Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Παράσιτα (σελ. 184) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Παράσιτα (σελ. 184) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Παράσιτα (σελ. 184)

Απαντήσεις στις 28 ερωτήσεις επανάληψης του βιβλίου (εννοιολογικές).

Τι είναι παράσιτα

Ερώτηση: 1. Τι είναι παράσιτα;

Απάντηση:

Οργανισμοί του ζωικού βασιλείου (πρωτόζωα, έλμινθες, αρθρόποδα) που ζουν σε βάρος άλλου οργανισμού (ξενιστή) και προκαλούν νόσο ή αποικισμό. Μελετώνται από την Ιατρική Παρασιτολογία (κλάδο της Μικροβιολογίας).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανισμοί που παρασιτούν σε ξενιστή (πρωτόζωα/έλμινθες/αρθρόποδα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ζουν σε βάρος ξενιστή.

Τρόποι μόλυνσης

Ερώτηση: 2. Τρόποι μόλυνσης του ανθρώπου από τα παράσιτα.

Απάντηση:

(α) Από την πεπτική οδό, με μολυσμένα τρόφιμα και νερό (ταινίες, εχινόκοκκοι, ασκαρίδες, οξύουροι, αμοιβάδες, λάμβλιες)· (β) από το δέρμα με άμεση επαφή (αγγυλόστομα, σχιστοσώματα)· (γ) με ξενιστές-αρθρόποδα (ελονοσία, νόσος του ύπνου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πεπτική οδός (τρόφιμα/νερό), δέρμα (επαφή), αρθρόποδα-ξενιστές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι 3 οδοί μόλυνσης.

Τρόποι πρόληψης

Ερώτηση: 3. Τρόποι πρόληψης των μολύνσεων από τα παράσιτα.

Απάντηση:

Καλή ύδρευση και υγιεινό νερό, καθαρές τροφές, σωστή αποχέτευση, υγιεινή κατοικία και καθαριότητα περιβάλλοντος και λήψη μέτρων κατά των ξενιστών και διαβιβαστών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υγιεινό νερό/τροφές, αποχέτευση, μέτρα κατά ξενιστών/διαβιβαστών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: υγιεινή + έλεγχος διαβιβαστών.

Εργαστηριακή διάγνωση

Ερώτηση: 4. Εργαστηριακή διάγνωση παρασιτώσεων.

Απάντηση:

Κυρίως με παρασιτολογική εξέταση κοπράνων (τροφοζωΐτες και κύστεις πρωτόζωων, αυγά και προνύμφες ελμίνθων)· επίσης εξέταση περιφερικού αίματος/μυελού (αιμοπαράσιτα — πλασμώδιο, λεϊσμάνιες), πτυέλων, ούρων και ορολογικές μέθοδοι (τοξοπλάσμωση, εχινοκοκκίαση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παρασιτολογική εξέταση κοπράνων (και αίματος/ορολογικές).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: εξέταση κοπράνων κυρίως.

Τι είναι πρωτόζωα

Ερώτηση: 5. Τι είναι τα πρωτόζωα και πού βρίσκονται;

Απάντηση:

Μονοκυττάριοι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, χωρίς κυτταρικό τοίχωμα, του ζωικού βασιλείου. Τα περισσότερα ζουν ελεύθερα στη φύση· ορισμένα είναι υποχρεωτικώς παράσιτα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μονοκυττάριοι ευκαρυωτικοί οργανισμοί χωρίς τοίχωμα· ελεύθερα ή παράσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: μονοκυττάρια ευκαρυωτικά.

Διαίρεση πρωτόζωων

Ερώτηση: 6. Πώς διαιρούνται τα πρωτόζωα;

Απάντηση:

Σε Ριζόποδα (αμοιβάδες), Μαστιγοφόρα (λάμβλιες, τριχομονάδες, λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα), Σπορόζωα (πλασμώδια, τοξόπλασμα, πνευμονοκύστη) και Βλεφαριδοφόρα (βαλαντίδιο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ριζόποδα, Μαστιγοφόρα, Σπορόζωα, Βλεφαριδοφόρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι 4 ομάδες.

