Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Η υδατοκαλλιέργεια ως επιχειρηματική δραστηριότητα (σελ. 311) – ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13: Η υδατοκαλλιέργεια ως επιχειρηματική δραστηριότητα

Ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου για τους στόχους ανάπτυξης, τα κριτήρια αδειοδότησης, τα οφέλη και τους λόγους αντιπαράθεσης γύρω από την εγκατάσταση μονάδων υδατοκαλλιέργειας, καθώς και τις μελλοντικές προοπτικές συνεισφοράς του κλάδου.

Στόχοι ανάπτυξης/λειτουργίας μονάδων υδατοκαλλιέργειας

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι για την ανάπτυξη και τη λειτουργία των μονάδων υδατοκαλλιεργειών στη χώρα μας;

Απάντηση:

• §13.1. «Οι βασικές αρχές της πολιτικής και της νομοθεσίας για την ανάπτυξη και τη λειτουργία των μονάδων υδατοκαλλιέργειας έχουν τους ακόλουθους στόχους:»
• Την ανάπτυξη της εγχώριας τεχνολογίας.
• Την αύξηση της ζήτησης των παραγόμενων προϊόντων.
• Το σεβασμό και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος σε θαλάσσιες και χερσαίες περιοχές όπου αναπτύσσονται οι υδατοκαλλιέργειες.
• Τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, που μεταξύ των άλλων συμβάλλουν στη συγκράτηση του νησιωτικού πληθυσμού στις εστίες τους.
• Την προστασία των εργαζομένων αλλά και των επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στις υδατοκαλλιέργειες.
• Την ασφάλεια και την προστασία του καταναλωτή που καταναλίσκει τα προϊόντα των υδατοκαλλιεργειών με τη θέσπιση όρων υγειονομικού ελέγχου.
• Τη βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου, αφού περίπου το 70% των παραγόμενων υδατοκαλλιεργητικών προϊόντων εξάγεται σε χώρες εντός και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στόχοι της πολιτικής και της νομοθεσίας για τις μονάδες υδατοκαλλιέργειας είναι: η ανάπτυξη της εγχώριας τεχνολογίας· η αύξηση της ζήτησης των παραγόμενων προϊόντων· ο σεβασμός και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος· η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας (που συμβάλλουν και στη συγκράτηση του νησιωτικού πληθυσμού)· η προστασία των εργαζομένων και των επιχειρηματιών· η ασφάλεια και η προστασία του καταναλωτή με όρους υγειονομικού ελέγχου· και η βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου, αφού περίπου το 70% των προϊόντων εξάγεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Επτά στόχοι: τεχνολογία, ζήτηση, περιβάλλον, θέσεις εργασίας, προστασία εργαζομένων/επιχειρηματιών, προστασία καταναλωτή, εμπορικό ισοζύγιο.

Κριτήρια αδειοδότησης μονάδας υδατοκαλλιέργειας

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικότερα κριτήρια καταλληλότητας για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας μονάδας υδατοκαλλιέργειας;

Απάντηση:

• §13.2. «Τα βασικότερα κριτήρια καταλληλότητας για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας μονάδας υδατοκαλλιέργειας είναι:»
• Η ύπαρξη κατάλληλου χώρου.
• Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων - Μ.Π.Ε.
• Η ποιότητα και ποσότητα του νερού (για μονάδες σε χερσαίες εγκαταστάσεις).
• Το βάθος του θαλάσσιου πυθμένα (για μονάδες σε κλουβιά).
• Η δυνατότητα οικονομικής βιωσιμότητας της μονάδας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα βασικότερα κριτήρια καταλληλότητας είναι: η ύπαρξη κατάλληλου χώρου, η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Μ.Π.Ε.), η ποιότητα και ποσότητα του νερού (για χερσαίες μονάδες), το βάθος του θαλάσσιου πυθμένα (για μονάδες σε κλουβιά) και η δυνατότητα οικονομικής βιωσιμότητας της μονάδας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας εκδίδεται από τις Υπηρεσίες Αλιείας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και ισχύει βασικά για 10 χρόνια με δυνατότητα ανανέωσης.

Οφέλη λειτουργίας μονάδων υδατοκαλλιέργειας

Ερώτηση: Γράψτε τρία οφέλη για τη χώρα μας από τη λειτουργία μονάδων υδατοκαλλιεργειών.

Απάντηση:

• §13.3. Η αξία της ετήσιας παραγωγής ξεπέρασε τα 300 εκατ. ευρώ, «βελτιώνοντας έτσι τα οικονομικά μεγέθη στον τομέα της αλιείας μέσω εξαγωγών όσο λίγοι τομείς της πρωτογενούς παραγωγής».
• «οι ιχθυοκαλλιέργειες είναι ένας από τους λίγους τομείς όπου η χώρα μας κάνει εξαγωγή τεχνογνωσίας σε τρίτες χώρες».
• Απασχολούνται άμεσα και έμμεσα χιλιάδες εργαζόμενοι, και καλά καταρτισμένοι επιστήμονες, σε απομακρυσμένες από τα αστικά κέντρα περιοχές, συμβάλλοντας στην αποκέντρωση.
• Συμβάλλουν «στην εξισορρόπηση του ισοζυγίου προσφοράς-ζήτησης ιχθύων στη χώρα μας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, όπως και στην προσπάθεια μείωσης της υπεραλίευσης των ελληνικών θαλασσών».
• Εμπλουτίζονται τα εσωτερικά ύδατα (λίμνες, ποτάμια) με ιχθύδια από τους ιχθυογεννητικούς σταθμούς.
• «Ένα ακόμη όφελος … είναι η παραγωγή προϊόντων υψηλής διαιτητικής αξίας σε χαμηλές τιμές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά τρία οφέλη: 1) βελτίωση των οικονομικών μεγεθών της χώρας μέσω εξαγωγών (η αξία της ετήσιας παραγωγής ξεπέρασε τα 300 εκατ. ευρώ)· 2) δημιουργία θέσεων εργασίας για χιλιάδες εργαζόμενους και επιστήμονες σε απομακρυσμένες περιοχές, που συμβάλλει στην αποκέντρωση· 3) παραγωγή προϊόντων υψηλής διαιτητικής αξίας σε χαμηλές τιμές. Άλλα οφέλη από το βιβλίο: εξαγωγή τεχνογνωσίας σε τρίτες χώρες, εξισορρόπηση προσφοράς-ζήτησης ιχθύων όλο τον χρόνο και μείωση της υπεραλίευσης, εμπλουτισμός των εσωτερικών υδάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αρκούν τρία οφέλη από όσα αναφέρει το βιβλίο: εξαγωγές, εξαγωγή τεχνογνωσίας, θέσεις εργασίας/αποκέντρωση, ισοζύγιο προσφοράς-ζήτησης και μείωση υπεραλίευσης, εμπλουτισμός εσωτερικών υδάτων, φθηνά προϊόντα υψηλής διαιτητικής αξίας.

Λόγοι αντιπαράθεσης εγκατάστασης μονάδων

Ερώτηση: Γράψτε τρεις λόγους αντιπαράθεσης για την εγκατάσταση και λειτουργία μονάδων υδατοκαλλιεργειών στη χώρα μας.

Απάντηση:

• §13.3. «Ένα, λοιπόν, από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ιχθυοκαλλιέργειες στην Ελλάδα σήμερα είναι η επιφύλαξη της κοινής γνώμης και του καταναλωτικού κοινού για τον κλάδο γενικότερα και τα προϊόντα που παράγονται από αυτόν. Η κατάσταση αυτή οφείλεται κατά κύριο λόγο στη σύγκρουση συμφερόντων».
• «Μία από τις σημαντικότερες αντιπαραθέσεις είναι αυτή που αφορά στη διαχείριση των φυσικών πόρων»: οι χερσαίες μονάδες γλυκού νερού ανταγωνίζονται τη γεωργία και την κτηνοτροφία για εκτάσεις και νερό, οι μονάδες στη θάλασσα καταλαμβάνουν χώρους που χρησιμοποιούσαν οι αλιείς.
• Στον ανταγωνισμό με τον τουρισμό, στις μονάδες με πλωτούς ιχθυοκλωβούς καταλογίζεται η «οπτική ρύπανση», που κατά τους θιγόμενους μειώνει την αξία και την ελκυστικότητα των γειτονικών ξενοδοχειακών επιχειρήσεων.
• «Η ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος που προέρχεται από τις ιχθυοκαλλιέργειες αποτελεί επίσης έναν πρόσθετο παράγοντα αντιπαράθεσης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις λόγοι αντιπαράθεσης: 1) η διαχείριση των φυσικών πόρων — οι χερσαίες μονάδες ανταγωνίζονται τη γεωργία και την κτηνοτροφία για εκτάσεις και καλής ποιότητας νερό, ενώ οι θαλάσσιες μονάδες καταλαμβάνουν χώρους των αλιέων· 2) ο ανταγωνισμός με τον τουρισμό, όπου στους πλωτούς ιχθυοκλωβούς καταλογίζεται «οπτική ρύπανση»· 3) η ρύπανση του υδάτινου περιβάλλοντος από τα θρεπτικά συστατικά που απελευθερώνονται κατά την εκτροφή. Γενικότερα υπάρχει επιφύλαξη της κοινής γνώμης, που οφείλεται κυρίως στη σύγκρουση συμφερόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το βιβλίο σημειώνει ότι ο ισχυρισμός της «οπτικής ρύπανσης» είναι αβάσιμος και ότι σημαντική αύξηση θρεπτικών συστατικών κοντά στις μονάδες δεν έχει εντοπισθεί· ευτροφισμός δεν αποκλείεται μόνο σε κλειστούς κόλπους με βραδεία ανανέωση νερού, γι' αυτό η σωστή επιλογή θέσης είναι καθοριστική.

Μελλοντική συνεισφορά υδατοκαλλιεργειών

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο μπορούν να συνεισφέρουν στη χώρα μας οι υδατοκαλλιέργειες μελλοντικά;

Απάντηση:

• §13.3. Ο FAO προβλέπει αύξηση της κατανάλωσης ιχθύων από 16 σε 20 κιλά ανά άτομο έως το 2030· επειδή η αλιεία δεν μπορεί να παράγει πάνω από 100 εκατ. τόνους, το κενό των 50 έως 60 εκατ. τόνων τον χρόνο «προμηνύει για τον κλάδο των υδατοκαλλιεργειών μία λαμπρή άνθηση κατά τα προσεχή 30 έτη».
• «οι ιχθυοκαλλιέργειες αποτελούν τη βαριά βιομηχανία της Ελλάδας στον γεωτεχνικό τομέα, ενώ μπορούν να συντελέσουν δραστικά στην αποκέντρωση και την ορθολογική εκμετάλλευση απομακρυσμένων περιοχών».
• «Οι υδατοκαλλιέργειες είναι ένας κλάδος μέσω του οποίου εξειδικευμένοι Έλληνες επιστήμονες … μπορούν να συντελέσουν στην ισορροπημένη ανάπτυξη της χώρας, αξιοποιώντας τους υδάτινους πόρους και αναδεικνύοντας τη φυσική ελληνική κληρονομιά.»
• Προϋπόθεση: οι μελλοντικές κινήσεις να γίνουν «συντονισμένα και με σεβασμό στο περιβάλλον, στους εκτρεφόμενους ιχθύες, αλλά και στον καταναλωτή», ενώ είναι επιτακτική η αντικατάσταση σημαντικού ποσοστού του ιχθυάλευρου από εναλλακτικές πηγές πρωτεΐνης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μελλοντικά οι υδατοκαλλιέργειες μπορούν να καλύψουν μέρος της αυξανόμενης ζήτησης ιχθυηρών που η αλιεία δεν μπορεί να καλύψει. Ως η «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας στον γεωτεχνικό τομέα μπορούν να συντελέσουν δραστικά στην αποκέντρωση και στην ορθολογική εκμετάλλευση απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και στην ισορροπημένη ανάπτυξη της χώρας, αξιοποιώντας τους υδάτινους πόρους και αναδεικνύοντας τη φυσική ελληνική κληρονομιά, με παραγωγή υγιεινών και ασφαλών τροφίμων χωρίς υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η συνεισφορά προϋποθέτει συντονισμένες κινήσεις με σεβασμό στο περιβάλλον, στους εκτρεφόμενους ιχθύες και στον καταναλωτή, καθώς και αντικατάσταση μέρους του ιχθυάλευρου από εναλλακτικές πηγές πρωτεΐνης.