Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Εκτροφή διθύρων μαλακίων (μύδια – στρείδια) (σελ. 254-255) – ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Εκτροφή διθύρων μαλακίων (μύδια - στρείδια)

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τη μορφολογία/βιολογία των διθύρων μαλακίων (μύδι, στρείδι), τις εγκαταστάσεις εκτροφής, την ερυθρά παλίρροια και τις διαδικασίες εξυγίανσης/επεξεργασίας των οστρακοειδών.

Συμπλήρωση κενών: πόδι, κέλυφος, στρείδι, πρωτεΐνη

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις, να επιλέξετε τις κατάλληλες λέξεις από αυτές που δίνονται και να συμπληρώσετε τα κενά, αφού τις βάλετε στην κατάλληλη πτώση:

Απάντηση:

• §10.1. «Στην μπροστινή πλευρά των διθύρων μαλακίων βρίσκεται ένα πλευρικά συμπιεσμένο όργανο, το πόδι, το οποίο χρησιμεύει για μετακίνηση... αν και τα χτένια είναι ικανά να κολυμπήσουν χτυπώντας μεταξύ τους τις δύο θυρίδες.»
• §10.1. «Όταν υπάρχει έλλειψη τροφής ή το μύδι βρίσκεται σε αναπαραγωγική περίοδο, το σώμα δεν αναπτύσσεται αλλά το κέλυφος μπορεί να συνεχίζει την ανάπτυξή του. Το μεγάλο μήκος του κελύφους δεν σημαίνει απαραίτητα και γεμάτο μύδι.»
• §10.2. «Το κέλυφος του στρειδιού φέρει αυλακώσεις όταν αναπτύσσεται σε σκληρές επιφάνειες, ενώ είναι λείο όταν αναπτύσσεται σε βυθούς λασπώδεις. Η αναπαραγωγή του στρειδιού είναι εσωτερική.»
• §10.2. «Τα δίθυρα μαλάκια... αποτελούν μία καλή και φθηνή πηγή πρωτεΐνης... λόγω της χαμηλής θέσης τους στην τροφική αλυσίδα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) το πόδι / κολυμπώ. β) έλλειψη / μεγάλο. γ) σκληρές / λασπώδεις / εσωτερική. δ) φθηνή / χαμηλής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πόδι = όργανο μετακίνησης· κέλυφος/σώμα δεν αναπτύσσονται σύγχρονα· στρείδι: αυλακώσεις σε σκληρές επιφάνειες, εσωτερική γονιμοποίηση· δίθυρα = φθηνή πρωτεΐνη λόγω χαμηλής θέσης στην τροφική αλυσίδα

Παράγοντες μεγέθους κελύφους μυδιού

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται το μέγεθος του κελύφους του μυδιού;

Απάντηση:

• §10.1. «Παράγοντες που καθορίζουν το μέγεθος του κελύφους του μυδιού: η διαθεσιμότητα τροφής, η θερμοκρασία του νερού, η ηλικία του ατόμου, η πυκνότητα του πληθυσμού στην περιοχή εκτροφής και η αναπαραγωγική κατάσταση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μέγεθος του κελύφους του μυδιού εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα τροφής, τη θερμοκρασία του νερού, την ηλικία του ατόμου, την πυκνότητα του πληθυσμού στην περιοχή εκτροφής και την αναπαραγωγική κατάσταση (κατά την ωοτοκία η ενέργεια διοχετεύεται στην παραγωγή γαμετών και όχι στην αύξηση του κελύφους).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τροφή, θερμοκρασία, ηλικία, πυκνότητα πληθυσμού, αναπαραγωγική κατάσταση

Παράγοντες ανάπτυξης σώματος μυδιού

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ανάπτυξη του σώματος του μυδιού;

Απάντηση:

• §10.1. «Παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη του σώματος του μυδιού: η ποσότητα και ποιότητα της διαθέσιμης τροφής (φυτοπλαγκτόν), η θερμοκρασία του νερού, η περιεκτικότητα σε διαλυμένο οξυγόνο και η εποχή του έτους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανάπτυξη του σώματος του μυδιού επηρεάζεται από την ποσότητα και ποιότητα της διαθέσιμης τροφής (φυτοπλαγκτόν, που το μύδι διηθεί από το νερό), τη θερμοκρασία του νερού, το διαλυμένο οξυγόνο και την εποχή του έτους (η ανάπτυξη επιβραδύνεται στην αναπαραγωγική περίοδο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τροφή (φυτοπλαγκτόν), θερμοκρασία, διαλυμένο οξυγόνο, εποχή

Τροφή των στρειδιών

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η τροφή των στρειδιών;

Απάντηση:

• §10.1-10.2. τα δίθυρα μαλάκια (άρα και τα στρείδια) τρέφονται με διήθηση νερού, αντλώντας κυρίως φυτοπλαγκτόν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τροφή των στρειδιών, όπως και των υπόλοιπων διθύρων μαλακίων, βασίζεται στη διήθηση μεγάλων ποσοτήτων θαλασσινού νερού, από το οποίο συγκρατούν κυρίως μικροσκοπικό φυτοπλαγκτόν, καθώς και αιωρούμενα οργανικά σωματίδια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διήθηση νερού → φυτοπλαγκτόν + αιωρούμενα οργανικά σωματίδια

Απαιτήσεις θέσης μονάδας εκτροφής διθύρων

Ερώτηση: Τι πρέπει να πληροί η θέση για την εγκατάσταση μίας μονάδας εκτροφής Διθύρων Μαλακίων;

Απάντηση:

• §10.4-10.5. η θέση πρέπει να διασφαλίζει καλή ποιότητα/κυκλοφορία νερού, επάρκεια φυτοπλαγκτού, προστασία από κυματισμό, και να μην κινδυνεύει από επεισόδια ερυθράς παλίρροιας ή ρύπανση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θέση μιας μονάδας εκτροφής διθύρων μαλακίων πρέπει να διαθέτει καλή ποιότητα και ανανέωση νερού, επαρκή διαθεσιμότητα φυτοπλαγκτού για τη διατροφή των ζώων, προστασία από έντονο κυματισμό/ρεύματα, να μην είναι εκτεθειμένη σε πηγές ρύπανσης, και να μην ανήκει σε περιοχή με συχνά επεισόδια ερυθράς παλίρροιας, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια των παραγόμενων οστρακοειδών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Καλή ποιότητα/ανανέωση νερού, επάρκεια φυτοπλαγκτού, προστασία από κυματισμό, απουσία ρύπανσης/ερυθράς παλίρροιας

Συνηθισμένες εγκαταστάσεις εκτροφής διθύρων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι πιο συνηθισμένες εγκαταστάσεις εκτροφής διθύρων;

Απάντηση:

• §10.4. «Οι πιο συνηθισμένες εγκαταστάσεις εκτροφής διθύρων μαλακίων είναι: η εκτροφή στον πυθμένα, η εκτροφή σε πασσάλους και βάσεις στήριξης (σε ρηχά νερά) και η αιωρούμενη εκτροφή μακριάς γραμμής (long-line).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο συνηθισμένες εγκαταστάσεις εκτροφής διθύρων μαλακίων είναι τρεις: η εκτροφή στον πυθμένα (απευθείας σπορά στο βυθό), η εκτροφή σε πασσάλους και βάσεις στήριξης (κυρίως σε ρηχά νερά) και η αιωρούμενη εκτροφή μακριάς γραμμής, όπου σχοινιά με τα δίθυρα κρέμονται από πλωτήρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πυθμένας — Πάσσαλοι/βάσεις στήριξης (ρηχά νερά) — Αιωρούμενη μακριάς γραμμής

Μειονεκτήματα εκτροφής στον πυθμένα

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια μειονεκτήματα από την εκτροφή διθύρων μαλακίων στον πυθμένα;

Απάντηση:

• §10.4. «Η εκτροφή στον πυθμένα έχει σημαντικά μειονεκτήματα: έκθεση σε βενθικούς θηρευτές, επικαθίσεις ιζήματος, δυσκολία συγκομιδής/ελέγχου πυκνότητας και βραδύτερη ανάπτυξη λόγω μειωμένης πρόσβασης σε τροφή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια μειονεκτήματα της εκτροφής διθύρων μαλακίων στον πυθμένα είναι: η έκθεση σε βενθικούς θηρευτές (αστερίες, καβούρια, σαλιγκάρια), η επικάθιση λάσπης/ιζήματος που μπορεί να πνίξει τα ζώα, η δυσκολία στη συγκομιδή και τον έλεγχο της πυκνότητας εκτροφής, και η γενικά βραδύτερη ανάπτυξη λόγω μειωμένης πρόσβασης σε φυτοπλαγκτόν κοντά στον πυθμένα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θηρευτές, επικάθιση ιζήματος, δύσκολη συγκομιδή/έλεγχος πυκνότητας, βραδύτερη ανάπτυξη

Πλεονεκτήματα αιωρούμενης εκτροφής μακριάς γραμμής

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της μεθόδου αιωρούμενης εκτροφής μακριάς γραμμής;

Απάντηση:

• §10.4. «Η αιωρούμενη εκτροφή μακριάς γραμμής έχει σημαντικά πλεονεκτήματα: καλύτερη πρόσβαση σε τροφή/οξυγόνο, προστασία από βενθικούς θηρευτές/ίζημα, υψηλότερες πυκνότητες, ταχύτερη ανάπτυξη και ευκολότερη συγκομιδή.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αιωρούμενη εκτροφή μακριάς γραμμής προσφέρει: καλύτερη πρόσβαση σε τροφή (φυτοπλαγκτόν) και οξυγόνο σε όλη τη στήλη του νερού, προστασία από βενθικούς θηρευτές και από επικαθίσεις ιζήματος, δυνατότητα υψηλότερων πυκνοτήτων εκτροφής, ταχύτερη ανάπτυξη και ευκολότερη συγκομιδή σε σχέση με την εκτροφή στον πυθμένα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Καλύτερη τροφή/οξυγόνο, προστασία από θηρευτές/ίζημα, υψηλότερη πυκνότητα, ταχύτερη ανάπτυξη, εύκολη συγκομιδή

Ερυθρά παλίρροια

Ερώτηση: Τι είναι η ερυθρά παλίρροια;

Απάντηση:

• §10.5. «Η ερυθρά παλίρροια είναι το φαινόμενο έντονου, μαζικού πολλαπλασιασμού τοξικού φυτοπλαγκτού... Τα δίθυρα μαλάκια συσσωρεύουν τις τοξίνες, καθιστώντας τα επικίνδυνα για κατανάλωση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ερυθρά παλίρροια είναι το φαινόμενο έντονης, μαζικής «άνθισης» ορισμένων ειδών τοξικού φυτοπλαγκτού (κυρίως δινομαστιγωτών), που μπορεί να προσδώσει κοκκινωπό ή καφετί χρώμα στο νερό. Τα δίθυρα μαλάκια, τρεφόμενα με διήθηση μεγάλων ποσοτήτων νερού, συσσωρεύουν στο σώμα τους τις τοξίνες αυτού του φυτοπλαγκτού, γίνονται επικίνδυνα για κατανάλωση από τον άνθρωπο και γι' αυτό, κατά τη διάρκειά της, απαγορεύεται η αλιεία/διάθεση οστρακοειδών από την πληγείσα περιοχή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μαζική άνθιση τοξικού φυτοπλαγκτού → συσσώρευση τοξινών στα οστρακοειδή → απαγόρευση αλιείας/διάθεσης

Σωστό ή Λάθος: μύδι, στρείδι, εγκαταστάσεις εκτροφής

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις κυκλώστε την ένδειξη Σ ή Λ δίπλα σε καθεμία ανάλογα εάν το νόημά της είναι αντίστοιχα Σωστό ή Λάθος: i. Το μύδι είναι γονοχωριστικό και η γονιμοποίηση είναι εσωτερική. ii. Οι ρυθμοί ανάπτυξης κελύφους και σώματος στο μύδι δεν είναι σύγχρονοι. iii. Το κέλυφος του στρειδιού είναι λείο εξωτερικά και ακανθώδες εσωτερικά. iv. Σε υψηλές τιμές αλατότητας το κέλυφος του στρειδιού είναι συνήθως σκληρό. v. Το στρείδι είναι ένα δίθυρο μαλάκιο του οποίου η αριστερή θύρα είναι επίπεδη και η δεξιά κυρτή. vi. Η αλιεία των στρειδιών την περίοδο της αναπαραγωγής συντελεί στη μείωση της μελλοντικής αλιευτικής παραγωγής της περιοχής για το είδος αυτό. vii. Το στρείδι προσκολλάται στο υπόστρωμα με την αριστερή του θύρα. viii. Το στρείδι του Ειρηνικού έχει γρηγορότερο ρυθμό ανάπτυξης από αυτόν του κοινού ευρωπαϊκού. ix. Οι εκτροφές σε πασσάλους και βάσεις στήριξης πραγματοποιούνται κυρίως σε ρηχά νερά. x. Ένας πολύ εύκολος τρόπος για να ελεγχθεί αν τα οστρακοειδή είναι ζωντανά είναι το γεγονός ότι παραμένουν ανοικτά κατά τη μεταχείρισή τους.

Απάντηση:

• §10.3. «Το μύδι είναι γονοχωριστικό είδος, αλλά η γονιμοποίηση των γαμετών του είναι εξωτερική.» (i: Λ)
• §10.1. «Όταν υπάρχει έλλειψη τροφής... το σώμα δεν αναπτύσσεται αλλά το κέλυφος μπορεί να συνεχίζει την ανάπτυξή του» — άρα ρυθμοί όχι σύγχρονοι. (ii: Σ)
• §10.2. το κέλυφος του στρειδιού φέρει αυλακώσεις (όχι λείο) σε σκληρές επιφάνειες, ενώ είναι λείο σε λασπώδεις βυθούς· δεν είναι «ακανθώδες εσωτερικά». (iii: Λ)
• §10.2. «Σε νερά με υψηλότερη και σταθερότερη αλατότητα το κέλυφος του στρειδιού είναι συνήθως πιο σκληρό.» (iv: Σ)
• §10.2. «Η αριστερή (κάτω) θύρα είναι κυρτή και προσκολλάται... ενώ η δεξιά (πάνω) θύρα είναι επίπεδη» — η πρόταση αντιστρέφει τις θύρες. (v: Λ)
• §10.5 (γενική αρχή αλιευτικής διαχείρισης). η αλιεία στην αναπαραγωγική περίοδο μειώνει το μελλοντικό απόθεμα. (vi: Σ)
• §10.2. «Το στρείδι προσκολλάται στο υπόστρωμα με την αριστερή του θύρα.» (vii: Σ)
• §10.2. «Το στρείδι του Ειρηνικού παρουσιάζει σαφώς γρηγορότερο ρυθμό ανάπτυξης από το κοινό ευρωπαϊκό στρείδι.» (viii: Σ)
• §10.4. «η εκτροφή σε πασσάλους και βάσεις στήριξης χρησιμοποιείται κυρίως σε ρηχά νερά.» (ix: Σ)
• §10.7. «όταν ένα όστρακο παραμένει ανοικτό... αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το ζώο είναι νεκρό» — άρα το αντίθετο απ' ό,τι λέει η πρόταση. (x: Λ)

Σύνοψη: (ενδεικτική) i) Λ — το μύδι είναι γονοχωριστικό αλλά η γονιμοποίηση είναι εξωτερική, στο νερό. ii) Σ — το σώμα μπορεί να μη μεγαλώνει ενώ το κέλυφος συνεχίζει. iii) Λ — το κέλυφος του στρειδιού φέρει αυλακώσεις σε σκληρές επιφάνειες και είναι λείο σε λασπώδεις βυθούς, όχι «ακανθώδες εσωτερικά». iv) Σ — υψηλή/σταθερή αλατότητα ευνοεί σκληρότερο κέλυφος. v) Λ — η αριστερή θύρα είναι η κυρτή/προσκολλημένη, η δεξιά η επίπεδη (η πρόταση τις αντιστρέφει). vi) Σ — η αλιεία στην αναπαραγωγική περίοδο μειώνει το μελλοντικό απόθεμα. vii) Σ — η προσκόλληση γίνεται με την αριστερή θύρα. viii) Σ — το στρείδι του Ειρηνικού αναπτύσσεται ταχύτερα. ix) Σ — οι πάσσαλοι/βάσεις στήριξης χρησιμοποιούνται σε ρηχά νερά. x) Λ — το ανοικτό όστρακο σημαίνει ότι είναι νεκρό, όχι ζωντανό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σωστές απαντήσεις: i-Λ, ii-Σ, iii-Λ, iv-Σ, v-Λ, vi-Σ, vii-Σ, viii-Σ, ix-Σ, x-Λ. Προσοχή στις αντεστραμμένες προτάσεις i, iii, v, x.

Διαδικασία εξυγίανσης οστρακοειδών

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η διαδικασία εξυγίανσης των οστρακοειδών;

Απάντηση:

• §10.6. «Η εξυγίανση (depuration) περιλαμβάνει την τοποθέτηση των οστρακοειδών σε δεξαμενές με καθαρό, απολυμασμένο θαλασσινό νερό, όπου τα ζώα, συνεχίζοντας να διηθούν, αποβάλλουν παθογόνους μικροοργανισμούς.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία εξυγίανσης (depuration) περιλαμβάνει την τοποθέτηση των οστρακοειδών, για ορισμένο χρονικό διάστημα, σε δεξαμενές με καθαρό, απολυμασμένο θαλασσινό νερό (συνήθως με χρήση υπεριώδους ακτινοβολίας ή χλωρίωσης). Εκεί, τα ζώα συνεχίζουν να διηθούν νερό και έτσι αποβάλλουν παθογόνους μικροοργανισμούς (βακτήρια, ιούς) που έχουν συσσωρεύσει από το περιβάλλον τους, καθιστάμενα ασφαλή για κατανάλωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δεξαμενές με καθαρό/απολυμασμένο νερό → συνεχής διήθηση → αποβολή παθογόνων

Περιβαλλοντικοί παράγοντες εξυγίανσης

Ερώτηση: Ποιοι περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν τη διαδικασία της εξυγίανσης;

Απάντηση:

• §10.6. «Την αποτελεσματικότητα της εξυγίανσης επηρεάζουν η θερμοκρασία, η αλατότητα, το διαλυμένο οξυγόνο, η ένταση φωτισμού, η ροή/ανακύκλωση του νερού και η πυκνότητα των ζώων.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την αποτελεσματικότητα της εξυγίανσης επηρεάζουν αρκετοί περιβαλλοντικοί παράγοντες: η θερμοκρασία του νερού (επηρεάζει το ρυθμό διήθησης των ζώων), η αλατότητα, το διαλυμένο οξυγόνο, η ένταση φωτισμού, η ροή/ανακύκλωση του νερού στις δεξαμενές (ώστε να μην επαναρρυπαίνεται) και η πυκνότητα των ζώων μέσα στη δεξαμενή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Θερμοκρασία, αλατότητα, διαλυμένο οξυγόνο, φωτισμός, ροή/ανακύκλωση νερού, πυκνότητα ζώων

Διαδικασίες επεξεργασίας οστρακοειδών

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνουν οι διαδικασίες επεξεργασίας των οστρακοειδών;

Απάντηση:

• §10.6. «Οι διαδικασίες επεξεργασίας των οστρακοειδών περιλαμβάνουν διαλογή, πλύση/καθαρισμό, εξυγίανση, συσκευασία και ψύξη/συντήρηση· σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί περαιτέρω μεταποίηση.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι διαδικασίες επεξεργασίας των οστρακοειδών περιλαμβάνουν: διαλογή κατά μέγεθος και ποιότητα, πλύση/καθαρισμό από επικαθίσεις (λάσπη, βύσσος στα μύδια, άλλοι οργανισμοί), εξυγίανση, συσκευασία σε κατάλληλα υλικά και ψύξη/συντήρηση μέχρι τη διάθεσή τους στην αγορά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ακολουθεί περαιτέρω μεταποίηση (π.χ. κατάψυξη, κονσερβοποίηση, καπνιστά προϊόντα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Διαλογή, πλύση/καθαρισμός, εξυγίανση, συσκευασία, ψύξη/συντήρηση, (προαιρετικά) περαιτέρω μεταποίηση