Ελληνικός χώρος

Ερώτηση: 7. Αναφέρετε πρωτόζωα και έλμινθες που ενδιαφέρουν τον ελληνικό χώρο.

Απάντηση:

Πρωτόζωα: λεϊσμάνιες (Kala-Azar/φύμα ανατολής), τοξόπλασμα, αμοιβάδες, λάμβλιες, (ιστορικά) πλασμώδια ελονοσίας. Έλμινθες: εχινόκοκκος (πολύ συχνή εχινοκοκκίαση), ασκαρίδες, οξύουροι, ταινίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λεϊσμάνιες, τοξόπλασμα (πρωτόζωα)· εχινόκοκκος, ασκαρίδες, οξύουροι (έλμινθες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: εχινόκοκκος και λεϊσμάνιες κυρίως.

Πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων

Ερώτηση: 8. Αναφέρετε τουλάχιστον δύο πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων παθογόνα για τον άνθρωπο.

Απάντηση:

Η ιστολυτική αμοιβάδα (Entameba histolytica), οι λάμβλιες και η τριχομονάδα του κόλπου (και το βαλαντίδιο του κόλου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιστολυτική αμοιβάδα, λάμβλιες, τριχομονάδα κόλπου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ≥2 πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων.

Πρωτόζωα αίματος

Ερώτηση: 9. Αναφέρετε τουλάχιστον δύο πρωτόζωα του αίματος παθογόνα για τον άνθρωπο.

Απάντηση:

Τα πλασμώδια της ελονοσίας, οι λεϊσμάνιες και τα τρυπανοσώματα (πρωτόζωα του αίματος/ιστών, μεταδίδονται με αρθρόποδα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλασμώδια ελονοσίας, λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ≥2 πρωτόζωα αίματος.

Παράσιτο εγκύων

Ερώτηση: 10. Ποιο παρασιτικό νόσημα ενδιαφέρει κυρίως τις εγκύους;

Απάντηση:

Η τοξοπλάσμωση (από το Toxoplasma gondii): μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο έμβρυο και να προκαλέσει συγγενή τοξοπλάσμωση (βλάβες ΚΝΣ — μικροκεφαλία/υδροκεφαλία — και ματιών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τοξοπλάσμωση (κίνδυνος συγγενούς μορφής στο έμβρυο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τοξοπλάσμωση/συγγενής.

Αμοιβάδες

Ερώτηση: 11. Τι γνωρίζετε για τις αμοιβάδες;

Απάντηση:

Ριζόποδα πρωτόζωα που κινούνται με ψευδοπόδια και τρέφονται από διαλυμένες ουσίες. Πολλαπλασιάζονται με διχοτόμηση και σχηματίζουν κύστεις (μορφές αντίστασης, επιβιώνουν 5-6 ημέρες έξω από το σώμα → με αυτές γίνεται η μετάδοση). Παθογόνο είδος: η ιστολυτική αμοιβάδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ριζόποδα με ψευδοπόδια και κύστεις· παθογόνος η ιστολυτική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ψευδοπόδια/κύστεις + ιστολυτική.

Ιστολυτική αμοιβάδα

Ερώτηση: 12. Τι γνωρίζετε για την παθογόνο δράση της Ιστολυτικής αμοιβάδας;

Απάντηση:

Προσβάλλει το επιθήλιο του παχέος εντέρου και προκαλεί την εντερική αμοιβάδωση: στο οξύ στάδιο εκδηλώνεται ως δυσεντερία, στη χρόνια με ήπια/ακαθόριστα συμπτώματα (βλεννοαιματηρές κενώσεις). Μπορεί να δώσει και ηπατική εντόπιση (ηπατίτιδα, ηπατικό απόστημα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εντερική αμοιβάδωση (οξεία=δυσεντερία) και ηπατικό απόστημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: παχύ έντερο/δυσεντερία + ηπατική εντόπιση.

