Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Η εκτροφή νέων ειδών ψαριών – Τάσεις και προοπτικές (σελ. 227-228) – ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Η εκτροφή νέων ειδών ψαριών - Τάσεις και προοπτικές

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τα νέα προς εκτροφή είδη ψαριών (φαγκρί, λυθρίνι, σαργός, συναγρίδα, χιόνα, τόνος), τα βιολογικά τους χαρακτηριστικά και τις προοπτικές/προβλήματα της εκτροφής τους.

Ανάγκη επέκτασης σε νέα είδη

Ερώτηση: Ποιος είναι ο λόγος για την ανάγκη επέκτασης της εκτροφής σε νέα είδη ψαριών;

Απάντηση:

• §9.1. «Η υδατοκαλλιέργεια της τσιπούρας και του λαβρακιού έχει φτάσει σε επίπεδο κορεσμού της αγοράς στη Μεσόγειο... η αυξημένη παραγωγή έχει μειώσει σημαντικά τις τιμές πώλησης... η στήριξη ολόκληρου του κλάδου σε μόλις δύο είδη αυξάνει τον οικονομικό κίνδυνο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο λόγος είναι ο κορεσμός της αγοράς τσιπούρας-λαβρακιού στη Μεσόγειο: η αυξημένη παραγωγή έχει μειώσει σημαντικά τις τιμές πώλησης και περιόρισε την κερδοφορία των μονάδων, ενώ η στήριξη ολόκληρου του κλάδου σε μόλις δύο είδη αυξάνει τον οικονομικό κίνδυνο. Γι' αυτό επιδιώκεται διαφοροποίηση/διεύρυνση του καταλόγου εκτρεφόμενων ειδών, ώστε να εμπλουτιστεί η προσφορά, να μειωθεί ο κίνδυνος εξάρτησης από δύο μόνο είδη και να αξιοποιηθούν νέες ευκαιρίες εμπορίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κορεσμός αγοράς τσιπούρας/λαβρακιού → μείωση τιμών + οικονομικός κίνδυνος από εξάρτηση σε δύο είδη

Νέα είδη προς εκτροφή

Ερώτηση: Ονομάστε τα νέα είδη που προσανατολίζονται για εκτροφή.

Απάντηση:

• §9.1. «Τα κυριότερα νέα είδη που προσανατολίζονται για εκτροφή στη Μεσόγειο και στην Ελλάδα είναι: το φαγκρί, το λυθρίνι, ο σαργός, η συναγρίδα, η χιόνα και ο τόνος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα νέα είδη που προσανατολίζονται για εκτροφή είναι: το φαγκρί, το λυθρίνι, ο σαργός, η συναγρίδα, η χιόνα και ο τόνος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Φαγκρί, λυθρίνι, σαργός, συναγρίδα, χιόνα, τόνος

Κίνδυνος εξαφάνισης του τόνου

Ερώτηση: Γιατί ο τόνος είναι από τα είδη που κινδυνεύουν με εξαφάνιση;

Απάντηση:

• §9.7. «Ο τόνος είναι από τα είδη που κινδυνεύουν με εξαφάνιση, εξαιτίας της υπεραλίευσης και της υπερεκμετάλλευσης των φυσικών του πληθυσμών σε συνδυασμό με τον αργό ρυθμό αναπαραγωγής του... ο χρόνος που απαιτείται για τον διπλασιασμό του πληθυσμού του είναι μεγάλος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τόνος κινδυνεύει με εξαφάνιση εξαιτίας της υπεραλίευσης και υπερεκμετάλλευσης των φυσικών του πληθυσμών, σε συνδυασμό με τον αργό ρυθμό αναπαραγωγής του: παρότι ζει πολλά χρόνια, ωριμάζει γεννητικά αργά και αναπαράγεται με χαμηλούς ρυθμούς, με αποτέλεσμα ο χρόνος διπλασιασμού του πληθυσμού του να είναι μεγάλος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Υπεραλίευση + αργός ρυθμός αναπαραγωγής → μεγάλος χρόνος διπλασιασμού πληθυσμού

Προβληματική πάχυνση συναγρίδας

Ερώτηση: Γιατί είναι προβληματική η διαδικασία πάχυνσης της συναγρίδας;

Απάντηση:

• §9.5. «Στην εκτροφή της συναγρίδας στη διαδικασία της πάχυνσης εμφανίζονται προβλήματα, όπως ανομοιόμορφοι ρυθμοί ανάπτυξης, κανιβαλισμός, δύσκολη μετατρεψιμότητα με τροφές που προορίζονται για την τσιπούρα, προσβολή από παράσιτα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πάχυνση της συναγρίδας είναι προβληματική γιατί εμφανίζονται ανομοιόμορφοι ρυθμοί ανάπτυξης μεταξύ των ατόμων, φαινόμενα κανιβαλισμού, δύσκολη μετατρεψιμότητα με τις τροφές που προορίζονται για την τσιπούρα (μη πλήρως προσαρμοσμένες στις ανάγκες της) και αυξημένη προσβολή από παράσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ανομοιόμορφη ανάπτυξη, κανιβαλισμός, δύσκολη μετατρεψιμότητα τροφής τσιπούρας, παράσιτα

Ανάγκη εκτροφής τόνου

Ερώτηση: Γιατί υπάρχει η ανάγκη εκτροφής του τόνου;

Απάντηση:

• §9.7. «Η ανάγκη εκτροφής του τόνου προκύπτει ακριβώς από τον κίνδυνο εξαφάνισής του και από τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση της παγκόσμιας αγοράς για νωπό/κατεψυγμένο τόνο υψηλής αξίας· η εκτροφή σε πλωτούς κλωβούς πάχυνσης στοχεύει να μειώσει την πίεση στους φυσικούς πληθυσμούς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανάγκη εκτροφής του τόνου προκύπτει από τον κίνδυνο εξαφάνισής του λόγω υπεραλίευσης, σε συνδυασμό με τη διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση της παγκόσμιας αγοράς (κυρίως Ιαπωνίας) για νωπό/κατεψυγμένο τόνο υψηλής εμπορικής αξίας. Η εκτροφή σε πλωτούς κλωβούς πάχυνσης στοχεύει να μειώσει την πίεση στους φυσικούς πληθυσμούς και παράλληλα να εξασφαλίσει σταθερή προσφορά προϊόντος υψηλής αξίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κίνδυνος εξαφάνισης + αυξανόμενη ζήτηση αγοράς → μείωση πίεσης σε φυσικούς πληθυσμούς

Σωστό ή Λάθος — νέα είδη

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις, κυκλώστε την ένδειξη Σ ή Λ, δίπλα σε κάθε μία ανάλογα εάν το νόημά της είναι αντίστοιχα Σωστό ή Λάθος: i. Η φυσική περίοδος αναπαραγωγής του φαγκριού εκτείνεται από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο. ii. Το λυθρίνι είναι από τα λιγότερο σημαντικά ψάρια της οικογένειας των Sparidae. iii. Το λυθρίνι έχει έντονο ροζ χρώμα με μπλε κηλίδες στο άνω τμήμα του σώματος. iv. Το λυθρίνι είναι γονοχωριστικό είδος. v. Η παρουσία της χιόνας είναι έντονη σε παράκτια νερά. vi. Ο σαργός είναι πρωτανδρικό ερμαφρόδιτο είδος. vii. Η συναγρίδα είναι είδος σαρκοφάγο και τρέφεται με κεφαλόποδα μαλάκια και μικρότερα ψάρια. viii. Επειδή ο τόνος ζει πολλά χρόνια, ο χρόνος που απαιτείται για το διπλασιασμό του πληθυσμού είναι μικρός. ix. Ο τόνος είναι είδος που ζει στις ρηχές παράκτιες περιοχές. x. Κατά τις μεταναστευτικές του κινήσεις ο τόνος αλιεύεται.

Απάντηση:

• §9.2. «Η φυσική περίοδος αναπαραγωγής του φαγκριού εκτείνεται από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο.» (i: Σ)
• §9.3. «Το λυθρίνι είναι κοινό είδος στη Μεσόγειο, από τα σημαντικότερα ψάρια της οικογένειας Sparidae.» (ii: Λ)
• §9.3. «Έχει έντονο ροζ χρώμα με μπλε κηλίδες στο άνω τμήμα του σώματος.» (iii: Σ) «Είναι γονοχωριστικό είδος.» (iv: Σ)
• §9.6. «Η παρουσία της χιόνας είναι έντονη σε παράκτια νερά.» (v: Σ)
• §9.4. «Ο σαργός είναι πρωτανδρικό ερμαφρόδιτο είδος.» (vi: Σ)
• §9.5. «Η συναγρίδα είναι είδος σαρκοφάγο και τρέφεται με κεφαλόποδα μαλάκια και μικρότερα ψάρια.» (vii: Σ)
• §9.7. «...ο χρόνος που απαιτείται για τον διπλασιασμό του πληθυσμού του είναι μεγάλος» — όχι μικρός. (viii: Λ) «Ο τόνος... δεν ζει σε ρηχές παράκτιες περιοχές· είναι πελαγικό είδος ανοικτής θάλασσας.» (ix: Λ) «...κατά τη διάρκεια των οποίων συχνά αλιεύεται.» (x: Σ)

Σύνοψη: (ενδεικτική) i) Σ — η φυσική περίοδος αναπαραγωγής του φαγκριού είναι πράγματι Απρίλιος-Ιούλιος. ii) Λ — το λυθρίνι είναι αντίθετα από τα σημαντικότερα ψάρια της οικογένειας Sparidae. iii) Σ — το λυθρίνι έχει πράγματι έντονο ροζ χρώμα με μπλε κηλίδες. iv) Σ — το λυθρίνι είναι γονοχωριστικό είδος. v) Σ — η χιόνα απαντάται έντονα σε παράκτια νερά. vi) Σ — ο σαργός είναι πρωτανδρικό ερμαφρόδιτο είδος. vii) Σ — η συναγρίδα είναι σαρκοφάγο είδος με τη διατροφή που περιγράφεται. viii) Λ — αντίθετα, ο χρόνος διπλασιασμού του πληθυσμού του τόνου είναι μεγάλος, λόγω αργού ρυθμού αναπαραγωγής. ix) Λ — ο τόνος είναι πελαγικό είδος ανοικτής θάλασσας, δεν ζει σε ρηχές παράκτιες περιοχές. x) Σ — κατά τις μεταναστευτικές του κινήσεις ο τόνος πράγματι αλιεύεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστές απαντήσεις: i-Σ, ii-Λ, iii-Σ, iv-Σ, v-Σ, vi-Σ, vii-Σ, viii-Λ, ix-Λ, x-Σ. Προσοχή στις αντεστραμμένες προτάσεις ii, viii, ix.

Συμπλήρωση κενών — νέα είδη ψαριών

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις να επιλέξετε τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται και να συμπληρώσετε τα κενά, αφού προσαρμόσετε τις λέξεις στην κατάλληλη πτώση. α) Το φαγκρί είναι ………. ψάρι που τρέφεται κυρίως με καρκινοειδή ………. και άλλα μικρότερα ψάρια. Θεωρείται πολύ ………. είδος για μαζική εκτροφή, καθώς η σάρκα του είναι ………. και οι προοπτικές διάθεσης στην αγορά άριστες. [Χορτοφάγος, όστρακο, καλός, εύγευστος, μαλάκιο, σαρκοφάγος, κακός, άγευστος] β) Το λυθρίνι είναι ………. είδος στη Μεσόγειο που απαντάται σε βραχώδεις, ………. αλλά και σε πυθμένες καλυμμένους με κροκάλες. Είναι ………. ψάρι, αλλά προτιμά τις σάρκες μικρότερων ψαριών, των καρκινοειδών και των μαλακίων. [Σπάνιος, σαρκοφάγος, πηλώδης, παμφάγος, κοινός, αμμώδης] γ) Αν και δεν έχουν γίνει μελέτες αγοράς, η συναγρίδα θεωρείται ως ένα από τα ………. υποσχόμενα είδη, σε περίπτωση που ………. η μαζική εκτροφή του. Μέχρι σήμερα οι προσπάθειες για την ………. εκτροφή του δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως επιτυχημένες. [Λιγότερος, επίτευξη, εντατική, πλέον, αποτυχία, εκτατική] δ) Ο τόνος τρέφεται από ………. ψάρια, που και αυτά κινούνται σε κοπάδια όπως οι σαρδέλες και οι ρέγκες, καθώς και από ………. και ………. καβούρια. [Μεγαλύτερος, πράσινος, καλαμάρι, σουπιά, μικρότερος, κόκκινος] ε) Το λυθρίνι είναι είδος ………., είναι ………. στους χειρισμούς εξαιρετικά νευρικό και ………. Στην εκτροφή της συναγρίδας στη διαδικασία της πάχυνσης εμφανίζονται προβλήματα, όπως ………. ρυθμοί ανάπτυξης, κανιβαλισμός, ………. μετατρεψιμότητα με τροφές που προορίζονται για την τσιπούρα, προσβολή από παράσιτα κ.ά. [Γονοχωριστικός, εύκολος, ευαίσθητος, ανομοιόμορφος, μικρός, μεγάλος, ερμαφρόδιτος, δύσκολος, αναίσθητος, ομοιόμορφος]

Απάντηση:

• §9.2-9.5, 9.7. «Το φαγκρί είναι σαρκοφάγο ψάρι που τρέφεται κυρίως με καρκινοειδή, μαλάκια και μικρότερα ψάρια. Θεωρείται πολύ καλό είδος για μαζική εκτροφή, καθώς η σάρκα του είναι εύγευστη.»
• §9.3. «Το λυθρίνι είναι κοινό είδος στη Μεσόγειο... Απαντάται σε βραχώδεις, αμμώδεις... Είναι σαρκοφάγο ψάρι.»
• §9.5. «...θεωρείται ένα από τα πλέον υποσχόμενα νέα είδη, σε περίπτωση που επιτευχθεί η μαζική του εκτροφή· μέχρι σήμερα... οι προσπάθειες για την εντατική εκτροφή του δεν μπορούν να χαρακτηριστούν επιτυχημένες.»
• §9.7. «Ο τόνος τρέφεται από μικρότερα ψάρια... όπως σαρδέλες και ρέγκες, καθώς και από καλαμάρια και σουπιές.»
• §9.3, 9.5. «Το λυθρίνι είναι γονοχωριστικό είδος, είναι εξαιρετικά νευρικό στους χειρισμούς και ευαίσθητο.» «...εμφανίζονται προβλήματα, όπως ανομοιόμορφοι ρυθμοί ανάπτυξης... δύσκολη μετατρεψιμότητα με τροφές που προορίζονται για την τσιπούρα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Το φαγκρί είναι ΣΑΡΚΟΦΑΓΟ ψάρι που τρέφεται κυρίως με καρκινοειδή ΚΑΙ ΜΑΛΑΚΙΟ και άλλα μικρότερα ψάρια. Θεωρείται πολύ ΚΑΛΟ είδος για μαζική εκτροφή, καθώς η σάρκα του είναι ΕΥΓΕΥΣΤΗ. β) Το λυθρίνι είναι ΚΟΙΝΟ είδος στη Μεσόγειο που απαντάται σε βραχώδεις, ΑΜΜΩΔΕΙΣ πυθμένες. Είναι ΣΑΡΚΟΦΑΓΟ ψάρι. γ) Η συναγρίδα θεωρείται ως ένα από τα ΠΛΕΟΝ υποσχόμενα είδη, σε περίπτωση που ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ η μαζική εκτροφή του· οι προσπάθειες για την ΕΝΤΑΤΙΚΗ εκτροφή του δεν είναι επιτυχημένες. δ) Ο τόνος τρέφεται από ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ ψάρια, καθώς και από ΚΑΛΑΜΑΡΙΑ και ΣΟΥΠΙΕΣ. ε) Το λυθρίνι είναι είδος ΓΟΝΟΧΩΡΙΣΤΙΚΟ, είναι ΕΥΑΙΣΘΗΤΟ στους χειρισμούς εξαιρετικά νευρικό. Στην εκτροφή της συναγρίδας εμφανίζονται ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟΙ ρυθμοί ανάπτυξης, κανιβαλισμός, ΔΥΣΚΟΛΗ μετατρεψιμότητα με τροφές τσιπούρας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστές λέξεις: σαρκοφάγος/μαλάκιο/καλός/εύγευστος — κοινός/αμμώδης/σαρκοφάγος — πλέον/επίτευξη/εντατική — μικρότερος/καλαμάρι/σουπιά — γονοχωριστικός/ευαίσθητος/ανομοιόμορφος/δύσκολος. Προσοχή στις παγίδες: Χορτοφάγος, όστρακο, κακός, άγευστος, Σπάνιος, πηλώδης, παμφάγος, Λιγότερος, αποτυχία, εκτατική, Μεγαλύτερος, πράσινος, κόκκινος, εύκολος, ερμαφρόδιτος, μικρός, μεγάλος, αναίσθητος, ομοιόμορφος δεν χρησιμοποιούνται.

Θετικό σημείο πάχυνσης χιόνας

Ερώτηση: Ποιο είναι το θετικό σημείο στη διαδικασία πάχυνσης της χιόνας;

Απάντηση:

• §9.6. «Το θετικό σημείο στη διαδικασία πάχυνσής της είναι ότι πρόκειται για είδος με σχετικά εύκολη προσαρμογή στις συνθήκες εντατικής εκτροφής και ικανοποιητικό ρυθμό ανάπτυξης σε σύγκριση με άλλα νέα υποψήφια είδη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το θετικό σημείο είναι ότι η χιόνα προσαρμόζεται σχετικά εύκολα στις συνθήκες εντατικής εκτροφής και παρουσιάζει ικανοποιητικό ρυθμό ανάπτυξης σε σύγκριση με άλλα νέα υποψήφια είδη, γεγονός που την καθιστά ελκυστική επιλογή για περαιτέρω διερεύνηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εύκολη προσαρμογή σε εντατική εκτροφή + ικανοποιητικός ρυθμός ανάπτυξης

Προοπτικές και προβλήματα εκτροφής νέων ειδών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προοπτικές και ποια τα προβλήματα και οι κίνδυνοι από τη μαζική εκτροφή του συνόλου των νέων ειδών;

Απάντηση:

• §9.8. «Οι προοπτικές της μαζικής εκτροφής των νέων ειδών είναι σημαντικές: διαφοροποίηση της παραγωγής, μείωση της εξάρτησης από τσιπούρα/λαβράκι, αξιοποίηση νέων αγορών υψηλής προστιθέμενης αξίας... Τα προβλήματα και οι κίνδυνοι, όμως, είναι εξίσου σημαντικοί: ελλιπής γνώση της βιολογίας/αναπαραγωγής... δυσκολίες στην τεχνητή αναπαραγωγή... έλλειψη κατάλληλων τυποποιημένων τροφών... προβλήματα κανιβαλισμού/ανομοιόμορφης ανάπτυξης... κίνδυνος υπερεκμετάλλευσης φυσικών πληθυσμών... αβεβαιότητα ως προς την εμπορική αποδοχή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι προοπτικές είναι: διαφοροποίηση της παραγωγής πέρα από τσιπούρα/λαβράκι, μείωση της εξάρτησης/οικονομικού κινδύνου από δύο μόνο είδη, και αξιοποίηση νέων αγορών υψηλής προστιθέμενης αξίας (π.χ. τόνος). Τα προβλήματα/κίνδυνοι είναι: ελλιπής γνώση της βιολογίας/αναπαραγωγής πολλών νέων ειδών σε αιχμαλωσία, δυσκολίες στην τεχνητή αναπαραγωγή/παραγωγή επαρκούς γόνου, έλλειψη κατάλληλων τυποποιημένων τροφών ανά είδος, προβλήματα κανιβαλισμού/ανομοιόμορφης ανάπτυξης (π.χ. συναγρίδα), κίνδυνος υπερεκμετάλλευσης φυσικών πληθυσμών όταν η εκτροφή στηρίζεται σε σύλληψη άγριων ατόμων (π.χ. τόνος), και αβεβαιότητα ως προς την εμπορική αποδοχή/τιμή των νέων προϊόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Προοπτικές: διαφοροποίηση/νέες αγορές — Προβλήματα: βιολογία άγνωστη, δύσκολη τεχνητή αναπαραγωγή, έλλειψη τροφών, κανιβαλισμός, υπερεκμετάλλευση φυσικών πληθυσμών