Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Μικροοργανισμοί (σελ. 225-227) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Μικροοργανισμοί (σελ. 225-227) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Μικροοργανισμοί (σελ. 225-227)

Λύσεις των 53 ερωτήσεων του κεφαλαίου 11: Q1-12 σελ. 225, Q13-49 σελ. 226, Q50-53 σελ. 227.

Ερώτηση 1 — Χαρακτήρες ταξινόμησης των μικροβίων

Ερώτηση: Με βάση ποιους χαρακτήρες ταξινομούνται τα μικρόβια;

Απάντηση:

Η κατάταξη των μικροβίων είναι δύσκολη και υπάρχουν διάφορα συστήματα· χρησιμοποιείται περισσότερο αυτό που τα κατατάσσει με βάση τους μορφολογικούς και τους βιολογικούς χαρακτήρες τους (σελ. 183). Μορφολογικοί χαρακτήρες: η μορφή (κόκκοι, βακτηρίδια κ.λπ.), η αντίδραση στη χρώση Gram, η αερόβια ή αναερόβια ανάπτυξη, η παραγωγή σπόρων, η κινητικότητα. Βιολογικοί χαρακτήρες: τροφικές απαιτήσεις, παραγωγή ενζύμων και τοξινών, βιοχημικοί χαρακτήρες (ερώτηση 2). Βαθμίδες ταξινόμησης: πρώτη βαθμίδα το είδος (μικρόβια με όμοιους φυσιολογικούς-βιοχημικούς χαρακτήρες) → το γένος → ένα ή περισσότερα γένη = οικογένεια → μία ή περισσότερες οικογένειες = τάξη → ανώτερη βαθμίδα το μέρος. Η κατάταξη και η ονοματολογία αλλάζουν συχνά με τα νέα είδη (ως το 1988: 2.681 είδη σε 494 γένη). Ονοματολογία: δύο ονόματα — το πρώτο δηλώνει το γένος (ελληνική ρίζα, λατινική κατάληξη, κεφαλαίο πρώτο γράμμα, π.χ. Staphylococcus), το δεύτερο το είδος (λατινική λέξη, π.χ. aureus = χρυσίζων). Επιπλέον, ανάλογα με τη συμπεριφορά τους προς τους μεγαλοοργανισμούς κατατάσσονται σε παθογόνα-μη παθογόνα και σαπρόφυτα-παράσιτα (ερωτήσεις 3-4).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με βάση τους μορφολογικούς (μορφή, Gram, αερόβια/αναερόβια, σπόροι, κινητικότητα) και τους βιολογικούς χαρακτήρες (τροφικές απαιτήσεις, ένζυμα-τοξίνες, βιοχημικοί)· βαθμίδες είδος → γένος → οικογένεια → τάξη → μέρος· διώνυμη ονοματολογία (γένος + είδος)· κατά συμπεριφορά παθογόνα-μη παθογόνα, σαπρόφυτα-παράσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο ομάδες χαρακτήρων + βαθμίδες + ονοματολογία.

Ερώτηση 2 — Μορφολογικοί και βιολογικοί χαρακτήρες

Ερώτηση: Ποια είναι τα στοιχεία των μορφολογικών και βιολογικών χαρακτηριστικών;

Απάντηση:

Οι μορφολογικοί χαρακτήρες είναι (σελ. 183): 1. η μορφή τους (κόκκοι, βακτηρίδια, σπειροειδή, με διακλαδώσεις — κεφ. 7)· 2. η αντίδραση στη χρώση Gram [Gram(−), Gram(+)] — που αντανακλά τη δομή του κυτταρικού τοιχώματος (Σχήμα 11.9)· 3. αν αναπτύσσονται αερόβια ή αναερόβια· 4. η παραγωγή σπόρων (σπορογόνα — βάκιλλος άνθρακα, κλωστηρίδια)· 5. αν είναι κινητά ή ακίνητα (βλεφαρίδες) κ.ά. (έλυτρο, μέγεθος, διάταξη). Οι βιολογικοί χαρακτήρες είναι: 1. οι τροφικές τους απαιτήσεις (π.χ. ο αιμόφιλος χρειάζεται τους παράγοντες X και V, οι βρουκέλλες δεν αναπτύσσονται σε κοινά υλικά)· 2. η παραγωγή ενζύμων και τοξινών (κοαγκουλάση του χρυσίζοντος σταφυλοκόκκου, στρεπτολυσίνες, διφθεριτική τοξίνη)· 3. οι βιοχημικοί χαρακτήρες (ζύμωση λακτόζης στα εντεροβακτηριακά, οξειδάση-καταλάση στις ναϊσσέριες, αναγωγή νιτρικών) κ.ά. Οι χαρακτήρες αυτοί ελέγχονται κατά την ταυτοποίηση (κεφ. 7: μορφολογία, αποικίες, χρώση, κινητικότητα, αιμόλυση, αναπνευστικές ανάγκες, ζύμωση σακχάρων, παθογόνος δράση, αντιβιόγραμμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μορφολογικοί: μορφή (κόκκοι, βακτηρίδια…), αντίδραση στη χρώση Gram, αερόβια/αναερόβια ανάπτυξη, παραγωγή σπόρων, κινητικότητα. Βιολογικοί: τροφικές απαιτήσεις, παραγωγή ενζύμων και τοξινών, βιοχημικοί χαρακτήρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε + τρία στοιχεία.

Ερώτηση 3 — Παθογόνο και σαπροφυτικό μικρόβιο

Ερώτηση: Τι είναι παθογόνο και τι σαπροφυτικό μικρόβιο;

Απάντηση:

Τα μικρόβια, ανάλογα με τη συμπεριφορά τους προς τους μεγαλοοργανισμούς (ανθρώπους, ζώα, φυτά), κατατάσσονται σε παθογόνα-μη παθογόνα και σαπρόφυτα-παράσιτα (σελ. 183-184). Παθογόνα μικρόβια ονομάζονται εκείνα που προκαλούν λοιμώξεις σε ευαίσθητους οργανισμούς — οι ασθένειες που οφείλονται σε παθογόνα μικρόβια και είναι μεταδοτικές λέγονται λοιμώδεις νόσοι (π.χ. χρυσίζων σταφυλόκοκκος, πυογόνος στρεπτόκοκκος, μυκοβακτηρίδιο φυματίωσης, σαλμονέλλα τύφου). Σαπρόφυτα ή ευκαιριακά μικρόβια είναι εκείνα που βρίσκονται στο δέρμα και στις διάφορες επιφάνειες και κοιλότητες του οργανισμού και αποτελούν τη φυσιολογική χλωρίδα του ανθρώπου (κεφ. 9)· ως προς τη διατροφή τους, τα σαπρόφυτα χρησιμοποιούν νεκρές οργανικές ύλες (κεφ. 8), ενώ ως «ευκαιριακά» μπορούν να προκαλέσουν νόσο όταν βρεθούν σε κατάλληλες συνθήκες. Συμπληρωματικοί όροι: μη παθογόνα = δεν προκαλούν νόσο όσο μεγάλος κι αν είναι ο αριθμός τους· δυνητικά παθογόνα = άλλοτε παθογόνα, άλλοτε όχι· παράσιτα = χρησιμοποιούν για την ανάπτυξή τους ζωντανά κύτταρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παθογόνο: μικρόβιο που προκαλεί λοιμώξεις σε ευαίσθητους οργανισμούς (λοιμώδεις-μεταδοτικές νόσοι). Σαπροφυτικό/ευκαιριακό: μικρόβιο του δέρματος και των επιφανειών-κοιλοτήτων του σώματος που αποτελεί τη φυσιολογική χλωρίδα και νοσεί μόνο ευκαιριακά· επίσης μη παθογόνα, δυνητικά παθογόνα, παράσιτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο ορισμοί + συμπληρωματικοί.

Ερώτηση 4 — Διαφορά παθογόνων και σαπροφυτικών

Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ παθογόνων και σαπροφυτικών μικροβίων;

Απάντηση:

Η διαφορά βρίσκεται στη σχέση τους με τον μεγαλοοργανισμό (σελ. 183-184): 1. Πρόκληση νόσου: τα παθογόνα προκαλούν λοιμώξεις σε ευαίσθητους οργανισμούς (λοιμώδεις-μεταδοτικές νόσοι) — έχουν λοιμογόνο δύναμη (τοξίνες, ένζυμα, έλυτρο, διεισδυτικότητα — κεφ. 9)· τα σαπρόφυτα ζουν στο δέρμα και στις επιφάνειες-κοιλότητες του σώματος ως φυσιολογική χλωρίδα χωρίς να προκαλούν νόσο — αντίθετα, με την ανταγωνιστική τους επίδραση αποτελούν ειδικό παράγοντα της φυσικής ανοσίας (κεφ. 10). 2. Ευκαιριακή δράση: τα σαπρόφυτα λέγονται και ευκαιριακά, γιατί μπορούν να προκαλέσουν νόσο μόνο κάτω από ευνοϊκές για αυτά συνθήκες (π.χ. μειωμένη άμυνα του οργανισμού). 3. Διατροφή: τα σαπρόφυτα τρέφονται από νεκρές οργανικές ύλες, ενώ τα παράσιτα-παθογόνα από ζωντανά κύτταρα (κεφ. 8). Συμπληρωματικά: τα μη παθογόνα δεν προκαλούν νόσο όσο μεγάλος κι αν είναι ο αριθμός τους, ενώ τα δυνητικά παθογόνα δρουν άλλοτε σαν παθογόνα κι άλλοτε σαν μη παθογόνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα παθογόνα προκαλούν λοιμώξεις σε ευαίσθητους οργανισμούς (λοιμογόνος δύναμη), ενώ τα σαπρόφυτα ζουν ως φυσιολογική χλωρίδα στο δέρμα-κοιλότητες χωρίς νόσο, τρέφονται από νεκρές ύλες και προκαλούν νόσο μόνο ευκαιριακά· ενδιάμεσα τα δυνητικά παθογόνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις άξονες διαφοράς.

Ερώτηση 5 — Τοξίνες και ένζυμα των σταφυλοκόκκων

Ερώτηση: Ποιες τοξίνες και ένζυμα παράγουν οι σταφυλόκοκκοι;

Απάντηση:

Οι σταφυλόκοκκοι είναι Gram θετικοί κόκκοι σε «τσαμπιά». Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus) ξεχωρίζει γιατί παράγει το ένζυμο κοαγκουλάση και είναι το πιο παθογόνο είδος· παράγει πολλές τοξίνες και ένζυμα, με κυριότερα (σελ. 184): 1. Αιμολυσίνες — αιμολύουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια. 2. Λευκοκτονίνες — σκοτώνουν τα λευκά αιμοσφαίρια. 3. Εντεροτοξίνες — παράγονται όταν ο σταφυλόκοκκος αναπτυχθεί σε τρόφιμα (κρέμες, τυρί, κόλυβα, γαλακτομπούρεκο κ.ά.) που μένουν έξω από το ψυγείο· προκαλούν τροφικές δηλητηριάσεις. 4. Πενικιλλινάση — αδρανοποιεί την πενικιλλίνη (ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά). 5. Κοαγκουλάση — προκαλεί την πήξη του πλάσματος του ανθρώπου (στο καλλιέργημα γίνεται δοκιμή παραγωγής κοαγκουλάσης για τη διάγνωση). Επίσης, στην 3η Εργαστηριακή Άσκηση του κεφαλαίου γίνεται η δοκιμασία παραγωγής καταλάσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος παράγει: αιμολυσίνες (αιμόλυση ερυθρών), λευκοκτονίνες (σκοτώνουν λευκά), εντεροτοξίνες (σε τρόφιμα εκτός ψυγείου → τροφικές δηλητηριάσεις), πενικιλλινάση (αδρανοποιεί την πενικιλλίνη), κοαγκουλάση (πήξη πλάσματος — διακρίνει το είδος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε τοξίνες-ένζυμα.

Ερώτηση 6 — Νόσοι από τον σταφυλόκοκκο

Ερώτηση: Αναφέρατε νόσους που προέρχονται από το σταφυλόκοκκο.

Απάντηση:

Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος προσβάλλει όλα τα όργανα και προκαλεί πυώδεις φλεγμονές, όπως (σελ. 184): 1. Δερματικές σταφυλοκοκκιάσεις — δοθιήνας (καλόγερος), ακμή. 2. Αποστήματα (σε οποιοδήποτε όργανο — ο σταφυλόκοκκος «πολλαπλασιάζεται τοπικά και προκαλεί βλάβες στο σημείο εισόδου», κεφ. 9). 3. Οστεομυελίτιδα. 4. Σταφυλοκοκκική πνευμονία, εμπύημα, ενδοκαρδίτιδα. 5. Τροφικές δηλητηριάσεις, οικογενειακές ή ομαδικές (κόλυβα, κρέμες, τυρί, γαλακτομπούρεκο εκτός ψυγείου — από την εντεροτοξίνη). Επιδημιολογία: βρίσκεται συχνά στη μύτη, στα χέρια και στο στόμα χωρίς νόσο, αλλά μεταδίδεται εύκολα από το ιατρικό-νοσηλευτικό προσωπικό στους ασθενείς → νοσοκομειακές επιδημίες (με τις ψευδομονάδες τα συχνότερα αίτια νοσοκομειακών λοιμώξεων). Διάγνωση: ανεύρεση στο πύον, υγρά βλαβών, πτύελα, ούρα — Gram(+) κόκκος, καλλιέργεια σε αιματούχο άγαρ, δοκιμή κοαγκουλάσης. Προφύλαξη: καταπολέμηση της μικροβιοφορίας, ιδίως των εργαζομένων στα νοσοκομεία· όχι τρόφιμα που μένουν έξω από το ψυγείο, ιδίως το καλοκαίρι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυώδεις φλεγμονές: δερματικές σταφυλοκοκκιάσεις (δοθιήνας, ακμή), αποστήματα, οστεομυελίτιδα, πνευμονία-εμπύημα-ενδοκαρδίτιδα, τροφικές δηλητηριάσεις (κόλυβα)· νοσοκομειακές επιδημίες από φορείς του προσωπικού· διάγνωση Gram, αιματούχο άγαρ, κοαγκουλάση· προφύλαξη μικροβιοφορία, τρόφιμα στο ψυγείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε ομάδες νόσων + επιδημιολογία.

Ερώτηση 7 — Ομάδες στρεπτοκόκκων

Ερώτηση: Σε πόσες ομάδες χωρίζονται οι στρεπτόκοκκοι που έχουν σχέση με τον άνθρωπο;

Απάντηση:

Οι στρεπτόκοκκοι είναι Gram θετικοί κόκκοι που αναπτύσσονται ο ένας δίπλα στον άλλο και σχηματίζουν αλυσίδες (εκτός από τον πνευμονιόκοκκο, που είναι διπλόκοκκος) (σελ. 185-186). Ανάλογα με την αιμόλυση στο αιματούχο άγαρ χωρίζονται σε β-αιμολυτικούς, α-αιμολυτικούς ή πρασινίζοντες και μη αιμολυτικούς. Οι στρεπτόκοκκοι που έχουν σχέση με τον άνθρωπο χωρίζονται σε 5 ομάδες: 1. Πυογόνοι στρεπτόκοκκοι (π.χ. ο πυογόνος στρεπτόκοκκος — Streptococcus pyogenes)· 2. Στρεπτόκοκκοι του στόματος· 3. Γαλακτικοί στρεπτόκοκκοι· 4. Αναερόβιοι στρεπτόκοκκοι· 5. Λοιποί στρεπτόκοκκοι. Στο ίδιο κεφάλαιο περιγράφονται επίσης ο πνευμονιόκοκκος και ο εντερόκοκκος (11.2.3).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε 5 ομάδες: πυογόνοι στρεπτόκοκκοι, στρεπτόκοκκοι του στόματος, γαλακτικοί, αναερόβιοι, λοιποί· κατά αιμόλυση β-αιμολυτικοί, α-αιμολυτικοί/πρασινίζοντες, μη αιμολυτικοί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε ομάδες + τρεις κατά αιμόλυση.

