Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Σχέσεις ξενιστή – παρασίτου (σελ. 164) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Σχέσεις ξενιστή - παρασίτου (σελ. 164)
Λύσεις των 23 ερωτήσεων του κεφαλαίου 9.
Ερώτηση 1 — Μόλυνση και λοίμωξη
Ερώτηση: Τι είναι μόλυνση και τι λοίμωξη;
Απάντηση:
- Μόλυνση ονομάζεται η απλή είσοδος ή εναπόθεση μικροβίων επάνω στον μεγαλοοργανισμό (σελ. 155)· ο ίδιος όρος χρησιμοποιείται και για αντικείμενα και επιφάνειες. Η μόλυνση δεν σημαίνει απαραίτητα νόσο — μπορεί να ακολουθήσει αποίκηση (μόλυνση περιοχής χωρίς λοίμωξη, μόνιμη ή παροδική) ή λοίμωξη. Λοίμωξη ονομάζεται η εγκατάσταση και ο πολλαπλασιασμός ενός μικροβίου στον μεγαλοοργανισμό και η πρόκληση νοσηρών καταστάσεων (βλαβών). Σχετικοί όροι: μικροβιοφορία = αποικισμός από παθογόνα μικρόβια· φορέας = ο μεγαλοοργανισμός που αποικίζεται από παθογόνα χωρίς να νοσεί· εξωγενής λοίμωξη = από μικρόβια του περιβάλλοντος· ενδογενής λοίμωξη = από μικρόβια που βρίσκονται πάνω ή μέσα στον ίδιο τον οργανισμό (φυσιολογική χλωρίδα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόλυνση: απλή είσοδος ή εναπόθεση μικροβίων στον μεγαλοοργανισμό (ή σε αντικείμενα-επιφάνειες). Λοίμωξη: εγκατάσταση και πολλαπλασιασμός μικροβίου στον μεγαλοοργανισμό με πρόκληση νοσηρών καταστάσεων (βλαβών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο ορισμοί + σχετικοί όροι.
Ερώτηση 2 — Φυσιολογική χλωρίδα του ξενιστή
Ερώτηση: Τι είναι η φυσιολογική χλωρίδα του ξενιστή;
Απάντηση:
- Φυσιολογική χλωρίδα είναι το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν και πολλαπλασιάζονται στο δέρμα, στις διάφορες κοιλότητες και στους βλεννογόνους του ξενιστή (σελ. 156). Η εγκατάστασή της γίνεται κατά τον τοκετό και ολοκληρώνεται τη 12η ημέρα της ζωής του νεογνού. Οι μικροοργανισμοί αποικίζουν προκαθορισμένες κοιλότητες και επιφάνειες· τα είδη κάθε περιοχής είναι πάνω από 100, αλλά διαφορετικά για κάθε περιοχή. Εξαρτώνται από παράγοντες της περιοχής (pH, θρεπτικές ουσίες, βλαπτικές ουσίες και ένζυμα) και από ικανότητες του μικροβίου (προσκολλητικότητα, αντοχή στη φαγοκυττάρωση). Δεν είναι απλώς αβλαβής: συμμετέχει στην άμυνα (ανάπτυξη ανοσολογικού συστήματος, εμπόδιο στην εγκατάσταση παθογόνων, οικολογική ισορροπία), στον μεταβολισμό (άζωτο, χολή, βλεννογόνοι) και στη σύνθεση βιταμινών· κάτω από ορισμένες συνθήκες όμως μέλη της προκαλούν ενδογενή λοίμωξη (ερώτηση 9). Η φυσιολογική χλωρίδα του περιβάλλοντος και του ανθρώπου είναι αντικείμενο μελέτης της μικροβιολογίας (κεφ. 7).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν και πολλαπλασιάζονται στο δέρμα, στις κοιλότητες και στους βλεννογόνους του ξενιστή· εγκατάσταση στον τοκετό ως τη 12η ημέρα· > 100 είδη ανά περιοχή, διαφορετικά, ανάλογα με pH, θρεπτικά, ένζυμα, προσκολλητικότητα, αντοχή στη φαγοκυττάρωση· ρόλος στην άμυνα, τον μεταβολισμό και τη σύνθεση βιταμινών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + χαρακτηριστικά + ρόλος.
Ερώτηση 3 — Έναρξη εγκατάστασης της φυσιολογικής χλωρίδας
Ερώτηση: Πότε αρχίζει η εγκατάσταση της φυσιολογικής χλωρίδας στον άνθρωπο;
Απάντηση:
- Η εγκατάσταση της φυσιολογικής χλωρίδας γίνεται κατά τη διάρκεια του τοκετού — το έμβρυο στη μήτρα είναι στείρο μικροβίων και κατά τη γέννηση έρχεται σε επαφή με τη χλωρίδα του γεννητικού σωλήνα (γαλακτοβάκιλλοι κ.ά.), του δέρματος της μητέρας και του περιβάλλοντος — και ολοκληρώνεται τη 12η ημέρα της ζωής του νεογνού (σελ. 156). Από τότε οι μικροοργανισμοί αποικίζουν τις προκαθορισμένες κοιλότητες και επιφάνειες του σώματος (δέρμα, ανώτερο αναπνευστικό, στόμα-γαστρεντερικός, κόλπος-πρόσθια ουρήθρα, έξω ακουστικός πόρος), με είδη διαφορετικά για κάθε περιοχή. Η σύνθεσή της μεταβάλλεται στη ζωή, π.χ. η χλωρίδα του κόλπου διαφέρει πριν από την ήβη, στην αναπαραγωγική ηλικία και μετά την εμμηνόπαυση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρχίζει κατά τη διάρκεια του τοκετού (το έμβρυο είναι στείρο) και ολοκληρώνεται τη 12η ημέρα της ζωής του νεογνού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τοκετός → 12η ημέρα.
Ερώτηση 4 — Περιοχές με και χωρίς φυσιολογική χλωρίδα
Ερώτηση: Ποιες περιοχές του οργανισμού έχουν φυσιολογική χλωρίδα και ποιες δεν έχουν;
Απάντηση:
- Οι περιοχές που έχουν φυσιολογική χλωρίδα είναι (σελ. 156): 1. το δέρμα (μόνιμη και παροδική χλωρίδα)· 2. το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα μέχρι τον λάρυγγα (ρουθούνια, ρινική κοιλότητα, ρινοφάρυγγας — από τον λάρυγγα και κάτω μόνο παροδική διέλευση)· 3. η στοματική κοιλότητα και ο γαστρεντερικός σωλήνας (στόμα-φάρυγγας, κάτω λεπτό έντερο, παχύ έντερο — όχι οισοφάγος, στομάχι, άνω λεπτό)· 4. ο γυναικείος κόλπος και η πρόσθια ουρήθρα· 5. ο έξω ακουστικός πόρος (χλωρίδα δέρματος)· επίσης ο βλεφαρικός σάκος (επιδερμικός σταφυλόκοκκος, κορυνοβακτηρίδια). Χλωρίδα δεν έχουν οι κλειστές κοιλότητες του σώματος και τα υγρά, όπως: το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (ΕΝΥ), το αίμα, η ουροδόχος κύστη κ.λπ., ούτε ο επιπεφυκότας (λυσοζύμη και έκπλυση με τα δάκρυα). Η μεταφορά μικροβίων της χλωρίδας στις στείρες περιοχές προκαλεί ενδογενή λοίμωξη (μηνιγγίτιδα, σηψαιμία, ουρολοίμωξη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με χλωρίδα: δέρμα, ανώτερο αναπνευστικό ως τον λάρυγγα, στοματική κοιλότητα και γαστρεντερικός σωλήνας, γυναικείος κόλπος και πρόσθια ουρήθρα, έξω ακουστικός πόρος. Χωρίς: κλειστές κοιλότητες και υγρά — ΕΝΥ, αίμα, ουροδόχος κύστη κ.λπ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε με, τρεις χωρίς.
Ερώτηση 5 — Μόνιμη χλωρίδα του δέρματος
Ερώτηση: Ποια χλωρίδα του δέρματος δεν απομακρύνεται με το χειρουργικό πλύσιμο; Πού εντοπίζεται;
Απάντηση:
- Η φυσιολογική χλωρίδα του δέρματος διακρίνεται σε μόνιμη και παροδική (σελ. 157). Η μόνιμη χλωρίδα δεν απομακρύνεται με το χειρουργικό πλύσιμο των χεριών και τα αντισηπτικά· εντοπίζεται στα κύτταρα του δέρματος και στις μεσοκυττάριες περιοχές του (βαθιά στην επιδερμίδα, στους θυλάκους των τριχών και τους αδένες, όπου δεν φθάνει το πλύσιμο). Στη μόνιμη χλωρίδα ανήκουν τα προπιονοβακτηρίδια, οι σταφυλόκοκκοι (κυρίως ο επιδερμικός) και τα διφθεροειδή. Τα υπόλοιπα είδη αποτελούν την παροδική χλωρίδα (μικρόβια που έρχονται από το περιβάλλον-άλλες περιοχές του σώματος) και απομακρύνονται με το απλό υγειονομικό πλύσιμο — γι' αυτό το πλύσιμο των χεριών προλαμβάνει τις νοσοκομειακές λοιμώξεις. Το δέρμα του προσώπου έχει μικρόβια από τη χλωρίδα της μύτης και του στόματος, και το περίνεο από τη χλωρίδα του παχέος εντέρου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μόνιμη χλωρίδα — προπιονοβακτηρίδια, σταφυλόκοκκοι, διφθεροειδή· εντοπίζεται στα κύτταρα του δέρματος και στις μεσοκυττάριες περιοχές του· η παροδική απομακρύνεται με απλό υγειονομικό πλύσιμο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μόνιμη vs παροδική.
Ερώτηση 6 — Τμήματα του γαστρεντερικού χωρίς χλωρίδα
Ερώτηση: Ποια τμήματα του γαστρεντερικού σωλήνα δεν έχουν χλωρίδα;
Απάντηση:
- Ο οισοφάγος, το στομάχι και το άνω τμήμα του λεπτού εντέρου δεν έχουν χλωρίδα, αλλά παροδική διέλευση μικροβίων, που εισέρχονται με την τροφή και τις εκκρίσεις του ρινοφάρυγγα και του στόματος (σελ. 157) — το όξινο pH του στομάχου, η χολή και η ταχεία διέλευση εμποδίζουν τη μόνιμη εγκατάσταση. Αντίθετα, χλωρίδα έχουν: το στόμα και ο φάρυγγας (πολλά αερόβια και αναερόβια· μόνιμη: πρασινίζοντες και μη αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι, στρεπτόκοκκοι των δοντιών, ναϊσσέριες), το κάτω μέρος του λεπτού εντέρου και ιδιαίτερα ο ειλεός (χλωρίδα που μοιάζει με του παχέος) και το παχύ έντερο (η πλουσιότερη — ερώτηση 7).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο οισοφάγος, το στομάχι και το άνω τμήμα του λεπτού εντέρου — έχουν μόνο παροδική διέλευση μικροβίων από την τροφή και τις εκκρίσεις ρινοφάρυγγα-στόματος· χλωρίδα έχουν στόμα-φάρυγγας, κάτω λεπτό έντερο (ειλεός) και παχύ έντερο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία τμήματα χωρίς.
Ερώτηση 7 — Η αφθονότερη φυσιολογική χλωρίδα
Ερώτηση: Ποιο τμήμα του οργανισμού έχει την αφθονότερη φυσιολογική χλωρίδα;
Απάντηση:
- Το παχύ έντερο έχει την πλουσιότερη και αφθονότερη σε όγκο και μικροβιακά είδη χλωρίδα — είναι επίσης η πιο μελετημένη χλωρίδα του ανθρώπινου σώματος (σελ. 157). Το 90 % τουλάχιστον των μικροβίων είναι αναερόβια· το υπόλοιπο 10 % αποτελείται από αερόβια ή προαιρετικά αναερόβια, μεταξύ των οποίων επικρατεί το κολοβακτηρίδιο (Escherichia coli) και ακολουθούν οι εντερόκοκκοι, οι μύκητες και πολλά άλλα είδη εντεροβακτηριακών. Η επικράτηση ενός είδους επηρεάζεται από το είδος της διατροφής (κρέας, ψάρια, λαχανικά, γαλακτοκομικά). Υπολογίζεται ότι στα κόπρανα του ενήλικα το 30 % του υγρού ή το 25 % του ξηρού βάρους οφείλεται στα μικρόβια της χλωρίδας του εντέρου. Η χλωρίδα αυτή συνθέτει βιταμίνες (Κ, Β) και εμποδίζει τα παθογόνα, αλλά προκαλεί ενδογενείς λοιμώξεις (ουρολοιμώξεις από E. coli, περιτονίτιδα) όταν μεταφερθεί σε στείρες περιοχές· στο ουρογεννητικό, την πλουσιότερη χλωρίδα έχει ο γυναικείος κόλπος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το παχύ έντερο — η πλουσιότερη σε όγκο και είδη και η πιο μελετημένη· ≥ 90 % αναερόβια, 10 % αερόβια/προαιρετικά με επικρατέστερο το κολοβακτηρίδιο (E. coli), εντερόκοκκους, μύκητες, εντεροβακτηριακά· εξαρτάται από τη διατροφή· 30 % υγρού / 25 % ξηρού βάρους κοπράνων = μικρόβια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Παχύ έντερο + σύνθεση.
Ερώτηση 8 — Προέλευση μικροβίων εξωγενούς λοίμωξης
Ερώτηση: Προέλευση μικροβίων της εξωγενούς λοιμώξεως.
Απάντηση:
- Εξωγενής λοίμωξη ονομάζεται η λοίμωξη που την προκαλούν μικρόβια που προέρχονται από το περιβάλλον (σελ. 155). Μπορεί να προέλθει από: 1. Ασθενείς ανθρώπους (ιλαρά, γρίπη, φυματίωση, σύφιλη κ.ά.)· 2. φορείς μικροβίων — υγιείς ανθρώπους αποικισμένους από παθογόνα (χρυσίζων σταφυλόκοκκος, σαλμονέλλα)· 3. ανθρώπους σε ανάρρωση (συνεχίζουν να αποβάλλουν μικρόβια)· 4. ζώα (ζωονόσοι ή ανθρωποζωονόσοι, π.χ. λεϊσμανίαση — επίσης βρουκέλλωση, λύσσα, εχινόκοκκος)· 5. μολυσμένο περιβάλλον: χώμα (κλωστηρίδιο του τετάνου), αέρας, νερό, τρόφιμα· 6. μολυσμένα αντικείμενα: πετσέτες, ξυριστικές μηχανές, τηλεφωνικές συσκευές κ.ά.· 7. διάμεσους ξενιστές — τα έντομα μεταδίδουν τα μικρόβια από ασθενείς ή αντικείμενα (κουνούπια, ψύλλοι, μύγες). Αντίθετα, η ενδογενής λοίμωξη προκαλείται από μικρόβια που βρίσκονται ήδη πάνω ή μέσα στον οργανισμό (φυσιολογική χλωρίδα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από το περιβάλλον: ασθενείς (ιλαρά, γρίπη, φυματίωση, σύφιλη), φορείς (χρυσίζων σταφυλόκοκκος, σαλμονέλλα), αναρρωνύοντες, ζώα (λεϊσμανίαση), μολυσμένο περιβάλλον (χώμα-τέτανος, αέρας, νερό, τρόφιμα), μολυσμένα αντικείμενα (πετσέτες, ξυριστικές, τηλέφωνα), διάμεσους ξενιστές (έντομα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Επτά πηγές.
Ερώτηση 9 — Λοίμωξη από τη φυσιολογική χλωρίδα
Ερώτηση: Πώς μπορεί να προκληθεί λοίμωξη από τα μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας; Πώς λέμε τη λοίμωξη αυτή;
Απάντηση:
- Η λοίμωξη που προκαλείται από μικρόβια που βρίσκονται πάνω ή μέσα στον ίδιο τον οργανισμό λέγεται ενδογενής λοίμωξη (σελ. 155-156). Ενδογενείς λοιμώξεις από τα μικρόβια της φυσιολογικής χλωρίδας μπορεί να προκληθούν όταν: 1. μεταφερθούν σε περιοχές στείρες μικροβίων — εγκεφαλονωτιαίο υγρό, αίμα, ουροδόχος κύστη κ.ά. (π.χ. κολοβακτηρίδιο του εντέρου → ουρολοίμωξη· χλωρίδα δέρματος → σηψαιμία από καθετήρα)· 2. διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία τους — μετά από λήψη αντιβιοτικών (καταστροφή ευαίσθητων μελών και επικράτηση ανθεκτικών, π.χ. μύκητες, κλωστηρίδια), ακτινοβολία κ.ά.· 3. μειωθεί η άμυνα του οργανισμού — AIDS, ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, εγκαύματα κ.ά. (ευκαιριακές λοιμώξεις). Στις υπόλοιπες περιπτώσεις η φυσιολογική χλωρίδα προστατεύει: αναπτύσσει το ανοσολογικό σύστημα, εμποδίζει τα παθογόνα, διατηρεί την ισορροπία (ερώτηση 10).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδογενής λοίμωξη — όταν τα μικρόβια της χλωρίδας μεταφερθούν σε στείρες περιοχές (ΕΝΥ, αίμα, ουροδόχος κύστη), όταν διαταραχθεί η οικολογική τους ισορροπία (αντιβιοτικά, ακτινοβολία) ή όταν μειωθεί η άμυνα του οργανισμού (AIDS, ανοσοκατασταλτικά, εγκαύματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Όρος + τρεις συνθήκες.
Ερώτηση 10 — Συμμετοχή της χλωρίδας στην παθογένεια
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους η φυσιολογική χλωρίδα συμμετέχει στην παθογένεια της λοίμωξης;
Απάντηση:
- Οι μικροοργανισμοί της φυσιολογικής χλωρίδας συμμετέχουν στην αντιμετώπιση της λοίμωξης — δηλαδή στην παθογένεια της λοίμωξης παίζουν κατά κανόνα προστατευτικό ρόλο — με τους εξής τρόπους (σελ. 156): 1. Προκαλούν την ανάπτυξη του ανοσολογικού συστήματος (η συνεχής αντιγονική διέγερση από τον τοκετό εκπαιδεύει την ανοσία). 2. Εμποδίζουν την εγκατάσταση παθογόνων μικροβίων (καταλαμβάνουν τις θέσεις προσκόλλησης, καταναλώνουν τα θρεπτικά, παράγουν ανασταλτικές ουσίες — π.χ. οι γαλακτοβάκιλλοι του κόλπου με το όξινο pH 4-5). 3. Διατηρούν μια οικολογική ισορροπία και δεν επιτρέπουν την επικράτηση των παθογόνων μελών τους. Επιπλέον συμμετέχουν στον μεταβολισμό του μεγαλοοργανισμού (μεταβολισμός του αζώτου, εκκρίσεις χολής, βλεννογόνων) και στη σύνθεση βιταμινών. Η αρνητική συμμετοχή τους: όταν μεταφερθούν σε στείρες περιοχές, διαταραχθεί η ισορροπία (αντιβιοτικά) ή μειωθεί η άμυνα, προκαλούν ενδογενή λοίμωξη (ερώτηση 9).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προκαλεί την ανάπτυξη του ανοσολογικού συστήματος, εμποδίζει την εγκατάσταση παθογόνων μικροβίων, διατηρεί οικολογική ισορροπία χωρίς επικράτηση των παθογόνων μελών της· επιπλέον μετέχει στον μεταβολισμό (άζωτο, χολή, βλεννογόνοι) και στη σύνθεση βιταμινών· αρνητικά, γίνεται αιτία ενδογενούς λοίμωξης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις τρόποι + μεταβολισμός.
