}{0{,}223}\times2{,}0\times50=58{,}74\) mg/dL.
• Όγκος ούρων ανά λεπτό: \(\dfrac{157}{1440}=0{,}109\) mL/min.
• Κάθαρση \(=\dfrac{U_x\times V_{24}}{P_x\times 1440}=\dfrac{58{,}74\times157}{1{,}498\times1440}=4{,}28\) mL/min.

Απάντηση: Η κάθαρση της κρεατινίνης είναι ≈ 4,28 mL/min — πολύ χαμηλή σε σχέση με τις φυσιολογικές τιμές, λόγω του πολύ μικρού όγκου ούρων (157 mL/24ωρο).

Πρόσεξε:

• Βήματα: Px και Ux φωτομετρικά (τα ούρα ×50 λόγω της αραίωσης 1/50) → όγκος ούρων ανά λεπτό → Κάθαρση = Ux·V/Px.
• Φυσιολογικές τιμές: άνδρες 97–137, γυναίκες 88–128 mL/min· η τιμή 4,28 mL/min οφείλεται στα δεδομένα (ολιγουρία).

Αρχή τεστ κύησης

Ερώτηση: 8. Ποια είναι η αρχή στην οποία στηρίζονται τα τεστ κυήσεως;

Απάντηση:

• Η βάση των περισσότερων τεστ κυήσεως είναι ο προσδιορισμός της χοριακής γοναδοτροπίνης (hCG), ποιοτικά ή ποσοτικά, κυρίως στα ούρα (και στο αίμα).
• Η hCG εκκρίνεται από τη χοριακή στιβάδα του πλακούντα και βρίσκεται στα ούρα από την 8η ημέρα μετά τη σύλληψη.
• Η ανίχνευση γίνεται με αντισώματα (μονοκλωνικά ή πολυκλωνικά) που αναγνωρίζουν εκλεκτικά την ορμόνη: τεχνικές αναστολής της συγκόλλησης (ερυθρά αιμοσφαίρια ή σωματίδια Latex), ανοσοενζυμικές, ανοσοχρωματογραφικές (αντισώματα σε κολλοειδή χρυσό) και ραδιοανοσολογικές (RIA/IRMA).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον (ανοσολογικό) προσδιορισμό της χοριακής γοναδοτροπίνης (hCG) στα ούρα ή στο αίμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: hCG.

Προϋποθέσεις τεστ κύησης

Ερώτηση: 9. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για τη σωστή διάγνωση κατά το τεστ κυήσεως;

Απάντηση:

• Το βράδυ πριν από τη συλλογή η εξεταζόμενη δεν πίνει πολλά υγρά.
• Σταματά τη λήψη φαρμάκων (ασπιρίνες, ορμόνες, ηρεμιστικά).
• Συλλέγονται τα πρώτα πρωινά ούρα σε καθαρό δοχείο και φυλάσσονται στο ψυγείο.
• Τα ούρα πρέπει να έχουν όξινο pH και να χρησιμοποιούνται διηθημένα ή φυγοκεντρημένα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι πολλά υγρά το προηγούμενο βράδυ, διακοπή φαρμάκων, πρώτα πρωινά ούρα σε καθαρό δοχείο και ψυγείο, όξινο pH, διηθημένα ή φυγοκεντρημένα ούρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι προϋποθέσεις του βιβλίου (υγρά, φάρμακα, πρώτα πρωινά ούρα, pH, διήθηση ή φυγοκέντρηση).

Αναλυτές ISE

Ερώτηση: 10. Πού στηρίζεται η λειτουργία των αναλυτών ISE;

Απάντηση:

• Οι αναλυτές ISE φέρουν εκλεκτικά ηλεκτρόδια ιόντων (Ion Selective Electrodes) και η λειτουργία τους είναι ηλεκτροχημική.
• Μετράται η διαφορά δυναμικού που αναπτύσσεται μεταξύ δύο ηλεκτροδίων — του ηλεκτροδίου αναφοράς και του ηλεκτροδίου μέτρησης — ανάμεσα στα οποία παρεμβάλλεται το δείγμα (αγωγός ιόντων). Τα ηλεκτρόδια φέρουν μεμβράνες επιλεκτικά διαπερατές από ανιόντα ή κατιόντα· η διαφορά δυναμικού είναι ανάλογη της συγκέντρωσης του ιόντος (π.χ. K⁺, Na⁺, Ca⁺⁺).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη μέτρηση της διαφοράς δυναμικού μεταξύ ηλεκτροδίου αναφοράς και εκλεκτικού ηλεκτροδίου μέτρησης, η οποία είναι ανάλογη της συγκέντρωσης του ιόντος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: εκλεκτικά ηλεκτρόδια ιόντων.

Φλογοφωτομετρία ΚΑΙ ατομική απορρόφηση

Ερώτηση: 11. Ποια είναι η αρχή της φλογοφωτομετρίας και ποια της ατομικής απορρόφησης;

Απάντηση:

• Φλογοφωτομετρία: ψεκάζουμε το διάλυμα της ουσίας μέσα σε ισχυρή άχρωμη φλόγα· μερικά άτομά της καίγονται εκπέμποντας χαρακτηριστική έγχρωμη ακτινοβολία, της οποίας η ένταση είναι ανάλογη της συγκέντρωσης (μέτρηση φωτομετρικά).
• Ατομική απορρόφηση: το διάλυμα ψεκάζεται επίσης σε ισχυρή άχρωμη φλόγα, αλλά μετράμε τη χαρακτηριστική ακτινοβολία που απορροφούν τα άτομα που δεν καίγονται· η ένταση της ακτινοβολίας που απορροφήθηκε είναι ανάλογη της συγκέντρωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φλογοφωτομετρία=εκπομπή φωτός από διεγερμένα άτομα· ατομική απορρόφηση=απορρόφηση φωτός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: εκπομπή vs απορρόφηση.