Λύσεις — Κεφάλαιο 2 · Η δράση των μικροβίων στον οργανισμό (σελ. 84) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 2 · Η δράση των μικροβίων στον οργανισμό (σελ. 84)
Απαντήσεις στις 21 ερωτήσεις επανάληψης του βιβλίου (εννοιολογικές).
Κατηγορίες μικροβίων
Ερώτηση: 1. Τι καλούμε παθογόνα, δυνητικώς παθογόνα, ευκαιριακά και σαπρόφυτα μικρόβια;
Απάντηση:
- Παθογόνα: έχουν την ικανότητα να προκαλούν αρρώστιες σε ευπαθείς οργανισμούς.
- Σαπρόφυτα (μη παθογόνα): δεν προκαλούν νόσο, ακόμη ΚΑΙ αν εισχωρήσουν σε μεγάλο αριθμό.
- Δυνητικώς παθογόνα: άλλοτε σαπροφυτικά ΚΑΙ άλλοτε παθογόνα — εξαρτάται από τον αριθμό, το όργανο εγκατάστασης ΚΑΙ την αντίσταση του οργανισμού.
- Ευκαιριακά: μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας που προκαλούν λοίμωξη όταν καταρρεύσει η αντίσταση του οργανισμού (π.χ. AIDS).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παθογόνα=προκαλούν νόσο· σαπρόφυτα=όχι· δυνητικώς=κατά περίπτωση· ευκαιριακά=χλωρίδα σε ανοσοκατασταλμένο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 ορισμοί ξεχωριστά.
Μόλυνση ΚΑΙ λοίμωξη
Ερώτηση: 2. Τι ονομάζουμε μόλυνση και τι λοίμωξη;
Απάντηση:
- Μόλυνση: η είσοδος παθογόνων μικροβίων ή η απλή εναπόθεσή τους στο δέρμα/βλεννογόνους, χωρίς να προκληθεί αρρώστια (για άψυχα αντικείμενα: μίανση).
- Λοίμωξη: η νόσος που προκαλείται από την εγκατάσταση ΚΑΙ τον πολλαπλασιασμό των μικροβίων στον οργανισμό. Εξαρτάται από τη δραστική δύναμη του μικροβίου ΚΑΙ τον βαθμό ανοσίας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόλυνση=είσοδος μικροβίων (χωρίς βέβαιη νόσο)· λοίμωξη=η νόσος από τον πολλαπλασιασμό τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση των δύο εννοιών.
Λοιμώδη νοσήματα
Ερώτηση: 3. Τι ονομάζουμε λοιμώδη νοσήματα;
Απάντηση:
- Τις αρρώστιες που οφείλονται σε παθογόνα μικρόβια. Όταν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο λέγονται μεταδοτικές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρρώστιες που οφείλονται σε παθογόνα μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αιτία = παθογόνα μικρόβια.
Επιδημία ΚΑΙ ενδημία
Ερώτηση: 4. Τι καλείται επιδημία και τι ενδημία;
Απάντηση:
- Επιδημία: η εμφάνιση πολλών κρουσμάτων μιας αρρώστιας στον ίδιο τόπο ΚΑΙ χρόνο (στα ζώα: επιζωοτία).
- Ενδημία: η εμφάνιση μικρού αριθμού κρουσμάτων σε έναν τόπο, σε όλη τη διάρκεια του χρόνου.
- (Πανδημία: επιδημία που εξαπλώνεται από χώρα σε χώρα ΚΑΙ μπορεί να προσβάλει όλο τον πληθυσμό.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιδημία=πολλά κρούσματα ίδιος τόπος/χρόνος· ενδημία=λίγα κρούσματα, μόνιμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αριθμός κρουσμάτων ΚΑΙ χρονική κατανομή.
Πηγές παθογόνων
Ερώτηση: 5. Αναφέρετε πηγές προέλευσης των παθογόνων μικροβίων.
Απάντηση:
-
- Άρρωστοι άνθρωποι ή ζώα. 2) Άνθρωποι σε ανάρρωση. 3) Υγιείς μικροβιοφόροι (έχουν το μικρόβιο χωρίς να νοσούν). 4) Μολυσμένο περιβάλλον (αέρας, νερό, έδαφος, τρόφιμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άρρωστοι, αναρρωνύοντες, υγιείς φορείς, μολυσμένο περιβάλλον.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 πηγές.
Τρόποι μετάδοσης
Ερώτηση: 6. Αναφέρετε τους κυριότερους τρόπους μόλυνσης και μετάδοσης των παθογόνων μικροβίων.
Απάντηση:
-
- Άμεση επαφή με τον άρρωστο. 2) Έμμεση επαφή (μολυσμένα αντικείμενα). 3) Με τον αέρα (αερογενείς). 4) Με νερό/ποτά/τρόφιμα (εντερολοιμώξεις). 5) Με διάμεσους ξενιστές (έντομα). 6) Με τον πλακούντα (συγγενείς). 7) Με μολυσμένες σύριγγες/μετάγγιση (αιματογενώς).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση/έμμεση επαφή, αέρας, νερό-τρόφιμα, διάμεσοι ξενιστές, πλακούντας, σύριγγες/μετάγγιση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 7 τρόποι.
Άμεση ΚΑΙ έμμεση επαφή
Ερώτηση: 7. Αναφέρετε τρόπους μόλυνσης με άμεση και έμμεση επαφή.
Απάντηση:
- Άμεση επαφή: μολυσμένα χέρια προς στόμα/μύτη/μάτια, φίλημα, συνουσία (σεξουαλικώς μεταδιδόμενα — σύφιλη, βλεννόρροια), μολυσμένο δέρμα/τρίχες, τραυματισμός (τέτανος, λύσσα).
- Έμμεση επαφή: μέσω μολυσμένων αντικειμένων — ατομικής χρήσης (μαντήλια, σεντόνια, πετσέτες) ή κοινής χρήσης (σκεύη, χερούλια, τηλέφωνα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση=χέρια/φίλημα/συνουσία/τραύμα· έμμεση=μολυσμένα αντικείμενα ατομικά/κοινά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παραδείγματα ΚΑΙ των δύο.
Μετάδοση με σύριγγα
Ερώτηση: 8. Ποια νοσήματα γνωρίζετε που μεταδίδονται με μολυσμένη σύριγγα;
Απάντηση:
- Η ηπατίτιδα Β (εξ ομολόγου ορού), η ηπατίτιδα C ΚΑΙ το AIDS — αιματογενώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΚΑΙ με μετάγγιση αίματος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηπατίτιδα Β, ηπατίτιδα C, AIDS.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αιματογενή νοσήματα.
Μετάδοση με αέρα
Ερώτηση: 9. Ποια νοσήματα μεταδίδονται με τον αέρα; Πώς γίνεται η μετάδοση;
Απάντηση:
- Αερογενή: φυματίωση, ιλαρά, γρίπη, ευλογιά, διφθερίτιδα κ.ά.
- Πώς: στον αέρα αιωρούνται (½ έως 5 ώρες) τα μολυσμένα σταγονίδια που εκτοξεύουν οι άρρωστοι με τον βήχα/φτάρνισμα, καθώς ΚΑΙ η μολυσμένη σκόνη· τα εισπνέει ο υγιής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυματίωση, ιλαρά, γρίπη, ευλογιά, διφθερίτιδα· μέσω μολυσμένων σταγονιδίων/σκόνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παραδείγματα + μηχανισμός (σταγονίδια).
Εντερολοιμώξεις
Ερώτηση: 10. Τι ονομάζουμε εντερολοιμώξεις; Πώς γίνεται η μετάδοσή τους;
Απάντηση:
- Εντερολοιμώξεις: οι αρρώστιες του πεπτικού συστήματος που προκαλούνται από μικρόβια (χολέρα, τύφος, δυσεντερία, τροφικές δηλητηριάσεις).
- Μετάδοση: με το νερό, τα ποτά ΚΑΙ τα τρόφιμα. Περιορίζονται με ατομική υγιεινή, παστερίωση γάλακτος/τροφών, χλωρίωση νερού ΚΑΙ καλό αποχετευτικό σύστημα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοιμώξεις του πεπτικού· μετάδοση με νερό/ποτά/τρόφιμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + οδός νερού-τροφίμων.
Έγκυος → έμβρυο
Ερώτηση: 11. Ποια νοσήματα μπορεί να μεταδοθούν από την έγκυο στο έμβρυο;
Απάντηση:
- Μέσω του πλακούντα (συγγενείς λοιμώξεις): σύφιλη, ερυθρά, τοξόπλασμα, κυτταρομεγαλοϊός κ.ά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύφιλη, ερυθρά, τοξόπλασμα, κυτταρομεγαλοϊός (διαμέσου πλακούντα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συγγενείς λοιμώξεις μέσω πλακούντα.
Ανοσία ΚΑΙ διάκριση
Ερώτηση: 12. Τι είναι ανοσία και πώς διακρίνεται;
Απάντηση:
- Ανοσία: η ικανότητα του οργανισμού να μην προσβάλλεται από τα μικρόβια ή τα τοξικά τους προϊόντα.
- Διάκριση: σε φυσική (μη ειδική) — ειδών, φυλών, ατόμων — ΚΑΙ επίκτητη (ειδική), που υποδιαιρείται σε ενεργητική (αυτόματη/τεχνητή) ΚΑΙ παθητική (αυτόματη/τεχνητή). Επίσης: μόνιμη/παροδική, ολική/μερική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ικανότητα μη προσβολής· φυσική (ειδών/φυλών/ατόμων) ΚΑΙ επίκτητη (ενεργητική/παθητική).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + φυσική/επίκτητη.
Παράγοντες φυσικής ανοσίας
Ερώτηση: 13. Αναφέρετε παράγοντες που συμμετέχουν στους μηχανισμούς της φυσικής ανοσίας.
Απάντηση:
- Υγιές δέρμα ΚΑΙ βλεννογόνοι, φυσική δυσπάθεια των κυττάρων, θερμοκρασία, οξυγόνωση ιστών, αντιμικροβιακές ουσίες, φαγοκυττάρωση, παραγωγή αντισωμάτων, ορμόνες, βιταμίνες/πρωτεΐνες/αμινοξέα ΚΑΙ η φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δέρμα/βλεννογόνοι, φαγοκυττάρωση, αντισώματα, αντιμικροβιακές ουσίες, χλωρίδα κ.ά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών από τους παράγοντες.
Τοξίνη ΚΑΙ αντιτοξίνη
Ερώτηση: 14. Τι είναι τοξίνη και τι αντιτοξίνη;
Απάντηση:
- Τοξίνη: τοξική ουσία που παράγει το μικρόβιο ΚΑΙ προκαλεί βλάβες στον οργανισμό· δρα ως αντιγόνο.
- Αντιτοξίνη: το αντίσωμα που φτιάχνει ο οργανισμός ως αντίδραση στην τοξίνη, για να την εξουδετερώσει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοξίνη=τοξικό προϊόν του μικροβίου (αντιγόνο)· αντιτοξίνη=το αντίσωμα εναντίον της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σχέση αντιγόνου–αντισώματος.
Αντιγόνο ΚΑΙ αντίσωμα
Ερώτηση: 15. Τι είναι αντιγόνο και τι αντίσωμα;
Απάντηση:
- Αντιγόνο: κάθε ουσία (πρωτεϊνικής σύστασης) που, μπαίνοντας στον οργανισμό, τον διεγείρει να φτιάξει ειδικά αντισώματα, με τα οποία ΚΑΙ μόνο αντιδρά.
- Αντίσωμα: η σφαιρίνη που παράγει ο οργανισμός (από τα πλασματοκύτταρα) ως αντίδραση στην είσοδο ενός αντιγόνου, για την άμυνά του (χυμική ανοσία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιγόνο=διεγείρει παραγωγή αντισωμάτων· αντίσωμα=η σφαιρίνη που παράγεται εναντίον του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός ΚΑΙ των δύο + ειδικότητα.
Εξωτοξίνες vs ενδοτοξίνες
Ερώτηση: 16. Διαφορές των εξωτοξινών από τις ενδοτοξίνες.
Απάντηση:
- Εξωτοξίνες: πρωτεΐνες, εκκρίνονται έξω από ζωντανό μικρόβιο, πολύ τοξικές, δρουν ως αντιγόνα (→ αντιτοξίνες), θερμοευαίσθητες (καταστρέφονται στους 60 °C) — π.χ. διφθερίτιδα, τέτανος.
- Ενδοτοξίνες: συστατικά του μικροβιακού σώματος, ελευθερώνονται μόνο με την καταστροφή του κυττάρου, λιγότερο τοξικές, θερμοανθεκτικές — π.χ. τύφος, χολέρα (προκαλούν πυρετό ΚΑΙ πτώση πίεσης).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξωτοξίνες=πρωτεΐνες εκκρινόμενες, θερμοευαίσθητες· ενδοτοξίνες=συστατικά, θερμοανθεκτικές, λιγότερο τοξικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: 2–3 διαφορές (φύση/έκκριση/θερμοανθεκτικότητα).
Εμβόλια
Ερώτηση: 17. Τι γνωρίζετε για τα εμβόλια;
Απάντηση:
- Εμβόλια: ουσίες που, μπαίνοντας στον οργανισμό, προκαλούν ενεργητική ανοσία (παραγωγή αντισωμάτων). Γίνονται προληπτικά (πριν τη νόσο) ΚΑΙ συνήθως με ένεση (η πολιομυελίτιδα από το στόμα).
- Αποτελούνται από ζωντανά εξασθενημένα ή νεκρά μικρόβια, ή προϊόντα μικροβίων (ατοξίνες), ή είναι ανασυνδυασμένα (βιοτεχνολογικά). Χρειάζεται ΚΑΙ αναμνηστική δόση για διαρκή ανοσία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προκαλούν ενεργητική ανοσία, προληπτικά· ζωντανά/νεκρά/προϊόντα/ανασυνδυασμένα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + προληπτικά + είδη.
Άνοσοι οροί
Ερώτηση: 18. Τι γνωρίζετε για τους άνοσους «ορούς» (ανοσοσφαιρίνες);
Απάντηση:
- Άνοσοι οροί: διαλύματα με έτοιμα αντισώματα εναντίον ορισμένων μικροβίων/τοξινών, για πρόληψη ή μείωση της βαρύτητας νοσημάτων → δίνουν παθητική ανοσία.
- Παρασκευάζονται με μπόλιασμα πειραματόζωου (π.χ. αλόγου) ΚΑΙ αφαίμαξη, ή από υγιείς/αναρρωνύοντες ανθρώπους. Η προστασία είναι άμεση αλλά βραχείας διάρκειας (τα έτοιμα αντισώματα καταστρέφονται γρήγορα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έτοιμα αντισώματα → παθητική ανοσία· άμεση αλλά βραχεία προστασία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: έτοιμα αντισώματα + παθητική + βραχεία διάρκεια.
Απλή ΚΑΙ ειδική ανοσοσφαιρίνη
Ερώτηση: 19. Τι είναι η απλή ανοσοσφαιρίνη και τι η ειδική υπεράνοση; Πού χρησιμοποιούνται;
Απάντηση:
- Απλή ανοσοσφαιρίνη («άνοσος ορός»): μίγμα ορών αίματος ενηλίκων, πλούσιο σε αντισώματα (γενική κάλυψη) → π.χ. ηπατίτιδα Α, ιλαρά.
- Ειδική υπεράνοση ανοσοσφαιρίνη («υπεράνοσος ορός»): μίγμα ορών από ανθρώπους που αναρρωνύουν ή εμβολιάστηκαν για συγκεκριμένο νόσημα, με υψηλή συγκέντρωση του ειδικού αντισώματος → π.χ. ηπατίτιδα Β, τέτανος, λύσσα, ανεμοβλογιά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλή=γενική (ηπατίτιδα Α/ιλαρά)· ειδική υπεράνοση=υψηλή συγκέντρωση ειδικού αντισώματος (τέτανος/λύσσα κ.λπ.).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: διάκριση + παραδείγματα χρήσης.
Παραδείγματα εμβολίων
Ερώτηση: 20. Αναφέρετε παραδείγματα εμβολίων.
Απάντηση:
- Ζωντανά εξασθενημένα: λύσσα, ευλογιά (δαμαλισμός), φυματίωση (BCG), πολιομυελίτιδα (Sabin), κίτρινος πυρετός.
- Νεκρά μικρόβια: τύφος, χολέρα, πανώλη, κοκκύτης.
- Προϊόντα μικροβίων (ατοξίνες): διφθερίτιδα, τέτανος.
- Ανασυνδυασμένα: ηπατίτιδα Β, αιμόφιλος ινφλουέντζας, MMR (ιλαρά-παρωτίτιδα-ερυθρά).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζωντανά (BCG/Sabin), νεκρά (τύφος/χολέρα), ατοξίνες (τέτανος/διφθερίτιδα), ανασυνδυασμένα (ηπατίτιδα Β/MMR).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παραδείγματα από τις κατηγορίες.
Αλλεργία
Ερώτηση: 21. Τι γνωρίζετε για την αλλεργία;
Απάντηση:
- Αλλεργία (υπερευαισθησία): κατάσταση αυξημένης αντιδραστικότητας του οργανισμού απέναντι σε ουσίες (αλλεργιογόνα: λευκώματα, γύρη, φάρμακα/αντιβιοτικά, σκόνη, φτερά), που αποκτάται μετά από προηγούμενη επαφή με αυτές.
- Μορφές: αναφυλαξία (από φάρμακα π.χ. πενικιλλίνη ή τσίμπημα — εξάνθημα, δύσπνοια, σοκ, ενίοτε θάνατος) ΚΑΙ ορονοσία (10–12 ημέρες μετά από χορήγηση άνοσου ορού — πυρετός, εξάνθημα, οίδημα, πόνοι αρθρώσεων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπερευαισθησία σε αλλεργιογόνα μετά προηγούμενη επαφή· αναφυλαξία ΚΑΙ ορονοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + αλλεργιογόνα + μορφές.