Ερώτηση 11 — Τρόποι μετάδοσης των μικροβίων
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους γίνεται η μετάδοση των μικροβίων στους μεγαλοοργανισμούς;
Απάντηση:
- Μηχανισμοί διασποράς και μόλυνσης — οι κυριότεροι τρόποι (σελ. 158-159): 1. Με άμεση επαφή: με μολυσμένα χέρια στους βλεννογόνους ματιών, μύτης, στόματος· με το δέρμα και τις τρίχες· με το φίλημα (λοιμώδης μονοπυρήνωση)· με τη συνουσία (σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα: σύφιλη, γονοκοκκική ουρηθρίτιδα, AIDS, ηπατίτιδα Β και C, έρπης γεννητικών οργάνων)· μετά από τραυματισμό ή λύση της συνεχείας του δέρματος (τέτανος, λύσσα, ενδογενείς λοιμώξεις). 2. Με έμμεση επαφή: επαφή με μολυσμένα αντικείμενα προσωπικής (πετσέτες, ξυριστικές μηχανές) ή κοινής χρήσης (τηλέφωνα, χειρολαβές) — πολύ σημαντικός τρόπος, αποδεικνύεται από τη διασπορά των νοσοκομειακών λοιμώξεων με τα χέρια του προσωπικού. 3. Με τον αέρα: άμεση μετάδοση με τα μικρά σταγονίδια του βήχα, της ομιλίας, του φταρνίσματος (φυματίωση, γρίπη)· έμμεση με τη μολυσμένη σκόνη από μεγάλα σταγονίδια, ούρα, κόπρανα, δάκρυα που πέφτουν στο έδαφος και επανέρχονται με το σκούπισμα. 4. Με τρόφιμα, νερό, ποτά (τροφικές δηλητηριάσεις, τύφος κ.ά.). 5. Μέσω του πλακούντα (συγγενείς λοιμώξεις: σύφιλη, ερυθρά, κυτταρομεγαλοϊός). 6. Με το αίμα και μολυσμένες σύριγγες (AIDS, ηπατίτιδα Β). 7. Με τα έντομα και τα ζώα (κουνούπια — ελονοσία, ποντίκια — πανώλη, γιδοπρόβατα — βρουκελλώσεις, σκύλος — λεϊσμανίαση κ.ά.).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση επαφή (χέρια σε βλεννογόνους, δέρμα-τρίχες, φίλημα, συνουσία — ΣΜΝ, τραυματισμός — τέτανος, λύσσα)· έμμεση επαφή (αντικείμενα, χέρια προσωπικού — νοσοκομειακές)· αέρας (σταγονίδια — φυματίωση, γρίπη· σκόνη)· τρόφιμα-νερό-ποτά (τύφος, τροφικές δηλητηριάσεις)· πλακούντας (σύφιλη, ερυθρά, CMV)· αίμα-σύριγγες (AIDS, ηπατίτιδα Β)· έντομα-ζώα (ελονοσία, πανώλη, βρουκέλλωση, λεϊσμανίαση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Επτά τρόποι με παραδείγματα.
Ερώτηση 12 — Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα
Ερώτηση: Ποια νοσήματα μεταδιδόμενα σεξουαλικά γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Η μετάδοση με τη συνουσία είναι μορφή μετάδοσης με άμεση επαφή (σελ. 158). Σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα που αναφέρει το βιβλίο: 1. η σύφιλη (ωχρή σπειροχαίτη — τρεπόνημα· μεταδίδεται και μέσω του πλακούντα ως συγγενής σύφιλη)· 2. η γονοκοκκική ουρηθρίτιδα (βλεννόρροια — γονόκοκκος, που προκαλεί βλάβες στην πύλη εισόδου και στους γειτονικούς ιστούς)· 3. το AIDS (ιός HIV — μεταδίδεται και με το αίμα-μολυσμένες σύριγγες)· 4. η ηπατίτιδα Β και C (ιοί — επίσης με αίμα και σύριγγες)· 5. ο έρπης των γεννητικών οργάνων (ιός του απλού έρπητα). Στο κεφ. 4 περιλαμβάνονται επίσης τα χλαμύδια (μη γονοκοκκική ουρηθρίτιδα), τα κονδυλώματα (ιός HPV) και οι τριχομονάδες. Πρόληψη: αποφυγή τυχαίων σεξουαλικών επαφών, χρήση προφυλακτικού, εμβολιασμός για την ηπατίτιδα Β, έλεγχος-θεραπεία των συντρόφων, αγωγή υγείας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύφιλη, γονοκοκκική ουρηθρίτιδα (βλεννόρροια), AIDS, ηπατίτιδα Β και C, έρπης γεννητικών οργάνων (και χλαμύδια, κονδυλώματα, τριχομονάδες)· πρόληψη με προφυλακτικό, αποφυγή τυχαίων επαφών, εμβόλιο ηπατίτιδας Β.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε του βιβλίου + πρόληψη.
Ερώτηση 13 — Διασπορά νοσοκομειακών λοιμώξεων
Ερώτηση: Με ποιο τρόπο γίνεται συνήθως η διασπορά των νοσοκομειακών λοιμώξεων;
Απάντηση:
- Η διασπορά των νοσοκομειακών λοιμώξεων γίνεται συνήθως με έμμεση επαφή — με τα χέρια του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού (σελ. 158-159): το βιβλίο τονίζει ότι η έμμεση επαφή (με μολυσμένα αντικείμενα προσωπικής ή κοινής χρήσης — πετσέτες, ξυριστικές μηχανές, συσκευές τηλεφώνου, χειρολαβές) «είναι πολύ σημαντικός τρόπος διασποράς των μικροβίων και αποδεικνύεται από τη διασπορά των νοσοκομειακών λοιμώξεων, που γίνεται με τα χέρια του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού». Τα χέρια μεταφέρουν την παροδική χλωρίδα (χρυσίζων σταφυλόκοκκος, εντεροβακτηριακά, ψευδομονάδες) από ασθενή σε ασθενή, από επιφάνειες-συσκευές (καθετήρες, αναπνευστήρες) και από τη χλωρίδα του ίδιου του ασθενή σε στείρες περιοχές (ενδογενής λοίμωξη — ουροδόχος κύστη, αίμα, χειρουργικό τραύμα), ιδίως σε ασθενείς με μειωμένη άμυνα. Πρόληψη: πλύσιμο των χεριών (απλό υγειονομικό απομακρύνει την παροδική χλωρίδα· χειρουργικό με αντισηπτικά), γάντια, αποστείρωση-απολύμανση υλικών, απομόνωση, καθαριότητα χώρων — ιστορικά ο Σεμμελβάις μηδένισε τον επιλόχειο πυρετό με το πλύσιμο των χεριών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με έμμεση επαφή — με τα χέρια του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, που μεταφέρουν την παροδική χλωρίδα από ασθενή σε ασθενή, από αντικείμενα-συσκευές ή σε στείρες περιοχές του ίδιου ασθενή· πρόληψη με πλύσιμο χεριών, γάντια, αποστείρωση-απολύμανση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Χέρια προσωπικού + πρόληψη.
Ερώτηση 14 — Πύλες εισόδου των μικροβίων
Ερώτηση: Ποιες είναι οι πύλες εισόδου των μικροβίων;
Απάντηση:
- Το σημείο εισόδου του μικροβίου λέγεται πύλη εισόδου και μπορεί να είναι (σελ. 159): 1. Το καλυπτήριο σύστημα (δέρμα) και οι βλεννογόνοι μετά από λύση της συνεχείας τους (τραύματα, εγκαύματα, τσιμπήματα — τέτανος, λύσσα, σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις). 2. Το αναπνευστικό σύστημα (σταγονίδια, σκόνη — φυματίωση, γρίπη, πνευμονία). 3. Ο γαστρεντερικός σωλήνας (τρόφιμα, νερό — τύφος, χολέρα, τροφικές δηλητηριάσεις). 4. Είσοδος με νύγματα αρθροπόδων (κουνούπια — ελονοσία, ψύλλοι — πανώλη, ψείρες — εξανθηματικός τύφος). Τροπισμός: υπάρχουν μικρόβια που προκαλούν λοίμωξη μόνο αν εισχωρήσουν από μια ορισμένη πύλη εισόδου (π.χ. το δονάκιο της χολέρας μόνο από το στόμα)· επίσης μερικοί παθογόνοι μικροοργανισμοί εισέρχονται από το δέρμα ή τους βλεννογόνους χωρίς λύση της συνεχείας τους (π.χ. σπειροχαίτη σύφιλης, λεπτόσπειρα, γονόκοκκος). Άλλες οδοί που αναφέρονται στους μηχανισμούς μετάδοσης: ο πλακούντας (συγγενείς λοιμώξεις) και το αίμα (σύριγγες, μεταγγίσεις).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δέρμα και βλεννογόνοι μετά από λύση της συνεχείας τους, αναπνευστικό σύστημα, γαστρεντερικός σωλήνας, νύγματα αρθροπόδων· τροπισμός = λοίμωξη μόνο από ορισμένη πύλη· μερικά εισέρχονται και χωρίς λύση συνεχείας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις πύλες + τροπισμός.
Ερώτηση 15 — Δυνατότητες πρόκλησης βλαβών μετά την εγκατάσταση
Ερώτηση: Ποιες δυνατότητες υπάρχουν πρόκλησης βλαβών μετά την εγκατάσταση των μικροβίων στον οργανισμό;
Απάντηση:
- Μόλις τα μικρόβια εισέλθουν στον οργανισμό, μπορεί να συμβούν τα εξής (σελ. 159-160): 1. Αναπτύσσονται και πολλαπλασιάζονται τοπικά και προκαλούν βλάβες στο σημείο εισόδου τους (π.χ. αποστήματα — σταφυλόκοκκος). 2. Πολλαπλασιάζονται τοπικά, αλλά παράγουν τοξικές ουσίες που προκαλούν βλάβες μακριά από την πύλη εισόδου (τέτανος — νευροτοξίνη, διφθερίτιδα — εξωτοξίνη σε καρδιά-νεύρα). 3. Πολλαπλασιάζονται τοπικά, προκαλούν βλάβες στην πύλη εισόδου και στη συνέχεια μεταφέρονται με το αίμα (μικροβιαιμία) σε άλλους ιστούς, όπου πολλαπλασιάζονται και προκαλούν βλάβες (φυματίωση — από τον πνεύμονα σε οστά, νεφρά, μήνιγγες). 4. Προκαλούν βλάβες στην πύλη εισόδου και προχωρούν προκαλώντας βλάβες στους γειτονικούς ιστούς (βλεννόρροια — ουρήθρα → προστάτης, σάλπιγγες). 5. Δεν προκαλούν βλάβη στην πύλη εισόδου, αλλά μεταφέρονται μακριά από αυτήν και προκαλούν βλάβες (μηνιγγιτιδόκοκκος — ρινοφάρυγγας → μήνιγγες). Όροι: μικροβιαιμία = η κυκλοφορία μέσα στο αίμα παθογόνων ή μη μικροβίων· σηψαιμία = μικροβιαιμία που συνοδεύεται από τοξικά φαινόμενα (πυρετός, ρίγη)· ιαιμία = κυκλοφορία ιών στο αίμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοπικός πολλαπλασιασμός-βλάβες στην πύλη (αποστήματα)· τοπικός πολλαπλασιασμός με τοξίνες που δρουν μακριά (τέτανος, διφθερίτιδα)· τοπικές βλάβες + μεταφορά με το αίμα σε άλλους ιστούς (φυματίωση)· βλάβες στην πύλη και στους γειτονικούς ιστούς (βλεννόρροια)· χωρίς βλάβη στην πύλη, βλάβες μακριά (μηνιγγιτιδόκοκκος)· μικροβιαιμία, σηψαιμία (+ πυρετός-ρίγη), ιαιμία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε δυνατότητες + όροι.
Ερώτηση 16 — Ιδιότητες των εξωτοξινών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι ιδιότητες των εξωτοξινών;
Απάντηση:
- Οι εξωτοξίνες είναι ουσίες που παράγονται από τη λειτουργία του κυττάρου ή υπάρχουν μέσα σ' αυτό και εκκρίνονται στο περιβάλλον του (σελ. 160). Ιδιότητες: 1. Είναι πρωτεΐνες. 2. Παράγονται συνήθως από Gram θετικά μικρόβια (κορυνοβακτηρίδιο διφθερίτιδας, κλωστηρίδια τετάνου-αλλαντίασης, σταφυλόκοκκος, στρεπτόκοκκος). 3. Μερικές είναι πάρα πολύ ισχυρές και είναι αυτές που προκαλούν τη νόσο — η διφθερίτιδα οφείλεται στην εξωτοξίνη του κορυνοβακτηριδίου με τρομερά καταστρεπτική δράση· αν το κορυνοβακτηρίδιο χάσει την ικανότητα να παράγει εξωτοξίνη, παύει να είναι παθογόνο· το ίδιο καταστρεπτικές οι εξωτοξίνες του τετάνου και της αλλαντίασης (τα ισχυρότερα δηλητήρια της φύσης — Ανακεφαλαίωση). 4. Είναι θερμοευαίσθητες. 5. Είναι ισχυρά αντιγόνα — προκαλούν την παραγωγή αντισωμάτων (αντιτοξίνες) που εξουδετερώνουν την τοξική τους δράση (ορροθεραπεία — αντιτετανικός ορός). 6. Με την επίδραση της φορμόλης χάνουν την τοξικότητά τους και λέγονται ατοξίνες, εξακολουθούν όμως να είναι ισχυρά αντιγόνα — έτσι χρησιμοποιούνται για την παρασκευή εμβολίων (αντιτετανικό, αντιδιφθεριτικό). 7. Η εξωτοξίνη κάθε μικροβίου δρα διαφορετικά και προκαλεί άλλα συμπτώματα και άλλη ασθένεια· ανάλογα με το σημείο δράσης: νευροτοξίνες, αιματοξίνες, δερμονεκρωτικές, εντεροτοξικές. Εντεροτοξίνες = εξωτοξίνες που παράγονται συνήθως από Gram αρνητικά (δονάκιο χολέρας, σιγκέλλες) και δρουν στο έντερο· αφλατοξίνες = εξωτοξίνες μυκήτων (ρύζι, φασόλια, φυστίκια).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτεΐνες· συνήθως από Gram θετικά· πολύ ισχυρές — προκαλούν τη νόσο (διφθερίτιδα, τέτανος, αλλαντίαση)· θερμοευαίσθητες· ισχυρά αντιγόνα → αντιτοξίνες· με φορμόλη → ατοξίνες (εμβόλια)· ειδική δράση κάθε μιας — νευροτοξίνες, αιματοξίνες, δερμονεκρωτικές, εντεροτοξικές· εντεροτοξίνες Gram− στο έντερο, αφλατοξίνες μυκήτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Επτά ιδιότητες + υποκατηγορίες.
Ερώτηση 17 — Ιδιότητες των ενδοτοξινών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι ιδιότητες των ενδοτοξινών;
Απάντηση:
- Οι ενδοτοξίνες είναι ουσίες της εξωτερικής μεμβράνης του κυττάρου των Gram αρνητικών μικροβίων και ελευθερώνονται μετά τον θάνατο του μικροβίου (λύση του κυττάρου) (σελ. 161). Ιδιότητες: 1. Χημικά είναι λιποπολυσακχαρίδια. 2. Είναι ανθεκτικές στη θερμότητα (δεν καταστρέφονται με βρασμό-αποστείρωση — γι' αυτό οι μολυσμένοι οροί παραμένουν επικίνδυνοι). 3. Δεν μετατρέπονται σε ατοξίνη με τη δράση της φορμόλης (δεν παρασκευάζονται εμβόλια). 4. Προκαλούν όλες τα ίδια συμπτώματα στον οργανισμό: πυρετό, λευκοπενία, θρομβοπενία, πτώση της αρτηριακής πίεσης, ενδαγγειακή πήξη (ενδοτοξικό shock). 5. Ελάχιστη ποσότητα ενδοτοξινών, αν εισαχθεί ενδοφλέβια (π.χ. οροί μολυσμένοι με Gram(−) βακτηρίδια), μπορεί να προκαλέσει τον θάνατο. 6. Είναι καλά αντιγόνα (αλλά λιγότερο ισχυρά από τις εξωτοξίνες). Οι τοξίνες ανιχνεύονται με την ιζηματινοαντίδραση και όλες τις ανοσολογικές δοκιμές. Παράγονται από εντεροβακτηριακά (σαλμονέλλες, κολοβακτηρίδιο), ψευδομονάδες, μηνιγγιτιδόκοκκο, ναϊσσέριες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουσίες της εξωτερικής μεμβράνης των Gram αρνητικών, ελευθερώνονται μετά τον θάνατο του μικροβίου· λιποπολυσακχαρίδια· θερμοανθεκτικές· δεν γίνονται ατοξίνες με φορμόλη· ίδια συμπτώματα σε όλες — πυρετός, λευκοπενία, θρομβοπενία, πτώση πίεσης, ενδαγγειακή πήξη· ελάχιστη ποσότητα ενδοφλέβια → θάνατος· καλά αντιγόνα· ανίχνευση με ιζηματινοαντίδραση-ανοσολογικές δοκιμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Έξι ιδιότητες.
Ερώτηση 18 — Διαφορές ενδοτοξινών - εξωτοξινών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες διαφορές ενδοτοξινών - εξωτοξινών;
Απάντηση:
- Κυριότερες διαφορές (σελ. 160-161): 1. Προέλευση-απελευθέρωση: οι εξωτοξίνες παράγονται από τη λειτουργία του ζωντανού κυττάρου και εκκρίνονται· οι ενδοτοξίνες είναι συστατικά της εξωτερικής μεμβράνης και ελευθερώνονται μετά τον θάνατο του μικροβίου. 2. Μικρόβια: εξωτοξίνες συνήθως από Gram θετικά (εντεροτοξίνες από Gram αρνητικά)· ενδοτοξίνες μόνο από Gram αρνητικά. 3. Χημική σύσταση: εξωτοξίνες πρωτεΐνες· ενδοτοξίνες λιποπολυσακχαρίδια. 4. Θερμότητα: εξωτοξίνες θερμοευαίσθητες· ενδοτοξίνες θερμοανθεκτικές. 5. Φορμόλη: οι εξωτοξίνες μετατρέπονται σε ατοξίνες (εμβόλια)· οι ενδοτοξίνες όχι. 6. Αντιγονικότητα: εξωτοξίνες ισχυρά αντιγόνα (αντιτοξίνες)· ενδοτοξίνες καλά αντιγόνα, αλλά χωρίς αποτελεσματικές αντιτοξίνες. 7. Δράση-συμπτώματα: κάθε εξωτοξίνη δρα διαφορετικά και προκαλεί ειδική νόσο (νευροτοξίνες, αιματοξίνες, δερμονεκρωτικές, εντεροτοξικές — διφθερίτιδα, τέτανος, αλλαντίαση)· όλες οι ενδοτοξίνες προκαλούν τα ίδια συμπτώματα (πυρετός, λευκοπενία, θρομβοπενία, υπόταση, ενδαγγειακή πήξη). 8. Ισχύς: οι εξωτοξίνες είναι από τα ισχυρότερα δηλητήρια (ελάχιστη δόση νοσογόνος)· οι ενδοτοξίνες λιγότερο τοξικές, αλλά ελάχιστη ποσότητα ενδοφλέβια (μολυσμένοι οροί) μπορεί να προκαλέσει θάνατο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξωτοξίνες: εκκρίνονται από ζωντανά κύτταρα, Gram+, πρωτεΐνες, θερμοευαίσθητες, φορμόλη → ατοξίνες-εμβόλια, ισχυρά αντιγόνα-αντιτοξίνες, ειδική δράση κάθε μιας. Ενδοτοξίνες: εξωτερική μεμβράνη Gram−, ελευθερώνονται με τον θάνατο, λιποπολυσακχαρίδια, θερμοανθεκτικές, όχι ατοξίνες, καλά αντιγόνα, ίδια συμπτώματα σε όλες (πυρετός, λευκοπενία, θρομβοπενία, υπόταση, πήξη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Οκτώ άξονες σύγκρισης.
Ερώτηση 19 — Φαγοκυττάρωση
Ερώτηση: Τι είναι και πώς γίνεται η φαγοκυττάρωση;
Απάντηση:
- Φαγοκυττάρωση είναι μία λειτουργία του οργανισμού που γίνεται από τα φαγοκύτταρα, για να απομακρύνει διάφορες μικροσκοπικές ουσίες και μικρόβια — έτσι το αίμα, η λέμφος και οι ιστοί του σώματος απαλλάσσονται από μικροοργανισμούς και σωματίδια (σελ. 161-162). Φαγοκύτταρα: τα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα, που ανήκουν στα λευκά αιμοσφαίρια, και τα μακροφάγα κύτταρα — τα μονοπύρηνα του αίματος και κύτταρα των ιστών. Μηχανισμός: 1. το φαγοκύτταρο συλλαμβάνει το μικρόβιο ή το ξένο σώμα, που έρχεται σε επαφή με την επιφάνειά του· 2. το περικλείει σε εκκόλπωμα που σχηματίζεται από ψευδοπόδια, τα οποία προβάλλουν από την εξωτερική του μεμβράνη· 3. το εκκόλπωμα εισροφάται μέσα στο κύτταρο (φαγόσωμα)· 4. το βακτήριο ή ο ιός καταστρέφεται με τα ένζυμα του φαγοκυττάρου (λυσοσώματα) και τα σωματίδια πέπτονται. Εξαίρεση: μερικά μικρόβια επιζούν και πολλαπλασιάζονται μέσα στο φαγοκύτταρο και το καταστρέφουν με τα ένζυμά τους (π.χ. μυκοβακτηρίδιο φυματίωσης, βρουκέλλα)· άλλα αμύνονται με έλυτρο, διεισδυτικότητα, οργανοτροπισμό (ερώτηση 20). Η φαγοκυττάρωση είναι ένας από τους ειδικούς παράγοντες φυσικής άμυνας και βασικό στοιχείο της φλεγμονής (μετανάστευση πολυμορφοπύρηνων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λειτουργία των φαγοκυττάρων (ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα, μακροφάγα — μονοπύρηνα αίματος και κύτταρα ιστών) για την απομάκρυνση μικροβίων-σωματιδίων από αίμα, λέμφο, ιστούς: σύλληψη → εκκόλπωμα με ψευδοπόδια → εισρόφηση → καταστροφή με ένζυμα και πέψη· μερικά μικρόβια επιζούν μέσα στο φαγοκύτταρο και το καταστρέφουν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός, κύτταρα, τέσσερα βήματα.
Ερώτηση 20 — Άμυνα των μικροβίων απέναντι στα φαγοκύτταρα
Ερώτηση: Ποιους μηχανισμούς άμυνας διαθέτουν τα μικρόβια απέναντι στα φαγοκύτταρα;
Απάντηση:
- Οι μηχανισμοί άμυνας που διαθέτουν τα μικρόβια απέναντι στα φαγοκύτταρα είναι (σελ. 162): 1. Το έλυτρο — κάποια μικρόβια διαθέτουν έλυτρο (πυκνό βλεννώδες στρώμα) στην επιφάνειά τους, το οποίο εμποδίζει τη φαγοκυττάρωσή τους (πνευμονιόκοκκος, κλεμπσιέλλα, αιμόφιλος — το έλυτρο σχετίζεται με τη λοιμογόνο δύναμη, κεφ. 8). 2. Η διεισδυτικότητα — μερικά μικρόβια καταστρέφουν τα επιφανειακά επιθηλιακά κύτταρα με τις τοξίνες τους και εισέρχονται στους ιστούς κάτω από το επιθήλιο (σιγκέλλες, στρεπτόκοκκος με υαλουρονιδάση). 3. Ο οργανοτροπισμός — η προτίμηση που δείχνουν μερικά παθογόνα μικρόβια προς ορισμένους ιστούς (π.χ. μηνιγγιτιδόκοκκος προς μήνιγγες, ιός λύσσας προς νευρικό σύστημα). 4. Πρωτεΐνες ή άλλες ουσίες που αδρανοποιούν τους παράγοντες φυσικής άμυνας του οργανισμού, οι οποίοι εμποδίζουν την προσκολλητικότητα των ινιδίων τους (π.χ. πρωτεΐνη Μ στρεπτοκόκκου, πρωτεΐνη Α σταφυλοκόκκου, ένζυμα που διασπούν αντισώματα IgA). Επίσης, μερικά μικρόβια επιζούν και πολλαπλασιάζονται μέσα στο φαγοκύτταρο και το καταστρέφουν με τα ένζυμά τους (μυκοβακτηρίδιο, βρουκέλλα, λιστέρια). Η αντοχή στη φαγοκυττάρωση είναι ένας από τους τρεις παράγοντες της λοιμογόνου δύναμης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλυτρο (εμποδίζει τη φαγοκυττάρωση)· διεισδυτικότητα (τοξίνες καταστρέφουν το επιθήλιο και εισέρχονται στους ιστούς)· οργανοτροπισμός (προτίμηση σε ιστούς — μηνιγγιτιδόκοκκος → μήνιγγες)· πρωτεΐνες-ουσίες που αδρανοποιούν τους παράγοντες φυσικής άμυνας που εμποδίζουν την προσκόλληση των ινιδίων· επιβίωση-πολλαπλασιασμός μέσα στο φαγοκύτταρο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις μηχανισμοί + ενδοκυττάρια επιβίωση.
Ερώτηση 21 — Συμπτώματα της φλεγμονής
Ερώτηση: Ποια είναι τα συμπτώματα της φλεγμονής;
Απάντηση:
- Τα συμπτώματα της φλεγμονής είναι: διόγκωση, ερυθρότητα, πόνος και θερμότητα — τα κλασικά λατινικά tumor, rubor, dolor, calor (σελ. 162). Εξήγηση από τον μηχανισμό της φλεγμονής, που αναπτύσσεται στην πύλη εισόδου μετά την είσοδο των μικροβίων: αρχίζει με διαστολή των αγγείων (τριχοειδών και αρτηριών) → ερυθρότητα και θερμότητα (αυξημένη ροή θερμού αίματος)· με τη διαστολή πλάσμα εξέρχεται στους ιστούς → διόγκωση (οίδημα)· η πίεση του οιδήματος στα νεύρα και οι χημικές ουσίες της φλεγμονής → πόνος (και απώλεια λειτουργίας — functio laesa). Πολυμορφοπύρηνα ουδετερόφιλα μεταναστεύουν στον τόπο της φλεγμονής και φαγοκυτταρώνουν τα μικρόβια· ακολουθεί καταστροφή-λύση των λευκοκυττάρων (πύον), που παραλαμβάνονται από μονοκύτταρα τα οποία αποκαθιστούν τις αλλοιώσεις. Η ευεργετική επίδραση της φλεγμονής οφείλεται στην τοπική συγκέντρωση μικροβιοκτόνων ουσιών — αντισώματα, συμπλήρωμα. Οι λοιμώξεις συνοδεύονται και από πυρετό, που είναι μηχανισμός άμυνας (άνοδος θερμοκρασίας → αύξηση μεταβολισμού → ενίσχυση αμυντικών δυνάμεων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διόγκωση, ερυθρότητα, πόνος, θερμότητα (tumor, rubor, dolor, calor) — από τη διαστολή των αγγείων, την έξοδο πλάσματος στους ιστούς και τη μετανάστευση πολυμορφοπύρηνων· συνοδεύεται από πυρετό (μηχανισμός άμυνας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερα συμπτώματα + μηχανισμός.
Ερώτηση 22 — Λοιμογόνος δύναμη
Ερώτηση: Από τι εξαρτάται η λοιμογόνος δύναμη ενός μικροβίου;
Απάντηση:
- Λοιμογόνος δύναμη είναι η ικανότητα ενός μικροβίου να προκαλεί νόσο ή τον θάνατο στον μεγαλοοργανισμό και εξαρτάται από (σελ. 162): 1. την ικανότητα του μικροβίου να επιζεί, να πολλαπλασιάζεται και να επεκτείνεται μέσα στο σώμα του ξενιστή από το σημείο της πρώτης εγκατάστασής του (προσκολλητικότητα ινιδίων, διεισδυτικότητα, οργανοτροπισμός, μικροβιαιμία)· 2. την παραγωγή διαφόρων ουσιών — τοξίνες (εξωτοξίνες, ενδοτοξίνες) και ένζυμα (υαλουρονιδάση, κοαγκουλάση, αιμολυσίνες)· 3. την αντοχή στη φαγοκυττάρωση (έλυτρο, ουσίες που αδρανοποιούν την άμυνα, ενδοκυττάρια επιβίωση). Το κεφ. 8 συνδέει το έλυτρο με τη λοιμογόνο δύναμη. Η έκβαση της λοίμωξης όμως δεν εξαρτάται μόνο από το μικρόβιο αλλά και από τον ξενιστή: τον βαθμό αντίστασης, την ανάπτυξη του ανοσοποιητικού, τα ένζυμα (λυσοζύμη) και τους ειδικούς παράγοντες άμυνας (συμπλήρωμα, φαγοκυττάρωση, κυτταρική αντίδραση, ιντερφερόνη — ερώτηση 23)· επίσης από τον αριθμό των μικροβίων και τις μεταβολές της αντιγονικής τους σύστασης (κεφ. 10).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την ικανότητα του μικροβίου να επιζεί, να πολλαπλασιάζεται και να επεκτείνεται στον ξενιστή από το σημείο εγκατάστασης, από την παραγωγή ουσιών (τοξίνες, ένζυμα) και από την αντοχή στη φαγοκυττάρωση (έλυτρο)· η έκβαση εξαρτάται και από την άμυνα του ξενιστή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις παράγοντες.
Ερώτηση 23 — Ειδικοί παράγοντες άμυνας του οργανισμού
Ερώτηση: Ποιους ειδικούς παράγοντες άμυνας του οργανισμού γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Από την πλευρά του μεγαλοοργανισμού, η ανάπτυξη λοίμωξης εξαρτάται από (σελ. 163): τον βαθμό αντίστασης του οργανισμού, την ανάπτυξη του ανοσοποιητικού του συστήματος, τα διάφορα ένζυμα του οργανισμού (π.χ. η λυσοζύμη των δακρύων και του σιέλου, που διαλύει το τοίχωμα των βακτηρίων — γι' αυτό ο επιπεφυκότας δεν έχει χλωρίδα) και άλλους ειδικούς παράγοντες, που είναι: 1. Το συμπλήρωμα — σύστημα πρωτεϊνών του ορού που ενεργοποιείται από τα μικρόβια-αντισώματα, διαλύει τα μικρόβια και ενισχύει τη φαγοκυττάρωση (τοπική συγκέντρωσή του στη φλεγμονή). 2. Η φαγοκυττάρωση — από τα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα και τα μακροφάγα (ερώτηση 19). 3. Η κυτταρική αντίδραση — Τ-λεμφοκύτταρα που παράγουν τις κυτοκίνες (κυτταρική ανοσία, κεφ. 10). 4. Η ιντερφερόνη — πρωτεΐνη που παράγουν τα κύτταρα μετά από ιογενή λοίμωξη και προστατεύει τα γειτονικά κύτταρα από τους ιούς (χρησιμοποιείται και θεραπευτικά — ηπατίτιδα, κακοήθειες). Μαζί με τη φυσιολογική χλωρίδα (ανάπτυξη ανοσολογικού, εμπόδιο στα παθογόνα), τη φλεγμονή και τον πυρετό, συνιστούν την άμυνα του ανθρώπου απέναντι στα μικρόβια (Ανακεφαλαίωση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βαθμός αντίστασης, ανάπτυξη ανοσοποιητικού, ένζυμα (λυσοζύμη δακρύων-σιέλου) και ειδικοί παράγοντες: συμπλήρωμα, φαγοκυττάρωση, κυτταρική αντίδραση (Τ-λεμφοκύτταρα → κυτοκίνες), ιντερφερόνη· επίσης φυσιολογική χλωρίδα, φλεγμονή, πυρετός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις ειδικοί παράγοντες + γενικοί.
