Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Διαίρεση της Υγιεινής (σελ. 25) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Διαίρεση της Υγιεινής (σελ. 25)

Λύσεις των 9 ερωτήσεων του κεφαλαίου 2 (Ατομική, Δημόσια, Κοινωνική Υγιεινή, κοινωνικά νοσήματα, Ψυχική Υγιεινή, Αγωγή Υγείας, συμβολή του ατόμου, φορείς, σχολείο).

Ερώτηση 1 — Ατομική Υγιεινή

Ερώτηση: Τι είναι Ατομική Υγιεινή;

Απάντηση:

• Ατομική Υγιεινή είναι κλάδος της Υγιεινής που ασχολείται με τους παράγοντες οι οποίοι επιδρούν στην υγεία του ατόμου και διατυπώνει αρχές για να εφαρμοστούν από το άτομο, ώστε να υπάρξει πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της υγείας του (σελ. 21). Υπό την ευρύτερη έννοια, εννοούμε το σύνολο των μέσων και πρακτικών που χρησιμοποιεί κάθε άτομο προαιρετικά για την πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της υγείας του· τα μέσα αυτά είναι το νερό, το σαπούνι, η οδοντόβουρτσα, η οδοντόπαστα, τα ενδύματα, οι σωματικές ασκήσεις, η κατοικία, η διατροφή, η ψυχαγωγία, η ανάπαυση, ο ύπνος, η εργασία κ.ά. Είναι ένας από τους τρεις σπουδαιότερους κλάδους (Ατομική, Δημόσια, Κοινωνική), με κοινό σκοπό την πρόληψη-διατήρηση-προαγωγή της υγείας, και αναπτύσσεται αναλυτικά στο κεφ. 5 (καθαριότητα σώματος, ενδυμασία, κατοικία, εργασία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλάδος της Υγιεινής για τους παράγοντες που επιδρούν στην υγεία του ατόμου, με αρχές που εφαρμόζει το ίδιο το άτομο· ευρύτερα, το σύνολο των μέσων και πρακτικών που χρησιμοποιεί προαιρετικά κάθε άτομο (νερό, σαπούνι, οδοντόβουρτσα, ενδύματα, άσκηση, κατοικία, διατροφή, ψυχαγωγία, ανάπαυση, ύπνος, εργασία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός + ευρύτερη έννοια με τα μέσα.

Ερώτηση 2 — Δημόσια Υγιεινή

Ερώτηση: Με τι ασχολείται η Δημόσια Υγιεινή;

Απάντηση:

• Δημόσια Υγιεινή είναι το σύνολο των μέτρων που εφαρμόζονται από το κράτος με σκοπό την πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της υγείας του πληθυσμού (σελ. 21). Αυτό επιτυγχάνεται με: 1. την εξυγίανση του περιβάλλοντος (ύδρευση, αποχέτευση, απορρίμματα, ατμοσφαιρική ρύπανση — κεφ. 5)· 2. τον έλεγχο των λοιμωδών νοσημάτων (δήλωση, απομόνωση, εμβολιασμοί — κεφ. 4)· 3. την αγωγή υγείας ομάδων πληθυσμού· 4. την οργάνωση των υγειονομικών και νοσηλευτικών υπηρεσιών (κεφ. 6). Σε αντίθεση με την Ατομική Υγιεινή (μέτρα που παίρνει προαιρετικά το άτομο), η Δημόσια αφορά συλλογικά, κρατικά μέτρα για όλο τον πληθυσμό· οι βάσεις της τέθηκαν από τους Αρχαίους Έλληνες (καθαριότητα, πολεοδομία, ύδρευση-αποχέτευση) και οργανώθηκε τον 19ο αι. (Τσάντγουικ, Σάιμον — κεφ. 4).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των κρατικών μέτρων για την πρόληψη, διατήρηση και προαγωγή της υγείας του πληθυσμού: εξυγίανση του περιβάλλοντος, έλεγχος των λοιμωδών νοσημάτων, αγωγή υγείας ομάδων πληθυσμού, οργάνωση υγειονομικών και νοσηλευτικών υπηρεσιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός + τέσσερα μέσα.

Ερώτηση 3 — Κοινωνική Υγιεινή

Ερώτηση: Με τι ασχολείται η Κοινωνική Υγιεινή;

Απάντηση:

• Κοινωνική Υγιεινή είναι κλάδος της Υγιεινής που ασχολείται με τους κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που επιδρούν βλαπτικά στην υγεία του πληθυσμού, με σκοπό την εξουδετέρωσή τους και την ενίσχυση των ευεργετικών παραγόντων (σελ. 21). Μελετά τα κοινωνικά νοσήματα (φυματίωση, ψυχικά νοσήματα, τοξικομανία, αλκοολισμός, κάπνισμα κ.λπ.), στην εμφάνιση και μετάδοση των οποίων συμβάλλουν οι δυσμενείς οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες. Διαμορφώθηκε βασικά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν παρατηρήθηκε έξαρση λοιμωδών και μη λοιμωδών νοσημάτων λόγω δυσμενών κοινωνικών-οικονομικών συνθηκών. Πρωτοπόροι: ο R. Doll, που κατεύθυνε τις έρευνές του στη σχέση καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα, και ο Γεώργιος Παπανικολάου, που ανακάλυψε το Pap-test για την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Κλάδος της Κοινωνικής Υγιεινής είναι η Ψυχική Υγιεινή (ερώτηση 5).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τους κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες που επιδρούν βλαπτικά στην υγεία του πληθυσμού, για την εξουδετέρωσή τους και την ενίσχυση των ευεργετικών· κοινωνικά νοσήματα· διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ ΠΠ (Doll — κάπνισμα/καρκίνος πνεύμονα, Παπανικολάου — Pap-test)· κλάδος της η Ψυχική Υγιεινή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός, κοινωνικά νοσήματα, ιστορικό, Ψυχική Υγιεινή.

Ερώτηση 4 — Κοινωνικά νοσήματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα κοινωνικά νοσήματα;

Απάντηση:

• Κοινωνικά νοσήματα καλούνται τα νοσήματα στην εμφάνιση και μετάδοση των οποίων συμβάλλουν οι δυσμενείς οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες (σελ. 21). Το βιβλίο αναφέρει: η φυματίωση, τα ψυχικά νοσήματα, η τοξικομανία, ο αλκοολισμός, το κάπνισμα κ.λπ. Αποτελούν αντικείμενο της Κοινωνικής Υγιεινής, που επιδιώκει την εξουδετέρωση των βλαπτικών κοινωνικοοικονομικών παραγόντων (φτώχεια, ανεργία, κακές συνθήκες στέγασης-εργασίας, άγνοια) και την ενίσχυση των ευεργετικών. Η έξαρσή τους μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στη διαμόρφωση του κλάδου· συγγενής και η έννοια των «νοσημάτων του πολιτισμού» (καρδιαγγειακά, καρκίνος, ατυχήματα — κεφ. 3) που συνδέονται με τον σύγχρονο τρόπο ζωής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νοσήματα στην εμφάνιση-μετάδοση των οποίων συμβάλλουν δυσμενείς οικονομικοί και κοινωνικοί παράγοντες: φυματίωση, ψυχικά νοσήματα, τοξικομανία, αλκοολισμός, κάπνισμα κ.λπ. — αντικείμενο της Κοινωνικής Υγιεινής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός + πέντε παραδείγματα.

Ερώτηση 5 — Ψυχική Υγιεινή

Ερώτηση: Τι είναι Ψυχική Υγιεινή;

Απάντηση:

• Ψυχική Υγιεινή είναι κλάδος της Κοινωνικής Υγιεινής που εξετάζει τους παράγοντες οι οποίοι επιδρούν στην ψυχική υγεία του ανθρώπου, με σκοπό την πρόληψη, τη διατήρηση και προαγωγή της ψυχικής του υγείας (σελ. 21). Ψυχική Υγεία κατά τον Π.Ο.Υ. είναι η κατάσταση της συναισθηματικής ευεξίας, όπου το άτομο μπορεί να ζει και να εργάζεται με άνεση μέσα στην κοινότητα και να ικανοποιείται από τα προσωπικά του επιτεύγματα. Η Πρωτοβάθμια Πρόληψη είναι η κυριότερη μορφή πρόληψης των ψυχικών διαταραχών και καλύπτει όλες τις φάσεις της ζωής (προγεννητική, νεογνική, παιδική, εφηβική, ενηλικίωση, τρίτη ηλικία)· ασχολείται με: άτομα και οικογένειες υψηλού κινδύνου (έγκυες με προηγούμενη νόσηση, ανήλικες έγκυες), οικογένειες με πολλά προβλήματα (ψυχικά άρρωστος γονέας ή μέλος, ανεργία, θάνατος, διαζύγιο, έφηβοι που εγκατέλειψαν σπίτι ή σχολείο λόγω παραπτώματος), όλα τα άτομα της τρίτης ηλικίας που ζουν μόνα (σελ. 22).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλάδος της Κοινωνικής Υγιεινής για τους παράγοντες που επιδρούν στην ψυχική υγεία (πρόληψη-διατήρηση-προαγωγή)· Ψυχική Υγεία (ΠΟΥ) = συναισθηματική ευεξία, άνετη ζωή-εργασία στην κοινότητα, ικανοποίηση από τα επιτεύγματα· πρωτοβάθμια πρόληψη σε όλες τις φάσεις ζωής για ομάδες κινδύνου (έγκυες με νόσηση, ανήλικες έγκυες, πολυπροβληματικές οικογένειες, μοναχικοί ηλικιωμένοι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός, ορισμός ψυχικής υγείας, ομάδες πρωτοβάθμιας πρόληψης.

Ερώτηση 6 — Αγωγή Υγείας και πού αποσκοπεί

Ερώτηση: Τι είναι Αγωγή Υγείας και πού αποσκοπεί;

Απάντηση:

• Τα τελευταία χρόνια δόθηκε έμφαση στη συμπεριφορά και την ατομική ευθύνη για την υγεία: καρδιαγγειακά, καρκίνος, ατυχήματα, AIDS, ψυχικές ασθένειες θα μπορούσαν να προληφθούν αν ο άνθρωπος άλλαζε ανθυγιεινές συνήθειες και βελτίωνε το περιβάλλον του (σελ. 22). Αγωγή Υγείας είναι η διαδικασία που βοηθάει τα άτομα να παίρνουν αποφάσεις και να υιοθετούν συμπεριφορές με τις οποίες προασπίζουν και προάγουν την υγεία τους. Έχει στόχο το άτομο όχι μόνο να αποκτήσει γνώσεις, αλλά να διαμορφώσει θέσεις και να αλλάξει τη συμπεριφορά του — ενδιαφέρεται για το άτομο μέσα στο κοινωνικό σύνολο (η γνώση μόνη δεν αρκεί: πολλοί ξέρουν για το κάπνισμα και καπνίζουν). Αποσκοπεί στην: 1. αλλαγή των πεποιθήσεων, 2. αλλαγή της διάθεσης, 3. αλλαγή της συμπεριφοράς, με στόχο πάντα τη διατήρηση και προαγωγή της υγείας. Το περιεχόμενό της διαμορφώνεται κατά τα υγειονομικά προβλήματα της χώρας: υγιεινή ατομικής καθαριότητας, ενδυμασίας, κατοικίας, εργασίας, σωματικής άσκησης, περιβάλλοντος, διατροφής, οικογενειακός προγραμματισμός, σχέσεις με το άλλο φύλο, πρόληψη ατυχημάτων, κάπνισμα, αλκοολισμός, χρήση τοξικών ουσιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία που βοηθά τα άτομα να παίρνουν αποφάσεις και να υιοθετούν συμπεριφορές που προασπίζουν και προάγουν την υγεία τους — όχι μόνο γνώσεις αλλά θέσεις και αλλαγή συμπεριφοράς. Αποσκοπεί σε αλλαγή πεποιθήσεων, διάθεσης και συμπεριφοράς για διατήρηση-προαγωγή της υγείας· περιεχόμενο κατά τα υγειονομικά προβλήματα της χώρας (καθαριότητα, διατροφή, άσκηση, κάπνισμα, αλκοόλ, ατυχήματα κ.λπ.).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός, τριπλός στόχος, περιεχόμενο.

Ερώτηση 7 — Η συμβολή του ανθρώπου στην πρόληψη και προαγωγή της υγείας του

Ερώτηση: Πώς μπορεί ο άνθρωπος να συμβάλλει στην πρόληψη και προαγωγή της Υγείας του;

Απάντηση:

• Για να πετύχει η Υγιεινή τον σκοπό της, χρειάζεται την ενεργητική συμμετοχή του ατόμου, ώστε να είναι ικανό να αποφασίζει με υπευθυνότητα, έχοντας γνώση και συνείδηση των στόχων που έχει για την υγεία του (σελ. 22). Η γνώση μόνη δεν αρκεί — πολλοί ξέρουν τη βλαπτική επίδραση του καπνίσματος αλλά καπνίζουν· κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του πεποιθήσεις και συμπεριφορές. Συγκεκριμένα, ο άνθρωπος συμβάλλει: 1. εφαρμόζοντας τους κανόνες της Ατομικής Υγιεινής — τα μέσα και τις πρακτικές που χρησιμοποιεί προαιρετικά (καθαριότητα με νερό-σαπούνι, οδοντόβουρτσα-οδοντόπαστα, κατάλληλα ενδύματα, σωματική άσκηση, υγιεινή κατοικία, σωστή διατροφή, ψυχαγωγία, ανάπαυση, ύπνος, υγιεινή εργασία — σελ. 21)· 2. αλλάζοντας ανθυγιεινές συνήθειες (κάπνισμα, αλκοόλ, τοξικές ουσίες, καθιστική ζωή) και βελτιώνοντας το περιβάλλον του — έτσι θα προλαμβάνονταν καρδιαγγειακά, καρκίνος, ατυχήματα, AIDS, ψυχικές ασθένειες· 3. υιοθετώντας, μέσω της Αγωγής Υγείας, νέες πεποιθήσεις, διάθεση και συμπεριφορές που προασπίζουν την υγεία (πρόληψη ατυχημάτων, οικογενειακός προγραμματισμός, σχέσεις με το άλλο φύλο)· 4. συμμετέχοντας στην πρόληψη (εμβολιασμοί, προσυμπτωματικός έλεγχος — check up, screening, κεφ. 3) και αναλαμβάνοντας την ατομική ευθύνη για την υγεία και την ασθένεια. Σήμερα «ο άνθρωπος καλείται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υπόθεση της υγείας, γι' αυτό η ενεργός συμμετοχή του είναι απαραίτητη» (σελ. 29).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με ενεργητική, υπεύθυνη συμμετοχή (γνώση και συνείδηση των στόχων — η γνώση μόνη δεν αρκεί): εφαρμογή των κανόνων Ατομικής Υγιεινής (καθαριότητα, ενδυμασία, άσκηση, κατοικία, διατροφή, ανάπαυση), αλλαγή ανθυγιεινών συνηθειών (κάπνισμα, αλκοόλ, τοξικές ουσίες) και βελτίωση περιβάλλοντος, υιοθέτηση νέων πεποιθήσεων-διάθεσης-συμπεριφοράς μέσω Αγωγής Υγείας, συμμετοχή σε εμβολιασμούς και προσυμπτωματικό έλεγχο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενεργητική συμμετοχή + τέσσερις τρόποι.

Ερώτηση 8 — Φορείς Αγωγής Υγείας

Ερώτηση: Ποιοι φορείς παρέχουν Αγωγή Υγείας;

Απάντηση:

• Οι φορείς εφαρμογής προγραμμάτων Αγωγής Υγείας (σελ. 23-25) είναι: Α) Το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας — υλοποιεί προγράμματα στα Κέντρα Υγείας και στα νοσοκομεία του ΕΣΥ. Β) Η οικογένεια — επηρεάζει και διαμορφώνει τις συνήθειες όσων ζουν κάτω από την ίδια στέγη· η ενημέρωση των γονέων γίνεται σε χώρους εργασίας, στο ανοικτό πανεπιστήμιο, από ειδικευμένο προσωπικό, ώστε να εφαρμόζουν κανόνες υγιεινής στα παιδιά τους. Γ) Το σχολείο — από δασκάλους-καθηγητές με γιατρούς, επισκέπτες υγείας, υγιεινολόγους (ερώτηση 9). Δ) Οι χώροι εργασίας — ενημερώνεται μεγάλος αριθμός ατόμων, με ίσες ευκαιρίες για όλες τις κοινωνικοοικονομικές τάξεις· η ευαισθητοποίηση των εργαζομένων μειώνει το κόστος θεραπείας. Ε) Οι Ασφαλιστικοί Οργανισμοί — έχουν άμεση γνώση της έκτασης-σοβαρότητας ασθενειών και ατυχημάτων των εργαζομένων και ιεραρχούν προτεραιότητες. ΣΤ) Η Τοπική Αυτοδιοίκηση — αξιοποιεί συμπεράσματα επιδημιολογικών μελετών και τις περιβαλλοντικές-κοινωνικές-πολιτιστικές παραμέτρους της περιοχής· προγράμματα σε σχολεία, ιδρύματα, ΚΑΠΗ, γηροκομεία, Λέσχες Φιλίας, πολιτιστικά κέντρα. Ζ) Το ανθρώπινο δυναμικό των υπηρεσιών υγείας (γιατροί, επισκέπτες υγείας, υγιεινολόγοι) — ατομικά στο ιατρείο ή σε προγράμματα στην κοινότητα. Η) Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, περιοδικά) — περνούν μηνύματα υγείας σε μεγάλο αριθμό ατόμων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπουργείο Υγείας-Πρόνοιας (Κέντρα Υγείας, νοσοκομεία ΕΣΥ)· οικογένεια· σχολείο· χώροι εργασίας (μεγάλος αριθμός, ίσες ευκαιρίες)· Ασφαλιστικοί Οργανισμοί (γνώση ασθενειών-ατυχημάτων)· Τοπική Αυτοδιοίκηση (επιδημιολογικές μελέτες, ΚΑΠΗ, γηροκομεία, πολιτιστικά κέντρα)· ανθρώπινο δυναμικό υπηρεσιών υγείας· ΜΜΕ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οκτώ φορείς με τον ρόλο καθενός.

Ερώτηση 9 — Το σχολείο και η Αγωγή Υγείας

Ερώτηση: Πώς μπορεί το σχολείο να συμβάλλει στην Αγωγή Υγείας;

Απάντηση:

• Η αγωγή υγείας στο σχολείο γίνεται από τους δασκάλους και τους καθηγητές, με τη συμμετοχή γιατρών, επισκεπτών υγείας, υγιεινολόγων και άλλων ειδικών (σελ. 23). Το σχολείο θεωρείται σημαντικός χώρος εφαρμογής προγραμμάτων αγωγής υγείας διότι: 1. οι εκπαιδευτικοί έρχονται καθημερινά σε επαφή με τους μαθητές και προσεγγίζουν τον κάθε μαθητή ανάλογα με την προσωπικότητά του· 2. μπορεί να γίνεται συχνή επανάληψη των μηνυμάτων που προάγουν την υγεία· 3. γίνεται επίσημη πληροφόρηση για παράγοντες βλαπτικούς και ευεργετικούς μέσω μαθημάτων που ορίζει το Υπουργείο Παιδείας· 4. η οργάνωση διευκολύνεται με εκπαιδευτικές επισκέψεις εκτός σχολείου· 5. εφαρμόζονται διδακτικές μέθοδοι που ενθαρρύνουν τον μαθητή να εγκαταλείψει την παθητική στάση, να δραστηριοποιηθεί και να συμμετέχει ενεργά, και να επικοινωνήσει με φορείς υγείας και μέλη της τοπικής κοινότητας· 6. δίνεται δυνατότητα ίσων ευκαιριών πρόσβασης σε βάσεις δεδομένων και επικοινωνίας με μαθητές άλλων σχολείων μέσω ηλεκτρονικών δικτύων (σελ. 24). Ένα Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας στο σχολείο περιλαμβάνει: α) ενημέρωση των μαθητών για προβλήματα υγείας και τρόπους διατήρησής της — ομιλίες, συζητήσεις, φωτογραφίες, διαφάνειες, slides, εκπαιδευτικές ταινίες, επιδείξεις, επίλυση αποριών· β) ενεργό συμμετοχή των παιδιών — δημιουργία, συμπλήρωση και ανάλυση ερωτηματολογίου, σχέδια ζωγραφικής, θεατρική παράσταση ή σκετς με θέμα την υγεία, άρθρα στη σχολική εφημερίδα κ.λπ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με δασκάλους-καθηγητές και ειδικούς (γιατροί, επισκέπτες υγείας, υγιεινολόγοι). Πλεονεκτήματα: καθημερινή επαφή-εξατομικευμένη προσέγγιση, συχνή επανάληψη μηνυμάτων, επίσημη πληροφόρηση μέσω μαθημάτων, εκπαιδευτικές επισκέψεις, μέθοδοι ενεργού συμμετοχής και επικοινωνίας με φορείς-κοινότητα, ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε ηλεκτρονικά δίκτυα. Πρόγραμμα: ενημέρωση (ομιλίες, διαφάνειες, ταινίες, επιδείξεις) + ενεργό συμμετοχή (ερωτηματολόγια, ζωγραφική, σκετς, σχολική εφημερίδα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έξι λόγοι + δύο σκέλη προγράμματος.