Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Επιδημιολογία – Νοσήματα (σελ. 46-47) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Επιδημιολογία – Νοσήματα (σελ. 46-47) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Επιδημιολογία - Νοσήματα (σελ. 46-47)

Λύσεις των 37 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 (επιδημιολογία, επίπτωση-επιπολασμός, ενδημία-πανδημία, επιδημία-έκρηξη, λοιμώδη νοσήματα, μετάδοση, προϋποθέσεις-καταπολέμηση, απομόνωση, δήλωση, απολύμανση, άμεση-έμμεση μετάδοση, πεπτικό-σαλμονελλώσεις-ηπατίτιδα Α, αερογενή-γρίπη, ξενιστές, ΣΜΝ: σύφιλη, βλεννόρροια, ηπατίτιδα Β-C, AIDS, ζωονόσοι: βρουκελλώσεις, λεπτοσπείρωση, λύσσα, τοξοπλάσμωση, εχινόκοκκος).

Ερώτηση 1 — Τι μελετά η Επιδημιολογία

Ερώτηση: Τι μελετά η Επιδημιολογία;

Απάντηση:

Επιδημιολογία είναι η επιστήμη που μελετά τα αίτια και τη συχνότητα όλων των νοσημάτων, ερευνά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν την κατανομή τους και υποδεικνύει μέτρα πρόληψης (σελ. 31). Παλαιότερα η έννοια αναφερόταν μόνο στα λοιμώδη νοσήματα· σήμερα περιλαμβάνει κάθε κατάσταση που συμβάλλει στην αύξηση ενός νοσήματος, ανεξάρτητα από την αιτιολογία του (π.χ. και τον καρκίνο του πνεύμονα). Η διαπίστωση ότι σε έναν πληθυσμό υπάρχει επιδημία γρίπης ή αυξημένη συχνότητα καρκίνου γίνεται με σύγκριση των κρουσμάτων του τρέχοντος χρόνου με τα κρούσματα προηγούμενων χρόνων. Εργαλεία της είναι έννοιες όπως επιδημία, επιδημική έκρηξη, πανδημία, ενδημία, επίπτωση, επιπολασμός, πληθυσμιακή ανοσία, και η επιδημιολογική μελέτη (ημερομηνία, τόπος, ηλικία, φύλο, χρόνος επώασης, τρόπος μετάδοσης → αίτιο και πηγή μόλυνσης, σελ. 32).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αίτια και τη συχνότητα όλων των νοσημάτων, τα χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν την κατανομή τους, και υποδεικνύει μέτρα πρόληψης· σήμερα κάθε κατάσταση που αυξάνει ένα νόσημα (όχι μόνο λοιμώδη), με σύγκριση κρουσμάτων ανά έτος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός + διεύρυνση πεδίου + μέθοδος σύγκρισης.

Ερώτηση 2 — Επίπτωση και επιπολασμός

Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ επίπτωσης και επιπολασμού;

Απάντηση:

Επίπτωση είναι ο αριθμός των νέων κρουσμάτων της νόσου που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ενός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος (π.χ. νέα κρούσματα γρίπης σε έναν μήνα) — μετρά τη ροή, τον ρυθμό εμφάνισης. Επιπολασμός είναι το σύνολο των κρουσμάτων σε μία δεδομένη χρονική στιγμή — «είναι σαν να φωτογραφίζουμε τον πληθυσμό και βλέπουμε ποιο είναι το σύνολο των κρουσμάτων, παλαιών και νέων» (σελ. 31) — μετρά το απόθεμα. Η διαφορά: η επίπτωση αναφέρεται μόνο σε νέα κρούσματα μέσα σε χρονικό διάστημα, ενώ ο επιπολασμός σε όλα τα υπάρχοντα κρούσματα σε μία στιγμή. Οι δύο έννοιες χρησιμοποιούνται στον ορισμό της ενδημίας: λοίμωξη που παραμένει για μεγάλο διάστημα σε πληθυσμό με σταθερή επίπτωση και επιπολασμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επίπτωση = αριθμός νέων κρουσμάτων σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (ρυθμός)· επιπολασμός = σύνολο όλων των κρουσμάτων, παλαιών και νέων, σε μία δεδομένη στιγμή («φωτογραφία»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο ορισμοί + αντιπαραβολή.

Ερώτηση 3 — Ενδημία και πανδημία

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η ενδημία από την πανδημία;

Απάντηση:

Ενδημία είναι όταν η λοίμωξη παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε έναν πληθυσμό με σταθερή επίπτωση και επιπολασμό — δηλαδή η νόσος «κατοικεί» μόνιμα σε μια περιοχή, με σταθερό, χαμηλό ρυθμό, χωρίς έξαρση (π.χ. η ελονοσία σε τροπικές χώρες, η χολέρα στη Ρωσία ως το 1909 «όπου ενδημούσε», σελ. 34). Πανδημία είναι η εξάπλωση μιας επιδημίας σε άλλες χώρες, που πολλές φορές καταλαμβάνει και ολόκληρες ηπείρους — τέτοια μορφή είχε η Ασιατική γρίπη το 1972-1973 (και η γρίπη του 1918-19 με > 10 εκ. νεκρούς, ο «μαύρος θάνατος» του 14ου αι.) (σελ. 31). Η διαφορά είναι στον χρόνο και στον χώρο: η ενδημία είναι χρόνια, σταθερή, τοπικά περιορισμένη παρουσία της νόσου· η πανδημία είναι οξεία, εκρηκτική αύξηση (επιδημία) που ξεπερνά τα σύνορα και απλώνεται γεωγραφικά σε πολλές χώρες-ηπείρους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδημία: η λοίμωξη παραμένει για μεγάλο διάστημα σε έναν πληθυσμό με σταθερή επίπτωση και επιπολασμό (μόνιμη, τοπική, χωρίς έξαρση). Πανδημία: η εξάπλωση μιας επιδημίας σε άλλες χώρες και ηπείρους (Ασιατική γρίπη 1972-73) — οξεία, διασυνοριακή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο ορισμοί + διαφορά χρόνου/χώρου.

Ερώτηση 4 — Επιδημία και επιδημική έκρηξη

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε επιδημία και τι επιδημική έκρηξη;

Απάντηση:

Επιδημία είναι η αυξημένη συχνότητα μιας νόσου (λοιμώδους κατά κανόνα) σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα σε ένα συγκεκριμένο πληθυσμό, που ξεκινώντας από μια κοινότητα ή πόλη μπορεί να επεκταθεί σε ολόκληρη τη χώρα (σελ. 31). Διαπιστώνεται με σύγκριση των κρουσμάτων με προηγούμενα χρόνια. Επιδημική έκρηξη είναι η ξαφνική εμφάνιση επιδημίας σε μικρό χρονικό διάστημα — π.χ. τροφική δηλητηρίαση (πολλά άτομα νοσούν ταυτόχρονα μετά από κοινό γεύμα). Η διαφορά είναι στην ταχύτητα και το εύρος: η επιδημία αναπτύσσεται σε «σχετικά μικρό» διάστημα και μπορεί να επεκταθεί, η έκρηξη είναι αιφνίδια, μαζική και συνήθως εντοπισμένη σε κοινή πηγή. Αν η επιδημία περάσει σε άλλες χώρες γίνεται πανδημία· αν παραμείνει σταθερά, ενδημία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιδημία: αυξημένη συχνότητα νόσου (συνήθως λοιμώδους) σε σχετικά μικρό διάστημα σε συγκεκριμένο πληθυσμό, από κοινότητα/πόλη ως όλη τη χώρα. Επιδημική έκρηξη: ξαφνική εμφάνιση επιδημίας σε μικρό διάστημα, π.χ. τροφική δηλητηρίαση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο ορισμοί με παράδειγμα.

Ερώτηση 5 — Λοιμώδη ή μεταδοτικά νοσήματα

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε λοιμώδη ή μεταδοτικά νοσήματα;

Απάντηση:

Λοιμώδη ή μεταδοτικά νοσήματα είναι τα νοσήματα εκείνα που οφείλονται σε ζωντανούς λοιμογόνους παράγοντες ή στα τοξικά τους προϊόντα (σελ. 31). Λοιμογόνοι παράγοντες είναι οι ιοί, τα βακτήρια, τα χλαμύδια, τα παράσιτα κ.ά. Οι λοιμογόνοι παράγοντες μπορούν να μεταδοθούν στον άνθρωπο είτε άμεσα από μολυσμένο άνθρωπο ή ζώο είτε έμμεσα, όταν παρεμβάλλεται κάποιος διαβιβαστής (έντομο) ή μέσω μολυσμένων αντικειμένων. Κύριο χαρακτηριστικό τους είναι η μετάδοση του μικροοργανισμού, με αποτέλεσμα να αρρωστήσουν σε μικρό διάστημα πολλοί άνθρωποι και να υπάρξει επιδημία (σελ. 36)· ακολουθούν τη διαδικασία μόλυνση → χρόνος επώασης → λοίμωξη. Για να εμφανιστούν χρειάζονται πηγή μόλυνσης, οδό μεταφοράς και ευπαθή πληθυσμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νοσήματα που οφείλονται σε ζωντανούς λοιμογόνους παράγοντες (ιοί, βακτήρια, χλαμύδια, παράσιτα) ή στα τοξικά τους προϊόντα· μεταδίδονται άμεσα (μολυσμένος άνθρωπος/ζώο) ή έμμεσα (διαβιβαστής-έντομο, μολυσμένα αντικείμενα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός + λοιμογόνοι παράγοντες + τρόποι.

Ερώτηση 6 — Τρόποι μετάδοσης των λοιμογόνων παραγόντων

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μεταδίδονται οι λοιμογόνοι παράγοντες στον άνθρωπο;

Απάντηση:

Οι λοιμογόνοι παράγοντες μεταδίδονται στον άνθρωπο είτε άμεσα από μολυσμένο άνθρωπο ή ζώο, είτε έμμεσα, όταν παρεμβάλλεται κάποιος διαβιβαστής (έντομο) ή μέσω μολυσμένων αντικειμένων (σελ. 31). Αναλυτικά (σελ. 37): Άμεση μετάδοση — μεταφορά του μικροοργανισμού χωρίς να παρεμβάλλεται τίποτα: με άμεση επαφή (συνουσία, φιλί), με σταγονίδια (φτέρνισμα, βήχας), με άμεση επαφή με μικροοργανισμούς του ελεύθερου περιβάλλοντος (τέτανος), με δάγκωμα (λύσσα). Έμμεση μετάδοση — με την παρεμβολή ξενιστή, οχήματος ή αέρα: με όχημα (νερό, γάλα, τρόφιμα, είδη προσωπικής χρήσης — ρούχα, ποτήρια, μαχαιροπήρουνα), με ξενιστές (έντομα, π.χ. κουνούπια), με τον αέρα (σκόνη και πυρήνες σταγονιδίων — κατάλοιπα σταγονιδίων που αιωρούνται, π.χ. φυματίωση). Κατά οδό εισόδου τα νοσήματα ομαδοποιούνται σε: μεταδιδόμενα μέσω του πεπτικού (σαλμονελλώσεις, ηπατίτιδα Α), με τον αέρα (γρίπη), με ξενιστές-φορείς (ελονοσία, λεϊσμανίαση), σεξουαλικώς (σύφιλη, βλεννόρροια, ηπατίτιδα Β-C, AIDS) και με τα ζώα (βρουκελλώσεις, λύσσα κ.ά.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεσα (χωρίς παρεμβολή): άμεση επαφή, σταγονίδια, επαφή με μικροοργανισμούς του περιβάλλοντος (τέτανος), δάγκωμα (λύσσα). Έμμεσα: με όχημα (νερό, γάλα, τρόφιμα, προσωπικά είδη), με ξενιστές (έντομα), με τον αέρα (σκόνη, πυρήνες σταγονιδίων). Ομάδες: πεπτικό, αέρας, ξενιστές, σεξουαλική οδός, ζώα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άμεση/έμμεση με υποπεριπτώσεις + ομάδες νοσημάτων.

Ερώτηση 7 — Συνθήκες εμφάνισης λοιμώδους νοσήματος

Ερώτηση: Κάτω από ποιες συνθήκες εμφανίζεται ένα λοιμώδες νόσημα;

Απάντηση:

Οι προϋποθέσεις εμφάνισης ενός λοιμώδους νοσήματος είναι τρεις (σελ. 32) — η λεγόμενη «επιδημιολογική αλυσίδα»: α) να υπάρχει πηγή μόλυνσης (μολυσμένος άνθρωπος — ασθενής ή μικροβιοφορέας —, ζώο, μολυσμένο περιβάλλον)· β) να υπάρχει μέσον, οδός μεταφοράς του λοιμογόνου παράγοντα (άμεση επαφή, σταγονίδια, όχημα όπως νερό-τρόφιμα, ξενιστές-έντομα, αέρας)· γ) να υπάρχει ευπαθής πληθυσμός — άτομα χωρίς ανοσία (η πληθυσμιακή ανοσία, δηλαδή το ποσοστό των ανόσων, καθορίζει αν θα εξαπλωθεί επιδημία, σελ. 31). Αν λείπει έστω ένας κρίκος, το νόσημα δεν εμφανίζεται — γι' αυτό και η καταπολέμηση στοχεύει ακριβώς σε αυτούς τους τρεις κρίκους: εξουδετέρωση της πηγής, έλεγχος των μέσων μεταφοράς, ανοσοποίηση του πληθυσμού (ερώτηση 8). Επιπλέον, την εμφάνιση ευνοούν συνθήκες όπως συνωστισμός και έλλειψη αερισμού, μείωση της άμυνας (ψύχος, ανοσοκαταστολή), έλλειψη μέτρων υγιεινής και άγνοια (σελ. 33, 39).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν συνυπάρχουν: (α) πηγή μόλυνσης, (β) μέσον-οδός μεταφοράς του λοιμογόνου παράγοντα, (γ) ευπαθής πληθυσμός χωρίς ανοσία· επιβαρυντικά ο συνωστισμός, η μειωμένη άμυνα, η έλλειψη υγιεινής και η άγνοια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις προϋποθέσεις (αλυσίδα) + ευνοϊκές συνθήκες.

Ερώτηση 8 — Καταπολέμηση των λοιμωδών νοσημάτων

Ερώτηση: Πώς επιτυγχάνεται η καταπολέμηση των λοιμωδών νοσημάτων;

Απάντηση:

Η καταπολέμηση των λοιμωδών νοσημάτων επιτυγχάνεται με τρεις τρόπους, που αντιστοιχούν στις τρεις προϋποθέσεις εμφάνισής τους (σελ. 32): α) την εξουδετέρωση ή μείωση της πηγής μόλυνσης — θεραπεία-απομόνωση ασθενών, εντοπισμός μικροβιοφορέων, θανάτωση νοσούντων ζώων, μυοκτονία· η εξουδετέρωση της πηγής είναι δύσκολη· β) τον έλεγχο των μέσων μεταφοράς των λοιμογόνων παραγόντων — απολύμανση νερού, παστερίωση γάλακτος, έλεγχος τροφίμων, καταπολέμηση εντόμων, υγιεινή χεριών· είναι ευκολότερος, με εξαίρεση τα νοσήματα που μεταδίδονται με τον αέρα· γ) την ανοσοποίηση του πληθυσμού (εμβολιασμοί) — ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος εξαφάνισης: όταν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού έχει εμβολιαστεί (είναι άνοσο), ο λοιμογόνος παράγοντας δεν βρίσκει πρόσφορο έδαφος και εξαφανίζεται (πληθυσμιακή-συλλογική ανοσία). Συμπληρωματικά μέτρα: επιδημιολογική μελέτη κάθε εμφάνισης (ημερομηνία, τόπος, ηλικία, φύλο, επώαση, μετάδοση → αίτιο-πηγή), απομόνωση των ασθενών με μεγάλη μολυσματικότητα, προστατευτικές προφυλάξεις για τους ευαίσθητους, Κέντρα Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων, υποχρεωτική δήλωση και απολύμανση (ερωτήσεις 9-11).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με (α) εξουδετέρωση ή μείωση της πηγής μόλυνσης (δύσκολη), (β) έλεγχο των μέσων μεταφοράς (ευκολότερος, εκτός αερογενών) και (γ) ανοσοποίηση του πληθυσμού — ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος (ο παράγοντας δεν βρίσκει έδαφος)· συμπληρωματικά επιδημιολογική μελέτη, απομόνωση, δήλωση, απολύμανση, Κέντρα Ελέγχου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις τρόποι με αξιολόγηση + συμπληρωματικά.

Ερώτηση 9 — Πότε και πώς εφαρμόζεται η απομόνωση

Ερώτηση: Πότε και πώς εφαρμόζεται η απομόνωση;

Απάντηση:

Απομόνωση είναι ο περιορισμός της επαφής του ασθενή με το περιβάλλον (σελ. 32). Πότε: επιβάλλεται όταν η μολυσματικότητα της νόσου είναι μεγάλη. Πώς: εφαρμόζεται στα νοσοκομεία και στο σπίτι. Σκοπός: στα περισσότερα νοσήματα γίνεται για την πρόληψη της διασποράς της νόσου, αλλά και για την προστασία των ίδιων των ασθενών από μικρόβια που μπορεί να φέρουν το προσωπικό και οι επισκέπτες — π.χ. AIDS σε προχωρημένο στάδιο (ανοσοανεπάρκεια). Συγγενής έννοια οι προστατευτικές προφυλάξεις, που λαμβάνονται σε ορισμένους ασθενείς για την προφύλαξή τους λόγω μεγάλης ευαισθησίας στις λοιμώξεις — π.χ. μετά από μεταμόσχευση μυελού των οστών ή σε ανοσοκαταστολή από χημειοθεραπεία. Ιστορικά, η απομόνωση με τη μορφή της καραντίνας (40 ημέρες, Μεσαίωνας) ήταν το μόνο μέτρο κατά των επιδημιών (κεφ. 3), και η απομόνωση-θεραπεία ασθενών συνέβαλε στην εξάλειψη της ευλογιάς (σελ. 35)· είναι και μέτρο προφύλαξης από τα αερογενή νοσήματα (σελ. 39).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιορισμός της επαφής του ασθενή με το περιβάλλον· επιβάλλεται όταν η μολυσματικότητα της νόσου είναι μεγάλη· εφαρμόζεται σε νοσοκομεία και στο σπίτι· για πρόληψη της διασποράς αλλά και προστασία του ίδιου του ασθενή από μικρόβια προσωπικού-επισκεπτών (π.χ. AIDS σε προχωρημένο στάδιο)· συγγενείς οι προστατευτικές προφυλάξεις (μεταμόσχευση μυελού, ανοσοκαταστολή).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός, πότε, πού, διπλός σκοπός, προστατευτικές προφυλάξεις.

Ερώτηση 10 — Δήλωση των λοιμωδών νοσημάτων

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη δήλωση των λοιμωδών νοσημάτων;

Απάντηση:

Η υποχρεωτική δήλωση των λοιμωδών νοσημάτων έχει ως σκοπό την καταπολέμηση των επιδημικών νοσημάτων και υποβάλλεται στην τοπική υγειονομική υπηρεσία ή στην αστυνομική αρχή (σελ. 32). Επιτρέπει στις υγειονομικές αρχές να κάνουν έγκαιρα την επιδημιολογική μελέτη (ημερομηνία, τόπος, ηλικία, φύλο, χρόνος επώασης, τρόπος μετάδοσης) για την εύρεση του αιτίου και της πηγής μόλυνσης, να πάρουν μέτρα (απομόνωση, απολύμανση, εμβολιασμοί) και να παρακολουθούν την επίπτωση. Υποχρεωτική είναι και η διεθνής δήλωση για τέσσερα νοσήματα: χολέρα, πανώλη, ευλογιά, κίτρινος πυρετός. Ιστορικά, η δήλωση κάθε κρούσματος στις υγειονομικές αρχές ήταν από τα μέτρα που βοήθησαν στην εξάλειψη των μεγάλων επιδημιών πανώλης, κίτρινου πυρετού και ευλογιάς (σελ. 33-35). Σήμερα λειτουργούν διεθνώς και στην Ελλάδα Κέντρα Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων για την καλύτερη αντιμετώπισή τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχρεωτική, με σκοπό την καταπολέμηση των επιδημικών νοσημάτων· υποβάλλεται στην τοπική υγειονομική υπηρεσία ή αστυνομική αρχή· επιτρέπει επιδημιολογική μελέτη και μέτρα· υποχρεωτική και διεθνής δήλωση για χολέρα, πανώλη, ευλογιά, κίτρινο πυρετό· Κέντρα Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σκοπός, πού, διεθνής δήλωση (4 νοσήματα).

Ερώτηση 11 — Απολύμανση

Ερώτηση: Τι είναι απολύμανση;

Απάντηση:

Απολύμανση είναι η μείωση των παθογόνων μικροβίων από το σώμα και το χώρο — επιφάνειες, αντικείμενα, έπιπλα, δάπεδα, τοίχοι, εργαλεία κ.λπ. — για να μην προκαλέσουν λοίμωξη (σελ. 32). Είναι μέτρο ελέγχου των μέσων μεταφοράς των λοιμογόνων παραγόντων: απολύμανση του νερού (πεπτικά νοσήματα, κολυμβητήρια), κοινόχρηστων χώρων (ηπατίτιδα Α), στάβλων (βρουκελλώσεις), αποσκευών ταξιδιωτών (πανώλη), βελονών-εργαλείων (AIDS: «η απολύμανση και αποστείρωση καταστρέφει τον ιό», σελ. 44). Διαφέρει από την αποστείρωση (πλήρης καταστροφή όλων των μικροοργανισμών) και την αντισηψία (σε ζωντανούς ιστούς) — κεφ. 12. Σημείωση: δεν έχει νόημα για νοσήματα που δεν μεταδίδονται μέσω χώρων-αντικειμένων (π.χ. η απολύμανση σχολείου για κρούσμα ηπατίτιδας Β, που μεταδίδεται με αίμα-σεξουαλική επαφή, είναι άσκοπη — Δραστηριότητα 2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μείωση των παθογόνων μικροβίων από το σώμα και τον χώρο (επιφάνειες, αντικείμενα, έπιπλα, δάπεδα, τοίχοι, εργαλεία) για να μην προκαλέσουν λοίμωξη· μέτρο ελέγχου των μέσων μεταφοράς· διαφέρει από αποστείρωση (ολική καταστροφή) και αντισηψία (ιστοί).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός + εφαρμογές + διάκριση.

Ερώτηση 12 — Άμεση μετάδοση

Ερώτηση: Πώς γίνεται η άμεση μετάδοση ενός λοιμώδους νοσήματος;

Απάντηση:

Άμεση μετάδοση είναι η μεταφορά ενός μικροοργανισμού άμεσα, χωρίς να παρεμβάλλεται τίποτα ανάμεσα στην πηγή και στο ευπαθές άτομο (σελ. 37). Γίνεται: 1. με άμεση επαφή — όπως συνουσία, φιλί κ.λπ. (σεξουαλικώς μεταδιδόμενα, έρπης)· 2. με σταγονίδια — όπως φτέρνισμα, βήχας (γρίπη, αερογενή)· 3. με άμεση επαφή του ατόμου με μικροοργανισμούς του ελεύθερου περιβάλλοντος — π.χ. τέτανος (σπόροι του κλωστηριδίου στο χώμα μολύνουν πληγή)· 4. με δάγκωμα — όπως η λύσσα (σάλιο μολυσμένου ζώου). Το διάγραμμα του βιβλίου συνοψίζει: άμεση επαφή με ανθρώπους, άμεση μετάδοση με σταγονίδια, άμεση επαφή με τα ζώα, άμεση επαφή με το ελεύθερο περιβάλλον. Αντίθετα, στην έμμεση μετάδοση παρεμβάλλεται όχημα (νερό, τρόφιμα), ξενιστής (έντομο) ή ο αέρας (ερώτηση 13).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταφορά του μικροοργανισμού χωρίς παρεμβολή: με άμεση επαφή (συνουσία, φιλί), με σταγονίδια (φτέρνισμα, βήχας), με επαφή με μικροοργανισμούς του ελεύθερου περιβάλλοντος (τέτανος), με δάγκωμα (λύσσα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός + τέσσερις τρόποι με παραδείγματα.

Ερώτηση 13 — Έμμεση μετάδοση

Ερώτηση: Πώς γίνεται η έμμεση μετάδοση ενός λοιμώδους νοσήματος;

Απάντηση:

Έμμεση μετάδοση είναι η μεταφορά ενός μικροοργανισμού έμμεσα, με την παρεμβολή ενός ξενιστή (π.χ. έντομο) ή ενός οχήματος όπως το νερό, ή με τον αέρα (σελ. 37). Γίνεται: 1. Με όχημα — το νερό, το γάλα, τα τρόφιμα, είδη προσωπικής χρήσης όπως ρούχα, ποτήρια, μαχαιροπήρουνα κ.λπ. (σαλμονελλώσεις, χολέρα, ηπατίτιδα Α — στοματο-πρωκτική οδός). 2. Με ξενιστές, που συνήθως είναι έντομα (π.χ. κουνούπια — ελονοσία, κίτρινος πυρετός· ψύλλοι — πανώλη· ψείρα — τύφος· σκνίπα — λεϊσμανίαση): οι ξενιστές παίρνουν μέρος στον κύκλο ζωής του μικροβίου, ενώ οι φορείς το μεταφέρουν μηχανικά (σελ. 40). 3. Με τον αέρα — επιτυγχάνεται με σκόνη και πυρήνες σταγονιδίων· οι πυρήνες σταγονιδίων είναι κατάλοιπα των σταγονιδίων που αιωρούνται στον αέρα (έτσι μεταδίδεται η φυματίωση)· η σκόνη έχει μολυνθεί από σταγονίδια ή εκκρίματα ασθενών και, αιωρούμενη, εισπνέεται. Η καταπολέμηση των μέσων μεταφοράς είναι σχετικά εύκολη (απολύμανση νερού, παστερίωση, εντομοκτόνα) εκτός από τα νοσήματα που μεταδίδονται με τον αέρα (σελ. 32).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταφορά με παρεμβολή ξενιστή, οχήματος ή αέρα: με όχημα (νερό, γάλα, τρόφιμα, είδη προσωπικής χρήσης — ρούχα, ποτήρια, μαχαιροπήρουνα)· με ξενιστές (έντομα, π.χ. κουνούπια)· με τον αέρα (σκόνη και πυρήνες σταγονιδίων — κατάλοιπα σταγονιδίων που αιωρούνται, π.χ. φυματίωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός + τρεις τρόποι.

Ερώτηση 14 — Νοσήματα του πεπτικού και μέτρα προφύλαξης

Ερώτηση: Ποια λοιμώδη νοσήματα μεταδίδονται διαμέσου του πεπτικού συστήματος και ποια είναι τα μέτρα προφύλαξής τους;

Απάντηση:

Μετάδοση: γίνεται διαμέσου της στοματο-πρωκτικής οδού, με νερό, γάλα, τρόφιμα κ.λπ. που έχουν μολυνθεί (σελ. 38). Νοσήματα: σαλμονελλώσεις, χολέρα, σιγκέλλωση, ηπατίτιδα Α, αμοιβάδωση, οξυουρίαση κ.ά. Μέτρα προφύλαξης — αποκλεισμός της οδού μετάδοσης: 1. απολύμανση του νερού· 2. παστερίωση του γάλακτος· 3. υγειονομικός έλεγχος των τροφίμων· 4. απομάκρυνση των μικροβιοφορέων από χώρους δουλειάς που σχετίζονται με τρόφιμα και τη διακίνησή τους (μάγειροι, εστιάτορες κ.λπ.)· 5. ατομική καθαριότητα, κυρίως των χεριών· 6. σχολαστικό πλύσιμο των λαχανικών και φρούτων· 7. κατάλληλο σύστημα ύδρευσης, αποχέτευσης και διάθεσης απορριμμάτων· 8. καταπολέμηση εντόμων (μύγες)· 9. κατάλληλη αγωγή υγείας του πληθυσμού. Ειδικά μέτρα για τις σαλμονελλώσεις (καλό μαγείρεμα κρέατος-αυγών-πουλερικών, χωριστά σκεύη ωμών-ψημένων, πλύσιμο χεριών, έλεγχος εργαζομένων) και για την ηπατίτιδα Α (ανάπαυση, προσωπικά αντικείμενα στους 90 °C, απολύμανση κοινόχρηστων, ύδρευση-αποχέτευση, αγωγή υγείας παιδιών, έλεγχος οστρακοειδών, γ-σφαιρίνη, εμβόλιο) στις ερωτήσεις 15-17.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στοματο-πρωκτική οδός με νερό, γάλα, τρόφιμα: σαλμονελλώσεις, χολέρα, σιγκέλλωση, ηπατίτιδα Α, αμοιβάδωση, οξυουρίαση. Προφύλαξη: απολύμανση νερού, παστερίωση γάλακτος, υγειονομικός έλεγχος τροφίμων, απομάκρυνση μικροβιοφορέων από χώρους τροφίμων, καθαριότητα χεριών, πλύσιμο λαχανικών-φρούτων, ύδρευση-αποχέτευση-απορρίμματα, καταπολέμηση εντόμων, αγωγή υγείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οδός + έξι νοσήματα + εννέα μέτρα.

Ερώτηση 15 — Σαλμονελλώσεις

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις σαλμονελλώσεις;

Απάντηση:

Οι σαλμονέλλες είναι βακτήρια και προκαλούν νοσήματα που λέγονται σαλμονελλώσεις (σελ. 38). Μετάδοση: με πρόσληψη του μικροβίου από το στόμα (μολυσμένη τροφή, νερό, ποτά)· από ζώα σε άνθρωπο ή από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συνήθεις πηγές μόλυνσης: τα ακάθαρτα νερά κοντά σε υπονόμους, τα θαλασσινά μύδια, το κρέας πουλερικών και τα αυγά τους, οι ασθενείς και οι μικροβιοφορείς (τα αυγά από μολυσμένα πουλερικά περιέχουν σαλμονέλλες, σελ. 63). Κλινική εικόνα: η γαστρεντερίτιδα από σαλμονέλλα είναι η συχνότερη μορφή· χρόνος επώασης 8-48 ώρες από τη λήψη της μολυσμένης τροφής· εκδηλώνεται με ναυτία, έμετο, κοιλιακά άλγη, διαρροϊκές κενώσεις (σε μερικές περιπτώσεις βλεννοαιματηρές) και πυρετό. Μέτρα προφύλαξης: 1. το κρέας, τα αυγά και τα πουλερικά να μαγειρεύονται καλά· να μη χρησιμοποιούνται τα ίδια σκεύη για τα ωμά και τα ψημένα κρέατα· 2. καλό πλύσιμο των χεριών· 3. έλεγχος των εργαζομένων που ασχολούνται με τα τρόφιμα για την αναζήτηση υγιών μικροβιοφορέων. (Στο κεφ. 11 αναφέρονται εντερικές — γαστρεντερίτιδα, τυφοειδής πυρετός — και εξωεντερικές σαλμονελλώσεις.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βακτήρια· μετάδοση από το στόμα (τροφή, νερό, ποτά), ζώα→άνθρωπος ή άνθρωπος→άνθρωπος· πηγές: ακάθαρτα νερά κοντά σε υπονόμους, μύδια, κρέας πουλερικών και αυγά, ασθενείς-μικροβιοφορείς· συχνότερη η γαστρεντερίτιδα: επώαση 8-48 ώρες, ναυτία, έμετος, κοιλιακά άλγη, διάρροιες (βλεννοαιματηρές), πυρετός· προφύλαξη: καλό μαγείρεμα, χωριστά σκεύη ωμών-ψημένων, πλύσιμο χεριών, έλεγχος εργαζομένων για μικροβιοφορείς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αίτιο, μετάδοση, πηγές, κλινική, προφύλαξη.

Ερώτηση 16 — Μετάδοση της ηπατίτιδας Α

Ερώτηση: Πώς μεταδίδεται η ηπατίτιδα Α;

Απάντηση:

Η ηπατίτιδα Α οφείλεται στον ιό της ηπατίτιδας Α και έχει χρόνο επώασης 4-6 εβδομάδες (σελ. 38-39). Μεταδίδεται στο τέλος του σταδίου επώασης και τις πρώτες 5-6 ημέρες μετά την εμφάνιση του ίκτερου. Μεταδίδεται συχνότερα από άτομο σε άτομο με τα κόπρανα — κόπρανα → άπλυτα χέρια → στόμα (στοματο-πρωκτική οδός). Ο ιός ανευρίσκεται στα κόπρανα των ασθενών, από τα οποία μολύνονται νερό και τρόφιμα (και οστρακοειδή), και έτσι μπορεί να μεταδοθεί σε ευαίσθητα άτομα, προκαλώντας μικρές ή μεγάλες επιδημίες. Τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας προσβάλλονται πολύ συχνά και σε μεγάλο ποσοστό χωρίς κλινικά συμπτώματα, με αποτέλεσμα να αποκτούν αντισώματα — γι' αυτό το 50 % του πληθυσμού έχει ανοσοποιηθεί. Ανήκει στα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω του πεπτικού συστήματος (μαζί με σαλμονελλώσεις, χολέρα, σιγκέλλωση, αμοιβάδωση, οξυουρίαση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιός ηπατίτιδας Α, επώαση 4-6 εβδομάδες· μεταδίδεται στο τέλος της επώασης και 5-6 ημέρες μετά τον ίκτερο, συχνότερα από άτομο σε άτομο με τα κόπρανα (κόπρανα-άπλυτα χέρια-στόμα)· ο ιός στα κόπρανα μολύνει νερό και τρόφιμα → επιδημίες· παιδιά προσχολικής ηλικίας συχνά ασυμπτωματικά → 50 % του πληθυσμού ανοσοποιημένο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ιός, επώαση, περίοδος μεταδοτικότητας, οδός, επιδημίες, ανοσία 50 %.

Ερώτηση 17 — Προφύλαξη από την ηπατίτιδα Α

Ερώτηση: Σε τι συνίσταται η προφύλαξη από μόλυνση με ηπατίτιδα Α;

Απάντηση:

Τα μέτρα προφύλαξης από την ηπατίτιδα Α (σελ. 39): 1. Ανάπαυση του ασθενή, ενώ τα προσωπικά του αντικείμενα να μη χρησιμοποιούνται από άλλους — αν χρησιμοποιηθούν ξανά, να πλένονται στους 90 °C. 2. Καθαριότητα και απολύμανση κοινόχρηστων χώρων (τουαλέτες, καντίνες κ.ά.). 3. Καλή λειτουργία των συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης. 4. Αγωγή υγείας του κοινού και κυρίως των παιδιών για σχολαστικό πλύσιμο των χεριών μετά την τουαλέτα και πριν το φαγητό (η μετάδοση γίνεται κόπρανα-χέρια-στόμα). 5. Κρατικός έλεγχος των οστρακοειδών (μύδια κ.λπ. από μολυσμένα νερά). 6. Στα άτομα που πιθανόν να μολυνθούν (επαφές) χορηγείται γ-σφαιρίνη (παθητική ανοσοποίηση). 7. Από το 1998 έχει παρασκευαστεί εμβόλιο για την ηπατίτιδα Α. Ισχύουν, γενικά, και τα μέτρα για όλα τα νοσήματα του πεπτικού (απολύμανση νερού, έλεγχος τροφίμων, πλύσιμο λαχανικών-φρούτων, απομάκρυνση μικροβιοφορέων από χώρους τροφίμων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάπαυση ασθενή και μη κοινή χρήση των προσωπικών του αντικειμένων (πλύσιμο στους 90 °C)· καθαριότητα-απολύμανση κοινόχρηστων χώρων· καλή ύδρευση-αποχέτευση· αγωγή υγείας (παιδιά) για πλύσιμο χεριών μετά την τουαλέτα και πριν το φαγητό· κρατικός έλεγχος οστρακοειδών· γ-σφαιρίνη στους εκτεθειμένους· εμβόλιο (1998).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επτά μέτρα.

Ερώτηση 18 — Νοσηρότητα από αερογενή νοσήματα

Ερώτηση: Πότε και γιατί έχουμε μεγάλη νοσηρότητα από νοσήματα, που μεταδίδονται με τον αέρα;

Απάντηση:

Τα αερογενή νοσήματα μεταδίδονται από άτομο σε άτομο με σταγονίδια και σκόνη (βήχας, φτάρνισμα, απλή εισπνοή) — γρίπη, φυματίωση κ.λπ. (σελ. 39). Η νοσηρότητα από αυτά είναι αρκετά μεγάλη, ιδιαίτερα κατά το χειμώνα, και αυτό οφείλεται: 1. στον συνωστισμό σε κλειστούς χώρους και στην έλλειψη αερισμού — τον χειμώνα οι άνθρωποι μένουν περισσότερο σε κλειστούς, πυκνοκατοικημένους χώρους (σπίτια, σχολεία, μεταφορικά μέσα) με κλειστά παράθυρα, οπότε τα σταγονίδια και οι πυρήνες σταγονιδίων αιωρούνται και εισπνέονται εύκολα, ενώ η απόσταση μεταξύ των ατόμων είναι μικρή· 2. στη μείωση της άμυνας του οργανισμού λόγω του ψύχους — το κρύο εξασθενεί τους αμυντικούς μηχανισμούς (βλεννογόνοι αναπνευστικού) και ο οργανισμός γίνεται πιο ευπαθής. Επιπλέον, η ανοσοποίηση του πληθυσμού είναι δύσκολη να αντικατασταθεί από έλεγχο των μέσων μεταφοράς, γιατί ο αέρας δεν ελέγχεται (σελ. 32). Γι' αυτό τα μέτρα προφύλαξης (ερώτηση 19) εστιάζουν στην αποφυγή συνωστισμού, τον αερισμό και τον εμβολιασμό (γρίπη το φθινόπωρο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιδιαίτερα τον χειμώνα, λόγω (1) συνωστισμού σε κλειστούς χώρους και έλλειψης αερισμού (σταγονίδια-σκόνη αιωρούνται και εισπνέονται, μικρές αποστάσεις) και (2) μείωσης της άμυνας του οργανισμού λόγω του ψύχους· ο αέρας ως μέσο μεταφοράς δεν ελέγχεται εύκολα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πότε (χειμώνας) + δύο αιτίες.

Ερώτηση 19 — Προφύλαξη από αερογενή νοσήματα

Ερώτηση: Ποια μέτρα παίρνουμε για προφύλαξη από νοσήματα, που μεταδίδονται με τον αέρα;

Απάντηση:

Τα μέτρα προφύλαξης από τα αερογενή νοσήματα (σελ. 39): 1. Αποφυγή συνωστισμού και καλός αερισμός σε κλειστούς χώρους. 2. Αρκετή απόσταση μεταξύ των κρεβατιών (στρατός, νοσοκομεία κ.λπ.). 3. Χρήση μαντηλιού στο στόμα και στη μύτη (κατά τον βήχα-φτάρνισμα) για παρεμπόδιση της μετάδοσης των μικροοργανισμών μέσω των σταγονιδίων. 4. Σχολαστική καθαριότητα για περιορισμό της σκόνης (η μολυσμένη σκόνη αιωρείται και εισπνέεται). 5. Ανοσοποίηση του πληθυσμού (εμβολιασμός) — ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος, αφού ο αέρας ως μέσο μεταφοράς δύσκολα ελέγχεται (π.χ. εμβόλιο γρίπης το φθινόπωρο σε > 65 ετών, χρόνιους ασθενείς, προσωπικό υγείας — ερώτηση 20). 6. Απομόνωση του ασθενή (περιορισμός επαφής με το περιβάλλον όταν η μολυσματικότητα είναι μεγάλη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποφυγή συνωστισμού και καλός αερισμός κλειστών χώρων· απόσταση μεταξύ κρεβατιών (στρατός, νοσοκομεία)· μαντήλι σε στόμα-μύτη κατά των σταγονιδίων· σχολαστική καθαριότητα κατά της σκόνης· ανοσοποίηση-εμβολιασμός· απομόνωση του ασθενή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι μέτρα.

Ερώτηση 20 — Προφύλαξη από τη γρίπη

Ερώτηση: Πώς εξασφαλίζεται η προφύλαξη από τη γρίπη;

Απάντηση:

Η γρίπη οφείλεται στον ιό της γρίπης — υπάρχουν τρία στελέχη (A, B, C)· μεταδίδεται με τα σταγονίδια και έχουν μεγάλη ευαισθησία τα παιδιά, οι υπερήλικες, οι καρδιοπαθείς, οι νεφροπαθείς κ.λπ.· χρόνος επώασης 1-3 ημέρες, περίοδος μεταδοτικότητας 2 ημέρες πριν την εμφάνιση της νόσου και μια εβδομάδα μετά· η κλασική γρίπη είναι του στελέχους Α — αρχίζει απότομα με υψηλό πυρετό, ρίγη, κακουχία, μυϊκούς και αρθρικούς πόνους και συμπτώματα από το αναπνευστικό (σελ. 40). Προφύλαξη: ο εμβολιασμός κατά της γρίπης είναι ένα από τα σπουδαιότερα προληπτικά μέτρα· γίνεται το φθινόπωρο και διαρκεί ένα χρόνο (ο ιός μεταβάλλεται, γι' αυτό επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο). Συνιστάται σε άτομα της τρίτης ηλικίας (άνω των 65 ετών), σε ασθενείς με νοσήματα του αναπνευστικού κ.λπ. (χρόνιοι πάσχοντες), σε γιατρούς και νοσηλευτές που έρχονται σε συχνή επαφή με αρρώστους. Ισχύουν επίσης τα γενικά μέτρα για τα αερογενή νοσήματα: αποφυγή συνωστισμού, αερισμός, μαντήλι στα σταγονίδια, καθαριότητα, απομόνωση του ασθενή (σελ. 39).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως με τον εμβολιασμό — από τα σπουδαιότερα προληπτικά μέτρα, το φθινόπωρο, διάρκεια ένα έτος, συνιστάται σε > 65 ετών, ασθενείς με αναπνευστικά κ.ά. χρόνια νοσήματα, γιατρούς-νοσηλευτές· συν τα γενικά μέτρα για αερογενή (αερισμός, όχι συνωστισμός, μαντήλι, απομόνωση). Στοιχεία: ιός, στελέχη A/B/C, σταγονίδια, επώαση 1-3 ημέρες, μεταδοτικότητα 2 ημέρες πριν-1 εβδομάδα μετά, κλασική = στέλεχος Α.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εμβόλιο (πότε, διάρκεια, σε ποιους) + γενικά μέτρα + στοιχεία της νόσου.

Ερώτηση 21 — Νοσήματα που μεταδίδονται με ξενιστές

Ερώτηση: Ποια νοσήματα μεταδίδονται με ξενιστές;

Απάντηση:

Τα νοσήματα που μεταδίδονται στον άνθρωπο διαμέσου ξενιστών και φορέων είναι (σελ. 40): η πανώλη (αρουραίοι, ψύλλοι, άνθρωποι — ο ψύλλος του μολυσμένου ποντικού), ο εξανθηματικός τύφος (ψείρα), η ελονοσία (ανωφελές κουνούπι), ο κίτρινος πυρετός (στεγόμυγα — κουνούπι «στενόμυγα η ταινιωτή», σελ. 34), η λεϊσμανίαση (σκνίπα). Οι ξενιστές και οι φορείς είναι συνήθως έντομα, τα οποία μεταβιβάζουν τη νόσο από ανθρώπους ή ζώα που πάσχουν, είτε παίρνοντας μέρος στον κύκλο ζωής του μικροβίου (ξενιστές) — π.χ. το πλασμώδιο της ελονοσίας αναπτύσσεται μέσα στο κουνούπι — είτε μεταφέροντας μηχανικά το μικρόβιο (φορείς) — π.χ. η μύγα στα τρόφιμα. Πρόκειται για έμμεση μετάδοση (σελ. 37). Η προφύλαξη στηρίζεται στην καταπολέμηση των εντόμων και των τρωκτικών, την υγιεινή και τα εμβόλια για ταξιδιώτες (ερώτηση 22).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πανώλη (αρουραίοι-ψύλλοι), εξανθηματικός τύφος (ψείρα), ελονοσία (ανωφελές κουνούπι), κίτρινος πυρετός (στεγόμυγα), λεϊσμανίαση (σκνίπα). Ξενιστές = έντομα που μετέχουν στον κύκλο ζωής του μικροβίου, φορείς = μεταφέρουν μηχανικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε νοσήματα με τον ξενιστή + διάκριση ξενιστή-φορέα.

Ερώτηση 22 — Προφύλαξη από νοσήματα ξενιστών

Ερώτηση: Με ποια μέτρα μπορούμε να προφυλαχθούμε από νοσήματα, που μεταδίδονται με ξενιστές;

Απάντηση:

Τα μέτρα προφύλαξης από τα νοσήματα που μεταδίδονται με ξενιστές-φορείς (σελ. 40): 1. Καταπολέμηση των εντόμων-ξενιστών με διάφορα εντομοκτόνα (κουνούπια, ψύλλοι, ψείρες, σκνίπες)· 2. εξόντωση των τρωκτικών που μεταδίδουν νοσήματα (μυοκτονία — αρουραίοι της πανώλης, της λεπτοσπείρωσης)· 3. τήρηση των κανόνων ατομικής υγιεινής και υγιεινής της κατοικίας (καθαριότητα σώματος-ρούχων κατά της ψείρας, σίτες στα παράθυρα, κουνουπιέρες, αποχέτευση-απορρίμματα ώστε να μην αναπτύσσονται έντομα και ποντίκια)· 4. χρήση εμβολίων (κίτρινος πυρετός, πανώλη) για τους ταξιδεύοντες σε χώρες όπου ενδημούν οι ασθένειες αυτές. Ιστορικά (σελ. 33-34), η θανάτωση των ποντικιών σε πόλεις και πλοία, η θανάτωση της στενόμυγας, η χρήση κουνουπιέρας και προστατευτικών δικτυωτών στα παράθυρα, η δήλωση των κρουσμάτων και η εξέταση-απολύμανση επιβατών-αποσκευών περιόρισαν τις επιδημίες πανώλης και κίτρινου πυρετού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταπολέμηση των εντόμων-ξενιστών με εντομοκτόνα· εξόντωση των τρωκτικών· τήρηση κανόνων ατομικής υγιεινής και υγιεινής της κατοικίας (κουνουπιέρες, δικτυωτά)· εμβόλια (κίτρινος πυρετός, πανώλη) για ταξιδιώτες σε ενδημικές χώρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα μέτρα + ιστορικά παραδείγματα.

Ερώτηση 23 — Επιδημιολογικοί παράγοντες των Σ.Μ.Ν.

Ερώτηση: Ποιοι επιδημιολογικοί παράγοντες επηρεάζουν τη συχνότητα των Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Νοσημάτων (Σ.Μ.Ν.);

Απάντηση:

Τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (σύφιλη, βλεννόρροια, ηπατίτιδα Β και C, AIDS, έρπης γεννητικών οργάνων, χλαμύδια) αποτελούν σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας σε όλο τον κόσμο παρά την πρόοδο της Ιατρικής — ο ΠΟΥ ανακοίνωσε 40.000.000 νέες περιπτώσεις σύφιλης και 200.000.000 βλεννόρροιας κάθε χρόνο (σελ. 40). Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη συχνότητά τους (σελ. 41): 1. άτομα με ασυμπτωματική νόσο (βλεννόρροια — δεν ξέρουν ότι νοσούν και μεταδίδουν)· 2. συχνή αλλαγή ερωτικών συντρόφων· 3. πρώιμη έναρξη της ερωτικής ζωής· 4. αντικατάσταση του ελαστικού προφυλακτικού από τα αντισυλληπτικά χάπια (προστατεύουν από εγκυμοσύνη, όχι από μόλυνση)· 5. μετακίνηση πληθυσμών (τουρισμός, ναυτικοί, μετανάστευση)· 6. αποτυχία θεραπευτικής αγωγής· 7. άτομα που εκδίδονται και δεν ελέγχονται από το κράτος· 8. η νόσηση του ενός ερωτικού συντρόφου και η μετάδοση στον άλλον· 9. άγνοια. Γι' αυτό στα μέτρα προφύλαξης όλων των ΣΜΝ επαναλαμβάνονται: έγκαιρη διάγνωση-θεραπεία με αναζήτηση των ερωτικών συντρόφων, προφυλακτικό, αγωγή υγείας του κοινού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασυμπτωματική νόσος (βλεννόρροια)· συχνή αλλαγή συντρόφων· πρώιμη έναρξη ερωτικής ζωής· αντικατάσταση προφυλακτικού από αντισυλληπτικά χάπια· μετακίνηση πληθυσμών· αποτυχία θεραπείας· ανεξέλεγκτα εκδιδόμενα άτομα· νόσηση του ενός συντρόφου και μετάδοση στον άλλον· άγνοια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εννέα παράγοντες.

Ερώτηση 24 — Προφύλαξη από τη σύφιλη

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέτρα προφύλαξης από τη σύφιλη;

Απάντηση:

Η σύφιλη οφείλεται στην ωχρά σπειροχαίτη και μεταδίδεται κυρίως με τη σεξουαλική επαφή· διακρίνεται σε επίκτητη (μόλυνση από άλλο άτομο) και συγγενή (μόλυνση του εμβρύου από τη συφιλιδική μητέρα μέσω του πλακούντα μετά τον 4ο μήνα κύησης)· το συφιλιδικό έλκος είναι το πρώτο στάδιο, και οι ασθενείς που δεν θεραπεύτηκαν μεταδίδουν τη νόσο για πέντε περίπου χρόνια (σελ. 41). Μέτρα προφύλαξης: 1. Έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία των πασχόντων και αναζήτηση των ερωτικών συντρόφων τους (για έλεγχο-θεραπεία, ώστε να διακοπεί η αλυσίδα)· 2. προφυλακτικό κατά τη συνουσία· 3. αγωγή υγείας του κοινού· 4. θεραπεία της κυοφορούσας συφιλιδικής μητέρας για την προστασία του εμβρύου (πρόληψη της συγγενούς σύφιλης). Γενικότερα, αντιμετώπιση των επιδημιολογικών παραγόντων των ΣΜΝ (ερώτηση 23).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίτιο η ωχρά σπειροχαίτη (σεξουαλική επαφή· επίκτητη/συγγενής). Προφύλαξη: έγκαιρη διάγνωση-θεραπεία των πασχόντων και αναζήτηση των ερωτικών συντρόφων τους· προφυλακτικό κατά τη συνουσία· αγωγή υγείας του κοινού· θεραπεία της εγκύου συφιλιδικής μητέρας για προστασία του εμβρύου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα μέτρα + βασικά στοιχεία.

Ερώτηση 25 — Προφύλαξη από τη βλεννόρροια

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέτρα προφύλαξης από τη βλεννόρροια;

Απάντηση:

Η βλεννόρροια ή γονοκοκκική ουρηθρίτιδα οφείλεται στον γονόκοκκο, έχει χρόνο επώασης 1-7 ημέρες, μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή και τα νεογνά μολύνονται κατά τον τοκετό· συμπτώματα: δυσουρία, αίσθημα καύσου στην ούρηση, πυώδης κιτρινοπράσινη έκκριση με δυσάρεστη οσμή· στους άνδρες το 15 % και στις γυναίκες ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό είναι ασυμπτωματικοί (γι' αυτό μεταδίδεται εύκολα)· θεραπεία με πενικιλλίνη (σελ. 41). Μέτρα προφύλαξης (σελ. 42): 1. Έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία των πασχόντων, καθώς και αναζήτηση των ερωτικών συντρόφων τους· 2. ελαστικό προφυλακτικό κατά τη σεξουαλική επαφή· 3. ενστάλαξη κολλυρίου νιτρικού αργύρου ή πενικιλλίνης στα μάτια των νεογνών μόλις γεννηθούν, για προληπτικούς λόγους (αποφυγή γονοκοκκικής οφθαλμίας από μόλυνση στον τοκετό)· 4. αγωγή υγείας του κοινού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γονόκοκκος, επώαση 1-7 ημέρες, σεξουαλική επαφή, νεογνά στον τοκετό, συχνά ασυμπτωματική (15 % άνδρες, περισσότερο γυναίκες), πενικιλλίνη. Προφύλαξη: έγκαιρη διάγνωση-θεραπεία και αναζήτηση συντρόφων· ελαστικό προφυλακτικό· κολλύριο νιτρικού αργύρου ή πενικιλλίνης στα μάτια των νεογνών· αγωγή υγείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα μέτρα + στοιχεία νόσου.

Ερώτηση 26 — Προφύλαξη από την ηπατίτιδα Β

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέτρα προφύλαξης από την ηπατίτιδα Β;

Απάντηση:

Η ηπατίτιδα Β οφείλεται σε ιό και μεταδίδεται με το αίμα και τα παράγωγά του, με τη σεξουαλική επαφή και περιγεννητικά (από μητέρα-φορέα στο νεογνό) (σελ. 42). Ομάδες υψηλού κινδύνου: πολυμεταγγιζόμενα άτομα, άτομα σε αιμοκάθαρση, μεταμοσχευμένοι, παιδιά μητέρων-φορέων, χρήστες τοξικών ουσιών, ομοφυλόφιλοι, εργαζόμενοι στον τομέα υγείας (γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό, τεχνολόγοι εργαστηρίων), μέλη οικογενειών φορέων. Μέτρα προφύλαξης: 1. Η πρόληψη γίνεται με εμβολιασμό — επιβεβλημένος ο εμβολιασμός των βρεφών ή παιδιών και των ατόμων υψηλού κινδύνου· 2. σχολαστικός έλεγχος του αίματος που προορίζεται για μετάγγιση· 3. χρησιμοποίηση βελονών και συριγγών μιας χρήσης. Ισχύουν επίσης τα γενικά μέτρα για τα ΣΜΝ (προφυλακτικό, αγωγή υγείας) και οι προφυλάξεις του προσωπικού υγείας (γάντια, μάσκες, γυαλιά· απολύμανση-αποστείρωση εργαλείων, βελόνες τατουάζ-τρυπήματος, ξυριστικά, οδοντόβουρτσες — όπως για το AIDS, σελ. 44). Το εμβόλιο περιγράφεται και στο κεφ. 10 (σελ. 178).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιός· μετάδοση με αίμα-παράγωγα, σεξουαλική επαφή, περιγεννητικά· ομάδες κινδύνου (πολυμεταγγιζόμενοι, αιμοκάθαρση, μεταμόσχευση, παιδιά μητέρων-φορέων, χρήστες, ομοφυλόφιλοι, προσωπικό υγείας, οικογένειες φορέων). Προφύλαξη: εμβολιασμός (βρέφη-παιδιά, υψηλού κινδύνου), σχολαστικός έλεγχος αίματος μετάγγισης, βελόνες-σύριγγες μιας χρήσης· συν προφυλακτικό, αγωγή υγείας, προφυλάξεις προσωπικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία βασικά μέτρα + ομάδες κινδύνου.

Ερώτηση 27 — Προφύλαξη από την ηπατίτιδα C

Ερώτηση: Ποια είναι τα μέτρα προφύλαξης από την ηπατίτιδα C;

Απάντηση:

Η ηπατίτιδα C οφείλεται σε ιό και έχει χρόνο επώασης 6-12 εβδομάδες· η μετάδοση γίνεται με τη μετάγγιση αίματος και παραγώγων του και με τη σεξουαλική επαφή (σελ. 42). Μέτρα προφύλαξης: 1. Συστηματικός έλεγχος των αιμοδοτών για αντισώματα ηπατίτιδας C (ώστε να μη μεταγγίζεται μολυσμένο αίμα)· 2. χρησιμοποίηση βελονών και συριγγών μιας χρήσης (χρήστες τοξικών ουσιών, ιατρικές πράξεις). Σε αντίθεση με την ηπατίτιδα Β, δεν αναφέρεται εμβόλιο — η πρόληψη στηρίζεται αποκλειστικά στην αποφυγή έκθεσης σε μολυσμένο αίμα και στα γενικά μέτρα των ΣΜΝ (προφυλακτικό, αγωγή υγείας, προφυλάξεις προσωπικού υγείας: γάντια, μάσκες, γυαλιά, απολύμανση-αποστείρωση εργαλείων, προσοχή σε βελόνες τατουάζ-αισθητικής, ξυριστικά, οδοντόβουρτσες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιός, επώαση 6-12 εβδομάδες, μετάδοση με μετάγγιση αίματος-παραγώγων και σεξουαλική επαφή. Προφύλαξη: συστηματικός έλεγχος των αιμοδοτών για αντισώματα ηπατίτιδας C· βελόνες-σύριγγες μιας χρήσης· (δεν υπάρχει εμβόλιο) συν προφυλακτικό, αγωγή υγείας, προφυλάξεις προσωπικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο μέτρα + στοιχεία + διαφορά από Β.

Ερώτηση 28 — Πώς μεταδίδεται ο ιός του AIDS

Ερώτηση: Πώς μεταδίδεται ο ιός του AIDS;

Απάντηση:

Το Σύνδρομο Επίκτητης Ανοσοανεπάρκειας (AIDS) διαγνώσθηκε πρώτη φορά το 1981 στις ΗΠΑ σε ομοφυλόφιλους, αλλά προσβάλλει και άλλα άτομα (χρήστες, πολυμεταγγιζόμενοι)· ο HIV προσβάλλει και καταστρέφει τα κύτταρα της άμυνας (λεμφοκύτταρα) και τα κύτταρα του ΚΝΣ (νευρολογικά συμπτώματα, άνοια) (σελ. 42). Ο ιός έχει απομονωθεί στα λεμφοκύτταρα του αίματος, στο σπέρμα, στις κολπικές εκκρίσεις, στο σάλιο, στα δάκρυα, στον ιδρώτα, στο γάλα, στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό — αλλά η συγκέντρωσή του είναι πολύ χαμηλή και η μεταδοτική ικανότητά του πολύ μικρή· στο περιβάλλον δεν ζει, ζει μόνο στον οργανισμό του ανθρώπου (σελ. 43). Επομένως μεταδίδεται με τρεις τρόπους: α) Με το αίμα ή τα παράγωγά του — στη χώρα μας το αίμα ελέγχεται για αντισώματα και η πιθανότητα είναι ελάχιστη· η μόνη περίπτωση να διαφύγει είναι όταν ο αιμοδότης μολύνθηκε πρόσφατα και δεν ανέπτυξε ακόμη αντισώματα («ανοικτό παράθυρο»)· επίσης με σύριγγες ή βελόνες που χρησιμοποιήθηκαν από μολυσμένο άτομο (κοινή χρήση συριγγών σε χρήστες τοξικών ουσιών). β) Με τη σεξουαλική επαφή — αποτελεί την πρώτη πηγή εξάπλωσης του ιού. γ) Από τη μητέρα-φορέα στο παιδί της — κατά την ενδομήτρια ζωή, κατά τον τοκετό και με τον θηλασμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο HIV ζει μόνο στον οργανισμό (χαμηλή συγκέντρωση σε βιολογικά υγρά, μικρή μεταδοτικότητα, όχι στο περιβάλλον). Μεταδίδεται: (α) με το αίμα και τα παράγωγά του — μετάγγιση από πρόσφατα μολυσμένο δότη χωρίς αντισώματα, κοινές σύριγγες-βελόνες· (β) με τη σεξουαλική επαφή (πρώτη πηγή εξάπλωσης)· (γ) από μητέρα-φορέα στο παιδί (ενδομήτρια, τοκετός, θηλασμός).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις οδοί + γιατί όχι άλλες.

Ερώτηση 29 — Πώς δεν μεταδίδεται ο ιός του AIDS

Ερώτηση: Πώς δεν μεταδίδεται ο ιός του AIDS;

Απάντηση:

Επειδή ο ιός έχει πολύ χαμηλή συγκέντρωση στα βιολογικά υγρά, πολύ μικρή μεταδοτική ικανότητα και δεν ζει στο περιβάλλον (σελ. 43), σήμερα είναι απόλυτα τεκμηριωμένο ότι ο ιός δεν μεταδίδεται: 1. με το κοινωνικό φιλί, 2. με τη χειραψία, 3. με το αγκάλιασμα, 4. με τη χρησιμοποίηση βιβλίων, 5. με τα σκεύη φαγητού, 6. από την τουαλέτα, 7. με τα κατοικίδια ζώα, 8. με τα κουνούπια, 9. όταν δίνεις αίμα (στην αιμοδοσία χρησιμοποιούνται συσκευές μιας χρήσης), 10. σε κοινόχρηστους χώρους, 11. στη θάλασσα, 12. στα κολυμβητήρια, 13. στο σχολείο. Δηλαδή δεν μεταδίδεται με την καθημερινή κοινωνική επαφή, με τον αέρα, με το νερό, με τα τρόφιμα ή με έντομα-ξενιστές — μόνο με αίμα, σεξουαλική επαφή και από μητέρα σε παιδί (ερώτηση 28). Η γνώση αυτή είναι σημαντική για να μη στιγματίζονται οι φορείς και για να μη λαμβάνονται άσκοπα μέτρα (π.χ. απομάκρυνση φορέα από σχολείο ή εργασία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεν μεταδίδεται με κοινωνικό φιλί, χειραψία, αγκάλιασμα, βιβλία, σκεύη φαγητού, τουαλέτα, κατοικίδια ζώα, κουνούπια, αιμοδοσία, κοινόχρηστους χώρους, θάλασσα, κολυμβητήρια, σχολείο — δηλαδή με την καθημερινή κοινωνική επαφή, τον αέρα, το νερό, τα τρόφιμα ή έντομα· γιατί έχει χαμηλή συγκέντρωση, μικρή μεταδοτικότητα και δεν ζει στο περιβάλλον.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κατάλογος 13 + αιτιολόγηση.

Ερώτηση 30 — Φορέας του AIDS

Ερώτηση: Πότε ένα άτομο είναι φορέας του AIDS;

Απάντηση:

Εξέλιξη της νόσου (σελ. 43): ο χρόνος επώασης είναι 1-2 μήνες· παρουσιάζεται χαμηλός πυρετός, πονόλαιμος και διόγκωση των λεμφαδένων που διαρκεί περίπου 20 ημέρες· τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται μόνο στο 1/5 των περιπτώσεων και μετά την υποχώρησή τους ο φορέας αισθάνεται υγιής. Φορέας είναι αυτός που έχει προσβληθεί από τον ιό, δεν παρουσιάζει συμπτώματα και μεταδίδει τον ιό, χωρίς ο ίδιος πολλές φορές να το γνωρίζει. Δηλαδή: το άτομο είναι φορέας από τη στιγμή της μόλυνσης και σε όλο το ασυμπτωματικό διάστημα (που μπορεί να διαρκέσει χρόνια) πριν εκδηλωθεί η νόσος — αλλά σε όλο αυτό το διάστημα μεταδίδει (αίμα, σεξουαλική επαφή, μητέρα-παιδί). Σήμερα, εάν το άτομο γνωρίζει ότι είναι φορέας (έλεγχος αντισωμάτων — προσοχή στο «ανοικτό παράθυρο» 20 ημερών-3/6 μηνών όπου δεν ανιχνεύονται ακόμη αντισώματα) και αρχίσει έγκαιρα θεραπεία και προσέχει, η εμφάνιση της νόσου καθυστερεί σημαντικά· ο φορέας πρέπει να τρέφεται σωστά, να μην καπνίζει, να μην πίνει οινοπνευματώδη και να προφυλάσσεται από τις λοιμώξεις (σελ. 44).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φορέας είναι όποιος έχει προσβληθεί από τον ιό, δεν παρουσιάζει συμπτώματα και μεταδίδει τον ιό, συχνά χωρίς να το γνωρίζει — από τη μόλυνση (επώαση 1-2 μήνες, ήπια συμπτώματα ~20 ημερών στο 1/5) και σε όλο το ασυμπτωματικό διάστημα πριν τη νόσο· με έγκαιρη θεραπεία και προσοχή (διατροφή, όχι κάπνισμα-αλκοόλ, προφύλαξη από λοιμώξεις) η νόσος καθυστερεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορισμός φορέα + εξέλιξη + οδηγίες.

Ερώτηση 31 — Προφύλαξη από το AIDS

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από το AIDS;

Απάντηση:

Η ταχύτητα εξάπλωσης του AIDS επιβάλλει τη λήψη προληπτικών μέτρων (σελ. 44): 1. Προφύλαξη μόλυνσης από σεξουαλική επαφή — η σεξουαλική επαφή κατέχει την πρώτη θέση στη μετάδοση, γι' αυτό πρέπει να χρησιμοποιείται το ελαστικό προφυλακτικό· ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι ναυτικοί, οι ταξιδιώτες, οι κάτοικοι τουριστικών περιοχών και όσοι έχουν επαφές με άτομα που εκδίδονται και δεν ελέγχονται από το κράτος· πρέπει να αποφεύγεται η εγκυμοσύνη σε γυναίκες-φορείς (σοβαρές επιπτώσεις σε μητέρα και έμβρυο) — αν υπάρξει, συνιστάται διακοπή. 2. Προφύλαξη μόλυνσης από το αίμα — οι αιμοδότες και το αίμα τους ελέγχονται αυστηρότατα· υπάρχει όμως το «ανοικτό παράθυρο», διάστημα από 20 ημέρες μέχρι 3 μήνες (κατ' άλλους ως 6 μήνες) όπου δεν ανευρίσκονται αντισώματα και υπάρχει κίνδυνος· στην αιμοδοσία συσκευές μιας χρήσεως· το νοσηλευτικό-ιατρικό προσωπικό χρησιμοποιεί γάντια, μάσκες, γυαλιά. 3. Απολύμανση και αποστείρωση — καταστρέφουν τον ιό· ιδιαίτερη προσοχή στις βελόνες για τρύπημα αφτιών, βελόνες για τατουάζ, βελόνες αισθητικής, ξυριστικά εργαλεία, οδοντόβουρτσες κ.λπ. (όχι κοινή χρήση, ούτε κοινές σύριγγες στους χρήστες). Συμπληρωματικά: αγωγή υγείας (γνώση του τι μεταδίδει και τι όχι), έλεγχος αντισωμάτων ώστε ο φορέας να γνωρίζει και να αρχίσει έγκαιρα θεραπεία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) (1) Σεξουαλική: ελαστικό προφυλακτικό, προσοχή ναυτικοί-ταξιδιώτες-τουριστικές περιοχές-εκδιδόμενα, αποφυγή εγκυμοσύνης σε φορείς (διακοπή). (2) Αίμα: αυστηρός έλεγχος αιμοδοτών («ανοικτό παράθυρο» 20 ημερών-3/6 μηνών), συσκευές μιας χρήσης, γάντια-μάσκες-γυαλιά προσωπικού. (3) Απολύμανση-αποστείρωση καταστρέφουν τον ιό — προσοχή σε βελόνες αφτιών-τατουάζ-αισθητικής, ξυριστικά, οδοντόβουρτσες. Συν αγωγή υγείας, έλεγχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις άξονες με λεπτομέρειες.

Ερώτηση 32 — Νοσήματα που μεταδίδονται από τα ζώα

Ερώτηση: Ποια νοσήματα μεταδίδονται μέσω των ζώων στον άνθρωπο;

Απάντηση:

Τα νοσήματα που μεταδίδονται στον άνθρωπο με τα ζώα (ζωονόσοι) κατά την §4.5.5 (σελ. 44) είναι: 1. Βρουκελλώσεις, με πιο συχνό τον μελιταίο πυρετό — από τα αιγοπρόβατα (γάλα και προϊόντα μολυσμένων ζώων, επαφή). 2. Λεπτοσπείρωση — από τους αρουραίους (ούρα σε νερά, υπονόμους, χωράφια). 3. Λύσσα — από τον σκύλο (δάγκωμα — άμεση μετάδοση). 4. Τοξοπλάσμωση — από τη γάτα (επικίνδυνη στην εγκυμοσύνη). 5. Εχινόκοκκος ταινία — κύκλος πρόβατο - σκύλος - άνθρωπος (ο σκύλος μολύνεται από σφάγια, ο άνθρωπος από τα αυγά του παρασίτου στο τρίχωμα του σκύλου ή σε λαχανικά). Η επαφή με τα οικιακά ζώα χωρίς κανόνες ατομικής υγιεινής ευνοεί την εμφάνισή τους. (Με ζώα σχετίζονται και η πανώλη — αρουραίοι-ψύλλοι — και οι σαλμονελλώσεις από πουλερικά-αυγά.) Τα μέτρα προφύλαξης για καθένα στις ερωτήσεις 33-37.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βρουκελλώσεις-μελιταίος πυρετός (αιγοπρόβατα), λεπτοσπείρωση (αρουραίοι), λύσσα (σκύλος), τοξοπλάσμωση (γάτα), εχινόκοκκος ταινία (πρόβατο-σκύλος-άνθρωπος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε ζωονόσοι με το ζώο-πηγή.

Ερώτηση 33 — Προφύλαξη από τις βρουκελλώσεις

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από τις Βρουκελλώσεις;

Απάντηση:

Οι βρουκελλώσεις (πιο συχνός ο μελιταίος πυρετός) μεταδίδονται στον άνθρωπο από τα αιγοπρόβατα — το γάλα από αιγοπρόβατα που πάσχουν περιέχει βρουκέλλες (σελ. 63) — και με επαφή με τα ζώα. Μέτρα προφύλαξης (σελ. 45): 1. Παστερίωση του γάλακτος και των προϊόντων του (τυριά, βούτυρο — όχι νωπό γάλα)· 2. θανάτωση των ζώων που έχουν προσβληθεί από τη νόσο· 3. καθαριότητα και απολύμανση των στάβλων· 4. εμβολιασμός των ζώων· 5. συστηματική ιατρική (κτηνιατρική) παρακολούθηση των ζώων. Δηλαδή τα μέτρα στοχεύουν στην πηγή (ζώα: έλεγχος, εμβολιασμός, θανάτωση) και στο μέσο μεταφοράς (γάλα: παστερίωση· περιβάλλον: απολύμανση στάβλων). Ο μελιταίος πυρετός περιγράφεται και στο κεφ. 11 (σελ. 203).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παστερίωση γάλακτος και προϊόντων του· θανάτωση των νοσούντων ζώων· καθαριότητα-απολύμανση των στάβλων· εμβολιασμός των ζώων· συστηματική ιατρική παρακολούθηση των ζώων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε μέτρα.

Ερώτηση 34 — Προφύλαξη από τη λεπτοσπείρωση

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από τη Λεπτοσπείρωση;

Απάντηση:

Η λεπτοσπείρωση μεταδίδεται από τους αρουραίους, που μολύνουν με τα ούρα τους νερά και υγρά εδάφη (υπόνομοι, ορυζώνες, κολυμβητήρια). Μέτρα προφύλαξης (σελ. 45): 1. Μυοκτονία (εξόντωση των αρουραίων — εξουδετέρωση της πηγής)· 2. υψηλές ελαστικές μπότες σε επικίνδυνους χώρους (υπόνομοι, χωράφια με νερό) — ώστε το μολυσμένο νερό να μην έρχεται σε επαφή με το δέρμα (η λεπτόσπειρα εισέρχεται από μικρές πληγές του δέρματος)· 3. απολύμανση του νερού των κολυμβητηρίων. Γενικότερα: υγιεινή κατοικίας και αποχέτευσης-απορριμμάτων που δεν ευνοεί τα τρωκτικά (κεφ. 5), προσοχή στους εργαζόμενους σε υπονόμους, ορυζώνες, σφαγεία (υγιεινή εργασίας).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυοκτονία· υψηλές ελαστικές μπότες σε επικίνδυνους χώρους (υπόνομοι, χωράφια με νερό)· απολύμανση του νερού των κολυμβητηρίων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία μέτρα + αιτιολόγηση.

Ερώτηση 35 — Προφύλαξη από τη λύσσα

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από τη Λύσσα;

Απάντηση:

Η λύσσα μεταδίδεται από τον σκύλο (και άλλα θηλαστικά) με δάγκωμα — άμεση μετάδοση με το σάλιο του μολυσμένου ζώου (σελ. 37, 44). Μέτρα προφύλαξης (σελ. 45): 1. Περιορισμός και παρακολούθηση του ζώου για 15 ημέρες (αν το ζώο νοσεί, θα εκδηλώσει συμπτώματα ή θα πεθάνει σε αυτό το διάστημα)· 2. καλός καθαρισμός του τραύματος με σαπούνι και νερό και αντισηψία του τραύματος (οξυζενέ, αντισηπτικά διαλύματα)· 3. λήψη αντιβιοτικών (κατά δευτερογενών μολύνσεων του τραύματος)· 4. σε περίπτωση ασθένειας του ζώου επιβάλλεται αντιλυσσική θεραπεία στον άνθρωπο (εμβόλιο-ορός)· 5. εμβολιασμός των κατοικίδιων ζώων (σκύλων και γατιών)· 6. περιορισμός και εμβολιασμός των αδέσποτων σκύλων και γατιών. Τα μέτρα καλύπτουν την πηγή (εμβολιασμός ζώων, αδέσποτα), το τραύμα (καθαρισμός-αντισηψία) και τον άνθρωπο (αντιλυσσική θεραπεία μετά από έκθεση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιορισμός-παρακολούθηση του ζώου για 15 ημέρες· καλός καθαρισμός του τραύματος με σαπούνι-νερό και αντισηψία (οξυζενέ)· αντιβιοτικά· αντιλυσσική θεραπεία στον άνθρωπο αν το ζώο νοσεί· εμβολιασμός κατοικίδιων σκύλων-γατιών· περιορισμός και εμβολιασμός αδέσποτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι μέτρα.

Ερώτηση 36 — Προφύλαξη από την τοξοπλάσμωση

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από την Τοξοπλάσμωση;

Απάντηση:

Η τοξοπλάσμωση μεταδίδεται από τη γάτα (το τοξόπλασμα αποβάλλεται με τα κόπρανά της και μολύνει χώμα, λαχανικά, ενώ βρίσκεται και στο ωμό κρέας ζώων)· είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη στην εγκυμοσύνη (βλάβες του εμβρύου) (σελ. 44). Μέτρα προφύλαξης (σελ. 45): 1. Καλό πλύσιμο των λαχανικών και φρούτων (μόλυνση από χώμα-κόπρανα γάτας)· 2. καλό ψήσιμο του κρέατος (κύστεις του παρασίτου στο ωμό-μισοψημένο κρέας)· 3. αποφυγή των ζώων (γάτας) κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και, σε περίπτωση επαφής με το ζώο, μηνιαίες συχνές εξετάσεις (παρακολούθηση τίτλου αντισωμάτων) ώστε να διαπιστωθεί έγκαιρα τυχόν μόλυνση. Ισχύει και το πλύσιμο των χεριών μετά από επαφή με ζώα (Εικόνα 4.1: η επαφή με οικιακά ζώα χωρίς κανόνες υγιεινής ευνοεί την τοξοπλάσμωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλό πλύσιμο λαχανικών και φρούτων· καλό ψήσιμο του κρέατος· αποφυγή των ζώων (γάτας) στην εγκυμοσύνη και μηνιαίες εξετάσεις (τίτλος αντισωμάτων) σε περίπτωση επαφής· πλύσιμο χεριών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία μέτρα με έμφαση στην εγκυμοσύνη.

Ερώτηση 37 — Προφύλαξη από την εχινόκοκκο ταινία

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να προφυλαχθούμε από την Εχινόκοκκο ταινία;

Απάντηση:

Η εχινόκοκκος ταινία έχει κύκλο πρόβατο - σκύλος - άνθρωπος: ο σκύλος μολύνεται τρώγοντας σφάγια (σπλάχνα) προβάτων με κύστεις, αποβάλλει τα αυγά του παρασίτου με τα κόπρανα (τρίχωμα, χώμα, λαχανικά) και ο άνθρωπος μολύνεται από το στόμα (εχινοκοκκική κύστη σε ήπαρ, πνεύμονες) (σελ. 44). Μέτρα προφύλαξης (σελ. 45): 1. Θεραπεία (αποπαρασίτωση) των σκύλων· 2. τα σφάγια να βράζονται, όταν δίνονται στον σκύλο, ή να θάβονται, όταν απορρίπτονται (για να διακοπεί ο κύκλος πρόβατο → σκύλος)· 3. καλό πλύσιμο των χεριών όταν έρθουν σε επαφή με σκύλους (Εικόνα 4.2)· 4. καλό πλύσιμο των λαχανικών και φρούτων (αυγά του παρασίτου στο χώμα). Γενικά: υγειονομικός έλεγχος σφαγείων, περιορισμός αδέσποτων σκύλων, αγωγή υγείας κτηνοτρόφων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θεραπεία των σκύλων· τα σφάγια βρασμένα όταν δίνονται στον σκύλο ή θαμμένα όταν απορρίπτονται· καλό πλύσιμο χεριών μετά από επαφή με σκύλους· καλό πλύσιμο λαχανικών και φρούτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα μέτρα + κύκλος του παρασίτου.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο