Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η εκτροφή του κεφάλου (σελ. 206-207) – ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η εκτροφή του κεφάλου

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τα μορφολογικά/βιολογικά χαρακτηριστικά του κεφάλου, τον εμπλουτισμό εσωτερικών υδάτων, την πυκνότητα εκτροφής και τα συστήματα εκτροφής, την πολυκαλλιέργεια, το αυγοτάραχο και την τεχνική αλίευσης.

Συμπλήρωση κενών: χαρακτηριστικά και οικολογία του κεφάλου

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις, να επιλέξετε τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται και να συμπληρώσετε τα κενά, αφού τις βάλετε στην κατάλληλη πτώση. α) Ο κέφαλος είναι ένα …….. (αντέχει σε θερμοκρασιακές μεταβολές), και …….. είδος. Ο γόνος επιστρέφει στα υφάλμυρα νερά και στις εκβολές των ποταμών για να βρει …….. για την ανάπτυξή του και…….. θερμοκρασίες ανάπτυξης. β) Τα ώριμα ωάρια εξέρχονται …….. από τον γεννητικό πόρο με την παραμικρή πίεση των κοιλιακών τοιχωμάτων, είναι …….., …….. και φέρουν μία σταγόνα λαδιού. γ) Αν ο πυθμένας του χωμάτινου υδροστάσιου είναι …….. σε …….. ύλη και η παραγωγή …….. οργανισμών θα είναι υψηλή. Ο κέφαλος είναι παμφάγος οργανισμός και η ανάπτυξή του εξαρτάται …….. από την παραγωγικότητα των …….. υδροστασίων. δ) Οι τεχνητές τροφές που χορηγούνται στις νύμφες του κεφάλου, θα πρέπει, να έχουν …….. ταχύτητα βύθισης. Έτσι, οι νύμφες του κεφάλου οι οποίες δεν έχουν τη δυνατότητα …….. κολύμβησης, έχουν το χρόνο να καταναλώσουν όσο το δυνατόν …….. τροφή.

Απάντηση:

• §8.1. «Είναι είδος ευρύθερμο και ευρύαλο... Ο γόνος εισέρχεται την άνοιξη από τη θάλασσα στα υφάλμυρα νερά και τις εκβολές των ποταμών, αναζητώντας άφθονη τροφή και καλύτερες θερμοκρασίες ανάπτυξης.»
• §8.2. «Τα ώριμα ωάρια εξέρχονται εύκολα από τον γεννητικό πόρο του θηλυκού... είναι στρογγυλά, διαφανή και φέρουν μία σταγόνα λαδιού.»
• §8.4. «Αν ο πυθμένας είναι πλούσιος σε οργανική ύλη, η παραγωγή ζωικών οργανισμών θα είναι υψηλή... η διατροφή του εξαρτάται έμμεσα από την παραγωγικότητα των χωμάτινων υδροστασίων... οι τεχνητές τροφές... πρέπει να έχουν μικρή ταχύτητα βύθισης... να καταναλώσουν όσο το δυνατόν περισσότερη τροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) ευρύθερμος / ευρύαλος / τροφή / ευρύθερμες. β) εύκολα / στρογγυλά / διαφανή. γ) πλούσιος / οργανική / ζωικών / έμμεσα / χωμάτινων. δ) μικρή / γρήγορης / περισσότερη. Ο κέφαλος είναι ευρύθερμο και ευρύαλο είδος, ο γόνος του εισέρχεται στα υφάλμυρα νερά/εκβολές αναζητώντας τροφή και καλύτερες (ευρύθερμες) συνθήκες· τα ωάριά του εξέρχονται εύκολα, είναι στρογγυλά και διαφανή· η ανάπτυξή του εξαρτάται έμμεσα από την παραγωγικότητα (πλούσια σε οργανική/ζωική ύλη) των χωμάτινων υδροστασίων, και οι τεχνητές τροφές των νυμφών πρέπει να έχουν μικρή ταχύτητα βύθισης ώστε οι νύμφες, που δεν κολυμπούν ακόμη γρήγορα, να προλαβαίνουν να καταναλώσουν όσο περισσότερη τροφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ευρύθερμος/ευρύαλος/παμφάγος κέφαλος· ωάρια εύκολα/στρογγυλά/διαφανή· ανάπτυξη έμμεσα εξαρτημένη από παραγωγικότητα πυθμένα· τροφή νυμφών με μικρή ταχύτητα βύθισης

Ο κέφαλος ως είδος εμπλουτισμού εσωτερικών υδάτων

Ερώτηση: Γιατί ο κέφαλος αποτελεί καλό είδος για τον εμπλουτισμό των εσωτερικών υδάτων; Τι επιτυγχάνουμε με αυτό;

Απάντηση:

• §8.3. «Ο κέφαλος αποτελεί εξαιρετικό είδος για τον εμπλουτισμό εσωτερικών υδάτων γιατί είναι ανθεκτικός σε μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας/αλατότητας, είναι παμφάγος και αξιοποιεί την ιλύ και τα οργανικά υπολείμματα του πυθμένα... και αναπτύσσεται ικανοποιητικά χωρίς να απαιτεί τεχνητή τροφή σε εκτατικά συστήματα.»
• «...επιτυγχάνεται αξιοποίηση υδάτινων εκτάσεων χαμηλής παραγωγικότητας και ενίσχυση της αλιευτικής παραγωγής χωρίς μεγάλο κόστος εκτροφής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κέφαλος είναι ευρύθερμο και ευρύαλο, παμφάγο είδος που αξιοποιεί την ιλύ και τα οργανικά υπολείμματα του πυθμένα, μειώνοντας παράλληλα τον ευτροφισμό, και αναπτύσσεται ικανοποιητικά χωρίς τεχνητή τροφή σε εκτατικά συστήματα (λιμνοθάλασσες, χωμάτινα υδροστάσια). Με τον εμπλουτισμό εσωτερικών υδάτων με κέφαλο επιτυγχάνεται αξιοποίηση υδάτινων εκτάσεων χαμηλής παραγωγικότητας και ενίσχυση της αλιευτικής παραγωγής χωρίς μεγάλο κόστος εκτροφής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ευρύθερμος/ευρύαλος/παμφάγος → αξιοποιεί ιλύ/οργανικά υπολείμματα → εμπλουτισμός χωρίς μεγάλο κόστος, αξιοποίηση εκτάσεων χαμηλής παραγωγικότητας

Παράγοντες πυκνότητας εκτροφής στα υδροστάσια

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες ρυθμίζουν την πυκνότητα εκτροφής στα υδροστάσια;

Απάντηση:

• §8.4. «Η πυκνότητα εκτροφής του κεφάλου στα χωμάτινα υδροστάσια ρυθμίζεται από πολλούς παράγοντες: την ποιότητα και θερμοκρασία του νερού, τη διαθέσιμη φυσική τροφή (παραγωγικότητα του υδροστασίου), τον βαθμό ανανέωσης του νερού, και τη διαθεσιμότητα συμπληρωματικής τροφής.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πυκνότητα εκτροφής στα υδροστάσια ρυθμίζεται από: την ποιότητα και θερμοκρασία του νερού, τη φυσική παραγωγικότητα/διαθέσιμη φυσική τροφή του υδροστασίου, τον βαθμό ανανέωσης του νερού, και τη διαθεσιμότητα συμπληρωματικής (τεχνητής) τροφής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• 4 παράγοντες: ποιότητα/θερμοκρασία νερού, φυσική παραγωγικότητα, ανανέωση νερού, διαθεσιμότητα συμπληρωματικής τροφής

Πυκνότητα εκτροφής στο εκτατικό σύστημα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πυκνότητα εκτροφής (του κεφάλου) στο εκτατικό σύστημα;

Απάντηση:

• §8.4. «Εκτατικό σύστημα: πολύ χαμηλή πυκνότητα εκτροφής, στηριγμένη αποκλειστικά στη φυσική παραγωγικότητα του υδροστασίου (φυτοπλαγκτόν, ζωοπλαγκτόν, βενθικοί οργανισμοί, ιλύς), χωρίς χορήγηση τεχνητής τροφής. Η ανάπτυξη είναι αργή αλλά το κόστος παραγωγής ελάχιστο· εφαρμόζεται κυρίως σε λιμνοθάλασσες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο εκτατικό σύστημα η πυκνότητα εκτροφής είναι πολύ χαμηλή, στηριγμένη αποκλειστικά στη φυσική παραγωγικότητα του υδροστασίου (φυτοπλαγκτόν, ζωοπλαγκτόν, βενθικοί οργανισμοί, ιλύς), χωρίς καμία χορήγηση τεχνητής τροφής· η ανάπτυξη είναι αργή αλλά το κόστος παραγωγής ελάχιστο, γι' αυτό εφαρμόζεται κυρίως σε λιμνοθάλασσες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εκτατικό = πολύ χαμηλή πυκνότητα, μόνο φυσική τροφή, αργή ανάπτυξη, ελάχιστο κόστος, εφαρμόζεται σε λιμνοθάλασσες

Πολυκαλλιέργεια στην Ελλάδα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μέθοδο της πολυκαλλιέργειας και πώς γίνεται στην Ελλάδα;

Απάντηση:

• §8.5. «Η πολυκαλλιέργεια είναι η ταυτόχρονη εκτροφή περισσότερων του ενός ειδών στον ίδιο υδάτινο χώρο, αξιοποιώντας τις διαφορετικές διατροφικές τους απαιτήσεις... Στην Ελλάδα η πολυκαλλιέργεια εφαρμόζεται κυρίως στις λιμνοθάλασσες, όπου ο κέφαλος συνεκτρέφεται φυσικά με άλλα ευρύαλα-ευρύθερμα είδη (π.χ. τσιπούρα, λαβράκι, χέλι).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πολυκαλλιέργεια είναι η ταυτόχρονη εκτροφή περισσότερων του ενός ειδών στον ίδιο υδάτινο χώρο, αξιοποιώντας τις διαφορετικές διατροφικές τους απαιτήσεις (τροφικές θέσεις) ώστε να μεγιστοποιείται η συνολική παραγωγή χωρίς αύξηση της περιβαλλοντικής πίεσης. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται κυρίως στις λιμνοθάλασσες, όπου ο κέφαλος συνεκτρέφεται φυσικά με άλλα ευρύαλα-ευρύθερμα είδη (τσιπούρα, λαβράκι, χέλι), καθένα αξιοποιώντας διαφορετική τροφική πηγή, επιτυγχάνοντας πληρέστερη αξιοποίηση της φυσικής παραγωγικότητας του οικοσυστήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ταυτόχρονη εκτροφή πολλών ειδών στον ίδιο χώρο· στην Ελλάδα σε λιμνοθάλασσες, κέφαλος με τσιπούρα/λαβράκι/χέλι

Το αυγοτάραχο ως προϊόν προστιθέμενης αξίας

Ερώτηση: Ποιο προϊόν επιφέρει πρόσθετη αξία στην εκτροφή του κεφάλου; Ποια η επεξεργασία του;

Απάντηση:

• §8.6. «Το προϊόν που επιφέρει τη σημαντικότερη πρόσθετη αξία στην εκτροφή/αλιεία του κεφάλου είναι το αυγοτάραχο: οι ωοθήκες (αβγά) του θηλυκού κεφάλου, αλατισμένες και ξηραμένες... Η επεξεργασία περιλαμβάνει προσεκτική αφαίρεση της ακέραιης ωοθήκης, πλύσιμο, αλάτισμα, ξέπλυμα και ξήρανση, με τελική επικάλυψη κερωμένης μεμβράνης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το προϊόν με τη σημαντικότερη πρόσθετη αξία είναι το αυγοτάραχο: οι ωοθήκες (αβγά) του θηλυκού κεφάλου, αλατισμένες και ξηραμένες. Η επεξεργασία περιλαμβάνει προσεκτική αφαίρεση της ακέραιης ωοθήκης, πλύσιμο, αλάτισμα για ορισμένο χρονικό διάστημα, ξέπλυμα και ξήρανση, με τελική επικάλυψη κερωμένης μεμβράνης για προστασία/συντήρηση. Το αυγοτάραχο Μεσολογγίου είναι το πλέον φημισμένο ελληνικό προϊόν αυτού του είδους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αυγοτάραχο = αλατισμένες/ξηραμένες ωοθήκες θηλυκού κεφάλου, κερωμένη επικάλυψη· φημισμένο το αυγοτάραχο Μεσολογγίου

Τεχνική αλίευσης του κεφάλου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την τεχνική αλίευσης του κεφάλου;

Απάντηση:

• §8.7. «Η αλίευση του κεφάλου σε λιμνοθάλασσες γίνεται παραδοσιακά με ειδικές ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις (ιβάρια)... Το φθινόπωρο, όταν τα ώριμα άτομα κατευθύνονται προς την ανοικτή θάλασσα για αναπαραγωγή, οδηγούνται μέσω διαδοχικών διαδρόμων με δίχτυα σε κλειστούς χώρους συγκέντρωσης (καμάρια), απ' όπου αλιεύονται εύκολα με απόχες, χωρίς να χρειάζεται εντατική αλιευτική προσπάθεια.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αλίευση του κεφάλου σε λιμνοθάλασσες γίνεται παραδοσιακά με ειδικές ιχθυοσυλληπτικές εγκαταστάσεις (ιβάρια/φράγματα με δίχτυα διαδρόμων), εκμεταλλευόμενες τη φυσική μεταναστευτική συμπεριφορά του είδους: το φθινόπωρο, όταν τα ώριμα άτομα κατευθύνονται φυσικά προς την ανοικτή θάλασσα για αναπαραγωγή, οδηγούνται μέσω διαδοχικών διαδρόμων με δίχτυα σε κλειστούς χώρους συγκέντρωσης (καμάρια), απ' όπου αλιεύονται εύκολα με απόχες, χωρίς εντατική αλιευτική προσπάθεια — μέθοδος που επιτρέπει επιλεκτική αλίευση κατά μέγεθος και εποχή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ιβάρια/διάδρομοι με δίχτυα εκμεταλλεύονται τη φθινοπωρινή μετανάστευση προς τη θάλασσα → συγκέντρωση σε κλειστούς χώρους → εύκολη αλίευση με απόχες

Σωστό ή Λάθος: βιολογία και εκτροφή του κεφάλου

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις κυκλώστε την ένδειξη Σ ή Λ δίπλα σε καθεμία ανάλογα εάν το νόημά της είναι αντίστοιχα Σωστό ή Λάθος.: i. Η βασική αιτία της αντίστροφης μεταναστευτικής κίνησης των ιχθυδίων του κεφάλου είναι η ανάγκη εξεύρεσης άφθονης και κατάλληλης τροφής. ii. Ο κέφαλος παρουσιάζει μικρή ανθεκτικότητα στις μεταβολές της αλατότητας. iii. Ο κέφαλος είναι ευαίσθητος στις μεταβολές της θερμοκρασίας του νερού. iv. Η ανάπτυξη του κεφάλου είναι ταχύτερη στα θαλασσινά νερά από τα γλυκά και υφάλμυρα. v. Σε πολλές λιμνοθάλασσες γίνεται χρήση ανόργανων ουσιών για την αύξηση της παραγωγικότητάς τους. vi. Ο κέφαλος ανήκει στα είδη που απολαμβάνουν υψηλές και σταθερές τιμές στην αγορά. vii. Η τεχνητή τροφή θα πρέπει να έχει παρασκευαστεί με σύγχρονη τεχνολογία ώστε να μην αποσυντίθεται πριν από την κατανάλωσή της. viii. Στις ημιεντατικές και εντατικές εκτροφές προσφέρεται τροφή υπό μορφή συμπήκτων. ix. Στα ψάρια (κεφάλους) εφαρμόζεται διαλογή ανάλογα με το μέγεθος και τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά.

Απάντηση:

• §8.1. «Ο γόνος εισέρχεται... στα υφάλμυρα νερά και τις εκβολές των ποταμών, αναζητώντας άφθονη τροφή και καλύτερες θερμοκρασίες ανάπτυξης.» (i: Σ)
• §8.1. «Είναι είδος ευρύθερμο και ευρύαλο: αντέχει σε πολύ μεγάλο εύρος θερμοκρασιών και αλατότητας.» (ii: Λ, iii: Λ)
• §8.4. «Πλήρης εξάρτηση από τεχνητή τροφή υψηλής θρεπτικής αξίας υπό μορφή συμπήκτων» στο εντατικό/ημιεντατικό σύστημα. (viii: Σ)

Σύνοψη: (ενδεικτική) i) Σ — ο γόνος πράγματι εισέρχεται στα υφάλμυρα νερά/εκβολές αναζητώντας τροφή και καλύτερες θερμοκρασίες. ii) Λ — αντίθετα, ο κέφαλος είναι ευρύαλος, δηλαδή πολύ ανθεκτικός στις μεταβολές αλατότητας. iii) Λ — αντίθετα, είναι ευρύθερμος, ανθεκτικός στις μεταβολές θερμοκρασίας. iv) Δεν τεκμηριώνεται ρητή σύγκριση ρυθμού ανάπτυξης θαλασσινού/γλυκού νερού στη θεωρία — Λ (ο κέφαλος αναπτύσσεται ικανοποιητικά και στα υφάλμυρα/γλυκά νερά όπου βρίσκει άφθονη τροφή). v) Δεν αναφέρεται χρήση ανόργανων ουσιών για αύξηση παραγωγικότητας λιμνοθαλασσών στη θεωρία — Λ. vi) Δεν τεκμηριώνεται ιδιαίτερα υψηλή/σταθερή τιμή αγοράς για τον κέφαλο (αντίθετα με τσιπούρα/λαβράκι) — Λ. vii) Σ — η τεχνητή τροφή πρέπει να αντέχει στο νερό χωρίς να αποσυντίθεται πρόωρα. viii) Σ — στις ημιεντατικές/εντατικές εκτροφές χρησιμοποιείται τροφή σε συμπήκτα. ix) Σ — όπως και στα άλλα εκτρεφόμενα είδη, εφαρμόζεται διαλογή κατά μέγεθος/ποιότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• i-Σ, ii-Λ, iii-Λ, iv-Λ, v-Λ, vi-Λ, vii-Σ, viii-Σ, ix-Σ (βάσει της θεωρίας του κεφαλαίου)