Ερώτηση 8 — Τοξίνες και ένζυμα του πυογόνου στρεπτοκόκκου

Ερώτηση: Ποιες τοξίνες και ένζυμα παράγει ο πυογόνος στρεπτόκοκκος;

Απάντηση:

Οι κυριότερες τοξίνες και ένζυμα του πυογόνου στρεπτοκόκκου (Streptococcus pyogenes) είναι (σελ. 186): 1. Αιμολυσίνη — η Ο και η S στρεπτολυσίνη. Το αντίσωμα που παράγεται από τη δράση της Ο στρεπτολυσίνης λέγεται αντιστρεπτολυσίνη Ο· η ανίχνευσή του στο αίμα χρησιμεύει για τη διάγνωση στρεπτοκοκκικής λοίμωξης και την παρακολούθησή της (τίτλος ASO). 2. Ερυθρογόνος τοξίνη — προκαλεί το εξάνθημα της οστρακιάς. 3. Πρωτεΐνη Μ — αναστέλλει τη φαγοκυττάρωση (αντιγόνο επιφανείας, παράγοντας λοιμογόνου δύναμης — κεφ. 9: «πρωτεΐνες που αδρανοποιούν τους παράγοντες φυσικής άμυνας»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στρεπτολυσίνες Ο και S (αιμολυσίνες — το αντίσωμα αντιστρεπτολυσίνη Ο, τίτλος ASO, για διάγνωση-παρακολούθηση), ερυθρογόνος τοξίνη (εξάνθημα οστρακιάς), πρωτεΐνη Μ (αναστέλλει τη φαγοκυττάρωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις + ASO.

Ερώτηση 9 — Ασθένειες από τον στρεπτόκοκκο

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις ασθένειες που προκαλεί ο στρεπτόκοκκος;

Απάντηση:

Παθογένεια του πυογόνου στρεπτοκόκκου (σελ. 186): 1. Η πιο συχνή ασθένεια είναι η στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα, με τις επιπλοκές της: το περιαμυγδαλικό απόστημα, τη μέση πυώδη ωτίτιδα, τη μηνιγγίτιδα και την ενδοκαρδίτιδα. 2. Ο επιλόχειος πυρετός μετά τον τοκετό και η οστρακιά στα παιδιά (το εξάνθημά της το προκαλεί η ερυθρογόνος τοξίνη) είναι πια σπάνιες, από τότε που εφαρμόζεται η αντισηψία και ανακαλύφθηκαν τα αντιβιοτικά. 3. Πολύ σοβαρές είναι οι μεταστρεπτοκοκκικές λοιμώξεις — ο ρευματικός πυρετός και η οξεία σπειραματονεφρίτιδα· εμφανίζονται 2-3 εβδομάδες μετά την οξεία πυώδη αμυγδαλίτιδα· για τη διάγνωση και την παρακολούθηση της στρεπτοκοκκικής λοίμωξης χρησιμεύει ο τίτλος ASO. Άλλοι στρεπτόκοκκοι: πνευμονιόκοκκος — λοβώδης πνευμονία, ωτίτιδα, μηνιγγίτιδα, σηψαιμία· εντερόκοκκος — κυρίως ουρολοιμώξεις και υποξεία μικροβιακή ενδοκαρδίτιδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυογόνος: στρεπτοκοκκική αμυγδαλίτιδα (συχνότερη) με επιπλοκές περιαμυγδαλικό απόστημα, μέση πυώδη ωτίτιδα, μηνιγγίτιδα, ενδοκαρδίτιδα· επιλόχειος πυρετός και οστρακιά (σπάνιες πια — αντισηψία, αντιβιοτικά)· μεταστρεπτοκοκκικές: ρευματικός πυρετός, οξεία σπειραματονεφρίτιδα 2-3 εβδομάδες μετά· πνευμονιόκοκκος: πνευμονία, ωτίτιδα, μηνιγγίτιδα· εντερόκοκκος: ουρολοιμώξεις, ενδοκαρδίτιδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις ομάδες + άλλοι στρεπτόκοκκοι.

Ερώτηση 10 — Επιδημιολογία του στρεπτοκόκκου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιδημιολογία του στρεπτόκοκκου;

Απάντηση:

Επιδημιολογία του πυογόνου στρεπτοκόκκου (σελ. 186): 1. Δεξαμενή: ζει στη μύτη και στις αμυγδαλές, ως φυσιολογική χλωρίδα των ανθρώπων που νόσησαν στο παρελθόν. 2. Μετάδοση: με τα σταγονίδια και τη μολυσμένη σκόνη. 3. Ομάδες προσοχής: πρέπει να προσέχουμε τους φορείς από το νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό που εργάζεται στα χειρουργεία και τα μαιευτήρια. 4. Προφύλαξη: γίνεται με πενικιλλίνη. Διάγνωση (σελ. 187): χρώση Gram του υλικού από τις βλάβες (Gram(+) κόκκοι σε μακριές αλυσίδες και πυοσφαίρια), καλλιέργεια σε αιματούχο άγαρ (ζώνη διαύγασης από την αιμόλυση), τίτλος ASO στο αίμα, ταυτοποίηση. Η οστρακιά και ο επιλόχειος πυρετός έγιναν σπάνιοι με την αντισηψία και τα αντιβιοτικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζει στη μύτη και στις αμυγδαλές ως χλωρίδα όσων νόσησαν (φορείς)· μετάδοση με σταγονίδια και μολυσμένη σκόνη· προσοχή στους φορείς του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού χειρουργείων-μαιευτηρίων· προφύλαξη με πενικιλλίνη· διάγνωση Gram, αιματούχο άγαρ (ζώνη διαύγασης), ASO.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δεξαμενή, μετάδοση, φορείς, προφύλαξη.

Ερώτηση 11 — Ασθένειες από τον πνευμονιόκοκκο

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις ασθένειες που προκαλεί ο πνευμονιόκοκκος;

Απάντηση:

Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) είναι Gram θετικός διπλόκοκκος με λογχοειδές σχήμα (φαρδιές πλευρές αντικριστές, «φλόγα κεριού») και διαθέτει έλυτρο (σελ. 187). Παθογένεια: το παχύ έλυτρό του, που τον προστατεύει από τις αμυντικές δυνάμεις του οργανισμού, τον βοηθάει να μπαίνει μέσα στους ιστούς. Προκαλεί οξείες λοιμώξεις, όπως: 1. λοβώδη πνευμονία· 2. μέση πυώδη ωτίτιδα· 3. μηνιγγίτιδα· 4. μικροβιαιμία — σηψαιμία. Δεν παράγει ισχυρές τοξίνες. Διάγνωση (σελ. 188): Gram του πύου, των πτυέλων ή του ΕΝΥ· καλλιέργεια σε αιματούχο άγαρ — χαρακτηριστικές αποικίες σαν πιατάκι με κοίλανση στο κέντρο και μικρή αιμόλυση· δοκιμές ταυτοποίησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram+ λογχοειδής διπλόκοκκος με έλυτρο (τον προστατεύει από τις αμυντικές δυνάμεις του οργανισμού και τον βοηθά να μπαίνει στους ιστούς)· οξείες λοιμώξεις: λοβώδης πνευμονία, μέση πυώδης ωτίτιδα, μηνιγγίτιδα, μικροβιαιμία-σηψαιμία· δεν παράγει ισχυρές τοξίνες· αποικίες «πιατάκι» με μικρή αιμόλυση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, έλυτρο, τέσσερις λοιμώξεις.

Ερώτηση 12 — Επιδημιολογία και προφύλαξη πνευμονιοκόκκου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιδημιολογία του πνευμονιόκοκκου; Υπάρχει προφύλαξη;

Απάντηση:

Επιδημιολογία (σελ. 187): ο πνευμονιόκοκκος βρίσκεται, χωρίς να προκαλεί νόσο, στους βλεννογόνους του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος· δεν ζει στο περιβάλλον. Πηγή μόλυνσης είναι ένας άρρωστος ή φορέας ή ο ίδιος ο ασθενής. Τα άτομα που κινδυνεύουν πιο πολύ είναι τα παιδιά που πάσχουν από δρεπανοκυτταρική αναιμία, όσοι έχουν υποστεί αφαίρεση σπλήνα και οι ηλικιωμένοι. Προφύλαξη (σελ. 188): Ναι — υπάρχει εμβόλιο. Χορηγείται στις ομάδες που κινδυνεύουν από πνευμονιοκοκκικές λοιμώξεις: πάσχοντες από δρεπανοκυτταρική αναιμία, σπληνεκτομηθέντες, φορείς AIDS και ηλικιωμένους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζει στους βλεννογόνους του ανώτερου αναπνευστικού χωρίς νόσο, όχι στο περιβάλλον· πηγή ασθενής, φορέας ή ο ίδιος ο ασθενής· κίνδυνος: παιδιά με δρεπανοκυτταρική αναιμία, σπληνεκτομηθέντες, ηλικιωμένοι· ναι, υπάρχει εμβόλιο για δρεπανοκυτταρική, σπληνεκτομή, AIDS, ηλικιωμένους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δεξαμενή, πηγή, ομάδες κινδύνου, εμβόλιο.

Ερώτηση 13 — Παθογένεια του γονόκοκκου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την παθογένεια του γονόκοκκου;

Απάντηση:

Ο γονόκοκκος (Neisseria gonorrhoeae) είναι Gram αρνητικός διπλόκοκκος σε σχήμα κόκκων καφέ, που ζει μόνο στους βλεννογόνους του ανθρώπου: στην ουρήθρα, στον τράχηλο της μήτρας, στον φάρυγγα και στο ορθό (σελ. 189-190). Διαθέτει ινίδια που τον βοηθούν να προσκολλάται στους ιστούς. Παθογένεια: προκαλεί πυώδεις φλεγμονές στην ουρήθρα (βλεννόρροια) και μπορεί να προσβάλει τους γύρω ιστούς (κεφ. 9: «βλάβες στην πύλη εισόδου και προχωρούν στους γειτονικούς ιστούς — βλεννόρροια») ή να προκαλέσει λοιμώξεις σε όργανα που βρίσκονται μακριά, μεταφερόμενος με το αίμα, όπως αρθρίτιδα, ενδοκαρδίτιδα και μηνιγγίτιδα. Στα μικρά κορίτσια προκαλεί αιδιοκολπίτιδα και στους ομοφυλόφιλους άνδρες ορθοπρωκτίτιδα. Στις γυναίκες μπορεί να επεκταθεί στις σάλπιγγες και στους άνδρες στους όρχεις με πιθανότητα στείρωσης, αν δεν αντιμετωπισθεί· στις γυναίκες προκαλεί τραχηλίτιδα, όχι κολπίτιδα — και συχνά δεν έχουν συμπτώματα (η πιο επικίνδυνη πηγή). Νεογνό: γονοκοκκική οφθαλμία κατά τον τοκετό από τον μολυσμένο τράχηλο — σοβαρή, μπορεί να οδηγήσει σε τύφλωση (πρόληψη με ενστάλαξη αντισηπτικών στα μάτια)· αυτομόλυνση των ματιών με τα χέρια από το πύον της ουρηθρίτιδας. Μετάδοση με άμεση, κυρίως γενετήσια επαφή· ευαίσθητος στο περιβάλλον. Διάγνωση: Gram (Gram− διπλόκοκκοι μέσα-έξω από πυοσφαίρια), αιματούχο άγαρ σε CO₂, ανοσοχημικές· θεραπεία πενικιλλίνη, όχι εμβόλιο, προφυλακτικό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζει μόνο στους βλεννογόνους (ουρήθρα, τράχηλος, φάρυγγας, ορθό), ινίδια προσκόλλησης· πυώδης ουρηθρίτιδα (βλεννόρροια) → γειτονικοί ιστοί ή με το αίμα αρθρίτιδα, ενδοκαρδίτιδα, μηνιγγίτιδα· αιδιοκολπίτιδα στα κορίτσια, ορθοπρωκτίτιδα· σάλπιγγες-όρχεις → στείρωση· ασυμπτωματικές γυναίκες (τραχηλίτιδα)· γονοκοκκική οφθαλμία νεογνών → τύφλωση, αυτομόλυνση ματιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εντόπιση, ινίδια, τοπικές-απομακρυσμένες βλάβες, νεογνό.

Ερώτηση 14 — Διάγνωση μηνιγγιτιδοκοκκικής μηνιγγίτιδας

Ερώτηση: Με ποιον τρόπο γίνεται η διάγνωση της μηνιγγίτιδας από μηνιγγιτιδόκοκκο;

Απάντηση:

Η διάγνωση γίνεται με την καλλιέργεια του εγκεφαλονωτιαίου υγρού (ΕΝΥ), που παίρνεται με οσφυονωτιαία παρακέντηση (σελ. 191). Το δείγμα, αν χρειασθεί να φυλαχθεί, φυλάσσεται σε κλίβανο 37 °C και όχι στο ψυγείο — ο μηνιγγιτιδόκοκκος είναι ευπαθής στο περιβάλλον. Στο ΕΝΥ γίνονται οι εξής εξετάσεις: 1. Μικροβιολογικές: χρώση κατά Gram μετά από φυγοκέντρηση 8΄-10΄ ή, αν υπάρχει δυνατότητα, κυτταροφυγοκέντρηση· καλλιέργεια σε αιματούχο και σοκολατούχο άγαρ σε ατμόσφαιρα CO₂. 2. Χημικές εξετάσεις: σάκχαρο, λεύκωμα, ηλεκτρολύτες. 3. Κυτταρολογικές: μέτρηση λευκών και τύπος λευκοκυττάρων. 4. Αναζήτηση κακοήθων κυττάρων από κυτταρολόγο. Επίσης μπορεί να γίνει καλλιέργεια φαρυγγικού ή οφθαλμικού επιχρίσματος. Ο μηνιγγιτιδόκοκκος είναι ευαίσθητος στην πενικιλλίνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλλιέργεια ΕΝΥ από οσφυονωτιαία παρακέντηση (φύλαξη στους 37 °C, όχι ψυγείο)· μικροβιολογικές: Gram μετά φυγοκέντρηση/κυτταροφυγοκέντρηση, καλλιέργεια σε αιματούχο και σοκολατούχο άγαρ σε CO₂· χημικές: σάκχαρο, λεύκωμα, ηλεκτρολύτες· κυτταρολογικές: αριθμός-τύπος λευκών· κακοήθη κύτταρα· και φαρυγγικό-οφθαλμικό επίχρισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

ΕΝΥ + τέσσερις ομάδες εξετάσεων.

Ερώτηση 15 — Το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης;

Απάντηση:

Τα μυκοβακτηρίδια είναι Gram θετικά οξεάντοχα βακτηρίδια (φυματίωσης, Χάνσεν-λέπρας, σαπροφυτικά) (σελ. 191-193). Το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης (Mycobacterium tuberculosis) είναι λεπτό, ίσιο ή με μικρή κάμψη βακτηρίδιο· διατάσσεται σε ζεύγη, παράλληλες σειρές ή μικρούς σωρούς στα πτύελα ή στο πύον. Στην οξεάντοχη χρώση Ziehl-Neelsen βάφεται ζωηρό κόκκινο· στη χρώση Gram είναι θετικό. Παθογένεια: προκαλεί τη φυματίωση· η δράση του αποδίδεται στο ότι επιζεί μέσα στα φαγοκύτταρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Όταν εισέλθουν από το αναπνευστικό, φαγοκυτταρώνονται από τα μακροφάγα των μικρών βρόγχων· όσα επιζήσουν πολλαπλασιάζονται και μεταφέρονται στους πυλαίους λεμφαδένες (αδενίτιδα)· μέσω του αίματος μπορεί να εγκατασταθούν σε νεφρούς, ουροδόχο κύστη, μήνιγγες. Συμπτώματα δεν υπάρχουν, σε λίγες εβδομάδες τα μυκοβακτηρίδια πεθαίνουν και οι αδένες ασβεστοποιούνται (πρωτοπαθές σύμπλεγμα)· το άτομο αποκτά ένα είδος ανοσίας. Μερικά όμως παραμένουν ζωντανά και μπορεί να γίνει αναζωπύρωση μετά από χρόνια — το 75 % των δευτερογενών λοιμώξεων οφείλεται σε αναζωπύρωση της αρχικής βλάβης. Ο βόειος τύπος, που μεταδιδόταν με το γάλα αγελάδας, εξαφανίστηκε με την παστερίωση. Επιδημιολογία: προσβάλλει τις φτωχότερες ομάδες, αναπτυσσόμενες χώρες· από το 1986 αύξηση των κρουσμάτων, που συμπίπτει με το AIDS· μόλυνση συνήθως στην παιδική ηλικία, κυρίως με σταγονίδια (βήχας, ομιλία). Διάγνωση: Ziehl-Neelsen σε πτύελα-ούρα επί τρεις ημέρες, καλλιέργεια σε ειδικά υλικά (επώαση ≈ 40 ημέρες), εμβολιασμός σε ινδόχοιρο. Προφύλαξη: εμβόλιο BCG μετά από αρνητική Mantoux (ερώτηση 16).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram+ οξεάντοχο λεπτό βακτηρίδιο, ζεύγη-σειρές-σωροί, κόκκινο στη Ziehl-Neelsen· επιζεί στα φαγοκύτταρα· αναπνευστικό → μακροφάγα → πυλαίοι λεμφαδένες → αίμα (νεφροί, κύστη, μήνιγγες)· πρωτοπαθές σύμπλεγμα (ασβεστοποίηση), ανοσία, αναζωπύρωση μετά από χρόνια (75 % των δευτερογενών)· βόειος τύπος εξαφανίστηκε με την παστερίωση· φτωχοί, AIDS, σταγονίδια· διάγνωση Ziehl-Neelsen 3 ημέρες, καλλιέργεια 40 ημέρες, ινδόχοιρος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, χρώση, παθογένεια, επιδημιολογία, διάγνωση.

Ερώτηση 16 — Προφύλαξη από τη φυματίωση

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την προφύλαξη από φυματίωση;

Απάντηση:

Υπάρχει εμβόλιο, το BCG (Bacille Calmette-Guérin — εξασθενημένο βόειο μυκοβακτηρίδιο μετά από διαδοχικές ανακαλλιέργειες, κεφ. 10) (σελ. 193). Εμβολιάζονται τα παιδιά στη σχολική ηλικία (5-6 και 12-14 ετών — Πίνακας 10.4) και τα βρέφη, όταν υπάρχει άρρωστος από φυματίωση στην οικογένεια· επίσης το νοσηλευτικό προσωπικό με αρνητική Mantoux. Πριν από τον εμβολιασμό γίνεται έλεγχος με τη φυματινοαντίδραση κατά Mantoux, με ενδοδερμική ένεση φυματίνης· σε θετική αντίδραση, μετά από 48-72 ώρες εμφανίζεται σκληρία με διάμετρο τουλάχιστον 1 cm. Η θετική φυματινοαντίδραση δείχνει μόνο ότι το άτομο έχει έρθει σε επαφή με το μυκοβακτηρίδιο και όχι αν νοσεί· όταν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, γίνεται εμβολιασμός. Αντενδείξεις BCG: ανοσοκατασταλτικά, AIDS, έγκαυμα. Επίσης, ο δεύτερος τύπος μυκοβακτηριδίου που προκαλεί φυματίωση, ο βόειος, που μεταδίδεται με το γάλα αγελάδας, έχει εξαφανισθεί με την παστερίωση (σελ. 192).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμβόλιο BCG στα παιδιά σχολικής ηλικίας και στα βρέφη με άρρωστο στην οικογένεια, μετά από αρνητική Mantoux (ενδοδερμική φυματίνη· θετική = σκληρία ≥ 1 cm σε 48-72 ώρες = επαφή, όχι νόσος)· ο βόειος τύπος εξαφανίστηκε με την παστερίωση του γάλακτος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

BCG + Mantoux + γενικά μέτρα.

Ερώτηση 17 — Μετάδοση της φυματίωσης

Ερώτηση: Πώς γίνεται η μετάδοση της φυματίωσης;

Απάντηση:

Ο άνθρωπος μολύνεται συνήθως στην παιδική ηλικία, με όλους τους τρόπους άμεσης ή έμμεσης μετάδοσης. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος όμως είναι με τα σταγονίδια από τον βήχα ή και την ομιλία του ασθενή (αερογενής μετάδοση — κεφ. 9) (σελ. 192) Ο βόειος τύπος του μυκοβακτηριδίου μεταδιδόταν με το γάλα αγελάδας και έχει εξαφανισθεί με την παστερίωση. Μετά την είσοδο από το αναπνευστικό, τα μυκοβακτηρίδια φαγοκυτταρώνονται από τα μακροφάγα των βρόγχων, μεταφέρονται στους πυλαίους λεμφαδένες (πρωτοπαθές σύμπλεγμα) και μέσω του αίματος σε άλλα όργανα. Επιδημιολογία: η φυματίωση προσβάλλει κυρίως τις φτωχότερες ομάδες πληθυσμού στις υπό ανάπτυξη χώρες· τα τελευταία χρόνια (1986) παρατηρείται αύξηση των κρουσμάτων, που συμπίπτει με την εμφάνιση του AIDS. Το 75 % των δευτερογενών λοιμώξεων δεν είναι νέα μόλυνση αλλά αναζωπύρωση παλιάς βλάβης. Προφύλαξη: εμβόλιο BCG μετά από αρνητική Mantoux (ερώτηση 16).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως με σταγονίδια από τον βήχα και την ομιλία του ασθενή (αερογενής), συνήθως στην παιδική ηλικία, και με όλους τους τρόπους άμεσης-έμμεσης μετάδοσης· ο βόειος τύπος με το γάλα αγελάδας — εξαφανίστηκε με την παστερίωση· προσβάλλει κυρίως φτωχότερες ομάδες, αύξηση που συμπίπτει με το AIDS· πολλές δευτερογενείς = αναζωπύρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Σταγονίδια + γάλα + παράγοντες.

Ερώτηση 18 — Το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας;

Απάντηση:

Το μυκοβακτηρίδιο της λέπρας (μυκοβακτηρίδιο του Χάνσεν) είναι βακτηρίδιο ευθύ με στρογγυλεμένα άκρα, ελαφρά οξεάντοχο, Gram θετικό (σελ. 193). Δεν καλλιεργείται σε κανένα θρεπτικό υλικό. Προκαλεί στον άνθρωπο τη λέπρα· πηγή του μικροβίου είναι ο πάσχων άνθρωπος. Πολλαπλασιάζεται κυρίως στα άκρα, επιζεί στα μακροφάγα του δέρματος και προκαλεί τις λεπρικές βλάβες. Διάγνωση και παρακολούθηση: μικροσκοπική εξέταση ξεσμάτων που λαμβάνονται με στυλεό από τον βλεννογόνο της μύτης και χρώση Ziehl-Neelsen. Προφύλαξη: υπάρχει εμβόλιο, που γίνεται συγχρόνως με το εμβόλιο BCG· συστήνεται να απομακρύνονται τα παιδιά από μολυσμένες οικογένειες, επειδή είναι πιο ευαίσθητα στη λοίμωξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευθύ βακτηρίδιο με στρογγυλεμένα άκρα, ελαφρά οξεάντοχο, Gram+, δεν καλλιεργείται· προκαλεί τη λέπρα, πηγή ο πάσχων· πολλαπλασιάζεται στα άκρα, επιζεί στα μακροφάγα του δέρματος → λεπρικές βλάβες· διάγνωση ξέσματα ρινικού βλεννογόνου με Ziehl-Neelsen· εμβόλιο μαζί με BCG, απομάκρυνση παιδιών από μολυσμένες οικογένειες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, παθογένεια, διάγνωση, προφύλαξη.

Ερώτηση 19 — Παθογένεια της διφθερίτιδας

Ερώτηση: Ποια είναι η παθογένεια από το κορυνοβακτηρίδιο της διφθερίτιδας;

Απάντηση:

Το κορυνοβακτηρίδιο της διφθερίτιδας (Corynebacterium diphtheriae) είναι Gram θετικό, λεπτό, με μικρή κάμψη βακτηρίδιο με διόγκωση στο ένα άκρο, στο μέσο ή και στα δύο άκρα· διατάσσεται σε ζεύγη σε σχήμα V ή L και μοιάζει με κινέζικα γράμματα (σελ. 193-194). Παράγει μια πολύ ισχυρή τοξίνη, τη διφθεριτική τοξίνη. Παθογένεια: με τη δράση της τοξίνης του προκαλεί τη νόσο διφθερίτιδα, που σήμερα είναι πολύ σπάνια εξαιτίας του μαζικού εμβολιασμού των παιδιών με το τριπλό εμβόλιο DTP. Το μικρόβιο αναπτύσσεται στο σημείο εισόδου του, συνήθως στις αμυγδαλές, προκαλεί φλεγμονή και δημιουργεί μία μεμβράνη, τη διφθέρα, που έχει βρώμικη όψη και ξεκολλάει δύσκολα. Εκεί παράγει την τοξίνη του, η οποία μεταφέρεται με την κυκλοφορία και προκαλεί βλάβες στο μυοκάρδιο και στον νευρικό ιστό. Είναι το κλασικό παράδειγμα μικροβίου που «πολλαπλασιάζεται τοπικά, αλλά παράγει τοξικές ουσίες που μπορεί να προκαλέσουν βλάβες μακριά από την πύλη εισόδου» (κεφ. 9).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram+ βακτηρίδιο με διόγκωση άκρου, ζεύγη V-L («κινέζικα γράμματα»)· παράγει την πολύ ισχυρή διφθεριτική τοξίνη· αναπτύσσεται στις αμυγδαλές → φλεγμονή → μεμβράνη (διφθέρα, βρώμικη, δύσκολα αποκολλάται) → η τοξίνη με την κυκλοφορία βλάπτει μυοκάρδιο και νευρικό ιστό· σπάνια πια λόγω DTP.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, τοξίνη, διφθέρα, απομακρυσμένες βλάβες.

Ερώτηση 20 — Επιδημιολογία της διφθερίτιδας

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιδημιολογία της διφθερίτιδας;

Απάντηση:

Επιδημιολογία (σελ. 194): 1. Δεξαμενή: το κορυνοβακτηρίδιο της διφθερίτιδας ζει στον φάρυγγα των φορέων. 2. Μεταβολή της ηλικίας: μετά τον εμβολιασμό όλων των παιδιών (DTP από το πρώτο τρίμηνο της ζωής), η νόσος, που ήταν παιδική, προσβάλλει τώρα εφήβους ή ενήλικες που έχουν χάσει την ανοσία από το εμβόλιο (γι' αυτό οι αναμνηστικές δόσεις Td κάθε 5-10 χρόνια, κεφ. 10). 3. Πηγή κρουσμάτων: τα κρούσματα προέρχονται από την προσέλευση φορέων μεταναστών ή τουριστών από τις υπό ανάπτυξη χώρες. Σήμερα στην Ελλάδα η νόσος είναι πολύ σπάνια χάρη στον μαζικό εμβολιασμό. Διάγνωση: μικροσκοπική εξέταση φαρυγγικού επιχρίσματος με χρώση Neisser ή Albert, καλλιέργεια σε ειδικά υλικά (Löffler), άμεσος ανοσοφθορισμός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζει στον φάρυγγα των φορέων· μετά τον μαζικό εμβολιασμό των παιδιών προσβάλλει εφήβους-ενήλικες που έχασαν την ανοσία του εμβολίου· κρούσματα από φορείς μετανάστες-τουρίστες από αναπτυσσόμενες χώρες· πολύ σπάνια σήμερα· διάγνωση χρώση Neisser/Albert, Löffler, ανοσοφθορισμός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δεξαμενή, ηλικία, πηγή, διάγνωση.

Ερώτηση 21 — Προφύλαξη και θεραπεία της διφθερίτιδας

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την προφύλαξη και τη θεραπεία της διφθερίτιδας;

Απάντηση:

Προφύλαξη — θεραπεία (σελ. 194): 1. Μόλις γίνει η κλινική διάγνωση, χορηγείται αντιδιφθεριτικός ορός ή γ-σφαιρίνη (παθητική ανοσία). 2. Χορηγούνται αντιβιοτικά για να ελαττωθεί το ποσό της τοξίνης που παράγεται, με τη μείωση των μικροβίων, και για την καταπολέμηση της μικροβιοφορίας μετά την ανάρρωση. 3. Η θεραπεία αρχίζει αμέσως μόλις υποψιασθούμε τη νόσο, χωρίς να περιμένουμε απάντηση από το εργαστήριο. 4. Επιβάλλεται απομόνωση των ασθενών σε ειδικές μονάδες. 5. Ο εμβολιασμός αρχίζει από το πρώτο τρίμηνο της ζωής — τριπλό εμβόλιο DTP (διφθερίτιδα-τέτανος-κοκκύτης) με ατοξίνη: 2-3, 4-5, 6-7, 18 μηνών, 4-6 ετών, μετά Td κάθε 5-10 χρόνια για όλη τη ζωή (κεφ. 10).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αμέσως με την κλινική υποψία (χωρίς εργαστήριο): αντιδιφθεριτικός ορός ή γ-σφαιρίνη + αντιβιοτικά (μείωση τοξίνης, καταπολέμηση μικροβιοφορίας)· απομόνωση σε ειδικές μονάδες· προφύλαξη με εμβολιασμό DTP (ατοξίνη) από το 1ο τρίμηνο της ζωής και Td κάθε 5-10 χρόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορός, αντιβιοτικά, άμεση έναρξη, απομόνωση, εμβόλιο.

Ερώτηση 22 — Μόλυνση από τον βάκιλλο του άνθρακα

Ερώτηση: Πώς μολύνεται ο άνθρωπος από το βάκιλλο του άνθρακα;

Απάντηση:

Ο βάκιλλος του άνθρακα (Bacillus anthracis) είναι μεγάλο Gram θετικό βακτηρίδιο με παράλληλες πλευρές, ορθογώνια άκρα και σπόρο στο κέντρο του κυττάρου (σελ. 194-195). Προκαλεί τη νόσο άνθρακα στα ζώα που μολύνονται από τα χόρτα (πρόβατα, βοοειδή)· οι σπόροι επιζούν στο έδαφος για δεκαετίες. Ο άνθρωπος μολύνεται: 1. άμεσα, από επαφή με τα ζώα που πέθαναν (ή τα προϊόντα τους — δέρματα, μαλλί, τρίχες: γι' αυτό το εμβόλιο άνθρακα συνιστάται σε εργαζόμενους σε βιομηχανίες δερμάτων, γουναρικών, ψηκτρών, μαλλιού — κεφ. 10)· 2. έμμεσα (αλογόμυγες). Ανάλογα με την πύλη εισόδου προκύπτουν οι μορφές της νόσου: δερματική (λύση της συνεχείας του δέρματος σε πρόσωπο-χέρια), πνευμονική (εισπνοή μεγάλου αριθμού σπόρων), γαστρεντερική (λήψη σπόρων ή βλαστικών μορφών με μολυσμένη τροφή) — ερώτηση 23. Προφύλαξη: καταστροφή των πτωμάτων των ζώων — ταφή βαθιά στο έδαφος με ασβέστη· εμβολιασμός ζώων και κτηνοτρόφων. Ιστορικά, ο Κωχ απομόνωσε τον βάκιλλο του άνθρακα και ο Παστέρ παρασκεύασε εμβόλιο εναντίον του άνθρακα (κεφ. 7).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο άνθρακας είναι νόσος των ζώων (πρόβατα, βοοειδή — από τα χόρτα· σπόροι στο έδαφος για δεκαετίες)· ο άνθρωπος μολύνεται άμεσα από επαφή με τα ζώα που πέθαναν (και τα προϊόντα τους) ή έμμεσα με αλογόμυγες· πύλη εισόδου δέρμα, αναπνευστικό ή πεπτικό· προφύλαξη ταφή πτωμάτων με ασβέστη, εμβόλιο ζώων-κτηνοτρόφων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Άμεση + έμμεση + πύλες.

Ερώτηση 23 — Μορφές της νόσου του άνθρακα

Ερώτηση: Πόσες μορφές της νόσου του άνθρακα γνωρίζετε; Αναφέρατε συμπτώματα.

Απάντηση:

Ανάλογα με την πύλη εισόδου, οι μορφές της νόσου είναι τρεις (σελ. 195): 1. Δερματική μορφή — από λύση της συνεχείας του δέρματος στο πρόσωπο ή τα χέρια· σχηματίζεται φυσαλίδα και στο τέλος μαύρη εσχάρα, από την οποία πήρε και το όνομα η νόσος· μετά την ίαση παραμένει ουλή. 2. Πνευμονική μορφή — από εισπνοή μεγάλου αριθμού σπόρων· ο βάκιλλος αναπτύσσεται στους μεσοθωράκιους λεμφαδένες· αρχίζει σαν κοινό κρυολόγημα και καταλήγει σε θάνατο από πνευμονικό οίδημα μέσα σε 3-4 ημέρες. 3. Γαστρεντερική μορφή — από λήψη μεγάλης ποσότητας σπόρων ή βλαστικών μορφών με μολυσμένη τροφή· προκαλεί αιμορραγική ή χολεροειδή διάρροια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρεις μορφές κατά την πύλη εισόδου: δερματική (φυσαλίδα → μαύρη εσχάρα → ουλή, πρόσωπο-χέρια), πνευμονική (εισπνοή σπόρων, μεσοθωράκιοι λεμφαδένες, αρχή σαν κρυολόγημα → θάνατος από πνευμονικό οίδημα σε 3-4 ημέρες), γαστρεντερική (μολυσμένη τροφή, αιμορραγική ή χολεροειδής διάρροια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις μορφές με συμπτώματα.

Ερώτηση 24 — Νόσοι από κλωστηρίδια

Ερώτηση: Αναφέρατε τις νόσους που προκαλούν στον άνθρωπο τα κλωστηρίδια.

Απάντηση:

Τα κλωστηρίδια είναι αναερόβια σπορογόνα Gram θετικά βακτηρίδια· βρίσκονται σε αφθονία στη φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου ανθρώπων και ζώων, καθώς και στο νερό των υπονόμων, στο έδαφος και στο γλυκό νερό (σελ. 195). Τα παθογόνα είδη προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις, όπως: 1. αεριογόνο γάγγραινα, σηπτικές λοιμώξεις και τροφικές δηλητηριάσεις (Clostridium perfringens — κλωστηρίδιο το διπλοδιαθλαστικό)· 2. ψευδομεμβρανώδη κολίτιδα και διάρροια από αντιβιοτικά· 3. αλλαντίαση (κλωστηρίδιο της αλλαντιάσεως)· 4. τέτανο (κλωστηρίδιο του τετάνου). Η δράση τους οφείλεται στην παραγωγή εξωτοξίνης — η εξωτοξίνη του κλωστηριδίου της αλλαντιάσεως θεωρείται το ισχυρότερο δηλητήριο στη φύση και η τετανοσπασμίνη η ισχυρότερη τοξίνη μετά την αλλαντική, ενώ η ιστοτοξική τοξίνη της γάγγραινας διαλύει τις μυϊκές ίνες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αναερόβια σπορογόνα Gram+ του εντέρου, των υπονόμων και του εδάφους· προκαλούν αεριογόνο γάγγραινα, σηπτικές λοιμώξεις και τροφικές δηλητηριάσεις, ψευδομεμβρανώδη κολίτιδα-διάρροια από αντιβιοτικά, αλλαντίαση, τέτανο — όλα μέσω εξωτοξινών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις ομάδες νόσων.

Ερώτηση 25 — Κλωστηρίδιο της αεριογόνου γάγγραινας

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το κλωστηρίδιο της αερογόνου γάγγραινας;

Απάντηση:

Όλα τα είδη (19) των κλωστηριδίων της αεριογόνου γάγγραινας προκαλούν νοσηρές καταστάσεις· το συχνότερο είναι το Κλωστηρίδιο το διπλοδιαθλαστικό (Clostridium perfringens ή C. welchii) (σελ. 196). Παράγει πολλές και ισχυρές εξωτοξίνες, που ονομάζονται με τα μικρά γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου από α μέχρι ν. Παθογένεια: η νόσος οφείλεται σε μόλυνση τραυμάτων, ιδίως των πολεμικών και των τροχαίων· μετά την είσοδο των κλωστηριδίων στο τραύμα από το έδαφος, τα εσώρουχα ή άλλο μολυσμένο αντικείμενο, βλασταίνουν οι σπόροι, πολλαπλασιάζονται ταχύτατα και παράγουν την ιστοτοξική τοξίνη· αυτή διαλύει τις μυϊκές ίνες και καταστρέφει τα κύτταρα· παράγεται αέριο που διασκορπίζεται στον υποδόριο ιστό· κατόπιν η τοξίνη μπαίνει στην κυκλοφορία. Αν δεν γίνει έγκαιρα η θεραπεία, η νόσος είναι θανατηφόρα. Θεραπεία: χειρουργικός καθαρισμός του τραύματος, πενικιλλίνη και τοποθέτηση του αρρώστου σε θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου. Τροφική δηλητηρίαση: μπορεί να προκληθεί από την εντεροτοξίνη του, με σούπες από κρέας, κυρίως τις προμαγειρεμένες που απλώς ζεσταίνονται, αν μείνουν χλιαρές σε θερμοκρασία δωματίου πολλή ώρα· συμπτώματα: πόνος στην κοιλιά και διάρροια με αφρώδη κόπρανα που μυρίζουν σαν κλούβια αβγά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 19 είδη, συχνότερο το C. perfringens (διπλοδιαθλαστικό) με εξωτοξίνες α-ν· μόλυνση πολεμικών-τροχαίων τραυμάτων από έδαφος-ρούχα → βλάστηση σπόρων → ιστοτοξική τοξίνη (λύση μυών, αέριο στον υποδόριο) → κυκλοφορία, θανατηφόρα· θεραπεία χειρουργικός καθαρισμός, πενικιλλίνη, υπερβαρικό οξυγόνο· τροφική δηλητηρίαση (εντεροτοξίνη) από χλιαρές σούπες κρέατος — κοιλιακός πόνος, αφρώδης διάρροια με οσμή κλούβιων αβγών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Είδη, τοξίνες, παθογένεια, θεραπεία, τροφική δηλητηρίαση.

Ερώτηση 26 — Κλωστηρίδιο της αλλαντίασης

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το κλωστηρίδιο της αλλαντίασης;

Απάντηση:

Το κλωστηρίδιο της αλλαντίασης (Clostridium botulinum) είναι βακτηρίδιο αναερόβιο, σπορογόνο, με ωοειδή σπόρο στο ένα άκρο που προκαλεί διόγκωση (σελ. 196-197). Βρίσκεται στο έδαφος, στα λαχανικά, στο νερό και στο έντερο των ανθρώπων και των φυτοφάγων ζώων. Παράγει εξωτοξίνη που θεωρείται το ισχυρότερο δηλητήριο στη φύση· απορροφάται από το έντερο και προκαλεί θανατηφόρο ασθένεια (θνητότητα 50-100 %). Συμπτώματα: εμφανίζονται μετά από 18-48 ώρες — δυσκαταποσία, δυσκοιλιότητα, δυσκολία στην ομιλία, διπλωπία, παράλυση των αναπνευστικών μυών και του μυοκαρδίου, που καταλήγουν σε θάνατο. Τρόφιμα: οι σπόροι καταστρέφονται στους 121 °C επί 5΄· αν κατά την παρασκευή κονσερβών από λαχανικά δεν γίνει αποστείρωση, οι σπόροι βλαστάνουν και παράγουν την τοξίνη· η τοξίνη δεν καταστρέφεται, αν δεν βράσει η κονσέρβα επί 30΄ τουλάχιστον. Θεραπεία: τριδύναμος αντιαλλαντικός ορός και τοποθέτηση σε αναπνευστήρα· προφυλακτικά χορηγείται αντιτοξίνη σε όσους έφαγαν από την ίδια τροφή. Η διάγνωση γίνεται στα εργαστήρια Δημόσιας Υγείας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αναερόβιο σπορογόνο με ωοειδή ακραίο σπόρο· έδαφος, λαχανικά, νερό, έντερο· εξωτοξίνη — ισχυρότερο δηλητήριο της φύσης, θνητότητα 50-100 %· 18-48 ώρες: δυσκαταποσία, δυσκοιλιότητα, δυσαρθρία, διπλωπία, παράλυση αναπνευστικών μυών-μυοκαρδίου· σπόροι 121 °C 5΄, τοξίνη βρασμός 30΄· κονσέρβες χωρίς αποστείρωση· τριδύναμος αντιαλλαντικός ορός, αναπνευστήρας, αντιτοξίνη στους συνδαιτυμόνες· διάγνωση εργαστήρια Δημόσιας Υγείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, τοξίνη, συμπτώματα, κονσέρβες, θεραπεία.

Ερώτηση 27 — Παθογένεια του κλωστηριδίου του τετάνου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την παθογένεια του κλωστηριδίου του τετάνου;

Απάντηση:

Το κλωστηρίδιο του τετάνου (Clostridium tetani) είναι Gram θετικό, αναερόβιο, σπορογόνο, λεπτό και μακρύ βακτηρίδιο· ο σπόρος του είναι στο ένα άκρο, στρογγυλός, και δίνει σχήμα πλήκτρου τυμπάνου· κινητό με βλεφαρίδες, καλλιεργείται αναερόβια σε κοινά υλικά (σελ. 197). Παράγει μια νευροτοξική εξωτοξίνη, την τετανοσπασμίνη, που είναι η ισχυρότερη τοξίνη μετά την αλλαντική· χρησιμοποιείται για την παρασκευή του αντιτετανικού εμβολίου και της τετανικής ανοσοσφαιρίνης. Παθογένεια: το κλωστηρίδιο παραμένει στο σημείο εισόδου, που μπορεί να είναι ένα μικρό τραύμα ή μια αμυχή, χωρίς να προκαλεί φλεγμονή (κεφ. 9: «πολλαπλασιάζονται τοπικά, αλλά παράγουν τοξικές ουσίες, που μπορεί να προκαλέσουν βλάβες μακριά από την πύλη εισόδου τους»)· όταν βρει ευνοϊκές συνθήκες, αναπτύσσεται και παράγει την τοξίνη· η τοξίνη εισέρχεται στα νευρικά κύτταρα και φθάνει στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Ο χρόνος επώασης είναι 4 ημέρες έως μία εβδομάδα· τα συμπτώματα εμφανίζονται πιο νωρίς όσο πιο κοντά στο κεφάλι είναι το τραύμα. Πρώτα προσβάλλονται οι μασητήρες μύες, οι μύες του προσώπου και μετά όλου του σώματος. Η θνητότητα είναι υψηλή λόγω σπασμών των αναπνευστικών μυών. Θεραπεία (έγκαιρα): τετανική ανοσοσφαιρίνη (ή, αν δεν υπάρχει ανθρώπινη, αντιτετανικός ορός ζώου), πενικιλλίνη και χειρουργικός καθαρισμός του τραύματος. Η διάγνωση γίνεται από τα κλινικά συμπτώματα και το ιστορικό του αρρώστου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram+ αναερόβιο σπορογόνο, σχήμα πλήκτρου τυμπάνου, κινητό· τετανοσπασμίνη (2η ισχυρότερη τοξίνη — εμβόλιο, ανοσοσφαιρίνη)· μένει στην πύλη εισόδου (μικρό τραύμα-αμυχή) χωρίς φλεγμονή, σε ευνοϊκές συνθήκες παράγει την τοξίνη → νευρικά κύτταρα → ΚΝΣ· επώαση 4 ημέρες-1 εβδομάδα (νωρίτερα όσο πιο κοντά στο κεφάλι)· πρώτα μασητήρες, πρόσωπο, μετά όλο το σώμα· θνητότητα από σπασμούς αναπνευστικών· θεραπεία ανοσοσφαιρίνη/ορός, πενικιλλίνη, καθαρισμός· κλινική διάγνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μορφή, τοξίνη, μηχανισμός, επώαση, συμπτώματα, θεραπεία.

Ερώτηση 28 — Επιδημιολογία του τετάνου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιδημιολογία του τετάνου;

Απάντηση:

Επιδημιολογία (σελ. 197): 1. Δεξαμενή: το κλωστηρίδιο του τετάνου βρίσκεται στο έδαφος και στα κόπρανα ανθρώπων και ζώων· οι σπόροι του ζουν πολλά χρόνια στη σκόνη. 2. Μόλυνση: η μόλυνση του ανθρώπου γίνεται μετά από τραυματισμό· έχουν αναφερθεί μολύνσεις και από χειρουργικά ράμματα. 3. Νεογνικός τέτανος: σε νεογνά μπορεί να γίνει μόλυνση του ομφαλού από το έδαφος ή κόπρανα φυτοφάγων ζώων και να προκληθεί νεογνικός τέτανος· προλαμβάνεται με εμβολιασμό της μητέρας στο δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Για τους αγρότες και εργάτες το βιβλίο προβλέπει επανάληψη του εμβολιασμού κάθε 5 χρόνια (σελ. 197).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεξαμενή το έδαφος και τα κόπρανα ανθρώπων-ζώων, σπόροι για χρόνια στη σκόνη· μόλυνση μετά από τραυματισμό, ακόμη και από χειρουργικά ράμματα· νεογνικός τέτανος από μόλυνση του ομφαλού με έδαφος-κόπρανα φυτοφάγων· αγρότες-εργάτες: επανάληψη εμβολίου κάθε 5 χρόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δεξαμενή, τρόπος μόλυνσης, νεογνικός.

Ερώτηση 29 — Προφύλαξη από τον τέτανο

Ερώτηση: Ποια είναι η προφύλαξη από τον τέτανο;

Απάντηση:

Προφύλαξη (σελ. 197-198): 1. Εμβολιασμός: το αντιτετανικό εμβόλιο (περιέχεται στο DTP — κεφ. 10) προφυλάσσει από τη νόσο σχεδόν 100 %· γίνεται τον πρώτο χρόνο της ζωής (2-3, 4-5, 6-7 μηνών), επαναλαμβάνεται στο σχολείο (18 μηνών, 4-6 ετών, 14-16 ετών Td) και η ανοσία του διαρκεί 5-10 χρόνια· επανάληψη του εμβολιασμού πρέπει να γίνεται κάθε 5 χρόνια σε αγρότες και εργάτες (κάθε 5-10 στους υπόλοιπους για όλη τη ζωή — κεφ. 10). 2. Αντιμετώπιση τραύματος: αν τραυματισθεί άτομο που έχει εμβολιασθεί, κάνουμε μόνο καθαρισμό του τραύματος και χορηγούμε πενικιλλίνη σε βαθιά τραύματα· αν έχει να εμβολιασθεί πάνω από 10 χρόνια, κάνουμε αναμνηστική δόση του εμβολίου και, στο άλλο χέρι, αν το τραύμα είναι μολυσμένο, τετανική ανοσοσφαιρίνη ή αντιτετανικό ορό· η παθητική ανοσία της τετανικής ανοσοσφαιρίνης διαρκεί 3-4 εβδομάδες. 3. Νεογνικός τέτανος: προλαμβάνεται με εμβολιασμό της μητέρας στο δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιτετανικό εμβόλιο ≈ 100 %: 1ος χρόνος ζωής, επανάληψη στο σχολείο, ανοσία 5-10 έτη, αγρότες-εργάτες κάθε 5· τραύμα σε εμβολιασμένο: καθαρισμός (+ πενικιλλίνη σε βαθιά)· > 10 χρόνια: αναμνηστική + σε μολυσμένο τραύμα τετανική ανοσοσφαιρίνη/ορός στο άλλο χέρι (παθητική ανοσία 3-4 εβδομάδες)· νεογνικός: εμβολιασμός μητέρας στο 2ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εμβόλιο, τραύμα, νεογνό, γενικά.

Ερώτηση 30 — Αρρώστιες από πρωτείς

Ερώτηση: Τι αρρώστιες προκαλούν οι πρωτείς;

Απάντηση:

Οι πρωτείς είναι Gram αρνητικά βακτηρίδια, κινητά· εμφανίζουν ερπυσμό, δηλαδή απλώνονται σε όλη την επιφάνεια του τρυβλίου· δεν ζυμώνουν τη λακτόζη (εντεροβακτηριακά)· κύριος εκπρόσωπος ο Proteus mirabilis (σελ. 200). Υπάρχουν στο περιβάλλον και αποικίζουν συχνά τον εντερικό σωλήνα του ανθρώπου. Προκαλούν: 1. λοιμώξεις του ουροποιητικού, ιδίως μετά από καθετηριασμό ή κυστεοσκόπηση· 2. διαπυήσεις τραυματικών επιφανειών· 3. μολύνσεις εγκαυμάτων· 4. νεογνική μηνιγγίτιδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram− κινητά βακτηρίδια με ερπυσμό (P. mirabilis), λακτόζη −, περιβάλλον και έντερο· λοιμώξεις ουροποιητικού ιδίως μετά καθετηριασμό-κυστεοσκόπηση, διαπυήσεις τραυμάτων, μολύνσεις εγκαυμάτων, νεογνική μηνιγγίτιδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις λοιμώξεις.

Ερώτηση 31 — Εντερικές και εξωεντερικές σαλμονελλώσεις

Ερώτηση: Αναφέρατε εντερικές και εξωεντερικές ασθένειες από σαλμονέλλες.

Απάντηση:

Οι σαλμονέλλες είναι Gram αρνητικά, περίτριχα, δεν ζυμώνουν τη λακτόζη, αναπτύσσονται σε SS άγαρ (σελ. 201). α) Εντερικές σαλμονελλώσεις: 1. Τυφοειδής πυρετός, παράτυφοι — από τη Σαλμονέλλα του τύφου και του παρατύφου· η σαλμονέλλα κυκλοφορεί στο αίμα, εγκαθίσταται στο έντερο και αποβάλλεται με τα κόπρανα — η αποβολή αρχίζει από το τέλος της 2ης εβδομάδας και εξακολουθεί μετά την ανάρρωση, μέχρι 6 μήνες· από τους φορείς αυτούς προκαλούνται επιδημίες· η μικροβιοφορία οφείλεται στην παραμονή των σαλμονελλών στη χοληδόχο κύστη. 2. Εντεροκολίτιδα από σαλμονέλλες — όλες οι σαλμονέλλες προκαλούν εντερίτιδα χωρίς μικροβιαιμία· τελευταία σε νοσοκομεία και ιδρύματα επικρατεί η Σαλμονέλλα της εντερίτιδας με μικρές ή μεγάλες επιδημίες· αποβάλλονται από τα κόπρανα από την πρώτη ημέρα· τρόφιμα: κρέας, κοτόπουλο, γάλα, αβγά, ψάρια, θαλασσινά. 3. Τροφικές δηλητηριάσεις — δεν οφείλονται στον πολλαπλασιασμό των σαλμονελλών αλλά σε παραγωγή εντεροτοξίνης. β) Εξωεντερικές σαλμονελλώσεις: προκαλούνται σε ανοσοκατασταλμένα άτομα, ηλικιωμένους, πάσχοντες από δρεπανοκυτταρική αναιμία, AIDS κ.ά. — μηνιγγίτιδα, ουρολοιμώξεις, οστεομυελίτιδα κ.ά. Διάγνωση: αιμοκαλλιέργεια (τυφοειδής — 10 πρώτες ημέρες), κοπρανοκαλλιέργεια (μετά τη 2η εβδομάδα), καλλιέργεια ούρων, συγκολλητινοαντίδραση Widal μετά τη 10η ημέρα· εμβολιασμός κοπράνων σε εμπλουτιστικά υλικά. Επιδημιολογία-προφύλαξη: πηγή ασθενής ή υγιής φορέας· μεγάλες επιδημίες από μόλυνση του νερού με κόπρανα φορέων (ελαττωματική ύδρευση)· προφύλαξη με βελτίωση ύδρευσης-αποχέτευσης, αναζήτηση φορέων στο προσωπικό εστίασης, υγειονομικές συνθήκες σε νοσοκομεία-ιδρύματα, εμβολιασμός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εντερικές: τυφοειδής πυρετός-παράτυφοι (αίμα → έντερο → κόπρανα από τη 2η εβδομάδα ως 6 μήνες, φορείς — χοληδόχος κύστη), εντεροκολίτιδα (όλες, χωρίς μικροβιαιμία, S. enteritidis σε ιδρύματα, από κρέας-κοτόπουλο-γάλα-αβγά-ψάρια-θαλασσινά), τροφικές δηλητηριάσεις (εντεροτοξίνη). Εξωεντερικές (ανοσοκατασταλμένοι, ηλικιωμένοι, δρεπανοκυτταρική, AIDS): μηνιγγίτιδα, ουρολοιμώξεις, οστεομυελίτιδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις εντερικές + εξωεντερικές + διάγνωση-προφύλαξη.

Ερώτηση 32 — Μελιταίος πυρετός

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το μελιταίο πυρετό;

Απάντηση:

Οι βρουκέλλες είναι μικρά Gram αρνητικά κοκκοβακτηρίδια, ακίνητα· όλα τα είδη είναι παθογόνα για τον άνθρωπο και τα ζώα· δεν αναπτύσσονται στα κοινά θρεπτικά υλικά (σελ. 204). Προκαλούν τις βρουκελλώσεις, που είναι ζωονόσοι· μεταδίδονται με το άβραστο γάλα και το τυρί και με άμεση επαφή με τα ζώα. Στον άνθρωπο προκαλούν νόσο η βρουκέλλα του μελιταίου της κατσίκας (B. melitensis), η βρουκέλλα των αγελάδων (B. abortus) και η βρουκέλλα των χοίρων (B. suis). Η βρουκέλλα του μελιταίου προκαλεί τον μελιταίο πυρετό. Η νόσος συνήθως αρχίζει με υψηλό πυρετό και πόνο στις αρθρώσεις, μπορεί όμως να εμφανισθεί χωρίς συμπτώματα στους κτηνοτρόφους και κτηνιάτρους. Μεγάλη προσοχή πρέπει να δίνεται στη σωστή θεραπεία, επειδή η νόσος υποτροπιάζει. Διάγνωση: καλλιέργεια αίματος με επώαση 3 έως 6 εβδομάδες (η βρουκέλλα του μελιταίου αναπτύσσεται συνήθως τη 2η εβδομάδα)· συγκολλητινοαντίδραση Wright, που επαναλαμβάνεται μετά από 15 ημέρες για να δούμε αν θα αυξηθεί ο τίτλος. Προφύλαξη: υγειονομικά μέτρα κατά την παραγωγή και διάθεση των γαλακτοκομικών προϊόντων, προστασία των ζώων από τη μόλυνση και μείωση των πασχόντων ζώων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζωονόσος από τη Brucella melitensis (κατσίκα) — μετάδοση με άβραστο γάλα-τυρί και επαφή με ζώα· υψηλός πυρετός και αρθραλγίες, συχνά ασυμπτωματική σε κτηνοτρόφους-κτηνιάτρους, υποτροπιάζει (σωστή θεραπεία)· διάγνωση αιμοκαλλιέργεια 3-6 εβδομάδες, Wright με επανάληψη σε 15 ημέρες (τίτλος)· προφύλαξη υγειονομικά μέτρα στην παραγωγή-διάθεση γαλακτοκομικών, προστασία-μείωση πασχόντων ζώων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αίτιο, μετάδοση, κλινική, διάγνωση, προφύλαξη.

Ερώτηση 33 — Διάγνωση και προφύλαξη της σύφιλης

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη διάγνωση και την προφύλαξη από τη σύφιλη;

Απάντηση:

Η σύφιλη οφείλεται στην ωχρή σπειροχαίτη (Treponema pallidum) — σπειροειδής με 6-12 σπείρες, ελικοειδής κίνηση, δεν βάφεται με Gram (Giemsa, ειδικές χρώσεις), δεν καλλιεργείται σε κανένα θρεπτικό υλικό (σελ. 204-205). Ο άνθρωπος μολύνεται με άμεση σεξουαλική επαφή από λύση της συνεχείας δέρματος-βλεννογόνων· μετά 10-60 ημέρες εμφανίζεται το συφιλιδικό έλκος όπου βρίσκονται οι σπειροχαίτες· συγγενής σύφιλη — η σπειροχαίτη περνά από το αίμα της μητέρας στο έμβρυο (γενικευμένη σύφιλη, νεκρό ή με συμπτώματα αργότερα). Διάγνωση: 1. αναζήτηση αντισωμάτων με ορολογικές αντιδράσεις — Wassermann, Kahn, VDRL, RPR και για επιβεβαίωση του θετικού αποτελέσματος TPI κ.ά.· 2. μικροσκοπική αναζήτηση της ωχρής σπειροχαίτης από τον οπό του εξιδρώματος του συφιλιδικού έλκους σε σκοτεινό οπτικό πεδίο. Προφύλαξη: ο άνθρωπος που πάσχει από σύφιλη μεταδίδει τη νόσο επί 2-5 χρόνια — πρέπει επομένως να γίνεται έγκαιρα η διάγνωση και η θεραπεία, που γίνεται με πενικιλλίνη· ιατρική παρακολούθηση των σεξουαλικά εκδιδομένων ατόμων και διαφώτιση της νεολαίας· η σύφιλη αντιμετωπίζεται με ειδικά μέτρα από την Πολιτεία, επειδή θεωρείται κοινωνική νόσος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διάγνωση: ορολογικές αντιδράσεις (Wassermann, Kahn, VDRL, RPR) με επιβεβαίωση TPI· μικροσκόπηση σκοτεινού πεδίου από το εξίδρωμα του έλκους. Προφύλαξη: ο πάσχων μεταδίδει 2-5 χρόνια → έγκαιρη διάγνωση-θεραπεία με πενικιλλίνη, παρακολούθηση εκδιδομένων, διαφώτιση νεολαίας, ειδικά μέτρα της Πολιτείας (κοινωνική νόσος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ορολογία + σκοτεινό πεδίο + μέτρα.

Ερώτηση 34 — Ρικέτσιες vs βακτήρια και ιοί

Ερώτηση: Αναφέρατε ομοιότητες και διαφορές των ρικετσιών από τα βακτήρια και τους ιούς.

Απάντηση:

Οι ρικέτσιες είναι μικροοργανισμοί ενδιάμεσοι μεταξύ βακτηρίων και ιών (σελ. 206-207). Μοιάζουν με τα βακτήρια επειδή: 1. έχουν κυτταρικό τοίχωμα· 2. επηρεάζονται από τα αντιβιοτικά· 3. πολλαπλασιάζονται με διχοτόμηση· 4. είναι ορατές στο οπτικό μικροσκόπιο. Από τους ιούς διαφέρουν επειδή: 1. έχουν στον πυρήνα τους και DNA και RNA (οι ιοί μόνο το ένα)· 2. έχουν δικό τους μεταβολικό σύστημα (οι ιοί όχι). Μοιάζουν με τους ιούς (και διαφέρουν από τα βακτήρια) επειδή αναπτύσσονται μόνο σε ζωντανά κύτταρα — υποχρεωτικά ενδοκυττάρια παράσιτα — και καλλιεργούνται σε κυτταροκαλλιέργειες και στο έμβρυο όρνιθας· αναπτύσσονται στο πρωτόπλασμα των κυττάρων και μεταδίδονται με αρθρόποδα (ψείρες, ψύλλοι, κρότωνες, ακάρεα). Διάγνωση: καλλιέργεια στον κρόκο εμβρύου όρνιθας, εμβολιασμός σε πειραματόζωα (ινδόχοιρος, άσπρος ποντικός), ορολογικές αντιδράσεις (Weil-Felix), άμεσος ανοσοφθορισμός σε βιοψία δέρματος. Προφύλαξη: εντομοκτόνα, εμβολιασμός όπου ενδημεί ο εξανθηματικός τύφος. Ταξινόμηση — 3 ομάδες: τύφου (επιδημικός εξανθηματικός — ψείρα, άνθρωπος, πόλεμοι· ενδημικός του ποντικού — ψύλλος), κηλιδοβλατιδώδους πυρετού (κρότωνες: Βραχωδών Ορέων, Μεσογείου/Μασσαλίας, Σιβηρίας, Αυστραλίας — χωρίς εμβόλιο), τύφου-ψώρας (Tsutsugamushi, χαρακωμάτων — ψείρα, πυρετός Q, ψώρας — άκαρι, νόσος από γρατζούνισμα γάτας).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδιάμεσες βακτηρίων-ιών. Όπως τα βακτήρια: κυτταρικό τοίχωμα, ευαισθησία σε αντιβιοτικά, διχοτόμηση, ορατές στο οπτικό μικροσκόπιο. Διαφέρουν από τους ιούς: έχουν DNA και RNA, δικό τους μεταβολισμό. Όπως οι ιοί: μόνο σε ζωντανά κύτταρα (κυτταροκαλλιέργειες, έμβρυο όρνιθας)· μετάδοση με αρθρόποδα· διάγνωση Weil-Felix· ομάδες τύφου, κηλιδοβλατιδώδους πυρετού, τύφου-ψώρας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις ομοιότητες, δύο διαφορές, ενδοκυττάριες.

Ερώτηση 35 — Το σωματίδιο του ιού (βίριο)

Ερώτηση: Από τι αποτελείται το σωματίδιο του ιού (Βίριο);

Απάντηση:

Βίριο ονομάζεται το πλήρες σωματίδιο του ιού (Σχήμα 11.11) και αποτελείται από (σελ. 209): 1. Πυρήνα, που αποτελείται από μια αλυσίδα RNA ή DNA, μονόκλωνο ή διπλόκλωνο — οι ιοί έχουν ένα μόνο νουκλεϊνικό οξύ, σε αντίθεση με τα βακτήρια. 2. Καψίδιο, που περιβάλλει το «κουβάρι» του πυρηνικού οξέος· μαζί με τον πυρήνα αποτελούν το νουκλεοκαψίδιο (core), το κεντρικό μέρος του ιού. 3. Καψομερίδια — μορφώματα (πρωτεϊνικές υπομονάδες) που διατάσσονται πάνω στο καψίδιο με ειδική διάταξη: κυβική, εικοσαεδρική ή ελικοειδή (κριτήριο ταξινόμησης — «αρχιτεκτονική δομή»). 4. Περίβλημα (φάκελο) ή μεμβράνη ή έλυτρο — στα σχήματα του βιβλίου φαίνονται π.χ. η αιμοσυγκολλητίνη και η νευραμινιδάση στο περίβλημα του ιού της γρίπης και η γλυκοπρωτεΐνη gp 120 του HIV· οι ιοί με έλυτρο αδρανοποιούνται από χλωροφόρμιο-αιθέρα, οι χωρίς έλυτρο είναι ανθεκτικοί. Οι ιοί έχουν μέγεθος 10-300 nm, δεν διακρίνονται με το οπτικό μικροσκόπιο και δεν μπορούν να φτιάχνουν μόνοι τους τις πρωτεΐνες τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυρήνας (μία αλυσίδα RNA ή DNA, μονό- ή διπλόκλωνη), καψίδιο (περιβάλλει το νουκλεϊνικό οξύ — μαζί = νουκλεοκαψίδιο/core), καψομερίδια (υπομονάδες σε κυβική, εικοσαεδρική ή ελικοειδή διάταξη), περίβλημα/φάκελος/έλυτρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα συστατικά.

Ερώτηση 36 — Φυσικοί και χημικοί παράγοντες στους ιούς

Ερώτηση: Πώς επιδρούν οι φυσικοί και χημικοί παράγοντες στους ιούς;

Απάντηση:

Επίδραση φυσικών και χημικών παραγόντων (σελ. 209-210): 1. Θερμότητα: οι περισσότεροι ιοί καταστρέφονται στους 56 °C επί 30 λεπτά ή στους 100 °C για λίγα δευτερόλεπτα (εξαίρεση ο ιός της ηπατίτιδας Β, που αντέχει στον βρασμό — κεφ. 12). 2. Ψύχος: οι ιοί είναι ανθεκτικοί στο ψύχος και διατηρούνται σε θερμοκρασίες −40 έως −70 °C. 3. Αφυδάτωση: ορισμένοι ιοί επιβιώνουν στην αφυδάτωση· υπάρχουν ιοί που μεταπίπτουν σε κρυσταλλική μορφή και επαναδραστηριοποιούνται σε κατάλληλες συνθήκες (ο ιός της ευλογιάς είναι ανθεκτικός στην ξηρασία). 4. Υπεριώδης ακτινοβολία: αδρανοποιούνται σε 30 λεπτά. 5. Χλωροφόρμιο και αιθέρας (λιποδιαλύτες): αδρανοποιούνται όσοι φέρουν έλυτρο, ενώ οι χωρίς έλυτρο είναι ανθεκτικοί (η ευαισθησία στους λιποδιαλύτες είναι και κριτήριο ταξινόμησης των ιών). 6. Χημικά απολυμαντικά: αδρανοποιούνται από τη φορμαλδεΰδη, το χλώριο, το ιώδιο, το υπεροξείδιο του υδρογόνου και τη γλουταραλδεΰδη. 7. Η χλωρίνη είναι το καλύτερο και ισχυρότερο από τα απολυμαντικά — παρασκευάζουμε πρόσφατο διάλυμα 10 % της χλωρίνης του εμπορίου σε νερό (1:10 — έτσι απολυμαίνονται και οι επιφάνειες που έχουν μολυνθεί με HIV). Για τον ιό της γρίπης το βιβλίο σημειώνει ότι τα αντιβιοτικά δεν έχουν επίδραση σε αυτόν (χορηγούνται μόνο για τις επιπλοκές).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θερμότητα: 56 °C 30΄ ή 100 °C λίγα δευτερόλεπτα· ψύχος: ανθεκτικοί (−40 έως −70 °C)· αφυδάτωση: ορισμένοι επιβιώνουν, κρυσταλλική μορφή· UV: αδρανοποίηση σε 30΄· χλωροφόρμιο-αιθέρας: μόνο οι ιοί με έλυτρο· φορμαλδεΰδη, χλώριο, ιώδιο, H₂O₂, γλουταραλδεΰδη αδρανοποιούν· η χλωρίνη (πρόσφατο διάλυμα 10 %) το καλύτερο απολυμαντικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επτά παράγοντες.

Ερώτηση 37 — Αναπαραγωγή των ιών στα κύτταρα

Ερώτηση: Πώς αναπαράγονται οι ιοί στα κύτταρα;

Απάντηση:

Η αναπαραγωγή και ο πολλαπλασιασμός των ιών γίνεται μέσα στα ζωντανά κύτταρα ανθρώπων, ζώων ή φυτών — οι ιοί δεν μπορούν να φτιάξουν μόνοι τις πρωτεΐνες τους (σελ. 210). Οι φάσεις του πολλαπλασιασμού είναι: 1. Προσήλωση του ιού στην κυτταρική μεμβράνη — σε ειδικούς υποδοχείς· κάθε κύτταρο μπορεί να έχει μέχρι 500.000 υποδοχείς, οπότε μπορεί να προσκολληθεί μεγάλος αριθμός σωματιδίων του ιού σε ένα κύτταρο. 2. Φάση εκλείψεως — το σωματίδιο του ιού αποβάλλει το καψίδιο και απελευθερώνει το πυρηνικό οξύ μέσα στο πρωτόπλασμα του κυττάρου. 3. Φάση αναπαραγωγής — οι ιοί καθοδηγούν τον βιοχημικό μηχανισμό του κυττάρου να παράγει στοιχεία για την κατασκευή νέων ιών, με τη δράση του αγγελιοφόρου RNA (mRNA), που δημιουργείται με μεταγραφή χρησιμοποιώντας ως καλούπι το πυρηνικό οξύ του ιού (οι ρετροϊοί μεταφέρουν τις γενετικές πληροφορίες του RNA τους ως DNA στον πυρήνα του κυττάρου, με το ένζυμο ανάστροφη τρανσκριπτάση)· το κύτταρο αρχίζει να παράγει τις πρωτεΐνες του ιού· στη συνέχεια γίνεται η συναρμολόγηση των σωματιδίων του ιού. 4. Έξοδος του ιού από το κύτταρο — όταν σχηματισθούν αρκετοί νέοι ιοί, βγαίνουν από το κύτταρο και μπαίνουν σε άλλα ζωντανά κύτταρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόνο μέσα σε ζωντανά κύτταρα: προσήλωση σε υποδοχείς της μεμβράνης (ως 500.000 ανά κύτταρο) → έκλειψη (αποβολή καψιδίου, απελευθέρωση νουκλεϊνικού οξέος) → αναπαραγωγή (mRNA με μεταγραφή από το γένωμα του ιού, παραγωγή ιικών πρωτεϊνών από το κύτταρο, συναρμολόγηση) → έξοδος και μόλυνση άλλων κυττάρων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις φάσεις.

Ερώτηση 38 — Επίδραση των ιών στα κύτταρα

Ερώτηση: Τι προκαλούν οι ιοί στα κύτταρα;

Απάντηση:

Όταν ένας ιός εισέλθει σε ένα κύτταρο μεγαλοοργανισμού, μπορεί να προκαλέσει (σελ. 210): 1. Θάνατο του κυττάρου, εξαιτίας των παθολογικών αλλοιώσεων που προκαλεί ο πολλαπλασιασμός του. 2. Μεταμόρφωση του κυττάρου — το κύτταρο μεταλλάσσεται σε καρκινικό κύτταρο (π.χ. οι ρετροϊοί προκαλούν λευχαιμίες, λεμφώματα και σαρκώματα). 3. Λανθάνουσα λοίμωξη — ο ιός παραμένει μέσα στο κύτταρο χωρίς να φαίνεται ότι επηρεάζει τις λειτουργίες του (π.χ. ο ιός του έρπητα, που στα μεσοδιαστήματα παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση). 4. Αιμοσυγκόλληση — κάποιοι ιοί έχουν την ικανότητα να συγκολλούν τα ερυθρά αιμοσφαίρια του ανθρώπου, της όρνιθας και άλλων ζώων· οφείλεται σε ειδικές αιμοσυγκολλητίνες που βρίσκονται στο καψίδιο του ιού· την ύπαρξή τους χρησιμοποιούμε για τη διάγνωση των ασθενειών από τους ιούς αυτούς (π.χ. ο ιός της γρίπης συγκολλά τα ερυθρά του ανθρώπου, της όρνιθας και του ινδοχοίρου). Κλινικά, οι ιώσεις κυμαίνονται από αφανείς ως θανατηφόρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θάνατο του κυττάρου (παθολογικές αλλοιώσεις από τον πολλαπλασιασμό), μεταμόρφωση σε καρκινικό κύτταρο, λανθάνουσα λοίμωξη (παραμονή χωρίς εμφανή επίδραση), αιμοσυγκόλληση ερυθρών (αιμοσυγκολλητίνες του καψιδίου — χρήση στη διάγνωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα αποτελέσματα.

Ερώτηση 39 — Ιώσεις με κάθετη μετάδοση

Ερώτηση: Ποιες ιώσεις μεταδίδονται με κάθετη μετάδοση;

Απάντηση:

Η μετάδοση των ιογενών νόσων γίνεται οριζόντια (από άνθρωπο σε άνθρωπο — όπως στα βακτήρια) και κάθετα, από τη μητέρα στο παιδί (σελ. 211). Στην κάθετη μετάδοση: 1. ορισμένοι ιοί διέρχονται τον πλακούντα της μητέρας και προκαλούν συγγενείς λοιμώξεις στο έμβρυο· 2. κατά τη διάρκεια του τοκετού τα νεογνά μολύνονται από τον κόλπο της μητέρας· 3. με τον θηλασμό. Οι ιοί αυτοί είναι: 1. ο ιός της ανοσοανεπάρκειας του ανθρώπου (HIV), που προκαλεί το AIDS (περιγεννητική μετάδοση — μεγαλύτερη πιθανότητα όταν η μητέρα πάσχει από AIDS κατά τον τοκετό· έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις μετάδοσης με τον θηλασμό)· 2. ο ιός της ερυθράς (γι' αυτό εμβολιάζονται οι νέες γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας — κεφ. 10)· 3. ο ιός της ηπατίτιδας Β (τα περισσότερα νεογνά που μολύνονται γίνονται χρόνιοι φορείς → εμβόλιο + γ-σφαιρίνη μέσα σε 12 ώρες)· 4. ο ιός του έρπητα· 5. ο μεγαλοκυτταροϊός (CMV). Στο κεφ. 9, ως συγγενείς λοιμώξεις μέσω του πλακούντα αναφέρονται η σύφιλη, η ερυθρά και η λοίμωξη με κυτταρομεγαλοϊό. Σημαντικές και οι αφανείς ιώσεις — το άτομο δεν έχει συμπτώματα αλλά μεταδίδει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθετη μετάδοση (μητέρα → παιδί) μέσω πλακούντα (συγγενείς λοιμώξεις), κατά τον τοκετό από τον κόλπο, ή με τον θηλασμό: HIV/AIDS, ερυθρά, ηπατίτιδα Β, έρπης, μεγαλοκυτταροϊός (CMV).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις οδοί + πέντε ιοί.

Ερώτηση 40 — Ο ιός του έρπητα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τον ιό του έρπητα;

Απάντηση:

Ο ιός του έρπητα είναι DNA-ιός με διπλή αλυσίδα DNA, κυβοειδής, με εικοσαεδρική συμμετρία του καψιδίου και έλυτρο (Σχήμα 11.12) (σελ. 211-212). Υπάρχουν δύο τύποι: ο τύπος 1 και ο τύπος 2. Ο τύπος 1 προκαλεί τον απλό έρπητα που εντοπίζεται στο δέρμα και στους βλεννογόνους, κυρίως στο στόμα και στα χείλη (επιχείλιος έρπης)· αρχίζει νωρίς από την παιδική ηλικία και η συχνότητά του αυξάνεται στους ενήλικες· μεταδίδεται με το φιλί· μπορεί να προκαλέσει και έρπητα των γεννητικών οργάνων. Ο τύπος 2 προσβάλλει το δέρμα και τους βλεννογόνους της γεννητικής περιοχής και μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή. Κλινική εικόνα: επώδυνη φυσαλιδώδης ελκωτική βλάβη με πυρετό και διόγκωση των λεμφαδένων· υποτροπιάζει μετά από διάφορα ερεθίσματα, όπως λοιμώξεις, πυρετό, ηλιοθεραπεία, έμμηνο ρύση και συναισθηματικές διαταραχές, ιδίως στους πάσχοντες από AIDS· στα μεσοδιαστήματα ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση. Ο απλός έρπης μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις στο στόμα, τα μάτια, στον εγκέφαλο κ.ά.· πολύ βαριά είναι η λοίμωξη των νεογέννητων που μολύνονται κατά τον τοκετό από πάσχουσα μητέρα (κάθετη μετάδοση). Διάγνωση: μικροσκοπική εξέταση δείγματος από το υγρό των φυσαλίδων, αναζήτηση αντιγόνου με ELISA, οροδιαγνωστικές μέθοδοι, κυτταροκαλλιέργεια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) DNA-ιός διπλής αλυσίδας, εικοσαεδρικό καψίδιο· τύπος 1: απλός/επιχείλιος έρπης σε στόμα-χείλη, από την παιδική ηλικία, με το φιλί· τύπος 2: γεννητικά όργανα, σεξουαλικά· επώδυνες φυσαλίδες-έλκη, πυρετός, λεμφαδένες· υποτροπές (λοιμώξεις, πυρετός, ήλιος, έμμηνος ρύση, στρες, AIDS), λανθάνει ενδιάμεσα· λοιμώξεις στόματος, ματιών, εγκεφάλου· βαριά νεογνική στον τοκετό· διάγνωση φυσαλίδες, ELISA, ορολογία, κυτταροκαλλιέργεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δομή, τύποι, κλινική, υποτροπές, διάγνωση.

Ερώτηση 41 — Επιδημιολογία της ευλογιάς

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιδημιολογία της ευλογιάς;

Απάντηση:

Ο ιός της ευλογιάς είναι ιός μεγάλου μεγέθους, ανθεκτικός στην ξηρασία· προκαλεί εξανθηματική νόσο — το εξάνθημα αρχίζει από το πρόσωπο, μοιάζει με της ανεμοβλογιάς, γίνεται βλατιδώδες και αφήνει χαρακτηριστικές ουλές· ηπιότερη στους εμβολιασμένους (σελ. 212-213). Επιδημιολογία: η ευλογιά ήταν μία από τις πιο επικίνδυνες νόσους της ανθρωπότητας. Το 1967 εφαρμόσθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) συστηματικό πρόγραμμα για την καταπολέμηση της ευλογιάς, με την εφαρμογή εμβολιασμού (δαμαλισμός) και την παρακολούθηση των κρουσμάτων. Το τελευταίο κρούσμα ευλογιάς διαγνώσθηκε το 1977 στην Αφρική — η νόσος έπαψε να εμφανίζεται χάρη στον συστηματικό εμβολιασμό. Διάγνωση: μικροσκοπική εξέταση υλικού από τις δερματικές βλάβες, ανίχνευση αντιγόνου, απομόνωση του ιού, αναζήτηση αντισωμάτων στον ορό. Προφύλαξη: προφυλακτικός εμβολιασμός (δαμαλισμός). Παράδειγμα επιτυχίας της πρωτοβάθμιας πρόληψης με μαζικούς εμβολιασμούς (κεφ. 10).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ήταν από τις πιο επικίνδυνες νόσους της ανθρωπότητας· το 1967 ο ΠΟΥ εφάρμοσε συστηματικό πρόγραμμα καταπολέμησης με εμβολιασμό (δαμαλισμό) και παρακολούθηση κρουσμάτων· το τελευταίο κρούσμα διαγνώσθηκε το 1977 στην Αφρική· διάγνωση από βλάβες, αντιγόνο, απομόνωση, αντισώματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

ΠΟΥ 1967, δαμαλισμός, 1977.

Ερώτηση 42 — Διάγνωση της γρίπης

Ερώτηση: Πώς γίνεται η διάγνωση της γρίπης;

Απάντηση:

Ο ιός της γρίπης ανήκει στους μυξοϊούς (RNA-ιοί, με τάση προσκόλλησης στη βλέννη· αντιγόνα αιμοσυγκολλητίνη και νευραμινιδάση), έχει 3 τύπους (A, B, C) και μεταλλάσσεται πολύ συχνά (σελ. 213-214). Η διάγνωση της γρίπης γίνεται: 1. με την καλλιέργεια και απομόνωση του ιού σε εμβρυοφόρα αβγά όρνιθας ή κυτταροκαλλιέργειες· 2. με ορολογικές μεθόδους — αύξηση του τίτλου των αντισωμάτων (ο ιός της γρίπης συγκολλά τα ερυθρά του ανθρώπου, της όρνιθας, του ινδοχοίρου — οι αιμοσυγκολλητίνες χρησιμοποιούνται στη διάγνωση)· 3. με αναζήτηση του αντιγόνου του ιού. Επιπλοκές: πρωτοπαθής γριπώδης πνευμονία (βαριά, συχνά θανατηφόρα) και δευτεροπαθής μικροβιακή πνευμονία (πνευμονιόκοκκος, χρυσίζων σταφυλόκοκκος, αιμόφιλος) — γι' αυτό τα αντιβιοτικά χορηγούνται μόνο για τις επιπλοκές. Επιδημιολογία: επιδημίες τον χειμώνα κάθε 2-6 χρόνια, πανδημία 1918 με 20.000.000 νεκρούς από νέους αντιγονικούς τύπους (κυρίως τύπος Α)· προφύλαξη με αδρανοποιημένα εμβόλια σε έμβρυα όρνιθας, με τους τύπους που ανακοινώνει κάθε χρόνο ο ΠΟΥ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με καλλιέργεια-απομόνωση του ιού σε εμβρυοφόρα αβγά όρνιθας ή κυτταροκαλλιέργειες, με ορολογικές μεθόδους (αύξηση του τίτλου των αντισωμάτων) και με αναζήτηση του αντιγόνου του ιού· αντιβιοτικά μόνο για τις μικροβιακές επιπλοκές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις μέθοδοι.

Ερώτηση 43 — Διάγνωση και μετάδοση του AIDS

Ερώτηση: Πώς γίνεται η διάγνωση και η μετάδοση του AIDS;

Απάντηση:

Ο ιός της επίκτητης ανοσοανεπάρκειας του ανθρώπου (HIV) είναι ρετροϊός (RNA μονής αλυσίδας, ανάστροφη τρανσκριπτάση RNA → DNA) που προκαλεί το AIDS — βαριά ανεπάρκεια του ανοσοβιολογικού συστήματος από καταστροφή των κυττάρων που είναι υπεύθυνα για την άμυνα, ώστε ο οργανισμός δεν αντιμετωπίζει τις λοιμώξεις· εκδηλώνεται με ευκαιριακές λοιμώξεις (κύρια εκδήλωση και αιτία θανάτου), νεοπλάσματα και βλάβες του ΚΝΣ (σελ. 215). Μετάδοση: η νόσος ξεκίνησε από ομοφυλόφιλους και τοξικομανείς το 1981 στην Αμερική, σήμερα αφορά όλους· η μετάδοση γίνεται με το αίμα, το σπέρμα και τις κολπικές εκκρίσεις από τους φορείς του ιού ή τους πάσχοντες από AIDS (στο κεφ. 9 αναφέρεται η μετάδοση με το αίμα και τις μολυσμένες σύριγγες)· περιγεννητική μετάδοση από τη μητέρα-φορέα στο έμβρυο — μεγαλύτερες πιθανότητες όταν η μητέρα πάσχει από AIDS κατά τον τοκετό· έχουν αναφερθεί και περιπτώσεις μετάδοσης με τον θηλασμό. Η ανεύρεση αντισωμάτων έναντι του HIV δεν σημαίνει ανοσία, όπως στις άλλες λοιμώξεις, αλλά ιοφορία. Διάγνωση της ιοφορίας: 1. αναζήτηση του αντιγόνου του ιού — ανοσοενζυμική μέθοδος ELISA, άμεσος ανοσοφθορισμός, Αλυσιδωτή Αντίδραση Πολυμεράσης (PCR)· 2. αναζήτηση αντισωμάτων — ELISA, καλλιέργεια, έμμεσος ανοσοφθορισμός, ανοσοαποτύπωση Western blot.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετάδοση με αίμα, σπέρμα, κολπικές εκκρίσεις φορέων-ασθενών, περιγεννητικά από μητέρα-φορέα (ιδίως στον τοκετό) και με θηλασμό· αντισώματα = ιοφορία, όχι ανοσία. Διάγνωση: αντιγόνο (ELISA, άμεσος ανοσοφθορισμός, PCR) και αντισώματα (ELISA, καλλιέργεια, έμμεσος ανοσοφθορισμός, Western blot).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μετάδοση + δύο ομάδες δοκιμασιών.

Ερώτηση 44 — Προφύλαξη από το AIDS

Ερώτηση: Πώς γίνεται η προφύλαξη από το AIDS;

Απάντηση:

Δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη εμβόλιο εναντίον του ιού HIV (σελ. 216-217). Για την προφύλαξη επιβάλλεται: 1. αποφυγή επαφής με μολυσμένα υγρά του αρρώστου (αίμα κ.ά.)· 2. χρησιμοποίηση ελαστικού προφυλακτικού· 3. το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό να φοράει γάντια όταν κάνει αιμοληψίες, να πλένει σχολαστικά τα χέρια του και να προσέχει τους τραυματισμούς· 4. συλλογή των μολυσμένων αντικειμένων σε ειδικούς κάδους, για να απολυμαίνονται· 5. για την αποστείρωση υλικών και σκευών μολυσμένων από HIV: αυτόκαυστο 121 °C επί 20 λεπτά, ή ξηρός κλίβανος 170 °C επί 45 λεπτά, ή βρασμός επί 20 λεπτά· 6. απολύμανση επιφανειών με πρόσφατο διάλυμα χλωρίνης εμπορίου 1:10 σε νερό· 7. αποκλεισμός ατόμων με επικίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά από την αιμοδοσία — ο έλεγχος για anti-HIV αντισώματα στους δότες αίματος έχει ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο μετάδοσης από μετάγγιση αίματος ή παραγώγων του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι εμβόλιο· αποφυγή επαφής με μολυσμένα υγρά, ελαστικό προφυλακτικό, γάντια-σχολαστικό πλύσιμο-προσοχή στους τραυματισμούς για το προσωπικό, ειδικοί κάδοι μολυσμένων, αποστείρωση (αυτόκαυστο 121 °C 20΄ / ξηρός κλίβανος 170 °C 45΄ / βρασμός 20΄), χλωρίνη 1:10 για επιφάνειες, αποκλεισμός ατόμων υψηλού κινδύνου από την αιμοδοσία και έλεγχος anti-HIV των δοτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επτά μέτρα.

Ερώτηση 45 — Ιοί της ηπατίτιδας

Ερώτηση: Ποιους ιούς της ηπατίτιδας γνωρίζετε;

Απάντηση:

Οι ιοί που προκαλούν ηπατίτιδα και έχουν απομονωθεί μέχρι σήμερα είναι (σελ. 217-220): 1. Ιός ηπατίτιδας A (HAV) — λοιμώδης ηπατίτιδα με μικρό χρόνο επώασης (2-3 εβδομάδες)· μικρός RNA-ιός· μόλυνση από την πεπτική οδό (κόπρανα → τρόφιμα-νερό), συχνότερη-ήπια στα παιδιά, βαρύτερη στους ενήλικες· προφύλαξη με γενικά μέτρα υγιεινής και υγειονομικά μέτρα για το νερό· αποβολή κυρίως στην επώαση → δεν χρειάζεται απομόνωση. 2. Ιός ηπατίτιδας Β (HBV) — ηπατίτιδα από μετάγγιση αίματος με μεγάλη επώαση (45-120 ημέρες), μεταδιδόμενη σεξουαλικά· DNA-ιός, επιφανειακό αντιγόνο HBsAg (αυστραλιανό)· δείκτες ηπατίτιδας· κατά την Ανακεφαλαίωση η περισσότερο επικίνδυνη ηπατίτιδα· επιβάλλεται ο εμβολιασμός των εκτεθειμένων. 3. Ιός ηπατίτιδας C (HCV) — ηπατίτιδα από μετάγγιση· πηγή το αίμα των φορέων, μεγάλη επώαση, μακροχρόνια ιαιμία· διάγνωση αντισώματα με ELISA. 4. Ιός ηπατίτιδας D (HDV) — συνοδεύει την ηπατίτιδα Β, κυρίως σε χρήστες τοξικών ουσιών (πολλαπλασιάζεται στα ηπατικά κύτταρα ατόμων που πάσχουν από ηπατίτιδα Β)· οξεία, χρόνια ή καλπάζουσα ηπατίτιδα, βαριά, κίρρωση. 5. Ιός ηπατίτιδας Ε (HEV) — μοιάζει με τον Α, μεταδίδεται από το πεπτικό (κόπρανα του αρρώστου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) HAV (λοιμώδης, μικρή επώαση, πεπτική οδός — τρόφιμα-νερό), HBV (από μετάγγιση, μεγάλη επώαση 45-120 ημέρες, σεξουαλικά, HBsAg, η πιο επικίνδυνη), HCV (από μετάγγιση, μακροχρόνια ιαιμία, ELISA), HDV (μόνο με ηπατίτιδα Β, χρήστες, καλπάζουσα → κίρρωση), HEV (όπως ο Α, πεπτικό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε ιοί με χαρακτηριστικά.

Ερώτηση 46 — Ομάδες κινδύνου για ηπατίτιδα Β

Ερώτηση: Ποια άτομα κινδυνεύουν περισσότερο από τον ιό της ηπατίτιδας Β;

Απάντηση:

Ο ιός της ηπατίτιδας Β προκαλεί την ηπατίτιδα Β ή ηπατίτιδα «εξ ομολόγου ορού», με μεγάλο χρόνο επώασης 45-120 ημέρες· μεταδίδεται κυρίως με μολυσμένο αίμα, μετάγγιση αίματος ή τρύπημα με μολυσμένη βελόνα, και με σεξουαλική επαφή (σελ. 219). Τα άτομα που κινδυνεύουν πιο πολύ από τον ιό HBV είναι: 1. οι χρήστες ενδοφλέβιων τοξικών ουσιών· 2. οι πολυμεταγγιζόμενοι ασθενείς· 3. οι ασθενείς σε αιμοκάθαρση· 4. οι εργαζόμενοι σε ιατρικά διαγνωστικά εργαστήρια· 5. οι οδοντίατροι, χειρουργοί, νοσηλευτές κ.ά. (στο κεφ. 5 αναφέρεται ότι οι εργαζόμενοι στα νοσοκομεία κινδυνεύουν από ηπατίτιδα Β, C, φυματίωση, AIDS). Επίσης (κεφ. 10): οι νεαροί ενήλικες λόγω αλλαγής ερωτικών συντρόφων, οι σεξουαλικοί σύντροφοι φορέων, και τα νεογνά μητέρων-φορέων — κάθετη μετάδοση από τη μητέρα στο έμβρυο είναι πιθανή και τα περισσότερα νεογνά που μολύνονται γίνονται χρόνιοι φορείς του ιού (γι' αυτό εμβόλιο + γ-σφαιρίνη μέσα σε 12 ώρες από τη γέννηση). Όλες οι ομάδες αυτές πρέπει να εμβολιάζονται (ανασυνδυασμένο εμβόλιο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρήστες ενδοφλέβιων τοξικών ουσιών, πολυμεταγγιζόμενοι, ασθενείς σε αιμοκάθαρση, εργαζόμενοι σε διαγνωστικά εργαστήρια, οδοντίατροι-χειρουργοί-νοσηλευτές· επίσης νεαροί ενήλικες με αλλαγή συντρόφων, σύντροφοι φορέων και νεογνά μητέρων-φορέων (κάθετη μετάδοση → χρόνιοι φορείς)· μετάδοση με αίμα, βελόνες, σεξ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε ομάδες του βιβλίου + συμπληρωματικές.

Ερώτηση 47 — Μέτρα προφύλαξης από την ηπατίτιδα Β

Ερώτηση: Αναφέρατε τα μέτρα προφύλαξης από την ηπατίτιδα Β.

Απάντηση:

Προφύλαξη (σελ. 219): 1. Μεγάλη προσοχή από τους εργαζόμενους στα εργαστήρια, τους οδοντίατρους κ.λπ.: χρήση γαντιών, μάσκας, σχολαστικό πλύσιμο χεριών, προσοχή στα τρυπήματα, εμβολιασμός. 2. Χρήση προφυλακτικού επιβάλλεται σε ζευγάρια που ο ένας είναι φορέας ηπατίτιδας Β, και εμβολιασμός του συντρόφου. 3. Άνοσος σφαιρίνη έναντι της ηπατίτιδας Β (παθητική ανοσία) μόνη ή σε συνδυασμό με το εμβόλιο, χρησιμοποιείται μετά από έκθεση σε μόλυνση· το εμβόλιο μπορεί να δοθεί συγχρόνως, αλλά σε διαφορετικό σημείο από τη γ-σφαιρίνη. 4. Νεογνά: στα νεογνά που γεννήθηκαν από έγκυο που νόσησε το 3ο τρίμηνο της κύησης γίνεται έλεγχος κάθε μήνα μέχρι να γίνουν 6 μηνών· για την πρόληψη της μετάδοσης πρέπει να γίνεται εμβολιασμός του νεογνού με σύγχρονη χορήγηση γ-σφαιρίνης μέσα σε 12 ώρες από τη γέννηση και επανάληψη του εμβολιασμού τον 1ο και 6ο μήνα (τα νεογνά που μολύνονται γίνονται χρόνιοι φορείς). 5. Εμβολιασμός (ανασυνδυασμένο DNA — κεφ. 10) όλων των ομάδων κινδύνου, των παιδιών-εφήβων-νεαρών ενηλίκων. Σημειώνεται (κεφ. 12) ότι ο βρασμός στους 100 °C δεν σκοτώνει όλους τους ιούς, π.χ. τον ιό της ηπατίτιδας Β. Κατά την Ανακεφαλαίωση: «επιβάλλεται ο εμβολιασμός στα άτομα που είναι εκτεθειμένα στη λοίμωξη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γάντια, μάσκα, σχολαστικό πλύσιμο, προσοχή στα τρυπήματα και εμβολιασμός για εργαζόμενους σε εργαστήρια-οδοντίατρους· προφυλακτικό και εμβόλιο σε ζευγάρια με φορέα· άνοση σφαιρίνη (± εμβόλιο σε άλλο σημείο) μετά από έκθεση· νεογνά μητέρων-φορέων: εμβόλιο + γ-σφαιρίνη σε 12 ώρες, επανάληψη 1ο-6ο μήνα, έλεγχος κάθε μήνα ως 6 μ.· εμβολιασμός ομάδων κινδύνου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι ομάδες μέτρων.

Ερώτηση 48 — Μετάδοση παρασιτικών λοιμώξεων

Ερώτηση: Πώς μεταδίδονται οι παρασιτικές λοιμώξεις;

Απάντηση:

Η Ιατρική Παρασιτολογία μελετά τα πρωτόζωα και τα μετάζωα (έλμινθες ή σκώληκες) που προκαλούν νόσο στον άνθρωπο (σελ. 220). Η λοίμωξη από παράσιτα μπορεί να γίνει με τους εξής τρόπους: 1. από την κοπρανοστοματική οδό — εντερικά παράσιτα· 2. με ενεργητική διείσδυση από το δέρμα — σχιστοσωμίαση· 3. με ενδιάμεσους ξενιστές — κώνωπες (κουνούπια) → ελονοσία, μύγα τσετσέ → τρυπανοσώματα· στο κεφ. 9 αναφέρεται και η σκνίπα για τη λεϊσμανίαση· 4. με τυχαία μετάδοση από μετάγγιση (ελονοσία)· 5. με μηχανική μετάδοση με μολυσμένα αντικείμενα ή με αρθρόποδα. Τις πηγές μόλυνσης (χώμα, νερό, τρόφιμα, αρθρόποδα, ζώα, μολυσμένοι άνθρωποι, αυτολοίμωξη) τις εξετάζει η ερώτηση 49.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοπρανοστοματική οδός (εντερικά παράσιτα), ενεργητική διείσδυση από το δέρμα (σχιστοσωμίαση), ενδιάμεσοι ξενιστές (κουνούπια-ελονοσία, μύγα τσετσέ-τρυπανοσώματα), τυχαία μετάδοση με μετάγγιση (ελονοσία), μηχανική μετάδοση με μολυσμένα αντικείμενα ή αρθρόποδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε τρόποι + συμπληρωματικοί.

Ερώτηση 49 — Πηγές μόλυνσης από παράσιτα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι πηγές μόλυνσης από παράσιτα;

Απάντηση:

Πηγές μόλυνσης από παράσιτα μπορεί να είναι (σελ. 220): 1. μολυσμένο χώμα ή νερό — χώμα: αβγά ασκαρίδων· νερό: κύστεις αμοιβάδων· 2. μολυσμένα τρόφιμα: φρέσκα ή κατεψυγμένα ψάρια, χοιρινό, βοδινό κρέας, θαλασσινά· 3. αρθρόποδα που τρέφονται με αίμα: κουνούπι → ελονοσία· 4. κατοικίδια ή άγρια ζώα: σκύλος → εχινόκοκκος, γάτα → τοξόπλασμα· 5. μολυσμένοι άνθρωποι: τριχομονάδα του κόλπου, αμοιβάδες, οξύουρος· 6. ο ίδιος ο ξενιστής (αυτολοίμωξη). Κατά την Ανακεφαλαίωση: «το μολυσμένο χώμα, το νερό και τα τρόφιμα, τα κατοικίδια και τα άγρια ζώα, καθώς και οι μολυσμένοι άνθρωποι είναι οι πηγές μόλυνσης από παράσιτα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μολυσμένο χώμα (αβγά ασκαρίδων) ή νερό (κύστεις αμοιβάδων)· μολυσμένα τρόφιμα (ψάρια, χοιρινό, βοδινό, θαλασσινά)· αιμοβόρα αρθρόποδα (κουνούπι-ελονοσία)· κατοικίδια-άγρια ζώα (σκύλος-εχινόκοκκος, γάτα-τοξόπλασμα)· μολυσμένοι άνθρωποι (τριχομονάδα, αμοιβάδες, οξύουρος)· ο ίδιος ο ξενιστής (αυτολοίμωξη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι πηγές με παραδείγματα.

Ερώτηση 50 — Ταξινόμηση των πρωτοζώων

Ερώτηση: Αναφέρατε την ταξινόμηση των πρωτοζώων.

Απάντηση:

Τα πρωτόζωα ταξινομούνται σε τρία φύλα, ανάλογα με τις βιολογικές και τις μορφολογικές τους ιδιότητες (σελ. 221): 1. Σαρκομαστιγοφόρα, στα οποία περιλαμβάνονται: μαστιγοφόρα πρωτόζωα — λεϊσμάνιες (Εικόνα 11.2), τριχομονάδες· αμοιβάδες που παρασιτούν στο έντερο — ιστολυτική αμοιβάδα. 2. Σπορόζωα — αποκλειστικά ενδοκυττάρια παράσιτα: εντερικά — ισόσπορα (Isospora belli)· ιστών — τοξόπλασμα· ερυθρών αιμοσφαιρίων — πλασμώδια της ελονοσίας. 3. Βλεφαριδοφόρα — βαλαντίδιο του κόλου, αμοιβαδοειδές πρωτόζωο, εντερικό παράσιτο του ανθρώπου και των γουρουνιών. Διάγνωση παρασιτώσεων: παρασιτολογική εξέταση κοπράνων, παρασκευάσματα περιφερικού αίματος, εξέταση πτυέλων-ούρων-κολπικού υγρού, ορολογικές μέθοδοι, αντιγόνα-αντισώματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρία φύλα: Σαρκομαστιγοφόρα — μαστιγοφόρα (λεϊσμάνιες, τριχομονάδες) και αμοιβάδες του εντέρου (ιστολυτική αμοιβάδα)· Σπορόζωα — ενδοκυττάρια: εντερικά (ισόσπορα), ιστών (τοξόπλασμα), ερυθρών (πλασμώδια ελονοσίας)· Βλεφαριδοφόρα — βαλαντίδιο του κόλου (εντερικό, άνθρωπος-γουρούνια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρία φύλα με παραδείγματα.

Ερώτηση 51 — Ταξινόμηση των μεταζώων

Ερώτηση: Αναφέρατε την ταξινόμηση των μεταζώων.

Απάντηση:

Τα μετάζωα ή έλμινθες ή σκώληκες είναι πολυκύτταροι οργανισμοί, ορατοί μακροσκοπικά, με μέγεθος που μπορεί να φθάσει σε πολλά μέτρα (σελ. 221-222). Ταξινομούνται σε δύο φύλα: 1. Νηματέλμινθες — σκώληκες με σχήμα κυλινδρικό, μονοκόμματο, νηματοειδές· έχουν στόμα και πρωκτό και καλά ανεπτυγμένο πεπτικό σύστημα· οι θηλυκοί είναι μεγαλύτεροι από τους αρσενικούς και μετά από γονιμοποίηση γεννούν χιλιάδες αβγά — παραδείγματα οξύουροι, ασκαρίδες. 2. Πλατυέλμινθες — δεν έχουν σωματική κοιλότητα και διακρίνονται σε: α) Κεστώδεις — οι ώριμες μορφές είναι ερμαφρόδιτα, ταινιοειδή, κατατεμαχισμένα εντερικά παράσιτα χωρίς εντερικό σύστημα, που εγκαθίστανται στο λεπτό έντερο — εχινόκοκκοι· β) Τρηματώδεις — οι ώριμες μορφές είναι ερμαφρόδιτα, αποπλατυσμένα ή απιοειδή εντερικά ή ηπατικά παράσιτα· για να επέλθει λοίμωξη πρέπει να υπάρχουν ενδιάμεσοι ξενιστές (σαλιγκάρια, αρθρόποδα ή ψάρια). Ανατομία: στις ώριμες μορφές διακρίνονται κεφαλή, σώμα, ουρά και τα συστήματα (πεπτικό, αναπαραγωγικό, κινητικό)· τα παρασιτικά είδη έχουν λιγότερο ανεπτυγμένο το πεπτικό-κινητικό και περισσότερο το αναπαραγωγικό σύστημα· πολλά έχουν άγκιστρα, απομυζητικές θηλές ή άλλα όργανα προσήλωσης στην κεφαλή-στόμα, τόσο χαρακτηριστικά ώστε ταυτοποιούνται από αυτά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο φύλα: Νηματέλμινθες — κυλινδρικοί, μονοκόμματοι, με στόμα-πρωκτό και πεπτικό, θηλυκοί μεγαλύτεροι με χιλιάδες αβγά (οξύουροι, ασκαρίδες)· Πλατυέλμινθες — χωρίς σωματική κοιλότητα: Κεστώδεις (ερμαφρόδιτα, ταινιοειδή, κατατεμαχισμένα, χωρίς έντερο, στο λεπτό έντερο — εχινόκοκκοι) και Τρηματώδεις (ερμαφρόδιτα, αποπλατυσμένα-απιοειδή, εντερικά-ηπατικά, με ενδιάμεσους ξενιστές σαλιγκάρια-αρθρόποδα-ψάρια)· παρασιτικά: μειωμένο πεπτικό-κινητικό, ανεπτυγμένο αναπαραγωγικό, άγκιστρα-θηλές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο φύλα, δύο υποομάδες, ανατομία.

Ερώτηση 52 — Παθογόνοι μύκητες

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι παθογόνοι μύκητες;

Απάντηση:

Παθογόνοι μύκητες ονομάζονται οι μύκητες που προκαλούν νοσήματα στον άνθρωπο και στα ζώα (σελ. 222). Από τα 1.500.000 είδη μυκήτων που υπάρχουν στη φύση, υπολογίζεται ότι πάνω από 500 είδη είναι παθογόνα για τον άνθρωπο. Στους παθογόνους μύκητες περιλαμβάνονται: 1. οι δηλητηριώδεις εδώδιμοι μύκητες· 2. οι μικρομύκητες που παράγουν υφές (μυκηλιακοί μύκητες) — υφομύκητες: πολυκύτταροι οργανισμοί που σχηματίζουν διακλαδιζόμενα σωληνοειδή σωμάτια, τις υφές, συνήθως με εγκάρσια διαφραγμάτια, που σχηματίζουν τα μυκητύλλια· πολλαπλασιάζονται με σπόρια· 3. οι ζύμες (βλαστομύκητες) — οι μονοκύτταροι μύκητες, σφαιρικοί, ωοειδείς ή επιμήκεις, αναπαράγονται μονογονικά με εκβλαστήματα· πολλοί παράγουν επιμήκεις ψευδοϋφές από όπου εκφύονται τα βλαστοκύτταρα, και όταν τα εκβλαστήματα μένουν κοντά μοιάζουν με μυκητύλλια — ψευδομυκητύλλια. Δίμορφοι μύκητες — μεταπίπτουν από τη μία μορφή στην άλλη ανάλογα με το περιβάλλον. Κατά τον τρόπο πολλαπλασιασμού: ατελείς ή ανάμορφοι (μονογονικά με εκβλάστηση) και τελειόμορφοι (με σύζευξη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μύκητες που προκαλούν νοσήματα σε άνθρωπο-ζώα (> 500 από 1.500.000 είδη): δηλητηριώδεις εδώδιμοι μύκητες, μυκηλιακοί μύκητες-υφομύκητες (πολυκύτταροι, υφές με διαφραγμάτια → μυκητύλλια, σπόρια), ζύμες-βλαστομύκητες (μονοκύτταροι, εκβλαστήματα, ψευδοϋφές-ψευδομυκητύλλια)· δίμορφοι· ατελείς/ανάμορφοι (εκβλάστηση) και τελειόμορφοι (σύζευξη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις ομάδες + ορισμοί.

Ερώτηση 53 — Ταξινόμηση μυκήτων κατά νόσο

Ερώτηση: Αναφέρατε την ταξινόμηση των μυκήτων σε σχέση με τις νόσους που προκαλούν στον άνθρωπο.

Απάντηση:

Μια άλλη ταξινόμηση των μυκήτων, σε σχέση με τις νόσους που προκαλούν στον άνθρωπο, είναι (σελ. 223): 1. Μύκητες των επιφανειακών μυκητιάσεων — προσβάλλουν δέρμα, νύχια, τρίχες: Μικρόσπορα, Τριχόφυτα, Επιδερμόφυτα, Μαλασέζια. 2. Μύκητες των συστηματικών μυκητιάσεων — γενικευμένη λοίμωξη ή λοίμωξη οργάνων και ιστών: Βλαστομύκητες, Κρυπτόκοκκος, Κάντιντες. 3. Μύκητες των ευκαιριακών μυκητιάσεων: Ασπέργιλλοι (Σχήμα 11.18), Πενικίλλια (Σχήμα 11.17). Εργαστηριακή διάγνωση των μυκητιάσεων — ίδιες μέθοδοι με τις μικροβιακές λοιμώξεις: μικροσκοπική εξέταση, καλλιέργεια σε ειδικά θρεπτικά υλικά (π.χ. Sabouraud — κεφ. 7), αναζήτηση των αντιγόνων των μυκήτων, ορολογικές εξετάσεις, δερμοαντιδράσεις. Κατά την Ανακεφαλαίωση: «οι παθογόνοι μύκητες προκαλούν μυκητιάσεις του δέρματος, γενικευμένες λοιμώξεις καθώς και ευκαιριακές μυκητιάσεις».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιφανειακές μυκητιάσεις (δέρμα, νύχια, τρίχες — Μικρόσπορα, Τριχόφυτα, Επιδερμόφυτα, Μαλασέζια), συστηματικές (γενικευμένες ή οργάνων — Βλαστομύκητες, Κρυπτόκοκκος, Κάντιντες), ευκαιριακές (Ασπέργιλλοι, Πενικίλλια)· διάγνωση μικροσκόπηση, καλλιέργεια σε ειδικά υλικά, αντιγόνα, ορολογικές, δερμοαντιδράσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τρεις κατηγορίες + διάγνωση.

Άρθρα απο το Blog

Επόμενο Στοιχείο

ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Μικροοργανισμοί (σελ. 225-227) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