Μόλυνση με αμοιβάδες

Ερώτηση: 13. Πώς μολύνεται ο άνθρωπος με τις αμοιβάδες;

Απάντηση:

Τρώγοντας, μαζί με τις τροφές, κύστεις που αποβάλλει με τα κόπρανα ο πάσχων, ή με άμεση επαφή με τους αρρώστους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με κατάποση κύστεων (τρόφιμα) ή άμεση επαφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: κύστεις από κόπρανα/τρόφιμα.

Μαστιγοφόρα

Ερώτηση: 14. Πώς διακρίνονται τα μαστιγοφόρα;

Απάντηση:

Σε μαστιγοφόρα των ανοικτών κοιλοτήτων του σώματος (λάμβλιες, τριχομονάδα κόλπου) και σε μαστιγοφόρα του αίματος και των ιστών (λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα). Κινούνται με μαστίγια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοικτών κοιλοτήτων (λάμβλιες/τριχομονάδα) και αίματος-ιστών (λεϊσμάνιες/τρυπανοσώματα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: η διάκριση των δύο ομάδων.

Τριχομονάδα κόλπου

Ερώτηση: 15. Τι γνωρίζετε για την τριχομονάδα του κόλπου;

Απάντηση:

Μαστιγοφόρο που προκαλεί κολπίτιδα στις γυναίκες (σπανιότερα ουρηθρίτιδα). Μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή (και σπάνια με μολυσμένα αντικείμενα). Διάγνωση: εξέταση πρόσφατου κολπικού εκκρίματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μαστιγοφόρο· κολπίτιδα· σεξουαλική μετάδοση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: κολπίτιδα + σεξουαλική μετάδοση.

Λεϊσμάνιες

Ερώτηση: 16. Τι προκαλούν οι λεϊσμάνιες;

Απάντηση:

Μαστιγοφόρα — 3 παθογόνα είδη: η δονοβάνεια (→ Kala-Azar: σπληνομεγαλία, ηπατομεγαλία, βαριά αναιμία), η τροπική (→ δερματική λεϊσμανίαση, «φύμα της ανατολής») και η βραζιλιανή (δέρμα/βλεννογόνοι — δεν αφορά τη χώρα μας). Μεταδίδονται από τον σκύλο μέσω φλεβοτόμων (σκνίπες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Kala-Azar (δονοβάνεια) και φύμα ανατολής (τροπική)· από σκύλο/σκνίπες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: Kala-Azar και δερματική μορφή.

Kala-Azar και φύμα ανατολής

Ερώτηση: 17. Τι είναι το Καλά-Αζάρ και τι το φύμα της ανατολής;

Απάντηση:

Kala-Azar (σπλαχνική λεϊσμανίαση, από τη λεϊσμάνια δονοβάνεια): προσβάλλει το δικτυοενδοθηλιακό σύστημα → σπληνομεγαλία, ηπατομεγαλία και βαριά αναιμία.
Φύμα της ανατολής («χανιώτικο σπυρί», δερματική λεϊσμανίαση, από τη λεϊσμάνια τροπική): προκαλεί δερματική βλάβη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Kala-Azar=σπλαχνική (σπλήνας/ήπαρ/αναιμία)· φύμα ανατολής=δερματική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: σπλαχνική vs δερματική μορφή.

Πλασμώδια

Ερώτηση: 18. Ποια πλασμώδια γνωρίζετε και τι προκαλούν;

Απάντηση:

Τέσσερα παθογόνα είδη: το ζωηρό (P. vivax → καλοήθης τριταίος), το του τεταρταίου (P. malariae), το του κακοήθους τριταίου (P. falciparum) και το ωοειδές (P. ovale). Προκαλούν την ελονοσία (περιοδικός πυρετός, μεγαλοσπληνία, αναιμία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) P. vivax/malariae/falciparum/ovale → ελονοσία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τα 4 είδη + ελονοσία.

