Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η εκτροφή του κεφάλου (σελ. 206-207) – ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η εκτροφή του κεφάλου

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τα μορφολογικά/βιολογικά χαρακτηριστικά του κεφάλου, τον εμπλουτισμό εσωτερικών υδάτων, την πυκνότητα εκτροφής και τα συστήματα εκτροφής, την πολυκαλλιέργεια, το αυγοτάραχο και την τεχνική αλίευσης.

Συμπλήρωση κενών: χαρακτηριστικά και οικολογία του κεφάλου

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις, να επιλέξετε τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται και να συμπληρώσετε τα κενά, αφού τις βάλετε στην κατάλληλη πτώση. α) Ο κέφαλος είναι ένα …….. (αντέχει σε θερμοκρασιακές μεταβολές), και …….. είδος. Ο γόνος επιστρέφει στα υφάλμυρα νερά και στις εκβολές των ποταμών για να βρει …….. για την ανάπτυξή του και…….. θερμοκρασίες ανάπτυξης. β) Τα ώριμα ωάρια εξέρχονται …….. από τον γεννητικό πόρο με την παραμικρή πίεση των κοιλιακών τοιχωμάτων, είναι …….., …….. και φέρουν μία σταγόνα λαδιού. γ) Αν ο πυθμένας του χωμάτινου υδροστάσιου είναι …….. σε …….. ύλη και η παραγωγή …….. οργανισμών θα είναι υψηλή. Ο κέφαλος είναι παμφάγος οργανισμός και η ανάπτυξή του εξαρτάται …….. από την παραγωγικότητα των …….. υδροστασίων. δ) Οι τεχνητές τροφές που χορηγούνται στις νύμφες του κεφάλου, θα πρέπει, να έχουν …….. ταχύτητα βύθισης. Έτσι, οι νύμφες του κεφάλου οι οποίες δεν έχουν τη δυνατότητα …….. κολύμβησης, έχουν το χρόνο να καταναλώσουν όσο το δυνατόν …….. τροφή.

Απάντηση:

• 8.1. «Είναι ένα ευρύθερμο (αντέχει θερμοκρασιακές μεταβολές από 4 έως 32 °C) και ευρύαλο είδος...» «Ο γόνος επιστρέφει στα υφάλμυρα νερά και στις εκβολές των ποταμών για να βρει τροφή για την ανάπτυξή του και καλύτερες θερμοκρασίες.»
• 8.2. «Τα ώριμα ωάρια εξέρχονται εύκολα από το γεννητικό πόρο με την παραμικρή πίεση των κοιλιακών τοιχωμάτων, είναι διαφανή, στρογγυλά και φέρουν μία σταγόνα λαδιού.»
• 8.3.2. «...αν ο πυθμένας του χωμάτινου υδροστάσιου είναι πλούσιος σε οργανική ύλη, η παραγωγή φυτικών οργανισμών θα είναι υψηλή...» 8.3.2.1. «Ο κέφαλος είναι παμφάγος οργανισμός και η ανάπτυξή του εξαρτάται άμεσα από την παραγωγικότητα των χωμάτινων υδροστασίων.»
• 8.4. «Οι τεχνητές τροφές που χορηγούνται στις νύμφες του κεφάλου θα πρέπει να είναι ελκυστικές... και μικρή ταχύτητα βύθισης. Έτσι, οι νύμφες του κεφάλου, οι οποίες δεν έχουν τη δυνατότητα γρήγορης κολύμβησης, έχουν το χρόνο να καταναλώσουν όσο το δυνατόν περισσότερη τροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Ο κέφαλος είναι ένα ευρύθερμο (αντέχει σε θερμοκρασιακές μεταβολές), και ευρύαλο είδος. Ο γόνος επιστρέφει στα υφάλμυρα νερά και στις εκβολές των ποταμών για να βρει τροφή για την ανάπτυξή του και καλύτερες θερμοκρασίες ανάπτυξης. β) Τα ώριμα ωάρια εξέρχονται εύκολα από τον γεννητικό πόρο με την παραμικρή πίεση των κοιλιακών τοιχωμάτων, είναι διαφανή, στρογγυλά και φέρουν μία σταγόνα λαδιού. γ) Αν ο πυθμένας του χωμάτινου υδροστάσιου είναι πλούσιος σε οργανική ύλη και η παραγωγή φυτικών οργανισμών θα είναι υψηλή. Ο κέφαλος είναι παμφάγος οργανισμός και η ανάπτυξή του εξαρτάται άμεσα από την παραγωγικότητα των χωμάτινων υδροστασίων. δ) Οι τεχνητές τροφές που χορηγούνται στις νύμφες του κεφάλου θα πρέπει να έχουν μικρή ταχύτητα βύθισης. Έτσι, οι νύμφες του κεφάλου, οι οποίες δεν έχουν τη δυνατότητα γρήγορης κολύμβησης, έχουν το χρόνο να καταναλώσουν όσο το δυνατόν περισσότερη τροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• α) ευρύθερμο, ευρύαλο, τροφή, καλύτερες — β) εύκολα, διαφανή, στρογγυλά — γ) πλούσιος, οργανική, φυτικών, άμεσα, χωμάτινων — δ) μικρή, γρήγορης, περισσότερη
• Προσοχή: η ανάπτυξη του κεφάλου εξαρτάται άμεσα (όχι έμμεσα) από την παραγωγικότητα των υδροστασίων, και η παραγωγή που αυξάνεται είναι των φυτικών οργανισμών

Ο κέφαλος ως είδος εμπλουτισμού εσωτερικών υδάτων

Ερώτηση: Γιατί ο κέφαλος αποτελεί καλό είδος για τον εμπλουτισμό των εσωτερικών υδάτων; Τι επιτυγχάνουμε με αυτό;

Απάντηση:

• 8.1. «Παράλληλα, ο κέφαλος αποτελεί ένα πολύ καλό είδος για εμπλουτισμούς εσωτερικών υδάτων, γιατί αναπτύσσεται γρήγορα και δεν αναπαράγεται. Κατά συνέπεια, ενώ επιτυγχάνονται η τόνωση και η αξιοποίηση των φυσικών υδάτινων οικοσυστημάτων δεν υπάρχει κίνδυνος μείωσης της βιοποικιλότητάς τους από πιθανή διασταύρωση των ενδημικών ειδών με τον κέφαλο ή την ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού του.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κέφαλος είναι πολύ καλό είδος για εμπλουτισμούς εσωτερικών υδάτων, γιατί αναπτύσσεται γρήγορα και δεν αναπαράγεται σε αυτά. Με τον εμπλουτισμό επιτυγχάνονται η τόνωση και η αξιοποίηση των φυσικών υδάτινων οικοσυστημάτων, χωρίς κίνδυνο μείωσης της βιοποικιλότητάς τους, αφού δεν υπάρχει πιθανότητα διασταύρωσης των ενδημικών ειδών με τον κέφαλο ούτε ανεξέλεγκτης αύξησης του πληθυσμού του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Γρήγορη ανάπτυξη + δεν αναπαράγεται → τόνωση και αξιοποίηση των οικοσυστημάτων χωρίς κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα

Παράγοντες πυκνότητας εκτροφής στα υδροστάσια

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες ρυθμίζουν την πυκνότητα εκτροφής στα υδροστάσια;

Απάντηση:

• 8.3.2. «Η πυκνότητα εκτροφής στα υδροστάσια εξαρτάται από τη θερμοκρασία του νερού, τη συγκέντρωση του διαλυμένου στο νερό οξυγόνου, καθώς και από το σύστημα που θα εφαρμόσουμε, εκτατικό, ημιεντατικό ή εντατικό.»
• «Η πυκνότητα τοποθέτησης των ατόμων εξαρτάται επίσης από το εάν πρόκειται να εκτραφούν στο ίδιο υδροστάσιο αποκλειστικά άτομα κεφάλου ή και άτομα άλλων ειδών, με άλλες τροφικές ανάγκες... Άλλη, δηλαδή, είναι η πυκνότητα εκτροφής στην πολυκαλλιέργεια και άλλη στη μονοκαλλιέργεια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πυκνότητα εκτροφής στα υδροστάσια εξαρτάται από τη θερμοκρασία του νερού, τη συγκέντρωση του διαλυμένου στο νερό οξυγόνου και το σύστημα εκτροφής που θα εφαρμοστεί (εκτατικό, ημιεντατικό ή εντατικό). Εξαρτάται επίσης από το αν θα εκτραφούν στο υδροστάσιο μόνο κέφαλοι (μονοκαλλιέργεια) ή και άλλα είδη με διαφορετικές τροφικές ανάγκες (πολυκαλλιέργεια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θερμοκρασία νερού, διαλυμένο οξυγόνο, σύστημα εκτροφής — επίσης μονοκαλλιέργεια ή πολυκαλλιέργεια

Πυκνότητα εκτροφής στο εκτατικό σύστημα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πυκνότητα εκτροφής (του κεφάλου) στο εκτατικό σύστημα;

Απάντηση:

• 8.3.2. «Στο εκτατικό σύστημα εκτροφής, δεδομένου ότι ο κέφαλος είναι παμφάγος, καθοριστικό παράγοντα για τον αριθμό των εκτρεφόμενων ατόμων αποτελεί η παραγωγικότητα του ίδιου του υδροστάσιου. Η παραγωγικότητα θα καθορίσει τον αριθμό των ατόμων που θα εκτραφούν, θα διαμορφώσει το ρυθμό ανάπτυξης και θα συντελέσει στην επιτυχία ή όχι της εκτροφής.»
• «Έτσι, αν ο πυθμένας του χωμάτινου υδροστάσιου είναι πλούσιος σε οργανική ύλη, η παραγωγή φυτικών οργανισμών θα είναι υψηλή και, κατά συνέπεια, και η δυνατότητα να τοποθετηθούν και να εκτραφούν με επιτυχία πολλά άτομα κεφάλου θα είναι μεγαλύτερη.» «Σε εκτατικές εκτροφές κεφάλου σε εύφορα χωμάτινα υδροστάσια... η παραγωγή ανά στρέμμα μπορεί να φτάσει τα 100 Kg.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο εκτατικό σύστημα, επειδή ο κέφαλος είναι παμφάγος, καθοριστικός παράγοντας για τον αριθμό των ατόμων που θα εκτραφούν είναι η παραγωγικότητα του ίδιου του υδροστασίου. Αυτή καθορίζει τον αριθμό των ατόμων, διαμορφώνει τον ρυθμό ανάπτυξης και συντελεί στην επιτυχία ή όχι της εκτροφής. Αν ο πυθμένας είναι πλούσιος σε οργανική ύλη, η παραγωγή φυτικών οργανισμών είναι υψηλή και μπορούν να εκτραφούν με επιτυχία περισσότερα άτομα. Χρειάζεται συνεχής έλεγχος της επάρκειας της φυσικής τροφής του πυθμένα και, αν διαπιστωθεί έλλειψη, χορηγείται συμπληρωματική τροφή. Σε εύφορα χωμάτινα υδροστάσια η παραγωγή μπορεί να φτάσει τα 100 Kg ανά στρέμμα (στις τροπικές περιοχές πάνω από 250 Kg).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Στο εκτατικό σύστημα η πυκνότητα καθορίζεται από την παραγωγικότητα του υδροστασίου (πλούσιος σε οργανική ύλη πυθμένας → περισσότερα άτομα)

Πολυκαλλιέργεια στην Ελλάδα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μέθοδο της πολυκαλλιέργειας και πώς γίνεται στην Ελλάδα;

Απάντηση:

• 8.3.2. «Η μέθοδος της πολυκαλλιέργειας στηρίζεται στη χρησιμοποίηση από τους εκτρεφόμενους οργανισμούς όλων των τροφικών επιπέδων που αναπτύσσονται σε ένα υδροστάσιο. Στην περίπτωση, δηλαδή, που δύο ή περισσότερα είδη δεν είναι ανταγωνιστές τροφής, μπορούμε με την παράλληλη εκτροφή τους να αξιοποιήσουμε τόσο το διαθέσιμο νερό όσο και το σύνολο της τροφής που παράγεται στο υδροστάσιο.»
• «Στην Ελλάδα, σε ορισμένες περιοχές εκτρέφονται τσιπούρες ή λαβράκια σε υφάλμυρα νερά χωμάτινων υδροστασίων. Τα είδη αυτά είναι σαρκοφάγα και κατά συνέπεια δεν αξιοποιούν τη φυσική παραγωγικότητα του υδροστάσιου... Αντίθετα, ο κέφαλος μπορεί να αξιοποιήσει την παραγωγή αυτή και να εκτραφεί με επιτυχία με την τσιπούρα και πολύ λιγότερο με το λαβράκι, επειδή το δεύτερο είναι ένα κατεξοχήν σαρκοφάγο και επιθετικό είδος.»
• «Στην περίπτωση κοινής εκτροφής, ο ιχθυοτρόφος αποκτά ένα επιπρόσθετο κέρδος, αφού με την αλίευση της τσιπούρας στο εμπορεύσιμο μέγεθος των 350 g/άτομο ο κέφαλος μπορεί να έχει ξεπεράσει σε βάρος το ένα κιλό και να διατεθεί σε πολύ ικανοποιητική τιμή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πολυκαλλιέργεια είναι η παράλληλη εκτροφή δύο ή περισσότερων ειδών στο ίδιο υδροστάσιο. Στηρίζεται στη χρησιμοποίηση όλων των τροφικών επιπέδων που αναπτύσσονται στο υδροστάσιο: όταν τα είδη δεν είναι ανταγωνιστές τροφής, αξιοποιούνται τόσο το διαθέσιμο νερό όσο και το σύνολο της τροφής που παράγεται. Στην Ελλάδα, σε ορισμένες περιοχές εκτρέφονται τσιπούρες ή λαβράκια σε υφάλμυρα νερά χωμάτινων υδροστασίων· τα είδη αυτά είναι σαρκοφάγα και δεν αξιοποιούν τη φυσική παραγωγικότητα του υδροστασίου. Ο κέφαλος την αξιοποιεί και εκτρέφεται με επιτυχία μαζί με την τσιπούρα, πολύ λιγότερο με το λαβράκι (κατεξοχήν σαρκοφάγο και επιθετικό είδος). Ο ιχθυοτρόφος έχει επιπρόσθετο κέρδος, αφού όταν η τσιπούρα φτάσει το εμπορεύσιμο μέγεθος των 350 g ο κέφαλος μπορεί να έχει ξεπεράσει το ένα κιλό και να διατεθεί σε πολύ ικανοποιητική τιμή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πολυκαλλιέργεια = είδη που δεν ανταγωνίζονται για τροφή· στην Ελλάδα κέφαλος μαζί με τσιπούρα σε υφάλμυρα χωμάτινα υδροστάσια (πολύ λιγότερο με λαβράκι)

Το αυγοτάραχο ως προϊόν προστιθέμενης αξίας

Ερώτηση: Ποιο προϊόν επιφέρει πρόσθετη αξία στην εκτροφή του κεφάλου; Ποια η επεξεργασία του;

Απάντηση:

• 8.5. «Το μόνο προϊόν που επιφέρει πρόσθετη αξία στην εκτροφή κεφάλου είναι η παραγωγή και πώληση αυγοτάραχου, ενός παραδοσιακού εδέσματος που παράγεται από τις γονάδες γεννητικά ώριμων θηλυκών ατόμων, τις μπάφες όπως τις ονομάζουμε. Μετά την αφαίρεση των γονάδων γίνεται ειδική επεξεργασία για την ξήρανση και τη συντήρησή τους και, τέλος, περιβάλλονται με κερί.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μόνο προϊόν που επιφέρει πρόσθετη αξία στην εκτροφή του κεφάλου είναι το αυγοτάραχο, παραδοσιακό έδεσμα που παράγεται από τις γονάδες (ωοθήκες) γεννητικά ώριμων θηλυκών ατόμων, των «μπάφων». Μετά την αφαίρεση των γονάδων γίνεται ειδική επεξεργασία για την ξήρανση και τη συντήρησή τους και, τέλος, περιβάλλονται με κερί. Το αυγοτάραχο μπορεί να πωληθεί σε ιδιαίτερα υψηλή τιμή, ανάλογα με το μέγεθος και την ποιότητά του, και να αποφέρει σημαντικά κέρδη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αυγοτάραχο από τις γονάδες των μπάφων: αφαίρεση → ξήρανση/συντήρηση → επικάλυψη με κερί

Τεχνική αλίευσης του κεφάλου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την τεχνική αλίευσης του κεφάλου;

Απάντηση:

• 8.5. «Η τεχνική της αλίευσης εξαρτάται άμεσα από τις ιδιαιτερότητες της εκτροφής, τη διάταξη των υδροστασίων και το διαθέσιμο χώρο. Όταν αλιεύεται μέρος της παραγωγής ενός υδροστάσιου, είναι αναπόφευκτη η χρήση διχτυών και αποχών. Στην περίπτωση αυτή, τα ψάρια συνωστίζονται, τραυματίζονται και χάνουν σημαντικό αριθμό από τα λέπια τους.»
• «Ως εναλλακτική λύση, πολλοί παραγωγοί εφάρμοσαν την ολική εκκένωση των υδροστασίων... Η επαφή και η παραμονή του κεφάλου στο χωμάτινο πυθμένα πιστεύεται ότι υποβαθμίζουν την ποιότητα και κυρίως τη γεύση του.»
• «Η τεχνική αλίευσης που προτάθηκε προβλέπει την κατασκευή μικρής τσιμεντένιας δεξαμενής παράπλευρα στο υδροστάσιο εκτροφής. Η στάθμη του νερού στο υδροστάσιο... αφήνεται να πέσει αρκετά χαμηλά και τότε δημιουργείται ροή νερού από τη δεξαμενή προς το υδροστάσιο. Ο κέφαλος έχει την τάση να κολυμπά... αντίθετα από τη ροή του νερού, με συνέπεια πολύ γρήγορα να εισέρχεται και να συγκεντρώνεται στη δεξαμενή αλίευσης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τεχνική αλίευσης εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες της εκτροφής, τη διάταξη των υδροστασίων και τον διαθέσιμο χώρο. Όταν αλιεύεται μέρος της παραγωγής χρησιμοποιούνται δίχτυα και απόχες, οπότε τα ψάρια συνωστίζονται, τραυματίζονται και χάνουν λέπια· αλλοιώνεται έτσι η εμφάνισή τους και μειώνεται η τιμή πώλησης. Η ολική εκκένωση του υδροστασίου δεν έλυσε το πρόβλημα, γιατί η παραμονή του κεφάλου στον χωμάτινο πυθμένα πιστεύεται ότι υποβαθμίζει την ποιότητα και κυρίως τη γεύση του. Η τεχνική που προτάθηκε προβλέπει μικρή τσιμεντένια δεξαμενή δίπλα στο υδροστάσιο: η στάθμη του υδροστασίου κατεβαίνει αρκετά, δημιουργείται ροή νερού από τη δεξαμενή προς το υδροστάσιο και ο κέφαλος, που κολυμπά αντίθετα από τη ροή, εισέρχεται γρήγορα και συγκεντρώνεται στη δεξαμενή αλίευσης· η τεχνική εφαρμόζεται ευκολότερα όταν αξιοποιείται η κίνηση του νερού λόγω της παλίρροιας. Στις ημιεντατικές και εντατικές εκτροφές η χορήγηση τροφής σταματά ένα ή δύο 24ωρα πριν από την αλίευση και τα ψάρια θανατώνονται ακαριαία σε δεξαμενή με παγωμένο νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δίχτυα/απόχες και ολική εκκένωση υποβαθμίζουν την ποιότητα· προτεινόμενη τεχνική: παράπλευρη τσιμεντένια δεξαμενή και ροή νερού, αφού ο κέφαλος κολυμπά αντίθετα από τη ροή

Σωστό ή Λάθος: βιολογία και εκτροφή του κεφάλου

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις κυκλώστε την ένδειξη Σ ή Λ δίπλα σε καθεμία ανάλογα εάν το νόημά της είναι αντίστοιχα Σωστό ή Λάθος.: i. Η βασική αιτία της αντίστροφης μεταναστευτικής κίνησης των ιχθυδίων του κεφάλου είναι η ανάγκη εξεύρεσης άφθονης και κατάλληλης τροφής. ii. Ο κέφαλος παρουσιάζει μικρή ανθεκτικότητα στις μεταβολές της αλατότητας. iii. Ο κέφαλος είναι ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας του νερού. iv. Η ανάπτυξη του κεφάλου είναι ταχύτερη στα θαλασσινά νερά από τα γλυκά και υφάλμυρα. v. Σε πολλές λιμνοθάλασσες γίνεται χρήση ανόργανων ουσιών για την αύξηση της παραγωγικότητάς τους. vi. Ο κέφαλος ανήκει στα είδη που απολαμβάνουν υψηλές και σταθερές τιμές στην αγορά. vii. Η τεχνητή τροφή θα πρέπει να έχει παρασκευαστεί με σύγχρονη τεχνολογία ώστε να μην αποσυντίθεται πριν από την κατανάλωσή της. viii. Στις ημιεντατικές και εντατικές εκτροφές προσφέρεται τροφή υπό μορφή συμπήκτων. ix. Στα ψάρια (κεφάλους) εφαρμόζεται διαλογή ανάλογα με το μέγεθος και τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά.

Απάντηση:

• 8.3.1. «Η βασική αιτία αυτής της αντίστροφης μεταναστευτικής κίνησης είναι η ανάγκη εξεύρεσης άφθονης και κατάλληλης τροφής.» (i: Σ) «...ο κέφαλος παρουσιάζει μεγάλη ανθεκτικότητα στις μεταβολές της αλατότητας, αλλά είναι ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας του νερού.» (ii: Λ, iii: Σ)
• 8.3.2. «Η ανάπτυξη του κεφάλου είναι ταχύτερη στα γλυκά και υφάλμυρα νερά από τα θαλασσινά.» (iv: Λ) Περίληψη. «Σε πολλές λιμνοθάλασσες γίνεται χρήση οργανικών ουσιών για την αύξηση της παραγωγικότητάς τους.» (v: Λ)
• 8.3.3. «Ο κέφαλος ανήκει στα είδη που δεν απολαμβάνουν υψηλές και σταθερές τιμές στην αγορά.» (vi: Λ)
• 8.4. «...η τεχνητή τροφή θα πρέπει να έχει παρασκευαστεί με σύγχρονη τεχνολογία ώστε να μην αποσυντίθεται πριν από την κατανάλωσή της.» (vii: Σ) «Στις ημιεντατικές και εντατικές εκτροφές προσφέρεται συμπληρωματική τροφή υπό μορφή συμπήκτων.» (viii: Σ)
• 8.5. «Στη συνέχεια, στα ψάρια, εφαρμόζεται διαλογή ανάλογα με το μέγεθος και τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά...» (ix: Σ)

Σύνοψη: (ενδεικτική) i) Σ. ii) Λ — ο κέφαλος παρουσιάζει μεγάλη ανθεκτικότητα στις μεταβολές της αλατότητας. iii) Σ — είναι ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας του νερού. iv) Λ — η ανάπτυξή του είναι ταχύτερη στα γλυκά και υφάλμυρα νερά από τα θαλασσινά. v) Λ — σε πολλές λιμνοθάλασσες γίνεται χρήση οργανικών (όχι ανόργανων) ουσιών. vi) Λ — ο κέφαλος δεν απολαμβάνει υψηλές και σταθερές τιμές στην αγορά. vii) Σ. viii) Σ. ix) Σ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• i-Σ, ii-Λ, iii-Σ, iv-Λ, v-Λ, vi-Λ, vii-Σ, viii-Σ, ix-Σ
• Προσοχή: ο κέφαλος χαρακτηρίζεται ευρύθερμος, όμως για τη σύλληψη και μεταφορά του γόνου το βιβλίο τονίζει ότι είναι ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας του νερού