Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Λοιμώξεις ΚΑΙ λοιμώδη νοσήματα (σελ. 116) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Λοιμώξεις ΚΑΙ λοιμώδη νοσήματα (σελ. 116)
Απαντήσεις στις 13 ερωτήσεις επανάληψης του βιβλίου (εννοιολογικές).
Μηχανισμοί διασποράς
Ερώτηση: 1. Αναφέρετε τους μηχανισμούς διασποράς των λοιμογόνων παραγόντων.
Απάντηση:
- Βασικά άμεσοι ΚΑΙ έμμεσοι:
- Άμεση μετάδοση: άμεση επαφή (αγκάλιασμα, φιλί, σεξ, δάγκωμα), επαφή με μολυσμένα ζώα (ζωονόσοι), εκτόξευση σταγονιδίων (βήχας/φτάρνισμα), λύση συνέχειας δέρματος.
- Έμμεση μετάδοση: (α) μέσω άψυχου αγωγού (μολυσμένα αντικείμενα, τρόφιμα, νερό, βιολογικά προϊόντα)· (β) μέσω έμψυχου διαβιβαστή (μηχανικός π.χ. μύγα ή βιολογικός φορέας π.χ. κουνούπι)· (γ) αερογενώς (αιωρούμενα σταγονίδια/σκόνη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεσοι (επαφή/ζώα/σταγονίδια) ΚΑΙ έμμεσοι (άψυχος αγωγός, έμψυχος διαβιβαστής, αερογενώς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η βασική διάκριση άμεση/έμμεση + υποκατηγορίες.
Λοιμώδη ΚΑΙ μεταδοτικά
Ερώτηση: 2. Τι ονομάζουμε λοιμώδη νοσήματα και τι μεταδοτικά νοσήματα;
Απάντηση:
- Λοιμώδη: τα νοσήματα που οφείλονται σε ζωντανούς λοιμογόνους παράγοντες ή στα τοξικά τους προϊόντα.
- Μεταδοτικά (μολυσματικά/κολλητικά): τα λοιμώδη που μεταδίδονται άμεσα από άνθρωπο σε άνθρωπο, χωρίς διαβιβαστή (π.χ. ιλαρά). Παράδειγμα διάκρισης: η ελονοσία είναι λοιμώδης αλλά όχι μεταδοτική (χρειάζεται κουνούπι).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοιμώδη=από λοιμογόνους παράγοντες· μεταδοτικά=λοιμώδη που περνούν άμεσα άνθρωπο σε άνθρωπο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση + παράδειγμα (ελονοσία vs ιλαρά).
Αερογενείς ΚΑΙ τροφιμογενείς
Ερώτηση: 3. Τι γνωρίζετε για τις αερογενείς λοιμώξεις και τι για τις τροφιμογενείς;
Απάντηση:
- Αερογενείς: μεταφορά μικροβίων στο αναπνευστικό με αιωρούμενα σταγονίδια/σκόνη — ανώτερου (κρυολόγημα, διφθερίτιδα) ΚΑΙ κατώτερου αναπνευστικού (πνευμονία, κοκκύτης, γρίπη, φυματίωση), γενικευμένες (παρωτίτιδα, ιλαρά, ερυθρά, μηνιγγίτιδα).
- Τροφιμογενείς: μεταδίδονται με μολυσμένα τρόφιμα/νερό ΚΑΙ προσβάλλουν κυρίως το πεπτικό (σαλμονέλλες→τυφοειδής, σιγκέλλες→δυσεντερία, δονάκια→χολέρα, σταφυλόκοκκοι→εντεροτοξίκωση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αερογενείς=μέσω σταγονιδίων/σκόνης στο αναπνευστικό· τροφιμογενείς=μέσω τροφίμων/νερού στο πεπτικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οδός ΚΑΙ παραδείγματα ΚΑΙ των δύο.
Μέτρα πρόληψης
Ερώτηση: 4. Αναφέρετε μέτρα πρόληψης.
Απάντηση:
- Θεραπεία (αντιβιοτικά/αντιμικροβιακά) ΚΑΙ, κυρίως, πρόληψη: τήρηση κανόνων ατομικής υγιεινής, εφαρμογή κανόνων δημόσιας υγείας (ύδρευση, αποχέτευση), υγιεινή κατοικίας ΚΑΙ διατροφής ΚΑΙ συστηματική χρήση εμβολίων ΚΑΙ ορών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ατομική υγιεινή, δημόσια υγεία (ύδρευση/αποχέτευση), εμβόλια ΚΑΙ οροί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υγιεινή + εμβολιασμός.
Γενικά προληπτικά μέτρα
Ερώτηση: 5. Αναφέρετε επιγραμματικά τα γενικά προληπτικά μέτρα των λοιμωδών νοσημάτων.
Απάντηση:
- Α. Μέτρα περιορισμού της διασποράς: απομόνωση μολυσματικών ατόμων, απολύμανση, εντομοκτονία/μυοκτονία, εξυγίανση ύδρευσης/αποχέτευσης (χλωρίωση), πρόληψη τροφιμογενών (παστερίωση) ΚΑΙ αερογενών (κάλυψη βήχα, αποφυγή συνωστισμού, αερισμός).
- Β. Μέτρα ενίσχυσης της άμυνας: υγιεινή διαβίωση (διατροφή, ύπνος, γυμναστική) ΚΑΙ κυρίως εμβόλια ΚΑΙ ανοσοσφαιρίνες/οροί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Α) περιορισμός διασποράς (απομόνωση/απολύμανση/εξυγίανση) ΚΑΙ Β) ενίσχυση άμυνας (εμβόλια/οροί).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο κατηγορίες μέτρων.
Κυριότερες νοσοκομειακές
Ερώτηση: 6. Ποιες είναι οι κυριότερες νοσοκομειακές λοιμώξεις;
Απάντηση:
- Ουρολοιμώξεις, λοιμώξεις χειρουργικών τραυμάτων, πνευμονίες, θρομβοφλεβίτιδες, σηψαιμίες από ενδοφλέβιους καθετήρες, λοιμώξεις ιστών, κατακλίσεις ΚΑΙ γαστρεντερίτιδες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουρολοιμώξεις, χειρουργικών τραυμάτων, πνευμονίες, σηψαιμίες, κατακλίσεις, γαστρεντερίτιδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των συχνότερων ειδών.
Επιπτώσεις νοσοκομειακών
Ερώτηση: 7. Τι επιπτώσεις έχουν οι νοσοκομειακές λοιμώξεις;
Απάντηση:
- Παράταση παραμονής στο Νοσοκομείο ΚΑΙ οικονομική επιβάρυνση (απώλεια εργασίας, ταλαιπωρία οικογένειας), επιβάρυνση της κατάστασης του ασθενούς, θάνατος, ανάγκη έντονης πολυδάπανης αντιβιοτικής θεραπείας ΚΑΙ μετάδοση των λοιμώξεων σε άλλους ασθενείς ΚΑΙ στην κοινότητα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παράταση/κόστος νοσηλείας, επιβάρυνση/θάνατος, πολυδάπανη θεραπεία, διασπορά σε άλλους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κλινικές ΚΑΙ οικονομικές επιπτώσεις.
Ορισμός νοσοκομειακής
Ερώτηση: 8. Τι ονομάζουμε νοσοκομειακή λοίμωξη;
Απάντηση:
- Τη λοίμωξη (τοπική ή γενική φλεγμονή) που εμφανίζεται σε αρρώστους τουλάχιστον 5 ημέρες μετά την εισαγωγή τους στο Νοσοκομείο, άσχετη με την αιτία εισόδου, από μικρόβια είτε του νοσοκομειακού περιβάλλοντος είτε της χλωρίδας του αρρώστου (δεν υπήρχε ούτε επωαζόταν κατά την εισαγωγή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοίμωξη ≥5 ημέρες μετά την εισαγωγή, άσχετη με την αιτία εισόδου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: χρόνος ≥5 ημέρες + άσχετη με την αιτία εισόδου.
Προληπτικά νοσοκομειακών
Ερώτηση: 9. Αναφέρετε επιγραμματικά τα κυριότερα προληπτικά μέτρα των νοσοκομειακών λοιμώξεων.
Απάντηση:
- Πλύσιμο χεριών ΚΑΙ σωστή χρήση γαντιών, εφαρμογή κανόνων ατομικής υγιεινής, καθαριότητα/αποκομιδή απορριμμάτων, σωστή αποστείρωση ΚΑΙ έλεγχος αντισηπτικών/απολυμαντικών, υγιεινή τροφίμων, ορθολογική χρήση αντιβιοτικών ΚΑΙ εφαρμογή μέτρων απομόνωσης όταν απαιτείται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλύσιμο χεριών/γάντια, υγιεινή, αποστείρωση, ορθολογικά αντιβιοτικά, απομόνωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών μέτρων (κυρίως πλύσιμο χεριών ΚΑΙ αντιβιοτικά).
Χημειοθεραπευτικά vs αντιβιοτικά
Ερώτηση: 10. Ποιες οι διαφορές ΚΑΙ ποιες οι ομοιότητες χημειοθεραπευτικών ΚΑΙ αντιβιοτικών;
Απάντηση:
- Ομοιότητες: ΚΑΙ τα δύο είναι χημικές ουσίες που καταστρέφουν/αναστέλλουν τα μικρόβια χωρίς να βλάπτουν τον άνθρωπο· τα αντιβιοτικά είναι ειδική ομάδα των χημειοθεραπευτικών ΚΑΙ συχνά δεν διαχωρίζονται (πολλά αντιβιοτικά παρασκευάζονται πλέον ΚΑΙ συνθετικά).
- Διαφορά: τα χημειοθεραπευτικά είναι συνθετικά παρασκευαζόμενα (σουλφοναμίδες, ισονιαζίδη, κινολόνες), ενώ τα αντιβιοτικά κατά κανόνα παράγονται από μικροοργανισμούς (πενικιλλίνες, κεφαλοσπορίνες, τετρακυκλίνη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιότητα: αντιμικροβιακά, ίδια δράση, αντιβιοτικά=υποομάδα· διαφορά: συνθετικά ↔ από μικροοργανισμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ομοιότητα + διαφορά προέλευσης.
Εκλεκτική τοξικότητα
Ερώτηση: 11. Τι είναι η εκλεκτική τοξικότητα των αντιμικροβιακών ουσιών;
Απάντηση:
- Η αρχή ότι το αντιβιοτικό/χημειοθεραπευτικό επιδρά εκλεκτικά στα μικρόβια, χωρίς να παρακωλύει ή να βλάπτει τη λειτουργία των κυττάρων του μεγαλοοργανισμού. Είναι η προϋπόθεση για να είναι επωφελής η χρήση τους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δράση μόνο στα μικρόβια, όχι στα κύτταρα του ανθρώπου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επιλεκτική βλάβη μικροβίων, όχι ανθρώπου.
Ευρέος φάσματος
Ερώτηση: 12. Τι είναι τα ευρέος φάσματος αντιβιοτικά;
Απάντηση:
- Είναι εκείνα που είναι δραστικά έναντι ΚΑΙ Gram θετικών ΚΑΙ Gram αρνητικών μικροβίων (σε αντίθεση με τα περιορισμένου φάσματος, που δρουν μόνο σε ένα ή λίγα είδη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δραστικά ΚΑΙ σε Gram θετικά ΚΑΙ σε Gram αρνητικά μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κάλυψη ΚΑΙ των δύο ομάδων Gram.
Κριτήρια εκλογής
Ερώτηση: 13. Αναφέρετε κριτήρια για την εκλογή του κατάλληλου αντιβιοτικού.
Απάντηση:
- Το αντιμικροβιακό φάσμα του φαρμάκου, η φαρμακοκινητική του μέσα στον οργανισμό ΚΑΙ ο τρόπος δράσης (βακτηριοκτόνο ή βακτηριοστατικό). Η ορθολογική χρήση απαιτεί επιπλέον τον εργαστηριακό έλεγχο ευαισθησίας (in vitro) των υπεύθυνων βακτηρίων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιμικροβιακό φάσμα, φαρμακοκινητική, τρόπος δράσης (+ έλεγχος ευαισθησίας in vitro).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 κριτήρια + in vitro έλεγχος.
