Λύσεις ερωτήσεων και δραστηριοτήτων κεφ. 10 (σελ. 179-180) – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων και δραστηριοτήτων κεφ. 10

Πλήρεις λύσεις των 3 ερωτήσεων και των 2 προτεινόμενων δραστηριοτήτων του κεφαλαίου 10 — οι αιτίες της αποτυχημένης μεταφοράς λογοτεχνικών έργων στην οθόνη, η κρίση για τη μεταγλώττιση και τους υπότιτλους και η επίδραση των βίαιων τηλεοπτικών σκηνών, καθώς και κριτική παρακολούθηση μιας μεταφοράς και προβολή έργου στα παιδιά του σταθμού με καταγραφή των αντιδράσεών τους.

Ερώτηση 1 — Η αποτυχημένη μεταφορά λογοτεχνικών έργων στην οθόνη

Ερώτηση: Πού αποδίδετε την αποτυχημένη μεταφορά ορισμένων λογοτεχνικών έργων για παιδιά στην τηλεόραση, τον κινηματογράφο ή το βίντεο; Έχετε υπόψη σας σχετικά παραδείγματα;

Απάντηση:

• Τι κρίνει την επιτυχία (σελ. 176): ο τρόπος διασκευής, η τεχνική του σκηνοθέτη, η ερμηνεία των ηθοποιών, τα κοστούμια, η κίνηση, το χρώμα, τα τοπία και άλλα πολλά συμβάλλουν οπωσδήποτε στην αξιοπρεπή ερμηνεία του έργου — δίνουν στο παιδί μια γεύση τόσο της εποχής κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα όσο και των κοινωνικών συνθηκών της εποχής εκείνης.

  Οι αιτίες της αποτυχίας

  1. Η άστοχη διασκευή και σκηνοθεσία (σελ. 177): κι εδώ είναι που παίζουν σημαντικό ρόλο ο διασκευαστής του έργου κι ο σκηνοθέτης — σε ποιο βαθμό κατόρθωσαν να μπουν στο πνεύμα του συγγραφέα και να μεταδώσουν τα σωστά μηνύματα; Πόσο από υπερβολικό ζήλο μεγαλοποίησαν ή από λανθασμένο υπολογισμό ή συνειδητά υποβάθμισαν ή ακόμα διαφοροποίησαν τον ρόλο των διαφόρων ηρώων, με αποτέλεσμα να πάρει το έργο άλλη κατεύθυνση και το παιδί να βγάλει διαφορετικά ή λανθασμένα συμπεράσματα;
  2. Η αλλοίωση του χαρακτήρα του έργου (κεφ. 10, ανακεφαλαίωση): πολλές φορές συμβαίνει να αλλοιώνεται ο αισθητικός και λογοτεχνικός τους χαρακτήρας και να υπερτονίζονται αρνητικές πτυχές της προσωπικότητας των ηρώων, πράγμα το οποίο δεν μπορούν να αντιληφθούν τα παιδιά, επειδή δεν έχουν αναπτυγμένη κριτική ικανότητα.
  3. Το γλωσσικό πρόβλημα: με τους υπότιτλους το παιδί είναι αναγκασμένο να κάνει ταυτόχρονα ανάγνωση των υποτίτλων και να παρακολουθεί την εικόνα, κάτι που μειώνει σε έναν βαθμό τη δυνατότητα να αντιληφθεί το μήνυμα και να συνάγει τα συμπεράσματά του· με τη μεταγλώττιση, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα και καμιά φορά απογοητευτικά, όταν η μεταγλώττιση δε διαθέτει άρτια τεχνική ή παρουσιάζει, όπως συνήθως συμβαίνει, γλωσσικά προβλήματα.
  4. Η ξένη κουλτούρα χωρίς προσαρμογή: οι ταινίες με υποθέσεις ξένες ακόμη στη δική μας κοινωνία γίνονται με βάση τα δεδομένα των χωρών από τις οποίες προέρχονται και πολύ συχνά παρουσιάζουν σκηνές αντιαισθητικές, τρόμου και βίας· η απότομη εισαγωγή των παιδιών σε θέματα που αφορούν διαφορετικές κουλτούρες και τρόπους ζωής δημιουργεί μέσα τους πολλά ερωτήματα — τα βρίσκουν απροετοίμαστα με αποτέλεσμα σύγχυση και αναποφασιστικότητα ως προς τι να υιοθετήσουν και τι να απορρίψουν.
  5. Η λογική της τηλεθέασης: στο όνομα της υψηλής τηλεθέασης σήμερα νομιμοποιούνται τόσο η ανεξέλεγκτη μετάδοση εικόνων βίας όσο και ο τεράστιος όγκος φτηνής και εύπεπτης κουλτούρας που προσφέρεται στον τηλεθεατή.
  6. Η έλλειψη ελέγχου πριν από την προβολή: το βιβλίο ζητά σχολαστικό έλεγχο σε σχέση με το επίπεδο της καλλιτεχνικής τους έκφρασης, της επιστημονικής τους ακρίβειας αλλά και της ποιότητας των πληροφοριών που δίνουν, από επιτροπές που θα στελεχώνονται από εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνιολόγους, σκηνοθέτες, συγγραφείς, γονείς.

  Παραδείγματα: το βιβλίο αναφέρει ότι κλασικά ξένα έργα, όπως του Βερν, του Ντίκενς, του Άντερσεν, του Σουίφτ κ.ά., καθώς και ελληνικά, όπως η Τενεκεδούπολη, η Λιλιπούπολη και η Φρουτοπία, έχουν μεταφερθεί στη μικρή οθόνη — η σύγκριση βιβλίου και μεταφοράς σε καθένα από αυτά δείχνει πού χάθηκε ή διατηρήθηκε το πνεύμα του συγγραφέα: π.χ. παραμύθια του Άντερσεν με αλλαγμένο, «γλυκερό» τέλος, μεταφορές όπου η δράση αντικαθιστά τον λυρισμό του κειμένου, ή διασκευές που υπερτονίζουν τον κακό ήρωα για χάρη του θεάματος.

  Συμπέρασμα: η αποτυχία αποδίδεται κυρίως στη διασκευή και τη σκηνοθεσία που δεν σέβονται το πνεύμα του συγγραφέα, στην κακή μεταγλώττιση ή στους δυσλειτουργικούς υπότιτλους, στην ασύμβατη με την ηλικία και την κουλτούρα υπόθεση και στην υποταγή στη λογική της τηλεθέασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αποτυχία αποδίδεται κυρίως στον διασκευαστή και στον σκηνοθέτη: στο κατά πόσο κατόρθωσαν να μπουν στο πνεύμα του συγγραφέα και να μεταδώσουν τα σωστά μηνύματα ή, αντίθετα, από υπερβολικό ζήλο μεγαλοποίησαν, από λανθασμένο υπολογισμό ή συνειδητά υποβάθμισαν ή διαφοροποίησαν τον ρόλο των ηρώων, ώστε το έργο να πάρει άλλη κατεύθυνση και το παιδί να βγάλει λανθασμένα συμπεράσματα — συχνά αλλοιώνεται ο αισθητικός και λογοτεχνικός χαρακτήρας και υπερτονίζονται αρνητικές πτυχές των ηρώων. Προστίθενται το γλωσσικό πρόβλημα (οι υπότιτλοι αναγκάζουν το παιδί να διαβάζει και να παρακολουθεί ταυτόχρονα, ενώ η μεταγλώττιση συχνά δεν διαθέτει άρτια τεχνική και παρουσιάζει γλωσσικά προβλήματα), οι υποθέσεις ξένες στη δική μας κοινωνία που βρίσκουν τα παιδιά απροετοίμαστα και προκαλούν σύγχυση, η λογική της υψηλής τηλεθέασης που νομιμοποιεί τη βία και τη φτηνή κουλτούρα, και η έλλειψη σχολαστικού ελέγχου πριν από την προβολή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Η μεταγλώττιση λογοτεχνικών έργων

Ερώτηση: Πώς κρίνετε τη μεταγλώττιση λογοτεχνικών έργων στην τηλεόραση, τον κινηματογράφο ή το βίντεο;

Απάντηση:

• Το πλαίσιο (σελ. 177): επειδή τα περισσότερα έργα Παιδικής Λογοτεχνίας είναι παραγωγές που μας έρχονται από άλλες χώρες, οι ηθοποιοί ή τα κινούμενα σχέδια μιλούν τη γλώσσα της χώρας από την οποία προέρχονται τα έργα αυτά. Οι δύο λύσεις είναι οι υπότιτλοι και η μεταγλώττιση.

  Α. Το πρόβλημα των υποτίτλων

  • Αναγκαστικά μπαίνουν υπότιτλοι που συνοδεύουν –όσο είναι δυνατό– τον διάλογο, τον μονόλογο, το τραγούδι.
  • Με τον τρόπο αυτό, το παιδί είναι αναγκασμένο να κάνει ταυτόχρονα ανάγνωση των υποτίτλων και να παρακολουθεί την εικόνα.
  • Αυτό όμως μειώνει σε έναν βαθμό τη δυνατότητα να αντιληφθεί το μήνυμα και να συνάγει τα συμπεράσματά του.
  • Για την προσχολική ηλικία το πρόβλημα είναι απόλυτο, αφού τα παιδιά δεν έχουν μάθει ακόμα να διαβάζουν.

  Β. Η κρίση για τη μεταγλώττιση

  • Βέβαια υπάρχει και η λύση της μεταγλώττισης. Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα και καμιά φορά απογοητευτικά, όταν η μεταγλώττιση δε διαθέτει άρτια τεχνική ή παρουσιάζει, όπως συνήθως συμβαίνει, γλωσσικά προβλήματα.
  • Δηλαδή: η μεταγλώττιση είναι η μόνη πρακτικά λύση για την προσχολική ηλικία, αλλά η ποιότητά της κρίνει το αποτέλεσμα.

  Γ. Γιατί η ποιότητα της μεταγλώττισης έχει τόση σημασία για το μικρό παιδί

  1. Η γλώσσα μαθαίνεται με μίμηση: ο κύριος μηχανισμός μέσα από τον οποίο συντελείται η γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού είναι η μίμηση της λογοτεχνικής γλώσσας και της ομιλίας του/της παιδαγωγού (κεφ. 7)· ό,τι ακούει από την οθόνη το μιμείται εξίσου.
  2. Η ελαττωματική προφορά μιμείται εύκολα: η προφορά δεν πρέπει να είναι ελαττωματική, γιατί γίνεται πολύ εύκολα αντικείμενο μίμησης από το παιδί (κεφ. 5).
  3. Η γλώσσα πρέπει να είναι κατάλληλη: δεν πρέπει να είναι πολύπλοκη, στρυφνή ή κακόηχη, αλλά απλή, πλούσια σε εκφραστικά μέσα, στρωτή και σαφή, ώστε να ανταποκρίνεται στη γλωσσική, ψυχολογική και διανοητική κατάσταση των νηπίων.
  4. Η αλλοίωση του νοήματος: μια πρόχειρη μεταγλώττιση αλλάζει αστεία, λογοπαίγνια και ονόματα, με κίνδυνο να πάρει το έργο άλλη κατεύθυνση και το παιδί να βγάλει διαφορετικά ή λανθασμένα συμπεράσματα.
  5. Η αντιστοιχία φωνής και χαρακτήρα: ο τόνος και η ένταση της φωνής και οι ηχητικές διακυμάνσεις πρέπει να συμβαδίζουν με το περιεχόμενο — μια κακή φωνητική ερμηνεία καταστρέφει τον χαρακτήρα, όπως ακριβώς και στην αφήγηση παραμυθιού.

  Δ. Τι θα ζητούσαμε από μια καλή μεταγλώττιση: άρτια τεχνική (συγχρονισμός, καθαρός ήχος), σωστή και στρωτή ελληνική χωρίς γλωσσικά λάθη, ηθοποιούς με καθαρή άρθρωση, σεβασμό στο πνεύμα του συγγραφέα και προσαρμογή των πολιτισμικών στοιχείων χωρίς αλλοίωση του νοήματος.

  Ε. Πώς κρίνεται συνολικά: θετικά ως αναγκαία λύση για τα μικρά παιδιά, αρνητικά όποτε γίνεται πρόχειρα — και σε κάθε περίπτωση υπάγεται στην πρόταση του βιβλίου: τέτοιες ταινίες θα πρέπει να ελέγχονται σχολαστικά, πριν την προβολή τους, σε σχέση με το επίπεδο της καλλιτεχνικής τους έκφρασης, της επιστημονικής τους ακρίβειας αλλά και της ποιότητας των πληροφοριών που δίνουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τα ξένα έργα υπάρχουν δύο λύσεις. Με τους υπότιτλους το παιδί είναι αναγκασμένο να κάνει ταυτόχρονα ανάγνωση και να παρακολουθεί την εικόνα, κάτι που μειώνει τη δυνατότητά του να αντιληφθεί το μήνυμα και να συναγάγει συμπεράσματα — για την προσχολική ηλικία μάλιστα η λύση αυτή είναι αδύνατη, αφού τα παιδιά δεν διαβάζουν ακόμη. Υπάρχει και η μεταγλώττιση, όπου όμως τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο δύσκολα και καμιά φορά απογοητευτικά, όταν δεν διαθέτει άρτια τεχνική ή παρουσιάζει, όπως συνήθως συμβαίνει, γλωσσικά προβλήματα. Άρα η μεταγλώττιση είναι πρακτικά η μόνη λύση για τα μικρά παιδιά, αλλά η ποιότητά της κρίνει το αποτέλεσμα: η γλώσσα μαθαίνεται με μίμηση και η ελαττωματική προφορά μιμείται εύκολα, ενώ μια πρόχειρη απόδοση αλλοιώνει αστεία, ονόματα και νοήματα. Ζητούμε άρτια τεχνική, στρωτή ελληνική, καθαρή άρθρωση και σεβασμό στο πνεύμα του συγγραφέα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η επίδραση των βίαιων τηλεοπτικών σκηνών

Ερώτηση: Κατά τη γνώμη σας, πώς μπορεί να επηρεάσουν το παιδί της προσχολικής ηλικίας οι βίαιες τηλεοπτικές σκηνές;

Απάντηση:

• Το γενικό πλαίσιο (σελ. 175-176): στο όνομα της υψηλής τηλεθέασης σήμερα νομιμοποιούνται τόσο η ανεξέλεγκτη μετάδοση εικόνων βίας όσο και ο τεράστιος όγκος φτηνής και εύπεπτης κουλτούρας που προσφέρεται στον τηλεθεατή· το παιδί χωρίς να έχει την κρίση αλλά και τις εμπειρίες του ενήλικα καταναλώνει αδιακρίτως ό,τι του προσφέρεται από το τηλεοπτικό πρόγραμμα, ενώ όσο η εικόνα είναι έντονη και εμπεριέχει συγκινησιακή φόρτιση τόσο περισσότερο το παιδί καθηλώνεται μπροστά της.

  Α. Τι λένε οι έρευνες (σελ. 177): η βία είναι θέμα που απασχολεί τους ερευνητές των παιδικών τηλεοπτικών προγραμμάτων — πολλοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά ενοχλούνται πιο πολύ από έργα διαπροσωπικής βίας παρά από έργα με κινούμενα σχέδια· στα κινούμενα σχέδια, ισχυρίζονται, η βία λόγω του τελετουργικού της χαρακτήρα δεν προκαλεί φόβο ούτε αναστάτωση ούτε και πράξη για μίμηση.

  Β. Η επιφύλαξη του βιβλίου

  • Όμως και εδώ πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, γιατί η επιθετικότητα και η βία δεν παύουν να είναι επικίνδυνα στοιχεία με οποιαδήποτε μορφή κι αν προβάλλονται.
  • Η επίλυση των διαφορών με γρονθοκοπήματα, κλοτσιές, σφυροκοπήματα στο κεφάλι, ο εξευτελισμός του αντιπάλου και οι πανουργίες μπορεί να δίνονται με κωμικό τρόπο, δεν είναι όμως τόσο αθώα.
  • Η επίδραση των προτύπων, ο τρόπος συμπεριφοράς τους είναι για τα παιδιά, προπάντων τα μικρά, παράδειγμα για μίμηση.
  • Στην ηλικία αυτή δεν έχουν τη δυνατότητα να κρίνουν τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται.
  • Κι αφού δεν έχουν το πλεονέκτημα της επιλογής, θα ακολουθήσουν σε κάποιον βαθμό τη μέθοδο που χρησιμοποιούν οι ήρωες των κινούμενων σχεδίων — θα επηρεάσουν, δηλαδή, οι πράξεις τους τον χαρακτήρα των παιδιών σε βαθμό που ίσως κάποτε να θελήσουν κι αυτά να λύσουν τις διαφορές τους με τον ίδιο τρόπο· οι συνέπειες όμως είναι καμιά φορά απρόβλεπτες.

  Γ. Οι επιμέρους επιδράσεις στο παιδί της προσχολικής ηλικίας

  1. Μίμηση: η τάση για μίμηση και ταύτιση είναι χαρακτηριστικό της ηλικίας (κεφ. 1) — ό,τι κάνει ο ήρωας γίνεται πρότυπο δράσης.
  2. Φόβος και άγχος: το μικρό παιδί είναι συναισθηματικά και πνευματικά ανώριμο (κεφ. 2) και δεν μπορεί να επεξεργαστεί εικόνες τρόμου· η έντονη φαντασία τις μεγεθύνει.
  3. Σύγχυση πραγματικότητας και φαντασίας: αν και το παιδί έχει την ικανότητα να προσποιείται, δεν είναι πάντοτε δυνατόν να ξεχωρίζει τη φαντασία από την πραγματικότητα — δεν καταλαβαίνει ότι ο ήρωας που «λιώνει» και σηκώνεται είναι σύμβαση.
  4. Εξοικείωση με τη βία: η επανάληψη μειώνει την ευαισθησία — η βία γίνεται συνηθισμένος τρόπος επίλυσης των διαφορών.
  5. Ασυμβατότητα με τη φύση του παιδικού κειμένου: το παιδικό λογοτέχνημα δεν προκαλεί αναστάτωση και έντονη αγωνία· αντίθετα, εξασφαλίζει μέσα από αισιόδοξο κλίμα, ασφάλεια και σιγουριά — η βίαιη τηλεοπτική σκηνή κάνει το αντίθετο.
  6. Έμμεσες επιπτώσεις: η πολλή τηλεόραση υποκαθιστά ως έναν βαθμό την ανθρώπινη επικοινωνία και περιορίζει το παιχνίδι με συνομηλίκους, που είναι αναντικατάστατη εμπειρία στην κοινωνική εξέλιξη του παιδιού.

  Δ. Τι προτείνεται: σχολαστικός έλεγχος πριν από την προβολή, σε σχέση με το επίπεδο της καλλιτεχνικής έκφρασης, της επιστημονικής ακρίβειας αλλά και της ποιότητας των πληροφοριών, από επιτροπές που θα στελεχώνονται από εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνιολόγους, σκηνοθέτες, συγγραφείς, γονείς και όσους θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καλύτερη επιλογή τους· επίσης επιλογή προγράμματος, περιορισμός του χρόνου, παρουσία ενήλικα και συζήτηση μετά την προβολή, και ενίσχυση των εναλλακτικών προτάσεων, αφού εκεί όπου οι εναλλακτικές προτάσεις είναι ενδιαφέρουσες, τα παιδιά παίζουν.

  Ε. Το ζητούμενο: μόνον τότε η τηλεόραση και ο κινηματογράφος θα βοηθήσουν ουσιαστικά το παιδί — θα το ψυχαγωγήσουν, θα το διασκεδάσουν, θα συμβάλουν στη γλωσσική του ανάπτυξη, θα καλλιεργήσουν και θα διευρύνουν τους πνευματικούς του ορίζοντες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το παιδί καταναλώνει αδιακρίτως ό,τι βλέπει και καθηλώνεται τόσο περισσότερο όσο πιο έντονη και συγκινησιακά φορτισμένη είναι η εικόνα. Έρευνες δείχνουν ότι ενοχλείται πιο πολύ από έργα διαπροσωπικής βίας παρά από κινούμενα σχέδια, όπου η βία, λόγω του τελετουργικού της χαρακτήρα, λέγεται ότι δεν προκαλεί φόβο ούτε πράξη για μίμηση· χρειάζεται όμως επιφυλακτικότητα, γιατί η επιθετικότητα και η βία δεν παύουν να είναι επικίνδυνα στοιχεία με οποιαδήποτε μορφή κι αν προβάλλονται. Η επίλυση των διαφορών με γρονθοκοπήματα, κλοτσιές και εξευτελισμό του αντιπάλου μπορεί να δίνεται με κωμικό τρόπο, δεν είναι όμως αθώα: τα πρότυπα γίνονται παράδειγμα για μίμηση, ενώ στην ηλικία αυτή τα παιδιά δεν μπορούν να κρίνουν τι επιτρέπεται και τι όχι, οπότε ίσως θελήσουν κάποτε να λύσουν και τις δικές τους διαφορές με τον ίδιο τρόπο, με απρόβλεπτες συνέπειες. Προστίθενται ο φόβος, η σύγχυση πραγματικότητας και φαντασίας και η εξοικείωση με τη βία — γι' αυτό προτείνεται σχολαστικός έλεγχος από επιτροπές ειδικών, επιλογή, περιορισμός του χρόνου και συζήτηση με ενήλικα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 1 — Παρακολούθηση και κριτική μεταφοράς λογοτεχνικού έργου

Ερώτηση: Παρακολουθήστε στην τηλεόραση, το βίντεο ή τον κινηματογράφο ένα λογοτεχνικό έργο για παιδιά και καταγράψτε τις αρετές και τα μειονεκτήματα της μεταφοράς του κειμένου στη μικρή ή τη μεγάλη οθόνη.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα κριτικής παρακολούθησης. Ενδεικτικό σχέδιο.

  1. Επιλογή έργου: έργο που έχει και λογοτεχνικό πρωτότυπο, ώστε η σύγκριση να είναι δυνατή — π.χ. έργα του Βερν, του Ντίκενς, του Άντερσεν, του Σουίφτ, ή ελληνικά όπως η Τενεκεδούπολη, η Λιλιπούπολη και η Φρουτοπία.

  2. Προετοιμασία: διαβάζουμε (ή ξαναδιαβάζουμε) το βιβλίο πρώτα και σημειώνουμε: την υπόθεση, τους βασικούς ήρωες και τα χαρακτηριστικά τους, τα μηνύματα, το ύφος και το τέλος.

  3. Φύλλο κριτικής | Άξονας | Αρετές | Μειονεκτήματα | |---|---|---| | Διασκευή | πιστότητα στο πνεύμα του συγγραφέα | μεγαλοποίηση ή υποβάθμιση ή διαφοροποίηση του ρόλου των ηρώων | | Σκηνοθεσία - τεχνική | ρυθμός, καθαρή αφήγηση | εκτροπές, σύγχυση | | Ερμηνεία ηθοποιών | πειστικότητα | υπερβολή, ψεύτικος τόνος | | Κοστούμια - τοπία - χρώμα - κίνηση | δίνουν στο παιδί μια γεύση τόσο της εποχής κατά την οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα όσο και των κοινωνικών συνθηκών της εποχής εκείνης | αναχρονισμοί, φτηνή αισθητική | | Γλώσσα | στρωτή, σαφής | υπότιτλοι δυσλειτουργικοί για μικρά παιδιά· μεταγλώττιση χωρίς άρτια τεχνική ή με γλωσσικά προβλήματα | | Μηνύματα | διατηρούνται | αλλοιώνονται ή αντιστρέφονται | | Βία και τρόμος | απουσιάζουν ή είναι διαχειρίσιμα | σκηνές αντιαισθητικές, τρόμου και βίας | | Πολιτισμικά στοιχεία | κατανοητά | υποθέσεις ξένες ακόμη στη δική μας κοινωνία που βρίσκουν τα παιδιά απροετοίμαστα | | Τέλος | αίσιο και αισιόδοξο | αλλαγμένο χωρίς λόγο |

  4. Το κρίσιμο ερώτημα: σε ποιο βαθμό ο διασκευαστής και ο σκηνοθέτης κατόρθωσαν να μπουν στο πνεύμα του συγγραφέα και να μεταδώσουν τα σωστά μηνύματα; — αυτό είναι το κεντρικό κριτήριο του βιβλίου.

  5. Τεκμηρίωση: σημειώνουμε συγκεκριμένες σκηνές και ατάκες, αντιπαραβάλλοντας με το αντίστοιχο απόσπασμα του βιβλίου.

  6. Παρουσίαση στην τάξη: σύντομη ταυτότητα του έργου, ο πίνακας αρετών-μειονεκτημάτων, δύο-τρία παραδείγματα σύγκρισης βιβλίου-ταινίας και τελική κρίση: σε ποια ηλικία απευθύνεται πραγματικά και αν θα το προτείναμε για τον Παιδικό σταθμό, με βάση την πρόταση ότι οι ταινίες που αφορούν τα παιδιά θα πρέπει να ελέγχονται σχολαστικά, πριν την προβολή τους, σε σχέση με το επίπεδο της καλλιτεχνικής τους έκφρασης, της επιστημονικής τους ακρίβειας αλλά και της ποιότητας των πληροφοριών που δίνουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλέγουμε έργο που έχει και λογοτεχνικό πρωτότυπο (Βερν, Ντίκενς, Άντερσεν, Σουίφτ ή Τενεκεδούπολη, Λιλιπούπολη, Φρουτοπία), διαβάζουμε πρώτα το βιβλίο σημειώνοντας υπόθεση, ήρωες, μηνύματα, ύφος και τέλος, και έπειτα παρακολουθούμε τη μεταφορά κρατώντας φύλλο κριτικής με αρετές και μειονεκτήματα σε άξονες: διασκευή, σκηνοθεσία και τεχνική, ερμηνεία ηθοποιών, κοστούμια, τοπία, χρώμα και κίνηση, γλώσσα (υπότιτλοι ή μεταγλώττιση), μηνύματα, βία και τρόμος, πολιτισμικά στοιχεία και τέλος. Κεντρικό ερώτημα παραμένει σε ποιο βαθμό ο διασκευαστής και ο σκηνοθέτης κατόρθωσαν να μπουν στο πνεύμα του συγγραφέα και να μεταδώσουν τα σωστά μηνύματα. Τεκμηριώνουμε με συγκεκριμένες σκηνές και ατάκες σε αντιπαραβολή με το βιβλίο και καταλήγουμε σε κρίση για την ηλικία στην οποία απευθύνεται και για το αν θα το προτείναμε στον Παιδικό σταθμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 2 — Προβολή λογοτεχνικού έργου στα παιδιά του σταθμού

Ερώτηση: Να προβάλετε στα παιδιά του Παιδικού σταθμού ένα λογοτεχνικό έργο και να μεταφέρετε στην τάξη σας τις εντυπώσεις και τις συναισθηματικές αντιδράσεις των μικρών τηλεθεατών σχετικά με το έργο αυτό.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα πρακτικής άσκησης. Ενδεικτικό σχέδιο.

  1. Επιλογή και έλεγχος πριν από την προβολή

  • Το έργο ελέγχεται σχολαστικά πριν την προβολή του, όπως ζητά το βιβλίο, σε σχέση με το επίπεδο της καλλιτεχνικής του έκφρασης, της επιστημονικής του ακρίβειας αλλά και της ποιότητας των πληροφοριών που δίνει.
  • Το βλέπουμε πρώτα εμείς ολόκληρο.
  • Κριτήρια: σύντομη διάρκεια (10-20 λεπτά για νήπια), μεταγλωττισμένο με άρτια τεχνική και σωστή γλώσσα (οι υπότιτλοι αποκλείονται, αφού τα παιδιά δεν διαβάζουν), χωρίς σκηνές αντιαισθητικές, τρόμου και βίας, με υπόθεση οικεία και όχι ξένη στη δική μας κοινωνία, με αίσιο τέλος.
  • Άδεια του σταθμού και ενημέρωση της παιδαγωγού.

  2. Οργάνωση της προβολής: μικρή ομάδα, άνετη διάταξη, κατάλληλη ένταση ήχου, σύντομη εισαγωγή («θα δούμε την ιστορία του...») και παρουσία ενήλικα καθ' όλη τη διάρκεια.

  3. Φύλλο καταγραφής κατά τη διάρκεια | Δείκτης | Τι σημειώνουμε | |---|---| | Προσοχή | πόση ώρα κράτησε, πόσες φορές αποσπάστηκαν | | Σωματικές αντιδράσεις | κάλυψη ματιών, πλησίασμα, κούνημα, χειροκρότημα | | Συναισθηματικές αντιδράσεις | γέλιο, αγωνία, φόβος, λύπη, ανακούφιση — και σε ποια σκηνή | | Λεκτικές αντιδράσεις | αυθόρμητα σχόλια, ερωτήσεις, προειδοποιήσεις προς τον ήρωα | | Ταύτιση | με ποιον ήρωα, πώς φάνηκε |

  4. Μετά την προβολή: σύντομη συζήτηση — τι σας άρεσε; τι σας φόβισε; τι θα κάνατε εσείς; — ζωγραφική της σκηνής που τους έμεινε και, αν υπάρχει το βιβλίο, ανάγνωση ενός αποσπάσματος για σύγκριση. Οι ενήλικες έχουν καθήκον να απαντούν στις ερωτήσεις και στις απορίες των παιδιών.

  5. Τι προσέχουμε

  • Το παιδί καταναλώνει αδιακρίτως ό,τι του προσφέρεται και δεν έχει τη δυνατότητα να κρίνει τι επιτρέπεται και τι δεν επιτρέπεται — άρα η συζήτηση μετά την προβολή είναι απαραίτητη.
  • Η προβολή δεν αντικαθιστά την ανάγνωση και το παιχνίδι: εκεί όπου οι εναλλακτικές προτάσεις είναι ενδιαφέρουσες, τα παιδιά παίζουν.
  • Καμία σύγκριση ή αξιολόγηση των αντιδράσεων των παιδιών, μόνο περιγραφική καταγραφή.

  6. Παρουσίαση στην τάξη: ταυτότητα του έργου και αιτιολόγηση της επιλογής, ο πίνακας των αντιδράσεων με αυτούσια λόγια των παιδιών, οι ζωγραφιές τους και συμπέρασμα: βοήθησε το έργο να ψυχαγωγηθούν, να διασκεδάσουν, να εμπλουτίσουν τη γλώσσα τους και να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: ελέγχουμε πρώτα εμείς ολόκληρο το έργο, όπως ζητά το βιβλίο (σχολαστικός έλεγχος πριν από την προβολή ως προς την καλλιτεχνική έκφραση, την επιστημονική ακρίβεια και την ποιότητα των πληροφοριών), και επιλέγουμε σύντομο, καλά μεταγλωττισμένο έργο — οι υπότιτλοι αποκλείονται, αφού τα παιδιά δεν διαβάζουν — χωρίς σκηνές τρόμου και βίας, με οικεία υπόθεση και αίσιο τέλος. Οργανώνουμε την προβολή σε μικρή ομάδα με παρουσία ενήλικα και κρατάμε φύλλο καταγραφής για τη διάρκεια προσοχής, τις σωματικές, συναισθηματικές και λεκτικές αντιδράσεις και την ταύτιση με τους ήρωες, σημειώνοντας σε ποια σκηνή εμφανίστηκε η καθεμιά. Ακολουθεί συζήτηση («τι σας άρεσε, τι σας φόβισε, τι θα κάνατε εσείς»), ζωγραφική και σύγκριση με το βιβλίο, ενώ στην τάξη παρουσιάζουμε τις αντιδράσεις με αυτούσια λόγια των παιδιών και κρίνουμε αν το έργο τα ψυχαγώγησε και διεύρυνε τους πνευματικούς τους ορίζοντες.

Κριτήρια αξιολόγησης: