Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Ιοί (σελ. 137) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Ι Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 4 · Ιοί (σελ. 137)
Απαντήσεις στις 28 ερωτήσεις επανάληψης του βιβλίου (εννοιολογικές).
Τι είναι οι ιοί
Ερώτηση: 1. Τι είναι οι ιοί;
Απάντηση:
- Μια ξεχωριστή ομάδα μικροοργανισμών με ειδική βιολογική οργάνωση, που παρασιτούν υποχρεωτικά μέσα σε άλλα κύτταρα. Είναι πολύ μικροί (μόνο με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο), στερούνται μεταβολισμού ΚΑΙ αναπαράγονται μόνο ενδοκυτταρικά («μεταίχμιο της ζωής»).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχρεωτικά ενδοκυτταρικά παράσιτα, ορατά μόνο με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υποχρεωτικό παρασιτισμό + μικρό μέγεθος.
Από τι αποτελούνται
Ερώτηση: 2. Από τι αποτελούνται οι ιοί;
Απάντηση:
- Από ένα μόριο νουκλεϊνικού οξέος (DNA ή RNA) που περιβάλλεται από πρωτεϊνικό περίβλημα, το καψίδιο (αποτελείται από καψομερίδια). Νουκλεϊνικό οξύ + καψίδιο = νουκλεοκαψίδιο. Ορισμένοι έχουν ΚΑΙ έλυτρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Νουκλεϊνικό οξύ (DNA/RNA) + καψίδιο = νουκλεοκαψίδιο (± έλυτρο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νουκλεϊνικό οξύ + καψίδιο.
Πυρηνική ουσία μικροβίων vs ιών
Ερώτηση: 3. Από τι αποτελείται η πυρηνική ουσία των μικροβίων ΚΑΙ από τι των ιών;
Απάντηση:
- Τα μικρόβια (βακτήρια) περιέχουν ΚΑΙ DNA ΚΑΙ RNA. Οι ιοί έχουν ένα μόνο είδος νουκλεϊνικού οξέος — ή DNA ή RNA (DNA-ιοί / RNA-ιοί).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μικρόβια: ΚΑΙ DNA ΚΑΙ RNA· ιοί: ένα μόνο (DNA ή RNA).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η βασική διαφορά (δύο είδη vs ένα).
Πού καλλιεργούνται
Ερώτηση: 4. Πού καλλιεργούνται οι ιοί;
Απάντηση:
- Σε εμβρυοφόρα αυγά κότας ΚΑΙ σε κυτταροκαλλιέργειες/ιστοκαλλιέργειες ζωντανών κυττάρων (π.χ. νεφρού πιθήκου, κύτταρα He-la)· επίσης με εμβολιασμό πειραματόζωων (κουνέλι, ινδόχοιρος, πίθηκος). Δεν αναπτύσσονται σε άψυχα θρεπτικά υλικά (χρειάζονται ζωντανά κύτταρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε εμβρυοφόρα αυγά, κυτταρο-/ιστοκαλλιέργειες ΚΑΙ πειραματόζωα (ζωντανά κύτταρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ζωντανά κύτταρα (αυγά/καλλιέργειες).
Είδη νουκλεϊνικού οξέος
Ερώτηση: 5. Ποια είδη νουκλεϊνικού οξέος συναντάμε στους ιούς;
Απάντηση:
- Ένα μόνο είδος ανά ιό: είτε DNA (DNA-ιοί) είτε RNA (RNA-ιοί) — ποτέ ΚΑΙ τα δύο μαζί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ή DNA ή RNA (ένα μόνο είδος).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: DNA ή RNA, όχι ΚΑΙ τα δύο.
Εργαστηριακή διάγνωση
Ερώτηση: 6. Αναφέρετε τρόπους εργαστηριακής διάγνωσης των ιώσεων.
Απάντηση:
- (α) Καλλιέργεια (εμβρυοφόρα αυγά, κυτταρο-/ιστοκαλλιέργειες, πειραματόζωα)· (β) μικροσκοπική αναζήτηση κυττάρων με ειδικές αλλοιώσεις/έγκλειστα (λύσσα, κυτταρομεγαλοϊός)· (γ) ορολογικές αντιδράσεις (σύνδεση συμπληρώματος, αιμοσυγκόλληση, Elisa)· (δ) ανοσοφθορισμός.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλλιέργεια, μικροσκόπηση εγκλείστων, ορολογικές αντιδράσεις, ανοσοφθορισμός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των μεθόδων.
Ταξινόμηση ιών
Ερώτηση: 7. Τι γνωρίζετε για την ταξινόμηση των ιών;
Απάντηση:
- Γίνεται ανάλογα με το μέγεθος, το είδος του νουκλεϊνικού οξέος (DNA/RNA), τη συμμετρία, την ύπαρξη ελύτρου ΚΑΙ τον οργανισμό που παρασιτούν (π.χ. DNA-ιοί, RNA-ιοί, Πικορναϊοί, Ερπητοϊοί, Ραβδοϊοί).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με βάση μέγεθος, νουκλεϊνικό οξύ, συμμετρία, έλυτρο, ξενιστή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά κριτηρίων ταξινόμησης.
Αντοχή ιών
Ερώτηση: 8. Τι γνωρίζετε για την αντοχή των ιών;
Απάντηση:
- Καταστρέφονται στους 60 °C / 30 λεπτά (εξαίρεση: ηπατίτιδα, πολιομυελίτιδα, AIDS → θέλουν υψηλότερες θερμοκρασίες). Ανθεκτικοί στο ψύχος (−70 °C), στην αποξήρανση, στις υπεριώδεις ΚΑΙ στο ηλιακό φως. Τα αντιβιοτικά δεν δρουν· αντιιική δράση έχει η ιντερφερόνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) 60°C/30′ (εξαιρέσεις)· ανθεκτικοί σε ψύχος/ξηρασία/φως· αντιβιοτικά άχρηστα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θερμοευαισθησία + αντοχή ψύχους + αντιβιοτικά.
Ιοί γρίπης
Ερώτηση: 9. Τι γνωρίζετε για τους ιούς της γρίπης;
Απάντηση:
- Είναι ορθομυξοϊοί (RNA-ιοί)· κύριοι λοιμογόνοι παράγοντες η αιμοσυγκολλητίνη ΚΑΙ η νευραμινιδάση. Υπάρχουν 3 αντιγονικοί τύποι (Α, Β, C) με πολλούς υποτύπους λόγω συχνών μεταλλάξεων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ορθομυξοϊοί (RNA)· τύποι Α/Β/C· αιμοσυγκολλητίνη ΚΑΙ νευραμινιδάση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: RNA/ορθομυξοϊοί + τύποι.
Μετάδοση γρίπης
Ερώτηση: 10. Πώς μεταδίδονται οι ιοί της γρίπης;
Απάντηση:
- Αερογενώς: διασπείρονται με τις απεκκρίσεις της μύτης ΚΑΙ του φάρυγγα ΚΑΙ η μόλυνση γίνεται με εισπνοή μολυσμένων σταγονιδίων/πυρήνων-σταγονιδίων (αληθής αερογενής λοίμωξη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αερογενώς, με εισπνοή μολυσμένων σταγονιδίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αερογενής μετάδοση (σταγονίδια).
Αίτια επιδημιών γρίπης
Ερώτηση: 11. Ποια είναι τα κύρια αίτια των συχνών επιδημιών γρίπης;
Απάντηση:
- Οι συχνές μεταλλάξεις των ιών, που δημιουργούν νέους υποτύπους στους οποίους ο πληθυσμός δεν έχει ανοσία → πολλά κρούσματα (επιδημία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι συχνές μεταλλάξεις → νέοι υπότυποι χωρίς ανοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μεταλλάξεις + απουσία ανοσίας.
Νοσήματα παραμυξοϊών
Ερώτηση: 12. Ποια νοσήματα προκαλούν οι παραμυξοϊοί;
Απάντηση:
- Κυρίως αναπνευστικές λοιμώξεις: ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά, λοιμώξεις από αναπνευστικό συγκυτιακό ιό ΚΑΙ parainfluenzae (κοινό κρυολόγημα/βρογχιολίτιδα στα παιδιά). Πρόληψη ιλαράς-παρωτίτιδας-ερυθράς με το MMR.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιλαρά, παρωτίτιδα, ερυθρά ΚΑΙ αναπνευστικές λοιμώξεις (MMR).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ιλαρά/παρωτίτιδα/ερυθρά.
Εντεροϊοί
Ερώτηση: 13. Τι γνωρίζετε για τους εντεροϊούς;
Απάντηση:
- Ανήκουν στους Πικορναϊούς (RNA)· περιλαμβάνουν τους ιούς της πολιομυελίτιδας, τους Coxsackie ΚΑΙ τους ECHO. Προκαλούν συνήθως αφανείς/υποκλινικές εντερικές λοιμώξεις ΚΑΙ ήπιες του ανώτερου αναπνευστικού, αλλά ΚΑΙ μυΐτιδες, μυοκαρδίτιδες, μηνιγγίτιδες, εξανθήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πικορναϊοί (πολιομυελίτιδα/Coxsackie/ECHO)· εντερικές ΚΑΙ αναπνευστικές λοιμώξεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Πικορναϊοί + εκπρόσωποι.
Ιοί πολιομυελίτιδας
Ερώτηση: 14. Τι προκαλούν οι ιοί της πολιομυελίτιδας;
Απάντηση:
- Παραλύσεις (μόνο στον άνθρωπο). Η μόλυνση γίνεται με την αναπνευστική ή πεπτική οδό ΚΑΙ η λοίμωξη μπορεί να είναι αφανής· η παράλυση είναι ασυνήθης επιπλοκή (1–2% των προσβληθέντων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραλύσεις (σπάνια επιπλοκή, 1–2%)· μόλυνση αναπνευστική/πεπτική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παράλυση + σπανιότητα.
Αίτια κοινού κρυολογήματος
Ερώτηση: 15. Αναφέρετε τα αίτια του κοινού κρυολογήματος στους ενήλικες ΚΑΙ στα παιδιά.
Απάντηση:
- Στους ενήλικες κυρίως οι ρινοϊοί (Πικορναϊοί, RNA). Στα παιδιά κυρίως οι παραμυξοϊοί (ιοί parainfluenzae).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενήλικες: ρινοϊοί· παιδιά: παραμυξοϊοί (parainfluenzae).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση ενηλίκων/παιδιών.
Λύσσα
Ερώτηση: 16. Τι είναι η λύσσα;
Απάντηση:
- Νόσος από τον ιό της λύσσας (Ραβδοϊός, RNA) που προσβάλλει το νευρικό σύστημα· γνωστή ΚΑΙ ως «υδροφοβία», καταλήγει σχεδόν πάντα σε θάνατο. Μεταδίδεται με δάγκωμα ζώων (κυρίως κυνοειδών), στο σάλιο των οποίων υπάρχει ο ιός· έγκλειστα σωμάτια Negri.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θανατηφόρα ιογενής νόσος του νευρικού· μετάδοση με δάγκωμα ζώων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νευρικό σύστημα + δάγκωμα + θανατηφόρα.
Ρετροϊοί
Ερώτηση: 17. Τι γνωρίζετε για τους ρετροϊούς;
Απάντηση:
- RNA ιοί που αναπαράγονται μεταφέροντας γενετική πληροφορία από το RNA στο DNA με την ανάστροφη τρανσκριπτάση ΚΑΙ ενσωματώνονται στο γενετικό υλικό του κυττάρου-στόχου. Σχετίζονται με λευχαιμίες, λεμφώματα, σαρκώματα· σ' αυτούς ανήκει ο HIV (AIDS).
Σύνοψη: (ενδεικτική) RNA ιοί με ανάστροφη τρανσκριπτάση (RNA→DNA), ενσωμάτωση· π.χ. HIV.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανάστροφη τρανσκριπτάση + HIV.
Αίτιο AIDS
Ερώτηση: 18. Ποιο είναι το αίτιο του AIDS;
Απάντηση:
- Ο HIV (Human Immunodeficiency Virus — ιός της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας), ένας ρετροϊός.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ρετροϊός HIV.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: HIV/ρετροϊός.
Δράση HIV
Ερώτηση: 19. Τι προκαλεί ο HIV στον άνθρωπο;
Απάντηση:
- Βαριά ανεπάρκεια του ανοσολογικού συστήματος → ο οργανισμός αδυνατεί να αντιμετωπίσει μικρόβια ΚΑΙ νεοπλασίες. Η νόσος εκδηλώνεται με ευκαιριακές λοιμώξεις, νεοπλάσματα ΚΑΙ βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταστρέφει το ανοσολογικό → ευκαιριακές λοιμώξεις/νεοπλάσματα/βλάβες ΚΝΣ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανοσοανεπάρκεια + συνέπειες.
Μετάδοση AIDS
Ερώτηση: 20. Πώς μεταδίδεται το AIDS;
Απάντηση:
- Κατά κανόνα με το αίμα (ΚΑΙ παράγωγα), το σπέρμα ΚΑΙ τις κολπικές εκκρίσεις (σεξουαλική επαφή, μολυσμένες βελόνες/μεταγγίσεις) ΚΑΙ από τη μητέρα στο παιδί (κύηση, τοκετός, μητρικό γάλα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με αίμα, σεξουαλική επαφή ΚΑΙ από μητέρα σε παιδί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 βασικές οδοί.
Προφύλαξη από HIV
Ερώτηση: 21. Αναφέρετε τρόπους προφύλαξης από τον HIV.
Απάντηση:
- Δεν υπάρχει εμβόλιο, γι' αυτό: αποφυγή επαφής με αίμα/υγρά του αρρώστου, προφυλακτικό ΚΑΙ μόνιμη σχέση για τη σεξουαλική μετάδοση, έλεγχος αίματος μετάγγισης, βελόνες/σύριγγες μιας χρήσης, ΚΑΙ για το προσωπικό υγείας γάντια/μπλούζες, σχολαστικό πλύσιμο χεριών, ασφαλής απόρριψη βελονών ΚΑΙ αποστείρωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χωρίς εμβόλιο → προφυλακτικό, έλεγχος αίματος, μία χρήση βελονών, μέτρα προσωπικού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απουσία εμβολίου + μέτρα (προφυλακτικό/αίμα/βελόνες).
Ευλογιά
Ερώτηση: 22. Τι γνωρίζετε για την ευλογιά;
Απάντηση:
- Οφείλεται στους ευλογιοϊούς (μεγάλοι DNA-ιοί, αναπαράγονται στο κυτταρόπλασμα)· προσβάλλει το δέρμα (φυσαλίδες/φλύκταινες) ΚΑΙ αφήνει χαρακτηριστικές ουλές. Χάρη στον δαμαλισμό (εμβολιασμό) θεωρείται εκριζωμένη (τελευταίο κρούσμα 1977, Σομαλία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιογενής δερματική νόσος (DNA-ιός) με ουλές· εκριζώθηκε με τον δαμαλισμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: DNA-ιός/δέρμα + εκρίζωση.
Δαμαλισμός
Ερώτηση: 23. Τι είναι ο δαμαλισμός;
Απάντηση:
- Ο συστηματικός εμβολιασμός κατά της ευλογιάς, χάρη στον οποίο η νόσος εκριζώθηκε από τον πλανήτη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο εμβολιασμός κατά της ευλογιάς (οδήγησε στην εκρίζωσή της).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εμβολιασμός ευλογιάς.
Ιατρική σημασία έρπητα
Ερώτηση: 24. Ποια η ιατρική σημασία των ιών του έρπητα;
Απάντηση:
- Οι ερπητοϊοί (DNA) περιλαμβάνουν ιούς μεγάλης σημασίας: απλός έρπης τύπου 1 ΚΑΙ 2 (τύπος 2: πιθανή συσχέτιση με καρκίνο τραχήλου, κίνδυνος νεογνού στον τοκετό), ανεμοβλογιά-έρπης ζωστήρας ΚΑΙ Epstein-Barr (λοιμώδης μονοπυρήνωση, λέμφωμα Burkitt).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλός έρπης 1/2, ανεμοβλογιά-ζωστήρας, Epstein-Barr (μονοπυρήνωση/Burkitt).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των κύριων ερπητοϊών ΚΑΙ νόσων.
Μετάδοση έρπητα
Ερώτηση: 25. Πώς μεταδίδονται οι ιοί του έρπητα;
Απάντηση:
- Ο απλός έρπης τύπου 1 με την αναπνευστική-στοματική οδό (στόμα/χείλη)· ο τύπου 2 με τη σεξουαλική επαφή (γεννητικά όργανα) ΚΑΙ στο νεογνό κατά τον τοκετό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τύπος 1: αναπνευστική-στοματική· τύπος 2: σεξουαλική (ΚΑΙ τοκετός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διαφορά τύπου 1/2.
Διαίρεση ιών ηπατίτιδας
Ερώτηση: 26. Πώς γίνεται η διαίρεση των ιών της ηπατίτιδας του ανθρώπου;
Απάντηση:
- Παλαιότερα σε ηπατίτιδα Α ΚΑΙ ηπατίτιδα Β. Τα τελευταία χρόνια αναγνωρίστηκαν ΚΑΙ άλλοι (η παλαιότερη Μη-Α, Μη-Β), κυρίως ο C (ΚΑΙ D, E, G). Αδρά ταξινομούνται σε όσους μεταδίδονται από το στόμα (τρόφιμα/νερό) ΚΑΙ σε όσους μεταδίδονται αιματογενώς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Α ΚΑΙ Β (κλασικοί) + Μη-Α Μη-Β (κυρίως C)· στοματικοί vs αιματογενείς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Α/Β + Μη-Α Μη-Β/C.
Μετάδοση ηπατίτιδων
Ερώτηση: 27. Πώς μεταδίδονται οι ιοί της ηπατίτιδας;
Απάντηση:
- Ο ιός της ηπατίτιδας Α: κυρίως με τρόφιμα ΚΑΙ ποτά (βρίσκεται στα κόπρανα — πεπτική/κοπρανοστοματική οδός). Ο ιός της ηπατίτιδας Β: κυρίως παρεντερικά με μολυσμένο αίμα (ΚΑΙ σπέρμα, κολπικές εκκρίσεις). Οι Μη-Α Μη-Β / C: κυρίως αιματογενώς (μεταγγίσεις).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Α: τρόφιμα/νερό (κόπρανα)· Β ΚΑΙ C: αίμα (παρεντερικά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Α στοματική vs Β/C αιματογενής.
Προφύλαξη ηπατίτιδας Β
Ερώτηση: 28. Πώς γίνεται η προφύλαξη από τον ιό της ηπατίτιδας Β;
Απάντηση:
- Υπάρχει αποτελεσματικό ΚΑΙ ακίνδυνο εμβόλιο (ιδίως για τους εργαζόμενους στα νοσοκομεία). Γενικά μέτρα: αποφυγή επαφής με μολυσμένο αίμα, αποφυγή τρυπημάτων με βελόνες, όχι κοινή χρήση οδοντόβουρτσας/ξυραφιών ΚΑΙ χρήση προφυλακτικού στη σεξουαλική επαφή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμβόλιο + αποφυγή μολυσμένου αίματος/βελονών ΚΑΙ προφυλακτικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εμβόλιο + μέτρα αίματος.