Ελονοσία

Ερώτηση: 19. Πώς μεταδίδεται η ελονοσία και πώς γίνεται η πρόληψή της;

Απάντηση:

Μεταδίδεται με το θηλυκό ανωφελές κουνούπι (ενδιάμεσος ξενιστής, όπου γίνεται ο σπορογονικός κύκλος). Πρόληψη: εξυγιαντικά έργα στις ελογενείς περιοχές (αποξήρανση ελών), καταπολέμηση των κουνουπιών — χάρη σε αυτά η νόσος εξαφανίστηκε από την Ελλάδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το θηλυκό ανωφελές κουνούπι· πρόληψη με εξυγιαντικά έργα/καταπολέμηση κουνουπιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ανωφελές κουνούπι + εξυγίανση.

Πρωτόζωα ανοσοκατασταλμένων

Ερώτηση: 20. Αναφέρετε πρωτόζωα που ανευρίσκονται συχνά σε ανοσοκατασταλμένα άτομα.

Απάντηση:

Το Τοξόπλασμα (Toxoplasma gondii) και η Πνευμονοκύστη καρίνι (Pneumocystis carinii — διάμεση πνευμονία, πολύ συχνή σε ασθενείς με AIDS).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοξόπλασμα και Πνευμονοκύστη καρίνι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: τοξόπλασμα/πνευμονοκύστη.

Τοξοπλάσμωση

Ερώτηση: 21. Τι γνωρίζετε για την τοξοπλάσμωση;

Απάντηση:

Οφείλεται στο Toxoplasma gondii (μόλυνση κυρίως από τη γάτα). Εμφανίζεται σε συγγενή και επίκτητη μορφή. Στους ενήλικες ήπια (πνευμονία, διόγκωση σπλήνα/ήπατος/λεμφαδένων)· η συγγενής (μητέρα→έμβρυο) προκαλεί βλάβες ΚΝΣ και ματιών. Συχνή σε ανοσοκατασταλμένους. Διάγνωση: ορολογική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Toxoplasma gondii (από γάτα)· συγγενής (βλάβες εμβρύου) και επίκτητη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αιτία + συγγενής/επίκτητη + κίνδυνος εμβρύου.

Διαίρεση μεταζώων

Ερώτηση: 22. Διαίρεση μεταζώων.

Απάντηση:

Σύμφωνα με τον Πίνακα 8.1, το Β΄ υποβασίλειο, τα Μετάζωα, περιλαμβάνει τις συνομοταξίες: Κοιλεντερόζωα (ΙΙ), Έλμινθες (ΙΙΙ), Εχινόδερμα (IV), Μαλάκια (V), Αρθρόποδα (VI) και Σπονδυλόζωα (VII).
Από τα Μετάζωα, παράσιτα που σχετίζονται με νόσο ή αποικισμό στο σώμα του ανθρώπου είναι οι έλμινθες (σκουλήκια), από τους οποίους ενδιαφέρουν οι Τρηματώδεις, οι Κεστώδεις (ταινίες) και οι Νηματώδεις (νηματέλμινθες). Κεστώδεις και τρηματώδεις είναι τάξεις της ομοταξίας των πλατυελμίνθων. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης ορισμένα αρθρόποδα (ακάρεα, π.χ. το άκαρι της ψώρας).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετάζωα: Κοιλεντερόζωα, Έλμινθες, Εχινόδερμα, Μαλάκια, Αρθρόποδα, Σπονδυλόζωα· από τους έλμινθες ενδιαφέρουν οι Τρηματώδεις, οι Κεστώδεις και οι Νηματώδεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι συνομοταξίες των Μεταζώων (Πίνακας 8.1) και οι 3 ομάδες ελμίνθων.

Ταινίες

Ερώτηση: 23. Τι γνωρίζετε για τις ταινίες;

Απάντηση:

Κεστώδεις σκώληκες, μεγάλοι και πεπλατυσμένοι σαν κορδέλα· αποτελούνται από σκωληκοκεφαλή, αυχένα και προγλωττίδες. Ο κύκλος τους γίνεται σε δύο ξενιστές (τελικό και διάμεσο). Είδη: Ταινία μονήρης (χοίρος), άοπλη (βόδι), Βοθριοκέφαλος (ψάρια), Εχινόκοκκος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεστώδεις (κορδέλα) με σκωληκοκεφαλή/προγλωττίδες· 2 ξενιστές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: δομή + εκπρόσωποι.

Άψητο κρέας

Ερώτηση: 24. Ποια η σημασία του όχι καλά ψημένου κρέατος στη μετάδοση παρασιτικών νοσημάτων;

Απάντηση:

Το ανεπαρκώς ψημένο κρέας μπορεί να περιέχει ζωντανές μορφές/προνύμφες παρασίτων → μόλυνση: χοιρινό → ταινία μονήρης και τρίχινη, βοδινό → ταινία άοπλη, ψάρι → βοθριοκέφαλος. Το καλό ψήσιμο τα καταστρέφει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άψητο κρέας μεταδίδει ταινίες/τρίχινη (χοιρινό/βοδινό/ψάρι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: άψητο κρέας → ταινίες/τρίχινη.

Εχινόκοκκος

Ερώτηση: 25. Τρόποι μόλυνσης και προφύλαξης από τον εχινόκοκκο.

Απάντηση:

Μόλυνση: ο άνθρωπος (διάμεσος ξενιστής) καταπίνει τα αυγά του παρασίτου — με σαλάτες/μαρούλια ή μετά από άμεση επαφή με μολυσμένο σκύλο (κύριος ξενιστής) → σχηματίζεται η εχινόκοκκος κύστη.
Προφύλαξη: καλό πλύσιμο λαχανικών/χεριών, αποφυγή στενής επαφής με αδέσποτους σκύλους, αποπαρασίτωση σκύλων, να μην τρώνε οι σκύλοι σπλάχνα προβάτων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόλυνση με αυγά (σκύλος/μαρούλια)· προφύλαξη με υγιεινή και έλεγχο σκύλων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: αυγά από σκύλο/λαχανικά + μέτρα υγιεινής.

Νηματώδεις ελληνικού χώρου

Ερώτηση: 26. Αναφέρετε νηματώδεις σκώληκες που ενδιαφέρουν τον ελληνικό χώρο.

Απάντηση:

Η Ασκαρίδα (Ascaris lumbricoides — λεβίθα) και ο Οξύουρος (Enterobius vermicularis), που είναι κοινά παράσιτα του εντέρου (και στρογγυλοειδής, τρίχινη, αγγυλόστομα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασκαρίδα και οξύουρος (κοινοί νηματέλμινθες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ασκαρίδα/οξύουρος.

Οξύουροι και ασκαρίδες

Ερώτηση: 27. Τι γνωρίζετε για τους οξύουρους και τι για τις ασκαρίδες;

Απάντηση:

Οξύουρος: μικρό, άσπρο, λεπτό σκουλήκι του παχέος εντέρου· προκαλεί έντονο περιπρωκτικό κνησμό (κυρίως νύχτα), κυρίως στα παιδιά· μετάδοση με αυγά (χέρια/εσώρουχα).
Ασκαρίδα (λεβίθα): κοινό παράσιτο του λεπτού εντέρου σε χαμηλό υγειονομικό επίπεδο· προκαλεί γαστρεντερικές και νευρολογικές διαταραχές, σπάνια απόφραξη (ειλεό).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξύουρος: παχύ έντερο/περιπρωκτικός κνησμός· ασκαρίδα: λεπτό έντερο/γαστρεντερικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: εντόπιση και συμπτώματα και των δύο.

Ψώρα

Ερώτηση: 28. Τι είναι η ψώρα;

Απάντηση:

Νόσος του δέρματος από το άκαρι της ψώρας (αρθρόποδο): το θηλυκό ανοίγει στοές κάτω από την επιδερμίδα (συχνά μεταξύ των δακτύλων) → εντονότατος κνησμός και ερυθρότητα, ιδίως τις νύχτες. Μεταδίδεται με επαφή με μολυσμένα άτομα ή τα προσωπικά τους αντικείμενα (κουβέρτες, στρώματα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δερματική νόσος από το άκαρι της ψώρας· νυχτερινός κνησμός, μετάδοση με επαφή.

Κριτήρια αξιολόγησης: