Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Υγεία (σελ. 30) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Υγεία (σελ. 30)

Λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 3 (ομάδες ανθρώπων, σε ποιους απευθύνεται η Υγιεινή, εχθροί της υγείας, Υγιεινή-προληπτική ιατρική, προστασία της υγείας άλλοτε-σήμερα).

Ερώτηση 1 — Οι ομάδες των ανθρώπων σε σχέση με τον ορισμό της Υγείας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ομάδες των ανθρώπων σε σχέση με τον ορισμό της Υγείας;

Απάντηση:

• Σύμφωνα με τον ορισμό της υγείας (ΠΟΥ: πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία), οι άνθρωποι χωρίζονται σε τρεις ομάδες (σελ. 27-28): 1. Οι πραγματικά υγιείς — αυτοί που δεν έχουν καμία ασθένεια· οι σωματικές και ψυχικές λειτουργίες τους είναι μέσα στα φυσιολογικά όρια που καθορίζονται από την ηλικία, το φύλο, τον κοινωνικό και γεωγραφικό χώρο. Είναι περισσότερο θεωρητική έννοια, αφού στην πράξη δεν μπορεί να αποδειχθεί. 2. Οι ασθενείς — εκείνοι στους οποίους η λειτουργική διαταραχή (σωματική, ψυχική) γίνεται αντιληπτή (πόνος, ίκτερος κ.ά.) και γι' αυτό καταφεύγουν στη θεραπευτική ιατρική για να απαλλαγούν από τα συμπτώματα. 3. Οι εν δυνάμει ασθενείς (ενδιάμεσοι) — η τρίτη ομάδα, σε ενδιάμεση κατάσταση: φαίνονται υγιείς, αλλά στην πραγματικότητα είναι μεταξύ υγείας και ασθένειας· έχουν υποστεί βλάβη χωρίς να το γνωρίζουν, συνεχίζουν ανυποψίαστα την εργασία τους μέχρι να εκδηλωθεί η ασθένεια, οπότε ζητούν βοήθεια από τη θεραπευτική ιατρική. Στην ομάδα αυτή —αλλά και σε όλο τον πληθυσμό— προσπαθεί η Υγιεινή να μειώσει ή να εξαλείψει τους αιτιολογικούς παράγοντες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις ομάδες: πραγματικά υγιείς (καμία ασθένεια, λειτουργίες στα φυσιολογικά όρια — θεωρητική έννοια), ασθενείς (αντιληπτή λειτουργική διαταραχή → θεραπευτική ιατρική), εν δυνάμει ασθενείς (φαίνονται υγιείς αλλά έχουν βλάβη χωρίς να το γνωρίζουν, μέχρι την εκδήλωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις ομάδες με χαρακτηριστικά.

Ερώτηση 2 — Σε ποιες ομάδες απευθύνεται κυρίως η Υγιεινή

Ερώτηση: Σε ποιες ομάδες ανθρώπων απευθύνεται κυρίως η Υγιεινή;

Απάντηση:

• Η Υγιεινή απευθύνεται κυρίως στην τρίτη ομάδα, τους ενδιάμεσους ή «εν δυνάμει ασθενείς» — τους ανθρώπους που φαίνονται υγιείς αλλά βρίσκονται μεταξύ υγείας και ασθένειας, έχοντας υποστεί βλάβη χωρίς να το γνωρίζουν (σελ. 28). Σε αυτούς μπορεί να προλάβει την εκδήλωση της ασθένειας (δευτεροβάθμια πρόληψη: προσυμπτωματικός έλεγχος, check up, screening — σελ. 29). Αλλά και στις υπόλοιπες ομάδες, σε ολόκληρο τον πληθυσμό, η Υγιεινή προσπαθεί να μειώσει ή να εξαλείψει τους αιτιολογικούς παράγοντες που επιδρούν στην υγεία — στους υγιείς για να μείνουν υγιείς (πρωτοβάθμια πρόληψη, προαγωγή) και στους ασθενείς για μείωση επιπλοκών (τριτοβάθμια). Οι αιτιολογικοί παράγοντες αναζητούνται στα στοιχεία του περιβάλλοντος, στην ανθρώπινη κοινωνία, στον τρόπο ζωής και στον γονότυπο κάθε ανθρώπου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως στους ενδιάμεσους — «εν δυνάμει ασθενείς» — που έχουν βλάβη χωρίς να το ξέρουν, αλλά και σε όλες τις ομάδες, σε ολόκληρο τον πληθυσμό, μειώνοντας-εξαλείφοντας τους αιτιολογικούς παράγοντες (περιβάλλον, κοινωνία, τρόπος ζωής, γονότυπος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εν δυνάμει ασθενείς + όλος ο πληθυσμός + πηγές αιτιολογικών παραγόντων.

Ερώτηση 3 — Οι εχθροί της υγείας

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι εχθροί της υγείας;

Απάντηση:

• Η γνώση των εχθρών της υγείας σε έναν πληθυσμό είναι απαραίτητη για τη λήψη μέτρων προστασίας (σελ. 28). 1. Λοιμώδη νοσήματα: πολλά νοσήματα του παρελθόντος μειώθηκαν ή εκριζώθηκαν χάρη στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, την πρόοδο επιστήμης-τεχνολογίας και την παραγωγή εμβολίων και αντιβιοτικών — ευλογιά, πανώλη, διφθερίτιδα, πολιομυελίτιδα έχουν εξαλειφθεί στις περισσότερες κοινωνίες· νέοι εχθροί όμως εμφανίζονται: το AIDS, νέες μορφές ηπατίτιδας και η αναζωπύρωση της φυματίωσης. 2. Νοσήματα του σύγχρονου τρόπου ζωής — «νοσήματα της αφθονίας ή του πλούτου», «νοσήματα πολιτισμού»: τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος, τα ατυχήματα αποτελούν τις τρεις πρώτες αιτίες θανάτου· ακολουθούν οι ψυχικές διαταραχές, ο σακχαρώδης διαβήτης κ.λπ., που αποτελούν καθημερινό πρόβλημα και αυξάνονται συνεχώς — παράδοξο: παρά τα τεράστια ποσά που ξοδεύονται, έχουν ανοδική τάση. 3. Οι βασικότεροι αιτιολογικοί παράγοντες των σύγχρονων νοσημάτων (σελ. 29): η καθιστική ζωή, η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο καταναλωτισμός, ο αλκοολισμός, η τοξικομανία, το κάπνισμα, το άγχος, η ανασφάλεια και η μοναξιά των μεγαλουπόλεων. Γι' αυτό η προαγωγή της υγείας με την αγωγή υγείας και η ενεργός συμμετοχή του ανθρώπου έχουν σημαντικό ρόλο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λοιμώδη: τα παλιά (ευλογιά, πανώλη, διφθερίτιδα, πολιομυελίτιδα) εξαλείφθηκαν, νέοι εχθροί AIDS, νέες ηπατίτιδες, αναζωπύρωση φυματίωσης. Νοσήματα πολιτισμού από τον σύγχρονο τρόπο ζωής: καρδιαγγειακά, καρκίνος, ατυχήματα (τρεις πρώτες αιτίες θανάτου), ψυχικές διαταραχές, διαβήτης — ανοδική τάση. Παράγοντες: καθιστική ζωή, ρύπανση, καταναλωτισμός, αλκοολισμός, τοξικομανία, κάπνισμα, άγχος, ανασφάλεια, μοναξιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λοιμώδη (παλιά/νέα) + νοσήματα πολιτισμού + αιτιολογικοί παράγοντες.

Ερώτηση 4 — Σχέση Υγιεινής και προληπτικής Ιατρικής

Ερώτηση: Ποια η σχέση της Υγιεινής και της προληπτικής Ιατρικής;

Απάντηση:

• Τελευταία ο όρος «προληπτική ιατρική» χρησιμοποιείται περισσότερο σε σχέση με τον όρο «υγιεινή» (σελ. 29). Ο όρος όμως είναι ασυμβίβαστος, γιατί η ιατρική, με την αυστηρή έννοια, κάνει μόνο θεραπεία (ίαση), ενώ η υγιεινή κάνει πρόληψη. Οι Αγγλοσάξωνες θεωρούν ότι σκοποί της ιατρικής είναι η πρόληψη και η προαγωγή της υγείας, η θεραπεία και η ανακούφιση του αρρώστου: ο πρώτος σκοπός (πρόληψη-προαγωγή) είναι έργο της προληπτικής ιατρικής, ενώ οι υπόλοιποι (θεραπεία, ανακούφιση) της θεραπευτικής ιατρικής. Συμπέρασμα: προληπτική ιατρική και υγιεινή είναι ταυτόσημες έννοιες — και οι δύο έχουν αντικείμενο τους παράγοντες που επιδρούν στην υγεία και σκοπό την πρόληψη της ασθένειας και την προαγωγή της υγείας (ορισμός Υγιεινής, κεφ. 1)· η διαφορά είναι μόνο στην ονομασία και στην οπτική (κλάδος της ιατρικής vs αυτοτελής επιστήμη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο όρος «προληπτική ιατρική» είναι ασυμβίβαστος (η ιατρική κάνει θεραπεία, η υγιεινή πρόληψη)· κατά τους Αγγλοσάξωνες η ιατρική έχει σκοπούς πρόληψη-προαγωγή (προληπτική ιατρική) και θεραπεία-ανακούφιση (θεραπευτική)· προληπτική ιατρική και υγιεινή είναι ταυτόσημες έννοιες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ασυμβίβαστο όρου, αγγλοσαξονική διάκριση, ταυτότητα εννοιών.

Ερώτηση 5 — Πού εστιάζεται η προστασία της υγείας σήμερα και στο παρελθόν

Ερώτηση: Πού εστιάζεται σήμερα η προστασία της Υγείας και πού στο παρελθόν;

Απάντηση:

• Στο παρελθόν (σελ. 29): για αιώνες η προστασία της υγείας εστιαζόταν στον έλεγχο των λοιμωδών νοσημάτων. Οι Αρχαίοι Έλληνες μαζί με άλλους λαούς (Κινέζοι, Ινδοί, Αιγύπτιοι, Εβραίοι) εφάρμοζαν κανόνες Υγιεινής — πίστευαν ότι η προστασία επιτυγχάνεται με καθαριότητα, σωστή πολεοδομία, υγιεινή κατοικία, υγιεινή διατροφή, ύδρευση και αποχέτευση — και έθεσαν τις βάσεις της Δημόσιας Υγιεινής. Τον Μεσαίωνα, που οι επιδημίες θέριζαν την ανθρωπότητα, η καραντίνα (απομόνωση πλοίων και ανθρώπων για σαράντα ημέρες) ήταν το μόνο μέτρο προστασίας. Σήμερα: η πρόοδος της επιστήμης έχει ως αποτέλεσμα τη γνώση της αιτιολογίας πολλών νοσημάτων, την εφαρμογή εμβολιασμών στα παιδιά και στις ευπαθείς ομάδες πληθυσμού και την ενίσχυση της άμυνας του οργανισμού, με απώτερο σκοπό τη συλλογική ανοσία του πληθυσμού. Επιπλέον, ο προσυμπτωματικός έλεγχος εφαρμόζεται εξίσου σε ατομικό επίπεδο (check up) και σε ομαδικό επίπεδο (ανίχνευση-screening) και παίζει σημαντικό ρόλο στην προστασία της υγείας — δηλαδή η έμφαση μετατοπίστηκε από τα λοιμώδη και στα χρόνια νοσήματα του πολιτισμού (καρδιαγγειακά, καρκίνος, ατυχήματα) και στην πρόληψη-αγωγή υγείας με ενεργό συμμετοχή του ατόμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παρελθόν: έλεγχος των λοιμωδών νοσημάτων — αρχαίοι λαοί με κανόνες υγιεινής (καθαριότητα, πολεοδομία, κατοικία, διατροφή, ύδρευση-αποχέτευση: βάσεις Δημόσιας Υγιεινής), Μεσαίωνας μόνο η καραντίνα 40 ημερών. Σήμερα: γνώση της αιτιολογίας, εμβολιασμοί παιδιών-ευπαθών ομάδων και ενίσχυση άμυνας → συλλογική ανοσία, προσυμπτωματικός έλεγχος ατομικός (check up) και ομαδικός (screening)· έμφαση και στα χρόνια νοσήματα με αγωγή υγείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Άλλοτε (λοιμώδη, καραντίνα) / σήμερα (εμβόλια, συλλογική ανοσία, check up-screening).