Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Η Υγιεινή ως επιστήμη (σελ. 20) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Η Υγιεινή ως επιστήμη (σελ. 20)

Λύσεις των 6 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 (ορισμός Υγιεινής, Υγεία κατά ΠΟΥ, πρόληψη και βαθμίδες, προαγωγή της υγείας, σκοποί της Υγιεινής, διαφορά πρόληψης-προαγωγής).

Ερώτηση 1 — Ορισμός της Υγιεινής

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ορισμός της Υγιεινής;

Απάντηση:

• Υγιεινή είναι ο κλάδος της Ιατρικής Επιστήμης που μελετά τους παράγοντες οι οποίοι επιδρούν στην υγεία του ανθρώπου, με σκοπό την πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της (σελ. 19). Από τον ορισμό προκύπτουν και οι αρχές-σκοποί της: πρόληψη της ασθένειας, διατήρηση και προαγωγή της υγείας, αύξηση του μέσου όρου ζωής (σελ. 20). Ιδρυτής της ως επιστήμης θεωρείται ο Ιπποκράτης (5ος αι. π.Χ.), «πατέρας της Ιατρικής και της Υγιεινής».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλάδος της Ιατρικής Επιστήμης που μελετά τους παράγοντες που επιδρούν στην υγεία του ανθρώπου, με σκοπό την πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός αυτολεξεί.

Ερώτηση 2 — Υγεία κατά τον Π.Ο.Υ.

Ερώτηση: Τι είναι Υγεία σύμφωνα με τον Π.Ο.Υ.;

Απάντηση:

• Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.), υγεία είναι η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας του ανθρώπου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρίας (σελ. 19). Ο ορισμός έχει τρεις διαστάσεις (σωματική, ψυχική, κοινωνική) και είναι θετικός — δεν αρκεί να μην είναι κανείς άρρωστος, πρέπει να βρίσκεται σε κατάσταση ευεξίας. Με βάση αυτόν οι άνθρωποι χωρίζονται σε πραγματικά υγιείς, ασθενείς και εν δυνάμει ασθενείς (κεφ. 3).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατάσταση της πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας του ανθρώπου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός ΠΟΥ αυτολεξεί, τρεις διαστάσεις.

Ερώτηση 3 — Πρόληψη και διάκρισή της

Ερώτηση: Τι είναι πρόληψη και πώς διακρίνεται;

Απάντηση:

• Πρόληψη είναι η λήψη μέτρων για την προστασία της υγείας και την αναστολή εξέλιξης της αρρώστιας (σελ. 19). Δεν είναι καινούργια έννοια — είναι γνωστή από τον Ιπποκράτη και επίκαιρη όσο ποτέ: η εφαρμογή προληπτικών μέτρων μείωσε παράγοντες που οδηγούν στην ασθένεια (μέτρα για το κάπνισμα στην Αγγλία → μείωση καρκίνου του πνεύμονα· κράνος, ζώνη ασφαλείας → τροχαία). Διακρίνεται σε τρεις βαθμίδες: 1. Πρωτοβάθμια πρόληψη — η εφαρμογή προληπτικών μέτρων για την αποφυγή της ασθένειας· κλασικό παράδειγμα ο εμβολιασμός, όπου ο άνθρωπος εμβολιάζεται για να προστατευθεί από τις αντίστοιχες ασθένειες. 2. Δευτεροβάθμια πρόληψη — η έγκαιρη διάγνωση της ασθένειας πριν εμφανισθούν τα συμπτώματα, με σκοπό την έγκαιρη θεραπεία και την αναστολή της εξέλιξής της· π.χ. η δοκιμασία (test) Παπανικολάου, η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης. 3. Τριτοβάθμια πρόληψη — η εφαρμογή προληπτικών μέτρων μετά την εμφάνιση της ασθένειας, με σκοπό τη μείωση των επιπλοκών κ.ά. Η πρόληψη της ασθένειας είναι προτιμότερη σε κάθε περίπτωση, γιατί η υγεία είναι το πολυτιμότερο αγαθό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λήψη μέτρων για την προστασία της υγείας και την αναστολή εξέλιξης της αρρώστιας. Πρωτοβάθμια: αποφυγή της ασθένειας (εμβολιασμός)· δευτεροβάθμια: έγκαιρη διάγνωση πριν τα συμπτώματα (Pap test, αρτηριακή πίεση)· τριτοβάθμια: μέτρα μετά την εμφάνιση της ασθένειας για μείωση επιπλοκών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός + τρεις βαθμίδες με παραδείγματα.

Ερώτηση 4 — Προαγωγή της Υγείας

Ερώτηση: Τι είναι προαγωγή της Υγείας;

Απάντηση:

• Προαγωγή της υγείας, σύμφωνα με τη διακήρυξη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, είναι η διαδικασία μέσα στην οποία τα άτομα γίνονται ικανά να βελτιώσουν την υγεία τους (σελ. 19). Δεν πρόκειται δηλαδή απλώς για την αποφυγή της αρρώστιας (πρόληψη), αλλά για την ενδυνάμωση του ατόμου ώστε να ελέγχει και να ανεβάζει το επίπεδο της υγείας του — με γνώσεις, στάσεις και συμπεριφορές (υγιεινή διατροφή, άσκηση, αποφυγή καπνίσματος κ.λπ.), κάτι που επιδιώκει η Αγωγή Υγείας (κεφ. 2). Η διατήρηση και προαγωγή της υγείας είναι ένας από τους τρεις σκοπούς της Υγιεινής και «η καλύτερη επένδυση κάθε χώρας».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά τη διακήρυξη του ΠΟΥ, η διαδικασία μέσα στην οποία τα άτομα γίνονται ικανά να βελτιώσουν την υγεία τους — ενδυνάμωση για ανέβασμα του επιπέδου υγείας, όχι μόνο αποφυγή της νόσου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός ΠΟΥ + διάκριση από την πρόληψη.

Ερώτηση 5 — Στόχοι και αρχές της Υγιεινής

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι στόχοι και οι αρχές της Υγιεινής;

Απάντηση:

• Επειδή η πρόληψη της ασθένειας είναι προτιμότερη σε κάθε περίπτωση και η υγεία αποτελεί το πολυτιμότερο αγαθό κάθε ανθρώπου, οι αρχές και οι σκοποί της Υγιεινής, σύμφωνα με τον ορισμό της, είναι (σελ. 20): 1. η πρόληψη της ασθένειας (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια)· 2. η διατήρηση και προαγωγή της υγείας· 3. η αύξηση του μέσου όρου ζωής του ανθρώπου. Η Ανακεφαλαίωση συνοψίζει: «Η Υγιεινή μελετά τους παράγοντες που επιδρούν στην υγεία του ανθρώπου. Βασικοί σκοποί της είναι η πρόληψη της ασθένειας, η διατήρηση και προαγωγή της υγείας και η αύξηση του μέσου όρου ζωής».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόληψη της ασθένειας· διατήρηση και προαγωγή της υγείας· αύξηση του μέσου όρου ζωής του ανθρώπου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις σκοποί.

Ερώτηση 6 — Διαφορά πρόληψης και προαγωγής της υγείας

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η πρόληψη από την προαγωγή της υγείας;

Απάντηση:

• Πρόληψη είναι η λήψη μέτρων για την προστασία της υγείας και την αναστολή εξέλιξης της αρρώστιας — έχει ως σημείο αναφοράς την ασθένεια: να μην εμφανιστεί (πρωτοβάθμια, π.χ. εμβολιασμός), να διαγνωστεί έγκαιρα (δευτεροβάθμια, π.χ. Pap test) ή να περιοριστούν οι επιπλοκές της (τριτοβάθμια). Προαγωγή της υγείας είναι η διαδικασία μέσα στην οποία τα άτομα γίνονται ικανά να βελτιώσουν την υγεία τους — έχει ως σημείο αναφοράς την υγεία και όχι τη νόσο: στοχεύει στο ανέβασμα του επιπέδου υγείας (ευεξίας) και στην ενεργό συμμετοχή-ικανότητα του ίδιου του ατόμου να την ελέγχει, με γνώσεις, στάσεις και συμπεριφορές (Αγωγή Υγείας, κεφ. 2). Η διαφορά: η πρόληψη είναι αμυντική (αποφυγή-αναστολή του κακού, συχνά με μέτρα που παίρνουν οι υπηρεσίες υγείας — εμβόλια, έλεγχοι), ενώ η προαγωγή είναι θετική-ενδυναμωτική (βελτίωση του καλού, με πρωταγωνιστή το άτομο)· η υγεία (ΠΟΥ) δεν είναι μόνο απουσία νόσου, άρα η πρόληψη δεν αρκεί — χρειάζεται και προαγωγή. Οι δύο έννοιες είναι συμπληρωματικές και αποτελούν μαζί σκοπούς της Υγιεινής (σελ. 19-20).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόληψη αναφέρεται στην ασθένεια: μέτρα για να μην εμφανιστεί, να διαγνωστεί έγκαιρα ή να μειωθούν οι επιπλοκές (αμυντική, συχνά από τις υπηρεσίες υγείας). Η προαγωγή αναφέρεται στην υγεία: διαδικασία που κάνει το άτομο ικανό να βελτιώσει το επίπεδο της υγείας του (θετική, ενδυναμωτική, με πρωταγωνιστή το άτομο). Συμπληρωματικές — σκοποί της Υγιεινής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αντιπαραβολή σημείου αναφοράς και ρόλου του ατόμου.