Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Βλαπτικοί παράγοντες κατά των μικροοργανισμών (σελ. 237-238) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12: Βλαπτικοί παράγοντες κατά των μικροοργανισμών (σελ. 237-238)

Λύσεις των 14 ερωτήσεων του κεφαλαίου 12: Q1-6 σελ. 237, Q7-14 σελ. 238.

Ερώτηση 1 — Αποστείρωση, απολύμανση, αντισηψία

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε αποστείρωση, τι απολύμανση και τι αντισηψία;

Απάντηση:

• Τα μικρόβια και οι σπόροι των σπορογόνων μικροβίων μπορούν να καταστραφούν ή να ανασταλεί η ανάπτυξή τους με ειδικά φυσικά ή χημικά μέσα — έτσι πετυχαίνουμε απολύμανση, αντισηψία ή αποστείρωση (σελ. 231). Αποστείρωση: η πλήρης καταστροφή όλων των τύπων των μικροβίων καθώς και των σπόρων τους (αυτόκαυστο 121 °C, ξηρός κλίβανος, ακτίνες γ, οξείδιο αιθυλενίου, διήθηση — για χειρουργικά εργαλεία, θρεπτικά υλικά, σύριγγες). Απολύμανση: η απομάκρυνση ή και η καταστροφή των διαφόρων μικροοργανισμών· με την απολύμανση δεν μπορούμε να επιτύχουμε την καταστροφή των σπόρων των σπορογόνων μικροβίων (χημικά απολυμαντικά σε επιφάνειες, πατώματα, νερό, αντικείμενα· βρασμός). Αντισηψία: η απολύμανση του δέρματος ή των διαφόρων βλεννογόνων του σώματος· γίνεται με χημικές ουσίες που ονομάζονται αντισηπτικά και μπορούν να χρησιμοποιηθούν απευθείας πάνω στους ιστούς για την καταστροφή των μικροβίων (αλκοόλη 75 %, ιώδιο, χλωρεξιδίνη, σετριμίδη — πριν από ενέσεις, χειρουργεία, σε τραύματα· ιστορικά ο Λίστερ με το φαινικό οξύ, κεφ. 7). Η αποστείρωση είναι η πληρέστερη, η απολύμανση αφορά αντικείμενα-χώρους, η αντισηψία ζωντανούς ιστούς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποστείρωση: πλήρης καταστροφή όλων των μικροβίων και των σπόρων τους. Απολύμανση: απομάκρυνση ή καταστροφή μικροοργανισμών χωρίς καταστροφή των σπόρων. Αντισηψία: απολύμανση δέρματος-βλεννογόνων με αντισηπτικά που εφαρμόζονται απευθείας στους ιστούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις ορισμοί με τη διάκριση σπόρων-ιστών.

Ερώτηση 2 — Παράγοντες αποτελεσματικότητας της θερμότητας

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η αποτελεσματικότητα της θερμοκρασίας ως βλαπτικό παράγοντα των μικροοργανισμών;

Απάντηση:

• Η θερμότητα δρα καταστρεπτικά στο κυτταρόπλασμα των διαφόρων μικροβίων και εφαρμόζεται ευρέως σαν μέθοδος αποστείρωσης· ανάλογα με το αντικείμενο που θέλουμε να αποστειρώσουμε ρυθμίζουμε και τις ενδείξεις θερμοκρασίας (σελ. 231). Η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από: 1. τον αριθμό των μικροβίων που υπάρχει στα διάφορα εργαλεία ή υλικά· 2. το στέλεχος του μικροβίου — έχει βρεθεί ότι τα σπορογόνα είναι περισσότερο ανθεκτικά στην καταστροφή, ακολουθούν οι μύκητες και τέλος τα μη σπορογόνα μικρόβια· 3. το pH του υλικού· 4. την περιεκτικότητα των μικροβίων σε νερό. Σχετικά με το τελευταίο, το βιβλίο σημειώνει ότι η υγρή θερμότητα είναι περισσότερο δραστική από την ξηρή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον αριθμό των μικροβίων στα εργαλεία ή υλικά, το στέλεχος του μικροβίου (σπορογόνα ανθεκτικότερα, ακολουθούν οι μύκητες και τέλος τα μη σπορογόνα), το pH του υλικού και την περιεκτικότητα των μικροβίων σε νερό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις παράγοντες.

Ερώτηση 3 — Τρόποι χρήσης της υγρής θερμότητας

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους χρησιμοποιείται η υγρή θερμότητα σαν βλαπτικός παράγοντας των μικροοργανισμών;

Απάντηση:

• Η υγρή θερμότητα είναι περισσότερο δραστική από την ξηρή (σελ. 231-232). Μπορεί να εφαρμοσθεί: 1. Βρασμός στους 100 °C — καταστρέφονται όλα τα μη σπορογόνα μικρόβια και μεγάλος αριθμός σπορογόνων σε 10 λεπτά, δεν σκοτώνονται όμως όλοι οι ιοί, π.χ. ο ιός της ηπατίτιδας Β· ορισμένοι σπόροι καταστρέφονται σε σύντομο χρονικό διάστημα (π.χ. το κλωστηρίδιο το διαθλαστικό), ενώ σπόροι άλλων μικροβίων χρειάζονται πολλές ώρες· το σκεύος λέγεται βραστήρας. 2. Υδρατμοί σε 100 °C χωρίς πίεση — κλίβανος ατμού ή αυτόκαυστο σε συνθήκες ατμοσφαιρικής πίεσης μίας ατμόσφαιρας· ο ατμός εισχωρεί στα εργαλεία, αντικείμενα και υλικά περισσότερο από ό,τι ο αέρας· για πλήρη αποστείρωση χρειάζεται θέρμανση 100 °C παρουσία υδρατμών για 1½ ώρα. 3. Τυνταλλισμός — θέρμανση σε υδατόλουτρο, όχι συνεχής, στους 50-60 °C επί μία ώρα και για τρεις συνεχόμενες ημέρες (σε διακεκομμένα χρονικά διαστήματα)· με τη μέθοδο αυτή αποστειρώνουμε υγρά θρεπτικά υλικά και υλικά που περιέχουν πρωτεΐνες και συστατικά ευαίσθητα σε ψηλές θερμοκρασίες, επιτυγχάνοντας την καταστροφή των σπόρων. 4. Υδρατμοί με πίεση (αυτόκαυστο) — η θερμοκρασία ξεπερνά τους 100 °C και φθάνει τους 121 °C περίπου, γιατί οι ατμοί μέσα στο αυτόκαυστο αυξάνουν την πίεση· χρησιμοποιείται για αποστείρωση θρεπτικών υλικών, εργαλείων, ρουχισμού κ.ά.· ο χρόνος εξαρτάται από το είδος και τον όγκο των αντικειμένων, συνηθέστερα 15-20 λεπτά στους 121 °C (Εικόνα 12.1).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βρασμός 100 °C (10΄ — μη σπορογόνα, πολλοί σπόροι, όχι όλοι οι ιοί/ηπατίτιδα Β· βραστήρας)· υδρατμοί 100 °C χωρίς πίεση (κλίβανος ατμού/αυτόκαυστο 1 atm, καλύτερη διείσδυση, πλήρης αποστείρωση σε 1½ ώρα)· τυνταλλισμός (υδατόλουτρο 50-60 °C, 1 ώρα, 3 συνεχόμενες ημέρες — θερμοευαίσθητα υγρά, καταστροφή σπόρων)· αυτόκαυστο με πίεση (121 °C, 15-20΄ — θρεπτικά υλικά, εργαλεία, ρουχισμός).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις τρόποι με συνθήκες.

Ερώτηση 4 — Προϋποθέσεις επιτυχούς αποστείρωσης με υγρή θερμότητα

Ερώτηση: Αναφέρατε τις προϋποθέσεις, που πρέπει να πληρούνται, για να έχουμε επιτυχή αποστείρωση με υγρή θερμότητα.

Απάντηση:

• Προϋποθέσεις για επιτυχημένη αποστείρωση με υγρή θερμότητα κατά τις πρακτικές εφαρμογές (σελ. 232-233): α) Όταν χρησιμοποιούμε αποστείρωση με βρασμό: 1. τα εργαλεία, αντικείμενα κ.λπ. να είναι καθαρά από διάφορα υγρά, όπως αίμα, πύο, σάλιο· 2. αν υπάρχουν άλατα πάνω στα εργαλεία, τα αφαιρούμε με τη βοήθεια ξυδιού· 3. το νερό να καλύπτει πλήρως τα εργαλεία και αντικείμενα που θέλουμε να αποστειρώσουμε. β) Όταν χρησιμοποιούμε αποστείρωση με υδρατμούς: 1. να υπάρχει ανάμεσα στα εργαλεία και αντικείμενα κενός χώρος, για να επιτρέπει τη διέλευση των υδρατμών — γι' αυτό δεν τοποθετούμε πολλά αντικείμενα μέσα στον κλίβανο· 2. τα μεταλλικά κιβώτια να έχουν τρύπες, για να διεισδύουν οι υδρατμοί στο εσωτερικό τους και να πετύχουμε πλήρη αποστείρωση· 3. για πληρέστερη δίοδο του ατμού μπορούμε να τυλίξουμε τα εργαλεία και αντικείμενα με χαρτί περιτυλίγματος ή πορώδες ύφασμα· 4. να ελέγχουμε συχνά αν το μηχάνημα λειτουργεί σωστά. Στην 1η Εργαστηριακή Άσκηση οι μαθητές τηρούν αυτές τις προϋποθέσεις, εφαρμόζοντας τις σωστές ενδείξεις θερμοκρασίας, πιέσεως και χρόνου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βρασμός: εργαλεία καθαρά από αίμα-πύον-σάλιο, αφαίρεση αλάτων με ξύδι, το νερό να καλύπτει πλήρως τα αντικείμενα. Υδρατμοί: κενός χώρος ανάμεσα στα αντικείμενα (όχι υπερφόρτωση), τρύπες στα μεταλλικά κιβώτια, τύλιγμα με χαρτί ή πορώδες ύφασμα, συχνός έλεγχος σωστής λειτουργίας του μηχανήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις + τέσσερις προϋποθέσεις.

Ερώτηση 5 — Ξηρή θερμότητα

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους η ξηρή θερμότητα καταστρέφει τους διάφορους μικροοργανισμούς;

Απάντηση:

• Η ξηρή θερμότητα (λιγότερο δραστική από την υγρή) μπορεί να χρησιμοποιηθεί (σελ. 233): 1. Γυμνή φλόγα — θερμαίνουμε τα εργαλεία στη φλόγα φωταερίου μέχρι να πυρακτωθούν· χρησιμοποιείται για αποστείρωση κρικοφόρων στυλεών (που χρησιμοποιούμε στις καλλιέργειες των μικροβίων για το άπλωμα του δείγματος πάνω στο θρεπτικό υλικό), μαχαιριδίων, καθώς και εργαλείων που δεν καταστρέφονται από τη θερμότητα της φλόγας. 2. Ξηρός κλίβανος — η θέρμανση γίνεται στους 160 °C επί μία ώρα ή στους 180 °C για μισή ώρα· χρησιμοποιείται για την αποστείρωση αντικειμένων που έχουν κατασκευασθεί από γυαλί, τα οποία όμως πρέπει να αντέχουν στις μεγάλες θερμοκρασίες του ξηρού κλιβάνου. Προϋποθέσεις επιτυχούς αποστείρωσης με ξηρό κλίβανο: κενοί χώροι ανάμεσα στα αντικείμενα για να κυκλοφορεί ο θερμός αέρας· καλό πλύσιμο των γυάλινων αντικειμένων (αφαίρεση κάθε ξένης ουσίας και ρύπου), στέγνωμα και τύλιγμα με χαρτί· βαμβάκι και χάρτινα υλικά να μην έρχονται σε επαφή με τα τοιχώματα του κλιβάνου, για να αποφύγουμε το μαύρισμά τους. Ο ξηρός κλίβανος αναφέρεται και στο κεφ. 11 για τα υλικά που έχουν μολυνθεί με τον ιό HIV (170 °C επί 45 λεπτά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γυμνή φλόγα (πυράκτωση κρικοφόρων στυλεών, μαχαιριδίων, ανθεκτικών εργαλείων) και ξηρός κλίβανος (160 °C 1 ώρα ή 180 °C ½ ώρα — γυάλινα ανθεκτικά αντικείμενα)· προϋποθέσεις: κενοί χώροι για τον θερμό αέρα, καθαρά-στεγνά γυάλινα τυλιγμένα σε χαρτί, βαμβάκι-χαρτί μακριά από τα τοιχώματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο τρόποι + προϋποθέσεις.

Ερώτηση 6 — Επίδραση του ψύχους

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επίδραση του ψύχους στα μικρόβια;

Απάντηση:

• Κατά κανόνα, στην ψύξη σε θερμοκρασία 4 °C γίνεται αναστολή του πολλαπλασιασμού των μικροβίων και παράταση της ζωής τους — δηλαδή η ψύξη δεν καταστρέφει τα μικρόβια (σελ. 233). Γι' αυτό το ψυγείο συντηρεί τα τρόφιμα (κεφ. 5), αλλά δεν τα αποστειρώνει· μάλιστα τα ψυχρόφιλα βακτήρια αναπτύσσονται σε προϊόντα που διατηρούνται σε θερμοκρασία ψυγείου (π.χ. γάλα, τυρί). Για τους ιούς το βιβλίο σημειώνει ότι είναι ανθεκτικοί στο ψύχος (κεφ. 11). Καταστροφή των μικροβίων επιτυγχάνουμε όταν εναλλάξ χρησιμοποιούμε ψύξη και θέρμανση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στους 4 °C αναστέλλεται ο πολλαπλασιασμός και παρατείνεται η ζωή των μικροβίων — η ψύξη δεν τα καταστρέφει (συντήρηση, όχι αποστείρωση)· καταστροφή επιτυγχάνεται μόνο με εναλλαγή ψύξης και θέρμανσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αναστολή, όχι καταστροφή· εναλλαγή.

Ερώτηση 7 — Υπεριώδης ακτινοβολία

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας στα διάφορα μικρόβια;

Απάντηση:

• Φως: το ηλιακό φως περιέχει υπεριώδεις ακτίνες, οι οποίες έχουν μικρή διεισδυτικότητα και έτσι δεν μπορούν να αποστειρώσουν αντικείμενα με μεγάλο πάχος (σελ. 234). Λαμπτήρες από ατμό υδραργύρου, που παράγουν υπεριώδη ακτινοβολία, χρησιμοποιούνται για την αποστείρωση θαλάμων και επιφανειών σε χειρουργεία και εργαστήρια. Στους ιούς, η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί αδρανοποίηση σε 30 λεπτά (κεφ. 11). Διαφέρει από την ιονίζουσα ακτινοβολία (ακτίνες γ), που καταστρέφει και τους σπόρους (ερώτηση 8).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι υπεριώδεις ακτίνες του ηλιακού φωτός έχουν μικρή διεισδυτικότητα — δεν αποστειρώνουν αντικείμενα με μεγάλο πάχος· λαμπτήρες από ατμό υδραργύρου (UV) αποστειρώνουν θαλάμους και επιφάνειες σε χειρουργεία-εργαστήρια· τους ιούς τους αδρανοποιούν σε 30΄.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δράση, περιορισμός, εφαρμογή.

Ερώτηση 8 — Ιονίζουσα ακτινοβολία

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επίδραση της ιονίζουσας ακτινοβολίας στα διάφορα μικρόβια;

Απάντηση:

• Η ιονίζουσα ακτινοβολία καταστρέφει και τα μικρόβια και τους σπόρους των μικροβίων — μπορεί δηλαδή να χρησιμοποιηθεί για αποστείρωση (σελ. 234). Οι ακτίνες γ χρησιμοποιούνται για την αποστείρωση χειρουργικών ραμμάτων, γαντιών, τροφίμων και ιατρικών ειδών· επίσης αποστειρώνουμε σύριγγες και βελόνες. Σε αντίθεση με τις υπεριώδεις ακτίνες, που έχουν μικρή διεισδυτικότητα (ερώτηση 7), δρα και στους σπόρους. Η ακτινοβολία αναφέρεται και στο κεφ. 5 ως μέθοδος συντήρησης τροφίμων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταστρέφει και τα μικρόβια και τους σπόρους τους (αποστείρωση)· οι ακτίνες γ αποστειρώνουν χειρουργικά ράμματα, γάντια, τρόφιμα, ιατρικά είδη, σύριγγες και βελόνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δράση σε σπόρους + εφαρμογές.

Ερώτηση 9 — Από τι εξαρτάται η δράση των χημικών μέσων

Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η δράση των χημικών μέσων καταστροφής των μικροβίων;

Απάντηση:

• Οι χημικοί παράγοντες μπορούν να δράσουν ως απολυμαντικά (το συνηθέστερο), ως αντισηπτικά και σπανιότερα ως αποστειρωτικά μέσα (σελ. 234). Η δράση των χημικών ουσιών εξαρτάται από: 1. την πυκνότητά τους (π.χ. αλκοόλες 75 %, γλουταραλδεΰδη 2 %)· 2. το είδος και τον αριθμό των μικροβίων· 3. τον χρόνο δράσης τους· 4. τη θερμοκρασία τους· 5. το pH τους· 6. την παρουσία ορισμένων υλικών, όπως σκληρό νερό, πλαστικά, βαμβάκι, γάζα, χαρτί κ.λπ., που αδρανοποιούν το χημικό μέσο (π.χ. οι φαινόλες αδρανοποιούνται από το πλαστικό), καθώς και οργανικών ουσιών. Γι' αυτό, π.χ., τα υποχλωριώδη δεν αναμιγνύονται με απορρυπαντικά και οι αλκοόλες πρέπει να αραιωθούν με νερό για να δράσουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την πυκνότητα, το είδος και τον αριθμό των μικροβίων, τον χρόνο δράσης, τη θερμοκρασία, το pH, και την παρουσία υλικών που αδρανοποιούν το χημικό μέσο (σκληρό νερό, πλαστικά, βαμβάκι, γάζα, χαρτί) και οργανικών ουσιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έξι παράγοντες.

Ερώτηση 10 — Προϋποθέσεις χημικών απολυμαντικών

Ερώτηση: Ποιες προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται για τα χημικά απολυμαντικά;

Απάντηση:

• Οι προϋποθέσεις που πρέπει να έχει ένα χημικό απολυμαντικό είναι οι εξής (σελ. 235): 1. να μπορεί να χρησιμοποιηθεί εύκολα· 2. να είναι ακίνδυνο για το υλικό που θέλουμε να απολυμάνουμε· 3. να είναι αποτελεσματικό και σχετικά φτηνό· 4. να μην έχει δυσάρεστη μυρωδιά. Παράδειγμα από το ίδιο κεφάλαιο: τα διαλύματα βρωμίου προτιμώνται για επιφάνειες επειδή εμφανίζουν μειωμένη διαβρωτική ικανότητα σε σύγκριση με τα υποχλωριώδη, ενώ μειονέκτημα του ιωδίου είναι ο χρωματισμός των ρούχων και του δέρματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να χρησιμοποιείται εύκολα, να είναι ακίνδυνο για το υλικό που απολυμαίνεται, να είναι αποτελεσματικό και σχετικά φτηνό και να μην έχει δυσάρεστη μυρωδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερις προϋποθέσεις.

Ερώτηση 11 — Ομάδες χημικών μέσων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σπουδαιότερες ομάδες χημικών μέσων καταστροφής των μικροβίων;

Απάντηση:

• Οι κυριότερες ομάδες των χημικών απολυμαντικών είναι (σελ. 235-236): 1. Αλκάλεα και οξέα — σε μορφή διαλυμάτων καταστρέφουν τα μικρόβια· τα ισχυρά αλκαλικά και όξινα διαλύματα ερεθίζουν δέρμα και βλεννογόνους· βορικό οξύ, και στα ασθενή διαλύματα οξέων το βενζοϊκό και γαλακτικό οξύ. 2. Φαινόλες — καταστρέφουν μεγάλο αριθμό μικροβίων, μειωμένη δράση στους σπόρους, αδρανοποιούνται από ξένα σώματα (π.χ. πλαστικό)· συντηρητικά σε εμβόλια και ορούς· στην ομάδα ανήκουν οι κρεζόλες (σαπωνούχο διάλυμα 5 % — πατώματα, αποχωρητήρια), η τολουόλη, οι χλωροφαινόλες, η χλωρεξιδίνη (1 % σε 70 % ισοπροπυλική αλκοόλη — απολύμανση τραυμάτων). 3. Σάπωνες — ανιοντικά απορρυπαντικά (αρνητικό φορτίο), μηχανική απομάκρυνση των μικροοργανισμών από το δέρμα με το ξέπλυμα, δράση στα Gram θετικά. 4. Τεταρτοταγείς βάσεις του αμμωνίου — κατιοντικά απορρυπαντικά (θετικό φορτίο), δρουν σε Gram θετικά και Gram αρνητικά καταστρέφοντας την κυτταροπλασματική μεμβράνη, και σε μύκητες. 5. Αλκοόλες — γρήγορη δράση, διαλύουν τα λίπη και μετουσιώνουν τις πρωτεΐνες (καταστροφή της κυτταροπλασματικής μεμβράνης)· 75 % για απολύμανση του δέρματος (αιθυλική, μεθυλική, ισοπροπυλική)· πρέπει να αραιωθούν με νερό. 6. Αλδεΰδες — φορμαλδεΰδη (βακτήρια και σπόροι), φορμαλίνη (37-40 % — επιφάνειες, δωμάτια· ατμοί για εργαλεία), γλουταραλδεΰδη (2 % — χειρουργικά εργαλεία), οξείδιο του αιθυλενίου (μικρόβια και σπόροι· χειρουργικά εργαλεία, φάρμακα, χώροι). 7. Αλογόνα — διαλύματα βρωμίου, ιωδίου, χλωρίου (ερώτηση 12). 8. Σετριμίδη — αντισηπτική, τοξική όταν χορηγηθεί από το στόμα· διάλυμα 15 % σετριμίδη + 1,5 % χλωρεξιδίνη ως απορρυπαντικό και απολυμαντικό. 9. Ακριδίνες — χρωστικές ουσίες με αντισηπτική ικανότητα. Κατά την Ανακεφαλαίωση: «φαινόλες, αλκοόλες, αλδεΰδες, αλογόνα κ.ά.».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλκάλεα-οξέα (βορικό, βενζοϊκό, γαλακτικό), φαινόλες (κρεζόλες, χλωρεξιδίνη — συντηρητικά εμβολίων), σάπωνες (ανιοντικά), τεταρτοταγείς βάσεις αμμωνίου (κατιοντικά), αλκοόλες (75 % δέρμα), αλδεΰδες (φορμαλδεΰδη, φορμαλίνη, γλουταραλδεΰδη 2 %, οξείδιο αιθυλενίου), αλογόνα (βρώμιο, ιώδιο, υποχλωριώδη), σετριμίδη, ακριδίνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εννέα ομάδες με παραδείγματα.

Ερώτηση 12 — Τα αλογόνα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα αλογόνα;

Απάντηση:

• Στα αλογόνα ανήκουν τα διαλύματα βρωμίου, ιωδίου και χλωρίου (σελ. 236). 1. Τα διαλύματα βρωμίου χρησιμοποιούνται για την απολύμανση διαφόρων επιφανειών· εμφανίζουν μειωμένη διαβρωτική ικανότητα σε σύγκριση με τα υποχλωριώδη διαλύματα. 2. Τα διαλύματα ιωδίου χρησιμοποιούνται για την απολύμανση του δέρματος· το ιώδιο απολυμαίνει επίσης το νερό, στο οποίο προστίθεται με τη μορφή αερίου· προκαλεί καταστροφή στα βακτήρια, στους σπόρους τους και στους μύκητες· μειονέκτημά του είναι η τοπική ερεθιστική ενέργειά του και ο χρωματισμός των ρούχων και του δέρματος. 3. Τα υποχλωριώδη χρησιμοποιούνται για την απολύμανση διαφόρων επιφανειών, του πόσιμου νερού και του νερού σε πισίνες και κολυμβητήρια· κατά τη χρησιμοποίησή τους δεν πρέπει να αναμιγνύονται με απορρυπαντικά. Στο κεφ. 11 το βιβλίο αναφέρει ότι οι ιοί αδρανοποιούνται από το χλώριο και το ιώδιο και ότι η χλωρίνη είναι «το καλύτερο και ισχυρότερο από τα απολυμαντικά» (πρόσφατο διάλυμα 10 %).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διαλύματα βρωμίου (επιφάνειες, λιγότερο διαβρωτικά από τα υποχλωριώδη), ιωδίου (απολύμανση δέρματος και νερού· καταστρέφει βακτήρια, σπόρους, μύκητες· μειονέκτημα ο τοπικός ερεθισμός και ο χρωματισμός δέρματος-ρούχων) και χλωρίου — υποχλωριώδη (επιφάνειες, πόσιμο νερό, πισίνες· όχι ανάμειξη με απορρυπαντικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρία αλογόνα με χρήσεις-μειονεκτήματα.

Ερώτηση 13 — Ρόλος των αντιμικροβιακών φαρμάκων

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος των αντιμικροβιακών φαρμάκων;

Απάντηση:

• Τα αντιμικροβιακά φάρμακα είναι ουσίες που χρησιμοποιούνται κατά την άσκηση της ιατρικής, για τη θεραπεία ενός οργανισμού από ασθένειες (σελ. 236). Ο ρόλος τους: μπορούν να καταστρέψουν τα μικρόβια που προκαλούν την ασθένεια, χωρίς όμως να βλάπτουν τον οργανισμό του αρρώστου — σε αντίθεση με τα απολυμαντικά και αντισηπτικά, που χρησιμοποιούνται σε αντικείμενα, χώρους ή στο δέρμα και τους βλεννογόνους. Κατηγορίες: αντιβακτηριδιακά, αντιμυκητιασικά, αντιιικά και αντιπαρασιτικά φάρμακα· πολλές φορές χορηγείται συνδυασμός αντιμικροβιακών φαρμάκων όταν έχουμε μεικτές λοιμώξεις (π.χ. λοιμώξεις του αναπνευστικού συστήματος, των γεννητικών οδών κ.ά.). Προβλήματα (σελ. 237): πολλές φορές τα μικρόβια αποκτούν ανθεκτικότητα απέναντι στα αντιμικροβιακά φάρμακα, που τότε δεν έχουν δράση εναντίον τους· μπορεί να εμφανισθεί αλλεργία ή άλλες παρενέργειες, όπως διάρροια, εμετοί, κολίτιδα, επιλοιμώξεις κ.λπ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουσίες για τη θεραπεία ενός οργανισμού από ασθένειες, που καταστρέφουν τα μικρόβια της ασθένειας χωρίς να βλάπτουν τον οργανισμό του αρρώστου· αντιβακτηριδιακά, αντιμυκητιασικά, αντιιικά, αντιπαρασιτικά, συνδυασμοί σε μεικτές λοιμώξεις· προβλήματα: ανθεκτικότητα των μικροβίων, αλλεργία, παρενέργειες (διάρροια, εμετοί, κολίτιδα, επιλοιμώξεις).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός-ρόλος, κατηγορίες, προβλήματα.

Ερώτηση 14 — Παραδείγματα αντιμικροβιακών φαρμάκων

Ερώτηση: Αναφέρατε παραδείγματα αντιμικροβιακών φαρμάκων.

Απάντηση:

• Στην ομάδα των αντιμικροβιακών φαρμάκων ανήκουν (σελ. 237): 1. οι πενικιλλίνες· 2. οι κεφαλοσπορίνες· 3. οι τετρακυκλίνες· 4. η ερυθρομυκίνη κ.ά. Ανάλογα με το είδος των μικροβίων που καταπολεμούν, τα αντιμικροβιακά φάρμακα διακρίνονται σε αντιβακτηριδιακά, αντιμυκητιασικά, αντιιικά και αντιπαρασιτικά (σελ. 236). Την πενικιλλίνη την παρασκεύασε ο Φλέμινγκ από την επεξεργασία ενός μύκητα (κεφ. 7), και στο κεφ. 11 αναφέρεται στη θεραπεία ή την προφύλαξη αρκετών λοιμώξεων (π.χ. προφύλαξη από τον πυογόνο στρεπτόκοκκο, θεραπεία της λοίμωξης από γονόκοκκο). Πολλές φορές τα μικρόβια αποκτούν ανθεκτικότητα, ενώ μπορεί να εμφανιστεί αλλεργία ή παρενέργειες (διάρροια, εμετοί, κολίτιδα, επιλοιμώξεις).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πενικιλλίνες, κεφαλοσπορίνες, τετρακυκλίνες, ερυθρομυκίνη κ.ά.· γενικά διακρίνονται σε αντιβακτηριδιακά, αντιμυκητιασικά, αντιιικά και αντιπαρασιτικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τέσσερα του βιβλίου + ανά κατηγορία.