Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Παράσιτα (σελ. 184) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Παράσιτα (σελ. 184)
Απαντήσεις στις 28 ερωτήσεις επανάληψης του βιβλίου (εννοιολογικές).
Τι είναι παράσιτα
Ερώτηση: 1. Τι είναι παράσιτα;
Απάντηση:
- Οργανισμοί του ζωικού βασιλείου (πρωτόζωα, έλμινθες, αρθρόποδα) που ζουν σε βάρος άλλου οργανισμού (ξενιστή) ΚΑΙ προκαλούν νόσο ή αποικισμό. Μελετώνται από την Ιατρική Παρασιτολογία (κλάδο της Μικροβιολογίας).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανισμοί που παρασιτούν σε ξενιστή (πρωτόζωα/έλμινθες/αρθρόποδα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ζουν σε βάρος ξενιστή.
Τρόποι μόλυνσης
Ερώτηση: 2. Τρόποι μόλυνσης του ανθρώπου από τα παράσιτα.
Απάντηση:
- (α) Από την πεπτική οδό, με μολυσμένα τρόφιμα ΚΑΙ νερό (ταινίες, εχινόκοκκοι, ασκαρίδες, οξύουροι, αμοιβάδες, λάμβλιες)· (β) από το δέρμα με άμεση επαφή (αγγυλόστομα, σχιστοσώματα)· (γ) με ξενιστές-αρθρόποδα (ελονοσία, νόσος του ύπνου).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πεπτική οδός (τρόφιμα/νερό), δέρμα (επαφή), αρθρόποδα-ξενιστές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 οδοί μόλυνσης.
Τρόποι πρόληψης
Ερώτηση: 3. Τρόποι πρόληψης των μολύνσεων από τα παράσιτα.
Απάντηση:
- Καλή ύδρευση ΚΑΙ υγιεινό νερό, καθαρές τροφές, σωστή αποχέτευση, υγιεινή κατοικία ΚΑΙ καθαριότητα περιβάλλοντος ΚΑΙ λήψη μέτρων κατά των ξενιστών ΚΑΙ διαβιβαστών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υγιεινό νερό/τροφές, αποχέτευση, μέτρα κατά ξενιστών/διαβιβαστών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υγιεινή + έλεγχος διαβιβαστών.
Εργαστηριακή διάγνωση
Ερώτηση: 4. Εργαστηριακή διάγνωση παρασιτώσεων.
Απάντηση:
- Κυρίως με παρασιτολογική εξέταση κοπράνων (τροφοζωΐτες ΚΑΙ κύστεις πρωτόζωων, αυγά ΚΑΙ προνύμφες ελμίνθων)· επίσης εξέταση περιφερικού αίματος/μυελού (αιμοπαράσιτα — πλασμώδιο, λεϊσμάνιες), πτυέλων, ούρων ΚΑΙ ορολογικές μέθοδοι (τοξοπλάσμωση, εχινοκοκκίαση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παρασιτολογική εξέταση κοπράνων (ΚΑΙ αίματος/ορολογικές).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εξέταση κοπράνων κυρίως.
Τι είναι πρωτόζωα
Ερώτηση: 5. Τι είναι τα πρωτόζωα ΚΑΙ πού βρίσκονται;
Απάντηση:
- Μονοκυττάριοι ευκαρυωτικοί οργανισμοί, χωρίς κυτταρικό τοίχωμα, του ζωικού βασιλείου. Τα περισσότερα ζουν ελεύθερα στη φύση· ορισμένα είναι υποχρεωτικώς παράσιτα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μονοκυττάριοι ευκαρυωτικοί οργανισμοί χωρίς τοίχωμα· ελεύθερα ή παράσιτα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μονοκυττάρια ευκαρυωτικά.
Διαίρεση πρωτόζωων
Ερώτηση: 6. Πώς διαιρούνται τα πρωτόζωα;
Απάντηση:
- Σε Ριζόποδα (αμοιβάδες), Μαστιγοφόρα (λάμβλιες, τριχομονάδες, λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα), Σπορόζωα (πλασμώδια, τοξόπλασμα, πνευμονοκύστη) ΚΑΙ Βλεφαριδοφόρα (βαλαντίδιο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ριζόποδα, Μαστιγοφόρα, Σπορόζωα, Βλεφαριδοφόρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 ομάδες.
Ελληνικός χώρος
Ερώτηση: 7. Αναφέρετε πρωτόζωα ΚΑΙ έλμινθες που ενδιαφέρουν τον ελληνικό χώρο.
Απάντηση:
- Πρωτόζωα: λεϊσμάνιες (Kala-Azar/φύμα ανατολής), τοξόπλασμα, αμοιβάδες, λάμβλιες, (ιστορικά) πλασμώδια ελονοσίας. Έλμινθες: εχινόκοκκος (πολύ συχνή εχινοκοκκίαση), ασκαρίδες, οξύουροι, ταινίες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λεϊσμάνιες, τοξόπλασμα (πρωτόζωα)· εχινόκοκκος, ασκαρίδες, οξύουροι (έλμινθες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εχινόκοκκος ΚΑΙ λεϊσμάνιες κυρίως.
Πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων
Ερώτηση: 8. Αναφέρετε τουλάχιστον δύο πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων παθογόνα για τον άνθρωπο.
Απάντηση:
- Η ιστολυτική αμοιβάδα (Entameba histolytica), οι λάμβλιες ΚΑΙ η τριχομονάδα του κόλπου (ΚΑΙ το βαλαντίδιο του κόλου).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιστολυτική αμοιβάδα, λάμβλιες, τριχομονάδα κόλπου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥2 πρωτόζωα ανοικτών κοιλοτήτων.
Πρωτόζωα αίματος
Ερώτηση: 9. Αναφέρετε τουλάχιστον δύο πρωτόζωα του αίματος παθογόνα για τον άνθρωπο.
Απάντηση:
- Τα πλασμώδια της ελονοσίας, οι λεϊσμάνιες ΚΑΙ τα τρυπανοσώματα (πρωτόζωα του αίματος/ιστών, μεταδίδονται με αρθρόποδα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλασμώδια ελονοσίας, λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥2 πρωτόζωα αίματος.
Παράσιτο εγκύων
Ερώτηση: 10. Ποιο παρασιτικό νόσημα ενδιαφέρει κυρίως τις εγκύους;
Απάντηση:
- Η τοξοπλάσμωση (από το Toxoplasma gondii): μπορεί να μεταδοθεί από τη μητέρα στο έμβρυο ΚΑΙ να προκαλέσει συγγενή τοξοπλάσμωση (βλάβες ΚΝΣ — μικροκεφαλία/υδροκεφαλία — ΚΑΙ ματιών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τοξοπλάσμωση (κίνδυνος συγγενούς μορφής στο έμβρυο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τοξοπλάσμωση/συγγενής.
Αμοιβάδες
Ερώτηση: 11. Τι γνωρίζετε για τις αμοιβάδες;
Απάντηση:
- Ριζόποδα πρωτόζωα που κινούνται με ψευδοπόδια ΚΑΙ τρέφονται από διαλυμένες ουσίες. Πολλαπλασιάζονται με διχοτόμηση ΚΑΙ σχηματίζουν κύστεις (μορφές αντίστασης, επιβιώνουν 5-6 ημέρες έξω από το σώμα → με αυτές γίνεται η μετάδοση). Παθογόνο είδος: η ιστολυτική αμοιβάδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ριζόποδα με ψευδοπόδια ΚΑΙ κύστεις· παθογόνος η ιστολυτική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ψευδοπόδια/κύστεις + ιστολυτική.
Ιστολυτική αμοιβάδα
Ερώτηση: 12. Τι γνωρίζετε για την παθογόνο δράση της Ιστολυτικής αμοιβάδας;
Απάντηση:
- Προσβάλλει το επιθήλιο του παχέος εντέρου ΚΑΙ προκαλεί την εντερική αμοιβάδωση: στο οξύ στάδιο εκδηλώνεται ως δυσεντερία, στη χρόνια με ήπια/ακαθόριστα συμπτώματα (βλεννοαιματηρές κενώσεις). Μπορεί να δώσει ΚΑΙ ηπατική εντόπιση (ηπατίτιδα, ηπατικό απόστημα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εντερική αμοιβάδωση (οξεία=δυσεντερία) ΚΑΙ ηπατικό απόστημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παχύ έντερο/δυσεντερία + ηπατική εντόπιση.
Μόλυνση με αμοιβάδες
Ερώτηση: 13. Πώς μολύνεται ο άνθρωπος με τις αμοιβάδες;
Απάντηση:
- Τρώγοντας, μαζί με τις τροφές, κύστεις που αποβάλλει με τα κόπρανα ο πάσχων, ή με άμεση επαφή με τους αρρώστους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με κατάποση κύστεων (τρόφιμα) ή άμεση επαφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κύστεις από κόπρανα/τρόφιμα.
Μαστιγοφόρα
Ερώτηση: 14. Πώς διακρίνονται τα μαστιγοφόρα;
Απάντηση:
- Σε μαστιγοφόρα των ανοικτών κοιλοτήτων του σώματος (λάμβλιες, τριχομονάδα κόλπου) ΚΑΙ σε μαστιγοφόρα του αίματος ΚΑΙ των ιστών (λεϊσμάνιες, τρυπανοσώματα). Κινούνται με μαστίγια.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοικτών κοιλοτήτων (λάμβλιες/τριχομονάδα) ΚΑΙ αίματος-ιστών (λεϊσμάνιες/τρυπανοσώματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση των δύο ομάδων.
Τριχομονάδα κόλπου
Ερώτηση: 15. Τι γνωρίζετε για την τριχομονάδα του κόλπου;
Απάντηση:
- Μαστιγοφόρο που προκαλεί κολπίτιδα στις γυναίκες (σπανιότερα ουρηθρίτιδα). Μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή (ΚΑΙ σπάνια με μολυσμένα αντικείμενα). Διάγνωση: εξέταση πρόσφατου κολπικού εκκρίματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μαστιγοφόρο· κολπίτιδα· σεξουαλική μετάδοση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κολπίτιδα + σεξουαλική μετάδοση.
Λεϊσμάνιες
Ερώτηση: 16. Τι προκαλούν οι λεϊσμάνιες;
Απάντηση:
- Μαστιγοφόρα — 3 παθογόνα είδη: η δονοβάνεια (→ Kala-Azar: σπληνομεγαλία, ηπατομεγαλία, βαριά αναιμία), η τροπική (→ δερματική λεϊσμανίαση, «φύμα της ανατολής») ΚΑΙ η βραζιλιανή (δέρμα/βλεννογόνοι — δεν αφορά τη χώρα μας). Μεταδίδονται από τον σκύλο μέσω φλεβοτόμων (σκνίπες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Kala-Azar (δονοβάνεια) ΚΑΙ φύμα ανατολής (τροπική)· από σκύλο/σκνίπες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Kala-Azar ΚΑΙ δερματική μορφή.
Kala-Azar ΚΑΙ φύμα ανατολής
Ερώτηση: 17. Τι είναι το Καλά-Αζάρ ΚΑΙ τι το φύμα της ανατολής;
Απάντηση:
- Kala-Azar (σπλαχνική λεϊσμανίαση, από τη λεϊσμάνια δονοβάνεια): προσβάλλει το δικτυοενδοθηλιακό σύστημα → σπληνομεγαλία, ηπατομεγαλία ΚΑΙ βαριά αναιμία.
- Φύμα της ανατολής («χανιώτικο σπυρί», δερματική λεϊσμανίαση, από τη λεϊσμάνια τροπική): προκαλεί δερματική βλάβη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Kala-Azar=σπλαχνική (σπλήνας/ήπαρ/αναιμία)· φύμα ανατολής=δερματική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σπλαχνική vs δερματική μορφή.
Πλασμώδια
Ερώτηση: 18. Ποια πλασμώδια γνωρίζετε ΚΑΙ τι προκαλούν;
Απάντηση:
- Τέσσερα παθογόνα είδη: το ζωηρό (P. vivax → καλοήθης τριταίος), το του τεταρταίου (P. malariae), το του κακοήθους τριταίου (P. falciparum) ΚΑΙ το ωοειδές (P. ovale). Προκαλούν την ελονοσία (περιοδικός πυρετός, μεγαλοσπληνία, αναιμία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) P. vivax/malariae/falciparum/ovale → ελονοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 4 είδη + ελονοσία.
Ελονοσία
Ερώτηση: 19. Πώς μεταδίδεται η ελονοσία ΚΑΙ πώς γίνεται η πρόληψή της;
Απάντηση:
- Μεταδίδεται με το θηλυκό ανωφελές κουνούπι (ενδιάμεσος ξενιστής, όπου γίνεται ο σπορογονικός κύκλος). Πρόληψη: εξυγιαντικά έργα στις ελογενείς περιοχές (αποξήρανση ελών), καταπολέμηση των κουνουπιών — χάρη σε αυτά η νόσος εξαφανίστηκε από την Ελλάδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το θηλυκό ανωφελές κουνούπι· πρόληψη με εξυγιαντικά έργα/καταπολέμηση κουνουπιών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανωφελές κουνούπι + εξυγίανση.
Πρωτόζωα ανοσοκατασταλμένων
Ερώτηση: 20. Αναφέρετε πρωτόζωα που ανευρίσκονται συχνά σε ανοσοκατασταλμένα άτομα.
Απάντηση:
- Το Τοξόπλασμα (Toxoplasma gondii) ΚΑΙ η Πνευμονοκύστη καρίνι (Pneumocystis carinii — διάμεση πνευμονία, πολύ συχνή σε ασθενείς με AIDS).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοξόπλασμα ΚΑΙ Πνευμονοκύστη καρίνι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τοξόπλασμα/πνευμονοκύστη.
Τοξοπλάσμωση
Ερώτηση: 21. Τι γνωρίζετε για την τοξοπλάσμωση;
Απάντηση:
- Οφείλεται στο Toxoplasma gondii (μόλυνση κυρίως από τη γάτα). Εμφανίζεται σε συγγενή ΚΑΙ επίκτητη μορφή. Στους ενήλικες ήπια (πνευμονία, διόγκωση σπλήνα/ήπατος/λεμφαδένων)· η συγγενής (μητέρα→έμβρυο) προκαλεί βλάβες ΚΝΣ ΚΑΙ ματιών. Συχνή σε ανοσοκατασταλμένους. Διάγνωση: ορολογική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Toxoplasma gondii (από γάτα)· συγγενής (βλάβες εμβρύου) ΚΑΙ επίκτητη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αιτία + συγγενής/επίκτητη + κίνδυνος εμβρύου.
Διαίρεση μεταζώων
Ερώτηση: 22. Διαίρεση μεταζώων.
Απάντηση:
- Από τα Μετάζωα ενδιαφέρουν οι έλμινθες (σκώληκες), που διακρίνονται σε Κεστώδεις (ταινίες), Τρηματώδεις ΚΑΙ Νηματώδεις (νηματέλμινθες). Κεστώδεις ΚΑΙ τρηματώδεις είναι τάξεις των πλατυελμίνθων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλμινθες: Κεστώδεις (ταινίες), Τρηματώδεις, Νηματώδεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 ομάδες ελμίνθων.
Ταινίες
Ερώτηση: 23. Τι γνωρίζετε για τις ταινίες;
Απάντηση:
- Κεστώδεις σκώληκες, μεγάλοι ΚΑΙ πεπλατυσμένοι σαν κορδέλα· αποτελούνται από σκωληκοκεφαλή, αυχένα ΚΑΙ προγλωττίδες. Ο κύκλος τους γίνεται σε δύο ξενιστές (τελικό ΚΑΙ διάμεσο). Είδη: Ταινία μονήρης (χοίρος), άοπλη (βόδι), Βοθριοκέφαλος (ψάρια), Εχινόκοκκος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεστώδεις (κορδέλα) με σκωληκοκεφαλή/προγλωττίδες· 2 ξενιστές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: δομή + εκπρόσωποι.
Άψητο κρέας
Ερώτηση: 24. Ποια η σημασία του όχι καλά ψημένου κρέατος στη μετάδοση παρασιτικών νοσημάτων;
Απάντηση:
- Το ανεπαρκώς ψημένο κρέας μπορεί να περιέχει ζωντανές μορφές/προνύμφες παρασίτων → μόλυνση: χοιρινό → ταινία μονήρης ΚΑΙ τρίχινη, βοδινό → ταινία άοπλη, ψάρι → βοθριοκέφαλος. Το καλό ψήσιμο τα καταστρέφει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άψητο κρέας μεταδίδει ταινίες/τρίχινη (χοιρινό/βοδινό/ψάρι).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: άψητο κρέας → ταινίες/τρίχινη.
Εχινόκοκκος
Ερώτηση: 25. Τρόποι μόλυνσης ΚΑΙ προφύλαξης από τον εχινόκοκκο.
Απάντηση:
- Μόλυνση: ο άνθρωπος (διάμεσος ξενιστής) καταπίνει τα αυγά του παρασίτου — με σαλάτες/μαρούλια ή μετά από άμεση επαφή με μολυσμένο σκύλο (κύριος ξενιστής) → σχηματίζεται η εχινόκοκκος κύστη.
- Προφύλαξη: καλό πλύσιμο λαχανικών/χεριών, αποφυγή στενής επαφής με αδέσποτους σκύλους, αποπαρασίτωση σκύλων, να μην τρώνε οι σκύλοι σπλάχνα προβάτων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόλυνση με αυγά (σκύλος/μαρούλια)· προφύλαξη με υγιεινή ΚΑΙ έλεγχο σκύλων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αυγά από σκύλο/λαχανικά + μέτρα υγιεινής.
Νηματώδεις ελληνικού χώρου
Ερώτηση: 26. Αναφέρετε νηματώδεις σκώληκες που ενδιαφέρουν τον ελληνικό χώρο.
Απάντηση:
- Η Ασκαρίδα (Ascaris lumbricoides — λεβίθα) ΚΑΙ ο Οξύουρος (Enterobius vermicularis), που είναι κοινά παράσιτα του εντέρου (ΚΑΙ στρογγυλοειδής, τρίχινη, αγγυλόστομα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασκαρίδα ΚΑΙ οξύουρος (κοινοί νηματέλμινθες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ασκαρίδα/οξύουρος.
Οξύουροι ΚΑΙ ασκαρίδες
Ερώτηση: 27. Τι γνωρίζετε για τους οξύουρους ΚΑΙ τι για τις ασκαρίδες;
Απάντηση:
- Οξύουρος: μικρό, άσπρο, λεπτό σκουλήκι του παχέος εντέρου· προκαλεί έντονο περιπρωκτικό κνησμό (κυρίως νύχτα), κυρίως στα παιδιά· μετάδοση με αυγά (χέρια/εσώρουχα).
- Ασκαρίδα (λεβίθα): κοινό παράσιτο του λεπτού εντέρου σε χαμηλό υγειονομικό επίπεδο· προκαλεί γαστρεντερικές ΚΑΙ νευρολογικές διαταραχές, σπάνια απόφραξη (ειλεό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξύουρος: παχύ έντερο/περιπρωκτικός κνησμός· ασκαρίδα: λεπτό έντερο/γαστρεντερικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εντόπιση ΚΑΙ συμπτώματα ΚΑΙ των δύο.
Ψώρα
Ερώτηση: 28. Τι είναι η ψώρα;
Απάντηση:
- Νόσος του δέρματος από το άκαρι της ψώρας (αρθρόποδο): το θηλυκό ανοίγει στοές κάτω από την επιδερμίδα (συχνά μεταξύ των δακτύλων) → εντονότατος κνησμός ΚΑΙ ερυθρότητα, ιδίως τις νύχτες. Μεταδίδεται με επαφή με μολυσμένα άτομα ή τα προσωπικά τους αντικείμενα (κουβέρτες, στρώματα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δερματική νόσος από το άκαρι της ψώρας· νυχτερινός κνησμός, μετάδοση με επαφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: άκαρι/στοές + κνησμός + μετάδοση επαφής.
