Λύσεις ερωτήσεων και δραστηριοτήτων κεφ. 11 (σελ. 198-199) – ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων και δραστηριοτήτων κεφ. 11

Πλήρεις λύσεις των 4 ερωτήσεων και των 5 προτεινόμενων δραστηριοτήτων του κεφαλαίου 11 — η σημασία και η οργάνωση της δανειστικής βιβλιοθήκης, οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την Παιδική Λογοτεχνία, οι τρόποι να γίνει το διάβασμα απολαυστικό και η αξιοποίηση της αποκριάς για την έννοια του χρόνου, καθώς και σχεδιάγραμμα της τάξης, δημιουργία βιβλίου με τις ιστορίες των παιδιών, άσκηση στην αφήγηση, δύο δραστηριότητες δημιουργικής επαφής με το βιβλίο και συνδυασμός παραμυθιού και ποιήματος για τον χρόνο.

Ερώτηση 1 — Η σημασία και ο τρόπος λειτουργίας της δανειστικής βιβλιοθήκης

Ερώτηση: α) Ποια είναι η σημασία της δανειστικής βιβλιοθήκης; β) Ποιος είναι ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας της;

Απάντηση:

• α) Η σημασία της (σελ. 183)

  • Ένα από τα βασικά μελήματα των παιδαγωγών όλων των βαθμίδων σήμερα είναι πώς θα φέρουν τα παιδιά σε επαφή με το βιβλίο — μια επαφή που είναι χρήσιμη και θα τους δώσει τη δυνατότητα να αγαπήσουν το βιβλίο και να συμφιλιωθούν μαζί του, για να μπορέσουν να γίνουν ενήλικες που θα αγαπούν το διάβασμα και θα αναζητούν τη γνώση.
  • Αυτή η προσπάθεια, για να είναι επιτυχής, πρέπει να ξεκινάει από πολύ νωρίς, από τον καιρό που το παιδί βρίσκεται στον Παιδικό σταθμό και το Νηπιαγωγείο.
  • Το πρόβλημα: τι γίνεται όμως, αν η προσπάθεια των παιδαγωγών κατατείνει προς αυτόν τον στόχο και δεν υπάρχει ανάλογη στάση από τους γονείς στο σπίτι;
  • Η απάντηση: η δημιουργία δανειστικής βιβλιοθήκης στους χώρους της Προσχολικής Αγωγής θα ήταν μια καλή απάντηση σε αυτό το πρόβλημα — και τα παιδιά φέρνει σε επαφή με το βιβλίο και τους γονείς ευαισθητοποιεί και τους βγάζει από ενδεχόμενα αδιέξοδα επιλογής και οικονομικού κόστους.
  • Επιπλέον: η βιβλιοθήκη μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος αναγνωστηρίου που τα παιδιά θα μπορούν να την επισκέπτονται κάθε μέρα σε συγκεκριμένες ώρες, ώστε να γνωρίσουν το υλικό και τον τρόπο λειτουργίας της καθώς και να έρθουν σε πιο άμεση επαφή με τη λογοτεχνία· εκεί ο/η παιδαγωγός τους διαβάζει βιβλία, τους απαγγέλλει ποιήματα, τους λύνει απορίες και επιδιορθώνει, σε συνεργασία με τα παιδιά, φθαρμένα βιβλία.

  β) Η οργάνωση και η λειτουργία της 1) Οργάνωση υλικού: η προσχολική δανειστική βιβλιοθήκη παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες στην οργάνωσή της, που σχετίζονται με τις ανάγκες και τις δυνατότητες των παιδιών της προσχολικής ηλικίας — τα παιδιά αυτής της ηλικίας δε γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση· «διαβάζουν» αναλύοντας εικόνες και κάνοντας αντιστοιχία της εικόνας με τη λέξη, τη φράση ή το κείμενο.

  • (α) Ταξινόμηση των βιβλίων: επειδή τα παιδιά δεν ξέρουν να διαβάζουν αριθμούς, για την ταξινόμηση των βιβλίων μπορούμε να επινοήσουμε ένα σύστημα συμβόλων, όπως σχήματα και χρώματα:
    • Τα βιβλία γνώσεων με κόκκινο τρίγωνο.
    • Οι ιστορίες με κίτρινο τετράγωνο.
    • Τα παραμύθια με ροζ ρόμβο.
    • Τα βιβλία ποίησης με μπλε παραλληλόγραμμο.
    • Τα βιβλία μυθολογίας με πράσινο τραπέζιο.
  • (β) Καταλογογράφηση: επειδή πάλι πρέπει να αντιμετωπίσουμε την αδυναμία των παιδιών στο διάβασμα, στα δελτία με τα στοιχεία των βιβλίων (συγγραφέας, τίτλος κ.ά.) τοποθετούμε και τη φωτογραφία κάθε βιβλίου, έτσι ώστε να αναγνωρίζεται από τα παιδιά· τα δελτία μπορούν να τοποθετηθούν σ' έναν δελτιοκατάλογο αλφαβητικά κατά συγγραφέα.

  2) Λειτουργία της δανειστικής βιβλιοθήκης: για τον δανεισμό βιβλίων πρέπει να υπάρχουν δύο κάρτες, η κάρτα του βιβλίου και η κάρτα του αναγνώστη.

  • Η κάρτα του βιβλίου, εκτός από τα στοιχεία του, περιέχει και δύο στήλες: στη μία γράφουμε το όνομα του δανειζόμενου και στην άλλη την ημερομηνία επιστροφής.
  • Η κάρτα του αναγνώστη περιλαμβάνει το όνομα του αναγνώστη και τρεις στήλες: στη μία αναγράφεται η ημερομηνία που πρέπει να επιστραφεί το βιβλίο, στην άλλη η ημερομηνία που πραγματικά θα επιστραφεί. Στην τρίτη σχηματίζουμε τόσες βουλίτσες όσες είναι και οι ημέρες δανεισμού.
  • Το παιδί κάθε μέρα σβήνει από μια βουλίτσα και, όταν τις σβήσει όλες, πρέπει να επιστρέψει το βιβλίο — έξυπνος τρόπος ώστε το παιδί που δεν διαβάζει ημερομηνίες να παρακολουθεί μόνο του τον χρόνο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Η δανειστική βιβλιοθήκη απαντά στο βασικό μέλημα των παιδαγωγών, το πώς θα φέρουν τα παιδιά σε επαφή με το βιβλίο, ώστε να το αγαπήσουν και να γίνουν ενήλικες που αγαπούν το διάβασμα· η προσπάθεια πρέπει να ξεκινά από τον Παιδικό σταθμό και το Νηπιαγωγείο, και η βιβλιοθήκη λύνει και το πρόβλημα της διαφορετικής στάσης στο σπίτι, αφού και τα παιδιά φέρνει σε επαφή με το βιβλίο και τους γονείς ευαισθητοποιεί, βγάζοντάς τους από αδιέξοδα επιλογής και οικονομικού κόστους. β) Στην οργάνωση του υλικού, επειδή τα παιδιά δεν διαβάζουν αριθμούς, επινοούμε σύστημα συμβόλων με σχήματα και χρώματα (βιβλία γνώσεων με κόκκινο τρίγωνο, ιστορίες με κίτρινο τετράγωνο, παραμύθια με ροζ ρόμβο, ποίηση με μπλε παραλληλόγραμμο, μυθολογία με πράσινο τραπέζιο), ενώ στα δελτία τοποθετούμε και τη φωτογραφία κάθε βιβλίου. Στη λειτουργία χρειάζονται δύο κάρτες: του βιβλίου, με το όνομα του δανειζόμενου και την ημερομηνία επιστροφής, και του αναγνώστη, με τρεις στήλες, όπου η τρίτη έχει τόσες βουλίτσες όσες οι ημέρες δανεισμού — το παιδί σβήνει μία κάθε μέρα και, όταν τις σβήσει όλες, επιστρέφει το βιβλίο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Δραστηριότητες σχετικές με την Παιδική Λογοτεχνία

Ερώτηση: Ποιες δραστηριότητες σχετίζονται με την Παιδική Λογοτεχνία στον Παιδικό σταθμό και το Νηπιαγωγείο;

Απάντηση:

• Το πλαίσιο (σελ. 184-186): μέσα από την Παιδική Λογοτεχνία και σε συνδυασμό με την ύπαρξη και λειτουργία δανειστικής βιβλιοθήκης στους χώρους Προσχολικής Αγωγής δίνεται η δυνατότητα στους/στις παιδαγωγούς να οργανώσουν πάρα πολλές δραστηριότητες για τα παιδιά.

  Α. Μέσα στη βιβλιοθήκη-αναγνωστήριο ο/η παιδαγωγός μπορεί να:

  • Τους διαβάζει βιβλία.
  • Τους απαγγέλλει ποιήματα.
  • Τους λύνει απορίες.
  • Επιδιορθώνει, σε συνεργασία με τα παιδιά, φθαρμένα βιβλία κ.ά.

  Β. Οι κατηγορίες των δραστηριοτήτων

  • α) Την προγραφή, την προανάγνωση και την προαρίθμηση.
  • β) Τη γλωσσική καλλιέργεια των παιδιών, τη συναισθηματική τους κάλυψη και την καλύτερη επαφή τους με τη λογοτεχνία, όπως:
    • Οργάνωση ημέρας ποίησης, με απαγγελίες και αναγνώσεις ποιημάτων.
    • Οργάνωση ημέρας παραμυθιού ή μυθολογίας.
    • Οργάνωση ημέρας που φτιάχνουμε μόνοι μας βιβλία.
    • Οργάνωση ημέρας όπου μπορούμε να φανταστούμε ποιήματα ή να διηγηθούμε ένα βιβλίο που μας άρεσε.
  • γ) Την έκδοση εφημερίδας με τα νέα του σχολείου ή την αλληλογραφία με άλλα σχολεία (Παιδικούς σταθμούς - Νηπιαγωγεία).
  • δ) Προβολή σλάιντς, εκθέσεις βιβλίων, αυτοσχέδιων και μη, εκθέσεις φωτογραφίας και άλλες παρόμοιες δραστηριότητες που συνδυάζουν το βιβλίο με τα διάφορα οπτικοακουστικά υλικά.
  • ε) Παραστάσεις κουκλοθεάτρου, δραματοποίησης, παντομίμας.
  • στ) Την καλλιτεχνική έκφραση των παιδιών μετά την ανάγνωση βιβλίων όπως: ζωγραφική, πήλινες δημιουργίες, χειροτεχνίες, θεατρικό παιχνίδι κ.ά.
  • ζ) Εκθέσεις των έργων ζωγραφικής των παιδιών.
  • η) Επισκέψεις με τα παιδιά σε άλλες βιβλιοθήκες, μουσεία, επιμορφωτικούς συλλόγους κ.ά.

  Γ. Δραστηριότητες για τις χωροχρονικές έννοιες (11.3): ερωτήσεις χρονικού προσανατολισμού, χρονικής διαδοχής και διάρκειας με αφορμή αφηγηματικά κείμενα (Κοντορεβιθούλης, Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθελε να λιώσει, Πώς φτιάχτηκε το δάσος, Κοκκινοσκουφίτσα, Ο λαγός και η χελώνα) και ποιήματα για τις εποχές, τις ημέρες της εβδομάδας, τους μήνες και τις γιορτές.

  Δ. Παραδείγματα από τον Κ. Ποσλανιέκ (11.4): η ακουστική βιβλιοθήκη, η μακέτα της φανταστικής πόλης με αυθόρμητη δραματοποίηση, «η ομάδα που πετά» με βιβλία για φανταστικές περιπλανήσεις και ταξίδια και οι ιστορίες με το περίγραμμα των χεριών.

  Ε. Το συμπέρασμα του βιβλίου: οι δραστηριότητες που συνδέονται με την Παιδική Λογοτεχνία δεν εξαντλούνται σε όσα προαναφέρθηκαν — οι παιδαγωγοί μπορούν να σκεφτούν και να εφαρμόσουν πολύ περισσότερες· ένα όμως είναι βέβαιο: τα παιδιά μέσα από τέτοιες δραστηριότητες, αφ' ενός έρχονται σε άμεση επαφή με τη λογοτεχνία, αφ' ετέρου βοηθιούνται στην απόκτηση πολλών δεξιοτήτων και στην οργάνωση πολλών εννοιών — υπ' αυτή την έννοια, η παιδική λογοτεχνία έχει καθοριστική συμβολή στην ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσα στη βιβλιοθήκη-αναγνωστήριο ο παιδαγωγός διαβάζει βιβλία, απαγγέλλει ποιήματα, λύνει απορίες και επιδιορθώνει μαζί με τα παιδιά φθαρμένα βιβλία. Οι δραστηριότητες αφορούν: α) την προγραφή, την προανάγνωση και την προαρίθμηση· β) τη γλωσσική καλλιέργεια, τη συναισθηματική κάλυψη και την επαφή με τη λογοτεχνία, με ημέρα ποίησης, ημέρα παραμυθιού ή μυθολογίας, ημέρα που φτιάχνουμε μόνοι μας βιβλία και ημέρα που φανταζόμαστε ποιήματα ή διηγούμαστε ένα βιβλίο που μας άρεσε· γ) την έκδοση εφημερίδας με τα νέα του σχολείου ή την αλληλογραφία με άλλους σταθμούς και νηπιαγωγεία· δ) προβολή σλάιντς, εκθέσεις βιβλίων και φωτογραφίας· ε) παραστάσεις κουκλοθεάτρου, δραματοποίησης και παντομίμας· στ) καλλιτεχνική έκφραση με ζωγραφική, πήλινες δημιουργίες, χειροτεχνίες και θεατρικό παιχνίδι· ζ) εκθέσεις των έργων ζωγραφικής· και η) επισκέψεις σε άλλες βιβλιοθήκες, μουσεία και επιμορφωτικούς συλλόγους. Έτσι τα παιδιά έρχονται σε άμεση επαφή με τη λογοτεχνία και βοηθιούνται στην απόκτηση δεξιοτήτων και στην οργάνωση εννοιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Πώς γίνεται το διάβασμα απολαυστικό και διασκεδαστικό

Ερώτηση: Πώς μπορεί ο/η παιδαγωγός να καταστήσει το διάβασμα βιβλίων απολαυστικό και διασκεδαστικό; Να προτείνετε συγκεκριμένα παραδείγματα.

Απάντηση:

• Η αρχή (σελ. 194): οι δραστηριότητες που σχετίζονται με την Παιδική Λογοτεχνία στους χώρους της Προσχολικής Αγωγής έχουν διπλό σκοπό: αφ' ενός να βοηθήσουν τα παιδιά να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες που θα τους φανούν χρήσιμες και αφ' ετέρου να τα φέρνουν σε επαφή με το βιβλίο με έναν τρόπο ευχάριστο και διασκεδαστικό — αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, αν αναλογιστούμε πως η διαδικασία της ανάγνωσης, για να γίνει απολαυστική, δεν πρέπει να υπαγορεύεται από κανόνες λογικής αλλά να αποτελεί εσωτερική και προσωπική ανάγκη του κάθε αναγνώστη.

  Συγκεκριμένα παραδείγματα από τον Κ. Ποσλανιέκ («Να δώσουμε στα παιδιά την όρεξη για διάβασμα», σελ. 195-197):

  1. Η ακουστική βιβλιοθήκη: τα παιδιά διαλέγουν πρώτα ένα βιβλίο από το ράφι και έπειτα ψάχνουν την αντίστοιχη κασέτα — ένα μικρό παιχνίδι που διαρκεί αρκετά λεπτά· δύο παιδιά ανά μαγνητόφωνο με δύο ζευγάρια ακουστικά· οι δάσκαλοι ηχογραφούν οι ίδιοι, με χρυσό κανόνα να διαβάζουν καθαρά και με σιγανή φωνή· δίνονται ακουστικά και οπτικά σημάδια: πάνω στο βιβλίο ένα μικρό χρωματιστό αστεράκι δείχνει την αρχή της ιστορίας, ενώ στην κασέτα ένα κουδούνισμα δίνει το σύνθημα για το γύρισμα της σελίδας· η δραστηριότητα διαρκεί 10-14 λεπτά. Είναι σημαντικό να φέρνουμε απ' αυτή ήδη την ηλικία τα παιδιά σε επαφή με τα βιβλία, και μάλιστα μέσα σε ένα περιβάλλον όπου έχουν κάποια περιθώρια ελεύθερης επιλογής και τη δυνατότητα να «ξαναδιαβάσουν» πολλές φορές το ίδιο βιβλίο — μια τέτοια δραστηριότητα μπορεί να γεννήσει στα παιδιά την επιθυμία να μάθουν να διαβάζουν, ώστε να αποκτήσουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία στις επιλογές τους, αφού έχουν καταλάβει πια πως τα βιβλία είναι πηγή απόλαυσης.
  2. Η μακέτα της φανταστικής πόλης: τα παιδιά κατασκεύασαν μια μακέτα της πόλης του βιβλίου — έφτιαξαν ή ζωγράφισαν την πόλη, τα βουνά, τη θάλασσα, τα πλοία, της έβαλαν ηλεκτρικό· για να πραγματοποιηθεί αυτή η δραστηριότητα, έπρεπε να ασχοληθούν διεξοδικά με το βιβλίο, ενώ με αφορμή τη μακέτα γεννήθηκαν πολλά αυθόρμητα παιχνίδια και τα παιδιά ανέλαβαν από μόνα τους να δραματοποιήσουν το παραμύθι.
  3. «Η ομάδα που πετά»: ασχολείται αποκλειστικά με βιβλία και παραμύθια που έχουν θέμα τις φανταστικές περιπλανήσεις και τα ταξίδια και χρησιμοποιεί διαφορετικές προσεγγίσεις και ποικίλους τρόπους εισαγωγής στα βιβλία: προσθέτουν κι άλλες περιπέτειες με πρωταγωνιστή έναν ήρωα του βιβλίου, συζητούν τι σημαίνει «φαντάζομαι» και πώς παρουσιάζεται η φαντασία και το φανταστικό στην εικονογράφηση.
  4. Οι ιστορίες με τα χέρια: τα παιδιά ζωγραφίζουν σ' ένα χαρτί το περίγραμμα των χεριών — το χέρι κάθετο αναπαριστά ένα δένδρο, οριζόντιο ένα φίδι — και φτιάχνουν ιστορίες με τις ζωγραφιές τους.

  Τρόποι «εισαγωγής» της ποίησης κατά την Αγνή Ζακοπούλου (σελ. 191): ψάρεμα με ψάρια που κουβαλούν ποιήματα, κυνήγι θησαυρού, να μας τα φέρει ο μεσάζοντας, να μας στείλουν κάποια οι συμμαθητές μας με τους οποίους αλληλογραφούμε ή να τους τα στείλουμε εμείς, να κάνουμε μερικά δώρο σε κάποιο παιδί που γιορτάζει, να χαρίσουμε από ένα ποίημα σε κάθε παιδί τα Χριστούγεννα, να πάμε ένα δώρο στους γονείς μας.

  Οι γενικές αρχές που τα διέπουν

  • Ελευθερία επιλογής και επανάληψη: περιθώρια ελεύθερης επιλογής και δυνατότητα να «ξαναδιαβάσουν» πολλές φορές το ίδιο βιβλίο.
  • Παιχνίδι και τελετουργία: η ώρα του βιβλίου να αναμένεται με ενθουσιασμό, ως κάτι που ξεφεύγει από τους κανόνες μιας τυπικής σχολικής ημέρας.
  • Καμία υποχρέωση και καμία δυσμενής κρίση: σε καμιά περίπτωση ο/η παιδαγωγός δεν κρίνει με δυσμένεια τα παιδικά δημιουργήματα και η αποστήθιση δεν είναι σκοπός.
  • Σύνδεση με άλλες τέχνες: ζωγραφική, μουσική, χορό, κουκλοθέατρο, δραματοποίηση.
  • Ο ενήλικας ως πρότυπο και διαμεσολαβητής: βασικός σκοπός της επαφής του παιδιού με το βιβλίο είναι πάνω απ' όλα η ευχαρίστηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κλειδί είναι ότι η ανάγνωση, για να γίνει απολαυστική, δεν πρέπει να υπαγορεύεται από κανόνες λογικής αλλά να αποτελεί εσωτερική και προσωπική ανάγκη του αναγνώστη. Ο Ποσλανιέκ δίνει συγκεκριμένα παραδείγματα: η ακουστική βιβλιοθήκη, όπου τα παιδιά διαλέγουν πρώτα βιβλίο και μετά ψάχνουν την αντίστοιχη κασέτα σαν παιχνίδι, με ηχογραφήσεις των ίδιων των δασκάλων (καθαρά και με σιγανή φωνή) και με ακουστικά και οπτικά σημάδια — ένα αστεράκι για την αρχή και ένα κουδούνισμα για το γύρισμα της σελίδας· η μακέτα της φανταστικής πόλης, που απαίτησε διεξοδική ενασχόληση με το βιβλίο και γέννησε αυθόρμητα παιχνίδια και δραματοποίηση· «η ομάδα που πετά», που ασχολείται με βιβλία για φανταστικές περιπλανήσεις και ταξίδια· και οι ιστορίες που φτιάχνουν τα παιδιά από το περίγραμμα των χεριών τους. Για την ποίηση, η Ζακοπούλου προτείνει ψάρεμα με ψάρια που κουβαλούν ποιήματα, κυνήγι θησαυρού, αλληλογραφία και ποιήματα-δώρα. Γενικές αρχές: ελευθερία επιλογής και επανάληψη, παιχνίδι και τελετουργία, καμία υποχρέωση, σύνδεση με άλλες τέχνες και ευχαρίστηση πάνω απ' όλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Η μασκαράτα της Κούκλας και η έννοια του χρόνου

Ερώτηση: Ποια βιώματα σχετικά με τη γιορτή της αποκριάς ξυπνάει στα παιδιά το ποίημα Η μασκαράτα της Κούκλας του I. Πολέμη; Πώς μπορούμε, βασισμένοι στη συγκεκριμένη γιορτή και στα βιώματα που συνδέονται με αυτή, να «διδάξουμε» την έννοια του χρόνου στα παιδιά;

Απάντηση:

• Α. Τα βιώματα που ξυπνά το ποίημα Το ποίημα (σελ. 193-194) δείχνει ένα παιδί που μασκαρεύει την κούκλα του: «Στάσου μη μ' αφήνεις, κούκλα μου χρυσή. Έλα δα να γίνεις μασκαράς κι εσύ»· «Τι μεγάλη σκόλη! Άκου τραγουδούν! Μασκαρεύοντ' όλοι και χοροπηδούν»· ακολουθούν οι σκέψεις για τη στολή (ντόμινο, βλάχα με φλουριά, ζώνη και τρικαντό) και το χιουμοριστικό κλείσιμο: «Όπως κι αν σε ντύσω, μασκαράς θε νάσαι». Τα βιώματα:

  • Η μεταμφίεση και η επιλογή στολής — η χαρά του «να γίνω κάποιος άλλος».
  • Η γιορτή ως συλλογικό γεγονός: τραγούδια, χορός, «μασκαρεύοντ' όλοι» — η αποκριά ως μέρα που ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες.
  • Το παιχνίδι με την κούκλα, δηλαδή το συμβολικό παιχνίδι που είναι η πιο προσφιλής δραστηριότητα του νηπίου.
  • Το χιούμορ και το πείραγμα, που προκαλούν γέλιο.
  • Οι οικογενειακές αναμνήσεις: ποιος με έντυσε, τι φόρεσα πέρυσι, πού πήγαμε.

  Β. Πώς «διδάσκουμε» την έννοια του χρόνου με αφορμή τη γιορτή Η βάση (σελ. 191): επειδή ο χρόνος είναι μια δύσκολη έννοια για τα παιδιά, η διδασκαλία του πρέπει να στηρίζεται σε κοινά σημεία αναφοράς και σε ξεχωριστά βιώματα που έχουν για καθετί που πέρασε, έρχεται ή θα έρθει, τόσο οι ενήλικες όσο και τα παιδιά — το ποίημα δίνει πολλές τέτοιες δυνατότητες. Αξιοποιούμε τις τρεις όψεις της αντίληψης του χρόνου κατά τον Fraisser:

  1. Χρονικός προσανατολισμός (πού τοποθετείται η γιορτή)

  • Σε ποια εποχή του χρόνου γίνονται οι αποκριές;
  • Είναι πριν ή μετά τα Χριστούγεννα;
  • Τι καιρό κάνει τότε;
  • Ποια άλλη γιορτή έρχεται αμέσως μετά; (Παράλληλα αξιοποιούμε τα ποιήματα Ο χειμώνας, Ο Γενάρης, Ο Νοέμβρης ζωγραφίζει για τις εποχές και τους μήνες και Ο χορός των εφτά για τις ημέρες της εβδομάδας.)

  2. Χρονική διαδοχή (τι έγινε πριν και τι μετά)

  • Τι κάναμε πριν ντυθούμε; Τι έγινε μετά;
  • Στο ποίημα: πρώτα καλεί την κούκλα, μετά σκέφτεται στολές, στο τέλος αποφασίζει — σειροθέτηση των στροφών με εικόνες.
  • Πέρυσι - φέτος - του χρόνου: τι φόρεσα πέρυσι, τι φοράω φέτος, τι θα ήθελα του χρόνου; — έτσι τα παιδιά συνδέουν το παρόν με το παρελθόν και με το τι πρόκειται να συμβεί μετά (μέλλον).

  3. Διάρκεια (πόσο κρατά)

  • Πόσες μέρες κρατούν οι αποκριές; Πόσο κρατά μια παρέλαση;
  • Τι χρειάζεται περισσότερη ώρα, να ντυθώ ή να ζωγραφίσω τη μάσκα μου;
  • Πόσο περιμένουμε ώσπου να ξανάρθουν οι αποκριές; — η αναμονή ως βιωματική μέτρηση του χρόνου.

  Γ. Δραστηριότητες που το υποστηρίζουν

  • Ημερολόγιο-καλεντάρι της τάξης με εικόνες των γιορτών στη σειρά.
  • Τροχός των εποχών με τη θέση της αποκριάς πάνω του.
  • Κατασκευή μάσκας και στολής για την κούκλα, όπως στο ποίημα, με αφήγηση της σειράς των βημάτων.
  • Φωτογραφίες από περυσινές αποκριές, ώστε να αποτυπωθεί το παρελθόν.
  • Δραματοποίηση του ποιήματος και απαγγελία.
  • Ζωγραφική σε τρία καρέ: πριν - κατά τη διάρκεια - μετά τη γιορτή.

  Δ. Γιατί λειτουργεί: οι χωροχρονικές έννοιες είναι αφηρημένες, δεν «βλέπονται» και δεν «αγγίζονται» — η γιορτή τους δίνει σώμα: επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο, έχει σαφή θέση στον κύκλο του έτους, διάρκεια και σειρά βημάτων, και συνδέεται με έντονα προσωπικά βιώματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ποίημα ξυπνά τα βιώματα της μεταμφίεσης και της επιλογής στολής, της γιορτής ως συλλογικού γεγονότος με τραγούδια και χορό («Τι μεγάλη σκόλη! Άκου τραγουδούν! Μασκαρεύοντ' όλοι και χοροπηδούν»), του συμβολικού παιχνιδιού με την κούκλα, του χιούμορ και των οικογενειακών αναμνήσεων από περυσινές αποκριές. Επειδή ο χρόνος είναι δύσκολη έννοια, η διδασκαλία του πρέπει να στηρίζεται σε κοινά σημεία αναφοράς και σε ξεχωριστά βιώματα, και η γιορτή τα προσφέρει. Αξιοποιούμε τις τρεις όψεις του χρόνου κατά τον Fraisser: χρονικό προσανατολισμό (σε ποια εποχή γίνονται οι αποκριές, πριν ή μετά τα Χριστούγεννα, τι καιρό κάνει), χρονική διαδοχή (τι κάναμε πριν και τι μετά, σειροθέτηση των στροφών, «πέρυσι - φέτος - του χρόνου») και διάρκεια (πόσες μέρες κρατούν, πόσο περιμένουμε να ξανάρθουν). Υποστηρικτικές δραστηριότητες: ημερολόγιο της τάξης, τροχός των εποχών, κατασκευή μάσκας, φωτογραφίες από πέρυσι, δραματοποίηση και ζωγραφική σε τρία καρέ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 1 — Σχεδιάγραμμα της τάξης και θέση της βιβλιοθήκης

Ερώτηση: Φτιάξτε το σχεδιάγραμμα της τάξης στην οποία κάνετε την πρακτική σας άσκηση, εντοπίζοντας παράλληλα τη θέση της βιβλιοθήκης. Δώστε (αν υπάρχουν και αν χρειάζονται) εναλλακτικούς τρόπους οργάνωσης της τάξης, για να γίνει η βιβλιοθήκη πιο λειτουργική και η ενασχόληση των παιδιών με το βιβλίο πιο αποτελεσματική.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα πρακτικής άσκησης. Ενδεικτικό σχέδιο.

  1. Το σχεδιάγραμμα

  • Κάτοψη της αίθουσας με κλίμακα κατά προσέγγιση: πόρτα, παράθυρα, νιπτήρας, τραπέζια, γωνιές (κουκλόσπιτο, οικοδομικό υλικό, παρεούλα), ντουλάπια, χαλί.
  • Σημειώνουμε τη θέση της γωνιάς της βιβλιοθήκης και τις διαδρομές κυκλοφορίας.
  • Καταγράφουμε: φυσικό και τεχνητό φως, θόρυβο από γειτονικές γωνιές, ύψος ραφιών, ορατότητα των εξωφύλλων, χώρο για κάθισμα.

  2. Κριτήρια λειτουργικότητας (με βάση το κεφάλαιο και τα προηγούμενα) | Κριτήριο | Γιατί | |---|---| | Ήσυχη θέση, μακριά από τις «θορυβώδεις» γωνιές | η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως χώρος αναγνωστηρίου | | Καλό φως | το παιδί «διαβάζει» αναλύοντας εικόνες | | Χαμηλά ράφια με τα εξώφυλλα ορατά | τα παιδιά έλκονται περισσότερο από την εικόνα παρά από τον λόγο και η καλή εμφάνιση του βιβλίου κεντρίζει το ενδιαφέρον | | Άνετο κάθισμα (χαλί, μαξιλάρια) | τα παιδιά τακτοποιούνται όπως θέλουν, ώστε να αισθάνονται άνετα | | Χώρος για ημικύκλιο | η γωνιά του παραμυθιού και ο/η παιδαγωγός στο ίδιο επίπεδο με τους ακροατές | | Ορατή σήμανση με σχήματα και χρώματα | τα παιδιά δεν ξέρουν να διαβάζουν αριθμούς — σύστημα συμβόλων | | Θέση για τον δελτιοκατάλογο και τις κάρτες δανεισμού | λειτουργία της δανειστικής βιβλιοθήκης | | Πίνακας για τη «γωνιά της ποίησης» και τα έργα των παιδιών | τοιχοκόλληση ζωγραφιών, κολλάζ και φωτογραφιών ποιητών |

  3. Συνήθη προβλήματα που εντοπίζονται: η βιβλιοθήκη δίπλα στην πόρτα ή στη γωνιά των κατασκευών, ράφια ψηλά ή με τις ράχες προς τα έξω, έλλειψη φωτισμού, βιβλία στοιβαγμένα, απουσία θέσης για τον δανεισμό.

  4. Εναλλακτικές προτάσεις οργάνωσης

  • Μετακίνηση της γωνιάς σε ήσυχη πλευρά με φυσικό φως, με ένα ντουλάπι ή ένα ραφάκι ως «τοίχο» απομόνωσης από τον θόρυβο.
  • Ράφια-βιτρίνες με τα εξώφυλλα μπροστά ή καλάθια στο πάτωμα ανά κατηγορία.
  • Χαλί και μαξιλάρια, ένα χαμηλό τραπεζάκι για ξεφύλλισμα.
  • Σαφής σήμανση: κόκκινο τρίγωνο, κίτρινο τετράγωνο, ροζ ρόμβος, μπλε παραλληλόγραμμο, πράσινο τραπέζιο — ίδια σύμβολα στα ράφια και στα βιβλία.
  • «Γωνιά δανεισμού»: κουτί με τις κάρτες των βιβλίων και των αναγνωστών, σε ύψος παιδιού.
  • Τοίχος έκθεσης για τα έργα και τα αυτοσχέδια βιβλία των παιδιών.

  5. Παρουσίαση στην τάξη: το αρχικό σχεδιάγραμμα, το προτεινόμενο σχεδιάγραμμα, σύντομη αιτιολόγηση κάθε αλλαγής και φωτογραφίες (με άδεια του σταθμού και χωρίς πρόσωπα παιδιών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: σχεδιάζουμε κάτοψη της αίθουσας με πόρτα, παράθυρα, τραπέζια, γωνιές και ντουλάπια, σημειώνουμε τη θέση της βιβλιοθήκης και τις διαδρομές κυκλοφορίας και καταγράφουμε φωτισμό, θόρυβο, ύψος ραφιών, ορατότητα εξωφύλλων και χώρο για κάθισμα. Αξιολογούμε με κριτήρια λειτουργικότητας: ήσυχη θέση μακριά από τις θορυβώδεις γωνιές, καλό φως, χαμηλά ράφια με τα εξώφυλλα ορατά (αφού τα παιδιά έλκονται από την εικόνα και «διαβάζουν» εικόνες), άνετο κάθισμα με χαλί και μαξιλάρια, χώρος για ημικύκλιο στην ώρα του παραμυθιού, σήμανση με σχήματα και χρώματα αντί για αριθμούς, θέση για τον δελτιοκατάλογο και τις κάρτες δανεισμού και πίνακα για τα έργα των παιδιών. Προτείνουμε μετακίνηση σε ήσυχη πλευρά με φυσικό φως, ράφια-βιτρίνες ή καλάθια ανά κατηγορία, «γωνιά δανεισμού» σε ύψος παιδιού και τοίχο έκθεσης, παρουσιάζοντας αρχικό και προτεινόμενο σχεδιάγραμμα με αιτιολόγηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 2 — Δημιουργία βιβλίου με τις ιστορίες των παιδιών

Ερώτηση: Δώστε στα παιδιά τη δυνατότητα να σας διηγηθούν από μια προσωπική τους ιστορία. Στη συνέχεια να τις καταγράψετε και να φτιάξετε ένα βιβλίο σε συνεργασία με τα παιδιά. Τέλος, περιγράψτε τις αντιδράσεις τους, όταν θα ξανακούσουν την ιστορία τους να διαβάζεται μέσα από ένα βιβλίο.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα πρακτικής άσκησης. Ενδεικτικό σχέδιο· συνδέεται με την οργάνωση ημέρας που φτιάχνουμε μόνοι μας βιβλία (11.2β).

  1. Η συλλογή των ιστοριών

  • Ήσυχος χώρος και ένα παιδί τη φορά, ώστε να μιλήσει ελεύθερα.
  • Ανοιχτή αφόρμηση: «πες μου κάτι που σου συνέβη και το θυμάσαι» — όχι υπόδειξη θέματος.
  • Ηχογράφηση με άδεια του σταθμού, χωρίς επώνυμα στοιχεία στη δημοσίευση.
  • Καμία διόρθωση κατά την αφήγηση· βοηθητικές ερωτήσεις μόνο όταν το παιδί σταματά («και μετά;»).

  2. Η καταγραφή

  • Πιστή απόδοση με τα λόγια του παιδιού — διατηρούμε τη σύνταξη και τις εκφράσεις του· η γλώσσα των παιδιών είναι περιγραφική με ελλιπείς νοηματικά προτάσεις και αυτό ακριβώς έχει αξία ως τεκμήριο.
  • Μία ιστορία ανά δισέλιδο, με το όνομα (ή το αρχικό) του μικρού αφηγητή.

  3. Η κατασκευή του βιβλίου με τα παιδιά

  • Εικονογράφηση από το ίδιο το παιδί που αφηγήθηκε.
  • Σειροθέτηση και τίτλος που επιλέγουν τα παιδιά.
  • Εξώφυλλο, ονόματα των δημιουργών, ανθεκτικό υλικό, ώστε να αντέχει στη χρήση.
  • Ένα σύμβολο ταξινόμησης από το σύστημα της βιβλιοθήκης (π.χ. κίτρινο τετράγωνο για ιστορίες) και δελτίο με φωτογραφία του βιβλίου, ώστε να ενταχθεί κανονικά στη δανειστική βιβλιοθήκη.

  4. Η ανάγνωση και οι αντιδράσεις — τι περιγράφουμε | Δείκτης | Τι παρατηρούμε | |---|---| | Αναγνώριση | το παιδί αναγνωρίζει την ιστορία του πριν ακουστεί το όνομά του; | | Σωματική αντίδραση | χαμόγελο, ντροπή, όρθωση του σώματος, πλησίασμα | | Λεκτική αντίδραση | «αυτό είναι δικό μου!», διορθώσεις («όχι έτσι, ήταν...»), προσθήκες | | Στάση των υπολοίπων | ερωτήσεις, σχόλια, επιθυμία να ακουστεί και η δική τους | | Μετά | αν ζητούν να ξαναδιαβαστεί, αν παίρνουν το βιβλίο στα χέρια τους, αν το δανείζονται |

  5. Γιατί έχει αξία

  • Η κτητική σχέση με το βιβλίο γίνεται απόλυτη: το βιβλίο είναι κυριολεκτικά δικό τους.
  • Τα παιδιά αποκομίζουν μια προκαταρκτική ιδέα για τον τρόπο με τον οποίο φτιάχνονται τα βιβλία (πρβ. 5.10α).
  • Ενισχύεται η αυτοπεποίθηση και η λεκτική αυτονομία, αφού κάθε έντεχνο κείμενο προωθεί τη λεκτική επικοινωνία και τη λεκτική αυτονομία, όταν το ίδιο το παιδί προσπαθεί να δημιουργήσει.
  • Ασκείται η αφηγηματική δομή και η προγραφή-προανάγνωση.

  6. Παρουσίαση στην τάξη: το βιβλίο, δύο-τρεις ιστορίες όπως ακριβώς ειπώθηκαν, οι αντιδράσεις με αυτούσια λόγια και σχολιασμός για τη διαφορά ανάμεσα στην προφορική αφήγηση και στο γραπτό κείμενο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: συλλέγουμε τις ιστορίες ένα παιδί τη φορά σε ήσυχο χώρο, με ανοιχτή αφόρμηση και χωρίς διορθώσεις, ηχογραφώντας με άδεια του σταθμού, και τις καταγράφουμε πιστά με τα λόγια του παιδιού, διατηρώντας τη σύνταξη και τις εκφράσεις του. Κατασκευάζουμε το βιβλίο μαζί τους: κάθε παιδί εικονογραφεί τη δική του ιστορία, επιλέγουν τίτλο και σειρά, φτιάχνουμε εξώφυλλο με τα ονόματα των δημιουργών και ανθεκτικό υλικό, και το εντάσσουμε κανονικά στη δανειστική βιβλιοθήκη με σύμβολο ταξινόμησης και δελτίο με φωτογραφία. Στην ανάγνωση περιγράφουμε τις αντιδράσεις: αν αναγνωρίζουν την ιστορία τους, τις σωματικές και λεκτικές αντιδράσεις («αυτό είναι δικό μου!», διορθώσεις και προσθήκες), τη στάση των υπόλοιπων παιδιών και αν ζητούν να ξαναδιαβαστεί ή παίρνουν το βιβλίο στα χέρια τους. Η αξία της δραστηριότητας είναι ότι η κτητική σχέση με το βιβλίο γίνεται απόλυτη και τα παιδιά αποκτούν μια πρώτη ιδέα για το πώς φτιάχνονται τα βιβλία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 3 — Άσκηση στη σωστή αφήγηση μιας ιστορίας

Ερώτηση: Επιλέξτε μια ιστορία και εξασκηθείτε, για να μπορέσετε να την αφηγηθείτε σωστά την επόμενη φορά στα παιδιά.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα προσωπικής προετοιμασίας. Ενδεικτικός οδηγός με βάση την ενότητα 5.9.

  1. Επιλογή: η σωστή επιλογή προδιαγράφει και τη σωστή πορεία και την επιτυχία της αφήγησης — λαμβάνουμε υπόψη την ηλικία των αποδεκτών της αφήγησης, τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες τους· υλικό από τον χώρο του κλασικού παραμυθιού (Η Κοκκινοσκουφίτσα, Ο Κοντορεβιθούλης, Τα εφτά κατσικάκια κ.ά.), αλλά και από τον χώρο της παράδοσης της ιδιαίτερης πατρίδας των παιδιών.

  2. Γνώση του κειμένου: όχι αποστήθιση, αλλά επίγνωση τόσο της βασικής δομής και των λεπτομερειών του κειμένου όσο και των μηνυμάτων που κρύβονται πίσω από τις λέξεις, πράγμα που προϋποθέτει προετοιμασία στο σπίτι· επιτρέπονται τροποποιήσεις, επεκτάσεις ή περιορισμοί σε δευτερεύοντα στοιχεία, αλλά χωρίς να απομακρυνόμαστε από τον βασικό άξονα.

  3. Πρόγραμμα άσκησης | Βήμα | Τι κάνουμε | |---|---| | 1. Ανάγνωση | δύο-τρεις φορές, ήσυχα | | 2. Σχεδιάγραμμα | αρχή - επεισόδια - κορύφωση - λύση, σε 5-7 «σταθμούς» | | 3. Λεξιλόγιο | αντικατάσταση των άγνωστων λέξεων με συνώνυμες | | 4. Φωνή | δοκιμή τόνου, έντασης, ρυθμού· γνώση της σωστής λειτουργίας της αναπνοής· προσοχή στην προφορά, που γίνεται πολύ εύκολα αντικείμενο μίμησης από το παιδί | | 5. Σώμα | στάση, ύφος, βλέμμα και κινήσεις — δραματικότητα χωρίς υπερβολή: ο/η παιδαγωγός δεν είναι ηθοποιός | | 6. Χρόνος | χρονομέτρηση· αμεσότητα, δηλαδή γρήγορη εναλλαγή των επεισοδίων, χωρίς εκτροπές και μακροσκελείς περιγραφές | | 7. Δοκιμή | μπροστά σε καθρέφτη ή σε συμφοιτητή/-τρια, με ηχογράφηση και ακρόαση | | 8. Έναρξη - κλείσιμο | τυπικά μοτίβα: «Μια φορά κι έναν καιρό...» και «Κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα» |

  4. Τι δουλεύουμε ειδικά

  • Απλότητα και φυσικότητα: αυτοκυριαρχία στον λόγο, ηρεμία, αβίαστη παρουσίαση των επεισοδίων και αποβολή του τρακ — όλα αυτά επιτυγχάνονται με τη συνεχή άσκηση.
  • Η χαρά του αφηγητή: πρέπει να νιώθει το παραμύθι και να το αισθάνεται σαν να πρόκειται για βίωμά του, γιατί αυτή η ψυχική ευφορία είναι μεταδοτική και περνά στο ακροατήριο.
  • Πρόβλεψη των διακοπών: τι θα κάνω αν με διακόψουν; — αλλαγή στον τόνο και την ένταση της φωνής, παρεμβολή του ονόματος του μικρού «ταραξία» στον λόγο, επιβράβευση της κόσμιας συμπεριφοράς.
  • Προαιρετική μουσική: επιλογή κομματιού και σημείων παρεμβολής, χωρίς να υπερκαλύπτεται η φωνή.

  5. Αυτοαξιολόγηση μετά την πρόβα: κράτησα τη δομή; ήμουν κατανοητός/-ή; πόσο κράτησε; πού «κόλλησα»; τι θα αλλάξω; — και, όπως σημειώνει το βιβλίο, επιμορφωτές κρίνονται και οι ασπούδαχτοι παραμυθάδες και παραμυθούδες του λαού, οι οποίοι χρήσιμο είναι να μεταδώσουν στη νεότερη γενιά την τέχνη της αφήγησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλέγουμε ιστορία κατάλληλη για την ηλικία, τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες των παιδιών και τη γνωρίζουμε καλά — όχι με αποστήθιση, αλλά με επίγνωση της βασικής δομής, των λεπτομερειών και των μηνυμάτων, πράγμα που προϋποθέτει προετοιμασία στο σπίτι. Ασκούμαστε βήμα βήμα: δύο-τρεις αναγνώσεις, σχεδιάγραμμα με 5-7 σταθμούς (αρχή, επεισόδια, κορύφωση, λύση), αντικατάσταση των άγνωστων λέξεων με συνώνυμες, δουλειά στη φωνή (τόνος, ένταση, ρυθμός, αναπνοή, καθαρή προφορά που εύκολα μιμούνται τα παιδιά), στη στάση, στο ύφος, στο βλέμμα και στις κινήσεις χωρίς υπερβολή, χρονομέτρηση για αμεσότητα, και δοκιμή με ηχογράφηση. Δουλεύουμε ιδιαίτερα την απλότητα και τη φυσικότητα με αυτοκυριαρχία, ηρεμία και αποβολή του τρακ, τη χαρά του αφηγητή που είναι μεταδοτική, και την πρόβλεψη των διακοπών, ενώ κλείνουμε με αυτοαξιολόγηση μετά την πρόβα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 4 — Δύο δραστηριότητες δημιουργικής επαφής με το βιβλίο

Ερώτηση: Επιλέξτε και εφαρμόστε δύο δραστηριότητες με σκοπό τη δημιουργική και ευχάριστη επαφή των παιδιών με το βιβλίο. Καταγράψτε τις αντιδράσεις τους κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα πρακτικής άσκησης. Ενδεικτικό σχέδιο με δύο επιλογές από τον κατάλογο του κεφαλαίου και από τον Ποσλανιέκ.

  Δραστηριότητα Α: «Ημέρα που φτιάχνουμε μόνοι μας βιβλία» (11.2β)

  • Αφόρμηση: ανάγνωση ενός σύντομου εικονογραφημένου βιβλίου και παρατήρηση των μερών του (εξώφυλλο, τίτλος, σελίδες, εικόνες).
  • Υλοποίηση: κάθε παιδί φτιάχνει ένα μικρό βιβλίο 4-6 σελίδων — ζωγραφίζει και υπαγορεύει το κείμενο, που γράφει ο/η παιδαγωγός με τα λόγια του.
  • Ολοκλήρωση: εξώφυλλο με τίτλο και όνομα, σύμβολο ταξινόμησης και τοποθέτηση στη γωνιά της βιβλιοθήκης.

  Δραστηριότητα Β: «Μακέτα του βιβλίου» (κατά το παράδειγμα του Ποσλανιέκ)

  • Αφόρμηση: ένα βιβλίο του οποίου η υπόθεση διαδραματίζεται σε έναν συγκεκριμένο τόπο.
  • Υλοποίηση: τα παιδιά κατασκευάζουν τη μακέτα — φτιάχνουν ή ζωγραφίζουν την πόλη, τα βουνά, τη θάλασσα, τα πλοία — για να πραγματοποιηθεί αυτή η δραστηριότητα, έπρεπε να ασχοληθούν διεξοδικά με το βιβλίο.
  • Συνέχεια: με αφορμή τη μακέτα γεννιούνται αυθόρμητα παιχνίδια και τα παιδιά αναλαμβάνουν από μόνα τους να δραματοποιήσουν την ιστορία.

  Εναλλακτικές: ακουστική βιβλιοθήκη με δικές μας ηχογραφήσεις, ημέρα ποίησης, κουκλοθέατρο, ιστορίες με το περίγραμμα των χεριών, έκθεση των έργων των παιδιών, επίσκεψη σε δημοτική βιβλιοθήκη.

  Φύλλο καταγραφής αντιδράσεων (ίδιο και για τις δύο, ώστε να συγκρίνονται) | Δείκτης | Τι σημειώνουμε | |---|---| | Συμμετοχή | πόσα παιδιά, πόσο κράτησε το ενδιαφέρον καθενός | | Αυθόρμητος λόγος | αυτούσιες φράσεις, ερωτήσεις, αφηγήσεις | | Συνεργασία | ανταλλαγή υλικών, βοήθεια, διαφωνίες | | Σχέση με το βιβλίο | πόσες φορές γύρισαν στο βιβλίο για να δουν κάτι | | Συναίσθημα | χαρά, υπερηφάνεια, απογοήτευση, γέλιο | | Επέκταση | αυθόρμητο παιχνίδι, δραματοποίηση, επιθυμία να συνεχιστεί | | Μετά | αν ζήτησαν να ξαναδιαβαστεί το βιβλίο, αν το δανείστηκαν |

  Τι προσέχουμε

  • Καμία δυσμενής κρίση των παιδικών δημιουργημάτων.
  • Ελευθερία επιλογής και χώρος για ατομικό ρυθμό.
  • Ο διπλός σκοπός: να αποκτήσουν γνώσεις και δεξιότητες που θα τους φανούν χρήσιμες και να έρθουν σε επαφή με το βιβλίο με έναν τρόπο ευχάριστο και διασκεδαστικό.

  Παρουσίαση στην τάξη: περιγραφή των δύο δραστηριοτήτων, ο πίνακας των αντιδράσεων, φωτογραφίες των έργων και σύγκριση: ποια λειτούργησε καλύτερα, για ποια ηλικία και γιατί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλέγουμε δύο δραστηριότητες, π.χ. την «ημέρα που φτιάχνουμε μόνοι μας βιβλία», όπου κάθε παιδί φτιάχνει ένα μικρό βιβλίο 4-6 σελίδων ζωγραφίζοντας και υπαγορεύοντας το κείμενο, με εξώφυλλο, τίτλο και σύμβολο ταξινόμησης για τη γωνιά της βιβλιοθήκης· και τη «μακέτα του βιβλίου» κατά το παράδειγμα του Ποσλανιέκ, όπου τα παιδιά κατασκευάζουν την πόλη, τα βουνά, τη θάλασσα και τα πλοία της ιστορίας, κάτι που τα υποχρεώνει να ασχοληθούν διεξοδικά με το βιβλίο και γεννά αυθόρμητα παιχνίδια και δραματοποίηση. Κρατάμε κοινό φύλλο καταγραφής για συμμετοχή, αυθόρμητο λόγο, συνεργασία, επιστροφές στο βιβλίο, συναισθήματα, επεκτάσεις και το τι ακολούθησε. Προσέχουμε να μην κρίνουμε με δυσμένεια τα παιδικά δημιουργήματα και να τηρείται ο διπλός σκοπός: γνώσεις και δεξιότητες, αλλά και ευχάριστη επαφή με το βιβλίο. Παρουσιάζουμε τον πίνακα των αντιδράσεων και συγκρίνουμε ποια δραστηριότητα λειτούργησε καλύτερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δραστηριότητα 5 — Παραμύθι και ποίημα για την κατανόηση του χρόνου

Ερώτηση: Επιλέξτε ένα παραμύθι και ένα ποίημα με σκοπό την κατανόηση μέσω αυτών της έννοιας του χρόνου. Καταγράψτε τον τρόπο με τον οποίο θα κάνατε αυτή την προσπάθεια στα παιδιά.

Απάντηση:

• Δραστηριότητα σχεδιασμού. Ενδεικτικό σχέδιο με βάση την ενότητα 11.3.

  Η βάση: η κατάκτηση των χωροχρονικών εννοιών από τα παιδιά είναι πολύ σημαντική υπόθεση για την κατανόηση της πραγματικότητας που τα περιβάλλει, για τη νοητική τους ανάπτυξη και την κοινωνικο-συναισθηματική τους ωρίμανση, αλλά είναι και πολύ δύσκολη διαδικασία, γιατί είναι έννοιες αφηρημένες, δεν «βλέπονται» και δεν «αγγίζονται». Κατά τον Fraisser, η αντίληψη του χρόνου έχει τρεις όψεις: τον χρονικό προσανατολισμό, τη διαδοχή και τη διάρκεια.

  Α. Επιλογή

  • Παραμύθι: Ο Κοντορεβιθούλης (για ημέρα και νύχτα) ή Πώς φτιάχτηκε το δάσος της Γαλάτειας Γρηγοριάδου-Σουρέλη (για διαδοχή και διάρκεια) ή Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθελε να λιώσει του Μάνου Κοντολέοντος (για εποχές).
  • Ποίημα: Ο χορός των εφτά του Γιώργη Κρόκου (για τις ημέρες της εβδομάδας), Ο Γενάρης της Ρένας Καρθαίου (για τους μήνες), Ο χειμώνας του Γ. Κρόκου ή Ο Νοέμβρης ζωγραφίζει της Ρ. Καρθαίου (για τις εποχές).

  Β. Το σχέδιο εργασίας με το παραμύθι

  1. Αφήγηση διά ζώσης, στη γωνιά του παραμυθιού.
  2. Ερωτήσεις χρονικού προσανατολισμού — π.χ. μετά τον Κοντορεβιθούλη: «Πού ήταν ο Κοντορεβιθούλης, όταν άκουσε την κουβέντα των γονιών του; Ήταν νύχτα ή μέρα; Πώς το ξέρουμε; Τι έκαναν τ' αδέρφια του εκείνη την ώρα; Ποια πουλιά ήταν ξύπνια τη νύχτα στο δάσος;»
  3. Ερωτήσεις χρονικής διαδοχής — π.χ. από το Πώς φτιάχτηκε το δάσος: «Πριν καεί το δάσος, τι έδιναν οι καστανιές του στους χωρικούς; Μετά το κάψιμο του δάσους, πού πήγαν τα ζώα; Τι έγινε μετά το φύτεμα των σπόρων;»
  4. Ερωτήσεις διάρκειας: «Ποιος χρειάστηκε περισσότερη ή λιγότερη ώρα για να φτάσει από το δάσος στο σπίτι της γιαγιάς, ο λύκος ή η Κοκκινοσκουφίτσα;», «Μπορεί να ξαναφυτευτεί σε μια μέρα ένα καμένο δάσος; Σε πόσο καιρό θα έχει μεγαλώσει;»
  5. Σειροθέτηση με εικόνες των επεισοδίων και ζωγραφική «πριν - μετά».

  Γ. Το σχέδιο εργασίας με το ποίημα

  1. Ευρηματική «εισαγωγή» κατά την Αγνή Ζακοπούλου: ψάρεμα με ψάρια που κουβαλούν ποιήματα, κυνήγι θησαυρού, να μας τα φέρει ο μεσάζοντας, ή ένα ποίημα-δώρο σε παιδί που γιορτάζει.
  2. Απαγγελία και επανάληψη ολόκληρου του κειμένου αν τη ζητήσουν.
  3. Σύνδεση με τον χρόνο: με Τον χορό των εφτά → σειρά των ημερών, παιχνίδι με κάρτες-ημέρες· με Τον Γενάρη → πρώτος μήνας, τριάντα μία μέρες, η γιορτή του Αϊ-Βασίλη· με Τον χειμώνα → γνωρίσματα της εποχής και οι γιορτές της.
  4. Κίνηση και μελοποίηση: κύκλος που «γυρίζει» όπως ο κύκλος της εβδομάδας.
  5. Κατασκευή: τροχός των εποχών, καλεντάρι της τάξης, γιρλάντα με τις ημέρες.

  Δ. Γιατί συνδυάζουμε τα δύο είδη

  • Το παραμύθι δίνει τη διαδοχή και το παρελθόν: με την αφήγησή του, που είναι πάντα σε παρελθοντικό χρόνο, δίνεται στα παιδιά η δυνατότητα να κατανοήσουν σιγά σιγά την πιο δυσκολοκατάκτητη έννοια, το παρελθόν.
  • Το ποίημα δίνει τους κύκλους και τα ονόματα του χρόνου (ημέρες, μήνες, εποχές, γιορτές), με ρυθμό και ομοιοκαταληξία που βοηθούν τη μνήμη.
  • Και τα δύο στηρίζονται σε κοινά σημεία αναφοράς και σε ξεχωριστά βιώματα που έχουν για καθετί που πέρασε, έρχεται ή θα έρθει, τόσο οι ενήλικες όσο και τα παιδιά.

  Ε. Αξιολόγηση και παρουσίαση: καταγράφουμε τις απαντήσεις των παιδιών ανά όψη του χρόνου (προσανατολισμός, διαδοχή, διάρκεια), σημειώνουμε πού δυσκολεύτηκαν και παρουσιάζουμε το σχέδιο, τις ερωτήσεις και τα ευρήματα, με το συμπέρασμα ότι οι χωροχρονικές έννοιες γίνονται κτήμα των παιδιών μέσα από ποικίλες δραστηριότητες και συνεχή εξάσκηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική απάντηση: επιλέγουμε ένα παραμύθι (Κοντορεβιθούλης για ημέρα και νύχτα, «Πώς φτιάχτηκε το δάσος» για διαδοχή και διάρκεια, «Ο χιονάνθρωπος που δεν ήθελε να λιώσει» για τις εποχές) και ένα ποίημα («Ο χορός των εφτά» για τις ημέρες, «Ο Γενάρης» για τους μήνες, «Ο χειμώνας» για τις εποχές). Με το παραμύθι αφηγούμαστε διά ζώσης και θέτουμε ερωτήσεις για τις τρεις όψεις του χρόνου κατά τον Fraisser: χρονικό προσανατολισμό («ήταν νύχτα ή μέρα; πώς το ξέρουμε;»), χρονική διαδοχή («πριν καεί το δάσος... μετά το κάψιμο...») και διάρκεια («ποιος χρειάστηκε περισσότερη ώρα, ο λύκος ή η Κοκκινοσκουφίτσα;»), με σειροθέτηση εικόνων και ζωγραφική «πριν-μετά». Με το ποίημα χρησιμοποιούμε ευρηματική εισαγωγή (ψάρεμα ποιημάτων, κυνήγι θησαυρού), απαγγέλλουμε, συνδέουμε με τη σειρά των ημερών ή των μηνών, προσθέτουμε κίνηση και μελοποίηση και κατασκευάζουμε τροχό των εποχών ή καλεντάρι. Το παραμύθι δίνει τη διαδοχή και το παρελθόν, που είναι η πιο δυσκολοκατάκτητη έννοια, και το ποίημα τους κύκλους και τα ονόματα του χρόνου με ρυθμό που βοηθά τη μνήμη.

Κριτήρια αξιολόγησης: