Λύσεις — Εργαστήριο Κεφ. 1 · Λειτουργία Βιοχημικού Εργαστηρίου (σελ. 138) – ΚΛΙΝΙΚΗ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Εργαστήριο Κεφ. 1 · Λειτουργία Βιοχημικού Εργαστηρίου (σελ. 138)

Απαντήσεις στις 4 ερωτήσεις του βιβλίου (εργαστηριακό μέρος).

Σκεύη ΚΑΙ τεχνικές

Ερώτηση: 1. Να αναφέρετε τη χρησιμότητα κάθε σκεύους και τις τεχνικές στις οποίες αυτό χρησιμοποιείται.

Απάντηση:

• Ποτήρια ζέσεως: διάλυση στερεών ουσιών (με ή χωρίς θέρμανση)· η μέτρηση όγκου με αυτά είναι μόνο ενδεικτική.
• Κωνικές φιάλες (Erlenmeyer): ενδεικτική μέτρηση όγκου υγρών και κυρίως παρασκευή θρεπτικών υλικών.
• Ογκομετρικοί κύλινδροι, ογκομετρικές φιάλες, πιπέττες, προχοΐδες: μέτρηση όγκου (ογκομέτρηση)· στις ογκομετρικές φιάλες παρασκευάζουμε διαλύματα ορισμένου όγκου, συμπληρώνοντας μέχρι τη χαραγή.
• Φιάλες φύλαξης αντιδραστηρίων: αεροστεγής φύλαξη (οι σκουρόχρωμες για διαλύματα που επηρεάζονται από το φως).
• Δοκιμαστικά σωληνάρια και σωληνάρια αιμολύσεως: βιοχημικές, μικροβιολογικές, αιματολογικές και ορολογικές δοκιμασίες· σωληνάρια φυγοκέντρου: διαχωρισμός στερεών από υγρά με φυγοκέντρηση.
• Χωνιά: μεταφορά υγρών σε φιάλες και διήθηση (τα χωνιά Buchner για διήθηση υπό κενό).
• Κάψες: ζύγιση στερεών ουσιών. Ξηραντήρες: ξήρανση ουσιών πριν από τη ζύγιση και φύλαξη πρότυπων ουσιών που πρέπει να μένουν ξηρές. Γουδιά: λειοτρίβηση στερεοποιημένων αντιδραστηρίων. Γυάλινοι ράβδοι: ανάδευση και διάλυση στερεών σε υγρούς διαλύτες.
• Βασικές εργαστηριακές τεχνικές: ογκομέτρηση, καθαρισμός σωληναρίων και σκευών, διήθηση, φυγοκέντρηση, θέρμανση (λύχνος Bunsen), ζύγιση και μέτρηση του pH.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε σκεύος εξυπηρετεί συγκεκριμένη τεχνική: μέτρηση όγκου (κύλινδροι, ογκομετρικές φιάλες, πιπέττες, προχοΐδες), διάλυση (ποτήρια ζέσεως, ράβδοι), διήθηση (χωνιά), φυγοκέντρηση (σωληνάρια φυγοκέντρου), ζύγιση (κάψες, ξηραντήρες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αντιστοίχιση σκευών-τεχνικών.

Ετικέτες αντιδραστηρίων

Ερώτηση: 2. Ποιες πληροφορίες μας δίνουν οι ετικέτες που υπάρχουν στις φιάλες των αντιδραστηρίων;

Απάντηση:

• Οι φιάλες με διαλύματα φέρουν: την ονομασία και τον χημικό τύπο της ουσίας, τη συγκέντρωσή της, την ημερομηνία παρασκευής του διαλύματος και τον διαλύτη.
• Τα δοχεία με χημικές ουσίες φέρουν: την περιεκτικότητα, την καθαρότητα, τον χημικό τύπο, τις ιδιότητες, την ποσότητα, την παρασκευάστρια εταιρεία, το σύμβολο προειδοποίησης κινδύνου (εκρηκτικό, οξειδωτικό, εύφλεκτο, τοξικό, διαβρωτικό, ερεθιστικό κ.λπ.), τις οδηγίες ασφάλειας και την πυκνότητα. (Αντιδραστήρια σε φιάλες χωρίς ετικέτα δεν χρησιμοποιούνται, αλλά απορρίπτονται με προσοχή.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ονομασία και χημικό τύπο, συγκέντρωση/περιεκτικότητα, καθαρότητα, ημερομηνία παρασκευής και διαλύτη, ποσότητα, εταιρεία, σύμβολο κινδύνου, οδηγίες ασφάλειας, πυκνότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αναφορά των στοιχείων της ετικέτας.

Μέτρα προφύλαξης

Ερώτηση: 3. Ποια μέτρα προφύλαξης παίρνουμε για την αποφυγή ατυχημάτων από τη χρήση των αντιδραστηρίων;

Απάντηση:

• Διαβάζουμε προσεκτικά την ετικέτα και προσέχουμε τα σήματα προειδοποίησης κινδύνου πριν από κάθε χρήση.
• Φοράμε γάντια, εργαστηριακή μπλούζα και προστατευτικά γυαλιά όταν απαιτείται· οι τεχνικές με επικίνδυνες ή τοξικές ουσίες γίνονται στον απαγωγό.
• Οι τοξικές ή καυστικές ουσίες μεταφέρονται με διανεμητές ή με πιπέττες και ειδικά πουάρ — ποτέ με αναρρόφηση με το στόμα.
• Όταν βράζουμε υγρό σε δοκιμαστικό σωλήνα (όχι πάνω από το 1/3 του), θερμαίνουμε στο ύψος της επιφάνειας του υγρού, κρατώντας τον με ξύλινη λαβίδα και ανακινώντας συνεχώς.
• Η αραίωση πυκνών οξέων γίνεται με προσθήκη του οξέος στο νερό και όχι αντίστροφα.
• Πωματίζουμε τις φιάλες αμέσως μετά τη χρήση, δεν επιστρέφουμε την περίσσεια στη φιάλη, μυρίζουμε ένα αντιδραστήριο κρατώντας τη φιάλη μακριά και δημιουργώντας ρεύμα αέρα, και δεν χρησιμοποιούμε φιάλες χωρίς ετικέτα.
• Αν πυκνό οξύ ή βάση έρθει σε επαφή με το δέρμα, πλενόμαστε αμέσως με άφθονο νερό και μετά με διάλυμα NaHCO₃ 5% (για οξύ) ή H₃BO₃ 5% (για βάση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάγνωση ετικέτας και συμβόλων κινδύνου, γάντια-μπλούζα-γυαλιά, απαγωγός, πουάρ αντί για στόμα, οξύ στο νερό, ξύλινη λαβίδα, άμεσο πλύσιμο σε επαφή με το δέρμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αναφορά μέτρων ασφάλειας.

Κανόνες οργάνων

Ερώτηση: 4. Ποιοι είναι οι κανόνες σωστής λειτουργίας κάθε οργάνου;

Απάντηση:

• Για τα ευαίσθητα όργανα (ζυγούς, πεχάμετρα) ακολουθούμε σχολαστικά τις οδηγίες χρήσης τους· στο τέλος κάθε άσκησης κλείνουμε όλα τα ηλεκτρικά όργανα και ελέγχουμε τις παροχές νερού και φωταερίου.
• Ζυγός: σε σταθερό (αντικραδασμικό) πάγκο· μηδενισμός πριν από κάθε ζύγιση και μετά από κάθε χρήση· δεν προσθέτουμε ή αφαιρούμε ουσία όταν ο ζυγός είναι «εν αιωρήσει»· καθαρά και στεγνά σκεύη· η ουσία πάντα σε κάψα, ποτέ απευθείας στον δίσκο· φιαλίδια ζύγισης για πτητικές ή υγροσκοπικές ουσίες· ποτέ ζεστές ουσίες (προηγείται ξήρανση σε ξηραντήρα)· καθαρισμός πριν και μετά· στους υαλόφρακτους ζυγούς κλειστά τα συρόμενα πορτάκια.
• Φυγόκεντρος: σωληνάρια ισοβαρή και τοποθετημένα αντιδιαμετρικά, πλαστικά μαξιλαράκια στον πυθμένα των υποδοχέων, σταδιακή αύξηση της ταχύτητας, επικίνδυνα ή μολυσματικά υλικά σε πωματισμένα σωληνάρια και προσεκτική μεταφορά των σωληναρίων μετά τη φυγοκέντρηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τήρηση των οδηγιών χρήσης κάθε οργάνου· ζυγός: αντικραδασμικός πάγκος, μηδενισμός, κάψα, όχι ζεστές ουσίες· φυγόκεντρος: ισοβαρή σωληνάρια αντιδιαμετρικά, σταδιακή αύξηση ταχύτητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κανόνες ζυγού και φυγοκέντρου + γενικός κανόνας τήρησης των οδηγιών χρήσης.