Ανοιχτές ερωτήσεις για τον κύκλο ζωής του φυτοπλαγκτού και του ζωοπλαγκτού (τροχόζωα, Artemia salina), τις φυσικοχημικές συνθήκες ανάπτυξής τους και τις τεχνικές μαζικής καλλιέργειας/εκτροφής τους στους ιχθυογεννητικούς σταθμούς.
Ερώτηση: Ποια είναι, συνοπτικά, τα προβλήματα που συναντώνται στα αρχικά στάδια εκτροφής των νυμφών των ειδών που καλλιεργούνται σε ιχθυογεννητικούς σταθμούς;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα προβλήματα οφείλονται: 1) στο μικρό μέγεθος στόματος των νυμφών, που περιορίζει το μέγεθος της προσλαμβανόμενης τροφής· 2) στην περιορισμένη δυνατότητα χώνεψης της τροφής· 3) στην ατελή ανάπτυξη των αισθητήριων οργάνων για τον εντοπισμό και τη σύλληψη της τροφής· 4) στην εμφάνιση διαφορετικών απαιτήσεων διατροφής στα αρχικά στάδια ανάπτυξης (π.χ. οι γαρίδες αρχικά καταναλίσκουν παθητικά φυτοπλαγκτόν και στη συνέχεια κυνηγούν δυναμικά ζωοπλαγκτόν).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις να επιλέξετε τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται (Υψηλός, καλύτερος, δυνατός, περίπλοκος, επιτάχυνση, αυξάνομαι, απλός, έμμεσος, χαμηλός, μεγάλος, μικρός, ανόργανος, μειώνομαι, χειρότερος, αδύνατος, άμεσος, επιβράδυνση, οργανικός, άνθρακας) και να συμπληρώσετε τα κενά αφού προσαρμόσετε τις λέξεις στην κατάλληλη πτώση: α) Οι τεχνητές τροφές που έχουν παρασκευαστεί μέχρι σήμερα δεν είναι σε θέση να καλύψουν τις διατροφικές ανάγκες των αρχικών σταδίων των εκτρεφόμενων υδρόβιων οργανισμών, με αποτέλεσμα να παρατηρείται ……. ρυθμός ανάπτυξης και ……. θνησιμότητα. β) Η δεύτερη φάση ανάπτυξης είναι η εκθετική, κατά την οποία η πυκνότητα των κυττάρων ……. ταχύτατα. γ) Τα περισσότερα είδη αναπτύσσονται ……. σε αλατότητα λίγο χαμηλότερη από την υπάρχουσα στο φυσικό τους περιβάλλον. δ) Όπως και με τα φυτά, το φυτοπλαγκτόν μέσω της φωτοσύνθεσης αφομοιώνει ανόργανο ……. και τον μετατρέπει σε οργανική ύλη χρησιμοποιώντας το φως ως πηγή ενέργειας. ε) Η ελεγχόμενη παραγωγή φυτοπλαγκτού αποτελεί μία ……. και ακριβή διαδικασία. στ) Στην πράξη, η εκτροφή των τροχοζώων με ……. εξαιτίας των εξαιρετικά μεγάλων ποσοτήτων που απαιτούνται είναι αδύνατη.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) α) χαμηλός — μεγάλη· β) αυξάνεται· γ) καλύτερα· δ) άνθρακα· ε) περίπλοκη· στ) φυτοπλαγκτόν. Πλήρεις προτάσεις: «...παρατηρείται χαμηλός ρυθμός ανάπτυξης και μεγάλη θνησιμότητα.» «...η πυκνότητα των κυττάρων αυξάνεται ταχύτατα.» «Τα περισσότερα είδη αναπτύσσονται καλύτερα σε αλατότητα λίγο χαμηλότερη από την υπάρχουσα στο φυσικό τους περιβάλλον.» «...το φυτοπλαγκτόν... αφομοιώνει ανόργανο άνθρακα και τον μετατρέπει σε οργανική ύλη.» «Η ελεγχόμενη παραγωγή φυτοπλαγκτού αποτελεί μία περίπλοκη και ακριβή διαδικασία.» «Στην πράξη... είναι αδύνατη η εκτροφή των τροχοζώων με φυτοπλαγκτόν εξαιτίας των εξαιρετικά μεγάλων ποσοτήτων που απαιτούνται.»
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι τρεις ομάδες ζωντανών τροφών που χρησιμοποιούνται ευρύτατα στις εγκαταστάσεις των ιχθυογεννητικών σταθμών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τρεις ομάδες είναι: 1) διάφορα είδη φυτοπλαγκτού (μεγέθους 1-100 μm)· 2) τα τροχόζωα (κυρίως Brachionus rotundiformis και Brachionus plicatilis, μεγέθους 150-250 μm)· 3) οι ναύπλιοι της γαρίδας της άλμης, Artemia salina (μεγέθους 400-600 μm).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πέντε φάσεις από τις οποίες διέρχεται η ανάπτυξη μιας καλλιέργειας φυτοπλαγκτού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πέντε φάσεις είναι: 1) φάση καθυστέρησης (πολύ μικρή αύξηση πυκνότητας, προσαρμογή μεταβολισμού)· 2) φάση εκθετικής αύξησης (ταχύτατη αύξηση πυκνότητας κυττάρων)· 3) φάση πτωτικής τάσης του ρυθμού αύξησης (πτώση λόγω δυσμενών παραμέτρων)· 4) στατική φάση (ισορροπία ρυθμού αύξησης και περιοριστικών παραγόντων, σταθερή πυκνότητα)· 5) φάση κατάρρευσης (εξάντληση θρεπτικών, ταχεία μείωση πυκνότητας, κατάρρευση της καλλιέργειας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το σοβαρό πρόβλημα της μόλυνσης μιας μονοκαλλιέργειας φυτοπλαγκτού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μόλυνση μιας μονοκαλλιέργειας φυτοπλαγκτού με βακτήρια, πρωτόζωα ή άλλο είδος φύκους/ζωοπλαγκτού (ανταγωνιστές ή καταβροχθιστές του καλλιεργούμενου είδους) αποτελεί σοβαρότατο πρόβλημα. Οι συνήθεις πηγές μόλυνσης είναι η αρχική καλλιέργεια, το χρησιμοποιούμενο θαλασσινό νερό, ο παρεχόμενος συμπιεσμένος αέρας, ο αέρας του εξωτερικού περιβάλλοντος και το ίδιο το δοχείο καλλιέργειας. Για την αποφυγή της είναι απαραίτητη η αποστείρωση του θαλασσινού νερού (φυσικές ή χημικές μεθόδους, συνηθέστερα με υπεριώδη ακτινοβολία UV για μεγάλες μάζες νερού), η διήθηση του παρεχόμενου ατμοσφαιρικού αέρα και η αποστείρωση των δοχείων/δεξαμενών καλλιέργειας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορεί να γίνει μαζική καλλιέργεια τροχοζώων;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μαζική καλλιέργεια τροχοζώων γίνεται συνήθως σε δεξαμενές εσωτερικών εγκαταστάσεων, με τροφή μαγιά, φυτοπλαγκτόν, συνδυασμό των δύο ή τεχνητή τροφή. Ως προς τη διαχείριση του όγκου, ακολουθούνται δύο βασικές προσεγγίσεις: είτε διατήρηση σταθερού όγκου νερού με αύξηση της πυκνότητας των τροχοζώων, είτε διατήρηση σταθερής πυκνότητας με σταδιακή αύξηση του τελικού όγκου νερού. Το νερό πρέπει να φιλτράρεται/αποστειρώνεται πριν χρησιμοποιηθεί και τα τροχόζωα να απολυμαίνονται πριν την εισαγωγή τους· για αποφυγή μόλυνσης, η εκτροφή ξεκινά με άτομα από μικρούς ελεγχόμενους πληθυσμούς (όχι από άλλες μαζικές εκτροφές).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα προτερήματα που προκύπτουν από τη χρήση αποκελυφωμένων κύστεων Artemia;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κύστεις της Artemia μπορεί να αποτελούν σημαντική πηγή παθογενών βακτηρίων, τα οποία μεταφέρονται στους ναυπλίους που εκκολάπτονται και μπορούν να προκαλέσουν μεγάλη θνησιμότητα στους εκτρεφόμενους οργανισμούς που θα τραφούν με αυτούς. Η απλή απολύμανση δεν είναι πάντα αποτελεσματική, γι' αυτό εφαρμόζεται η αποκελύφωση: το σκληρό περίβλημα (κέλυφος) της κύστης διαλύεται και παραμένει μόνο το εσωτερικό περιεχόμενο. Το κύριο προτέρημα είναι η σημαντική μείωση του κινδύνου μόλυνσης από παθογόνα βακτήρια που φέρει το κέλυφος, με αποτέλεσμα μικρότερη θνησιμότητα στους οργανισμούς που τρέφονται με τους ναυπλίους και ασφαλέστερη/καθαρότερη τελική τροφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Να αντιστοιχίσετε τους όρους που αναγράφονται στη στήλη Ι με τις έννοιες ή τις φράσεις που αναγράφονται στη στήλη ΙΙ. Γράψτε δίπλα από κάθε γράμμα της στήλης Ι τον αριθμό που ταιριάζει από τη στήλη ΙΙ. Στήλη Ι: Α. φυτοπλαγκτόν, Β. μετάζωο, Γ. Artemia salina. Στήλη ΙΙ: 1. αποκελυφωμένες κύστεις, 2. διάτομα, 3. τροχόζωο, 4. οστρακοειδή.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Α → 2 (το φυτοπλαγκτόν περιλαμβάνει είδη Διατόμων, δηλαδή τα διάτομα είναι μια κατηγορία φυτοπλαγκτού). Β → 3 (το τροχόζωο είναι το χαρακτηριστικό παράδειγμα μετάζωου που αναφέρεται στο κεφάλαιο — «τα τροχόζωα είναι τα μικρότερα μετάζωα»). Γ → 1 (η Artemia salina διατίθεται/επεξεργάζεται σε (αποκελυφωμένες) κύστεις). Η επιλογή 4 (οστρακοειδή) είναι περισπασμός και δεν αντιστοιχεί σε καμία από τις τρεις έννοιες της στήλης Ι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Κυκλώστε την ένδειξη Σ ή Λ δίπλα σε κάθε πρόταση, ανάλογα με το αν το νόημά της είναι Σωστό ή Λάθος: i. Οι νύμφες των ευρύαλων ειδών ιχθύων έχουν απεριόριστη δυνατότητα χώνεψης τροφής. ii. Όλα τα είδη του φυτοπλαγκτού δεν είναι ικανά να υποστηρίξουν την ανάπτυξη και επιβίωση κάθε εκτρεφόμενου οργανισμού. iii. Η τέταρτη φάση ανάπτυξης μιας καλλιέργειας φυτοπλαγκτού είναι αυτή της εκθετικής αύξησης. iv. Το κλειδί για την επιτυχή διατήρηση μιας καλλιέργειας φυτοπλαγκτού είναι η διατήρησή της στη δεύτερη φάση ανάπτυξης. v. Τα τροχόζωα αναπαράγονται συνήθως με παρθενογένεση (μονογονική αναπαραγωγή). vi. Η διάρκεια ζωής των εκτρεφόμενων τροχοζώων είναι μερικών ημερών. vii. Η γαρίδα της άλμης είναι ένα μικρό καρκινοειδές το οποίο έχει μικρότερο μέγεθος από τα τροχόζωα. viii. Το θαλάσσιο φυτοπλαγκτόν είναι πολύ ευαίσθητο στις μεταβολές της αλατότητας. ix. Η επιλογή της ιδανικής θερμοκρασίας για την εκτροφή των τροχοζώων εξαρτάται από το είδος τροχοζώων που εκτρέφεται. x. Η γαρίδα της άλμης διατίθεται σε κύστεις οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν σημαντική πηγή παθογενών βακτηρίων. xi. Για τον εμπλουτισμό της Artemia μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλα θρεπτικά συστατικά όπως βιταμίνες και χρωστικές.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) i. Λ (έχουν περιορισμένη, όχι απεριόριστη, δυνατότητα χώνεψης). ii. Σ. iii. Λ (η τέταρτη φάση είναι η στατική φάση· η εκθετική αύξηση είναι η δεύτερη). iv. Σ. v. Σ. vi. Σ. vii. Λ (η γαρίδα της άλμης έχει μεγαλύτερο, όχι μικρότερο, μέγεθος από τα τροχόζωα). viii. Λ (τα επιλεγμένα είδη φυτοπλαγκτού χαρακτηρίζονται από προσαρμοστικότητα, όχι από υπερβολική ευαισθησία στην αλατότητα). ix. Σ. x. Σ. xi. Σ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες πρέπει να καθορίζονται σωστά για την επιτυχία της εκκόλαψης μεγάλων ποσοτήτων κύστεων της Artemia;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την επιτυχία της εκκόλαψης μεγάλων ποσοτήτων κύστεων Artemia πρέπει να καθορίζονται σωστά: 1) ο τρόπος συγκομιδής των κύστεων, 2) η επεξεργασία τους (καθαρισμός, ξήρανση, τυχόν αποκελύφωση), 3) οι συνθήκες αποθήκευσής τους και 4) οι τεχνικές εκκόλαψης — μεταξύ των οποίων η παροχή δυνατού φωτεινού ερεθίσματος (περίπου 2000 lux στην επιφάνεια του νερού) και η χρήση κατάλληλων δεξαμενών (κυλινδροκωνικών, με παροχή συμπιεσμένου αέρα από τον πυθμένα — όχι κυλινδρικών ή τετράγωνων, που είναι ακατάλληλες).
Κριτήρια αξιολόγησης: