Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 13 (σελ. 262) – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 13

Πλήρεις λύσεις των 3 ερωτήσεων-ασκήσεων του κεφαλαίου 13 — οι κυριότεροι πόλοι έλξης τουριστών στη Μέση Ανατολή και τα εμπόδια που κρατούν την περιοχή τουριστικά υπανάπτυκτη (§13.1-13.5), ένα πρόγραμμα εκδρομής στην Ιορδανία και το Ισραήλ, και μια διαδρομή από τις κυριότερες πόλεις των χωρών της περιοχής. Οι δύο πρακτικές ασκήσεις λύνονται με ενδεικτικό πρόγραμμα και διαδρομή, χτισμένα αποκλειστικά με αξιοθέατα και μεταφορικά δεδομένα του ίδιου του βιβλίου, με ρητά κριτήρια αξιολόγησης.

Οι κυριότεροι πόλοι έλξης τουριστών στη Μέση Ανατολή

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι πόλοι έλξης τουριστών στη Μέση Ανατολή;

Απάντηση:

• Το γενικό πλαίσιο (§13.1, σελ. 221): «Οι χώρες της Μέσης Ανατολής διαθέτουν ωστόσο πολλούς ιστορικούς και πολιτιστικούς πόρους» — αυτοί είναι και οι κύριοι πόλοι έλξης, αν και «δεν αξιοποιούνται τουριστικά» λόγω των συνθηκών.
• Α. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΟΛΟΙ Τουρκία (§13.2.4, σελ. 223): η Κωνσταντινούπολη, «εμπορικό και πολιτισμικό σταυροδρόμι», με την Αγία Σοφία, το τζαμί του Σουλεϊμάν, τα βυζαντινά τείχη, το Τοπ Καπί (ανάκτορα του Σουλτάνου), υπαίθριες αγορές και μουσεία· στην ευρύτερη περιοχή, ερείπια ελληνικών και ελληνορωμαϊκών κτισμάτων. Η Έφεσος, 80 χλμ. από τη Σμύρνη, με τη Μαρμάρινη Οδό, το Στάδιο, τα λουτρά, το λιμάνι, τη βιβλιοθήκη του Κέλσου, τον ναό του Ανδριανού, το θέατρο και το Σπίτι της Παναγίας. Η Άγκυρα με την ακρόπολη, το μνημείο του Κεμάλ Ατατούρκ και το Εθνογραφικό Μουσείο. Ιορδανία (§13.4.4, σελ. 227): το Αμάν, χτισμένο σε επτά λόφους, με Ρωμαϊκό Θέατρο (2ος αι. μ.Χ.), Ακρόπολη, λαϊκό και αρχαιολογικό μουσείο, και τις εβδομαδιαίες ιπποδρομίες με καθαρόαιμα αραβικά άλογα. Η Τζεράς, «καλά διατηρημένη Ελληνο-Ρωμαϊκή πόλη» με ναούς Αρτέμιδος και Δία, Αψίδα του Θριάμβου, Οδό των Στηλών, Ρωμαϊκή Αγορά και Θέατρο. Η Μαντάμπα, από την Εποχή του Ορείχαλκου (2000-1500 π.Χ.), με τα βυζαντινά ψηφιδωτά και το μωσαϊκό του 6ου αι. που απεικονίζει την Παλαιστίνη και τους Αγίους Τόπους. Η Ιεριχώ, «η αρχαιότερη κατοικούμενη πόλη στον κόσμο». Η Πέτρα, χτισμένη από τους Ναβαταίους 2000 χρόνια πριν μέσα σε βράχους.
• Β. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΙ ΠΟΛΟΙ — η ισχυρότερη κατηγορία της περιοχής. Σαουδική Αραβία (§13.3.3, σελ. 225): «αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό ταξιδιωτικό προορισμό για τον ισλαμικό κόσμο, καθώς περιλαμβάνει τις ιερές πόλεις Μέκκα και Μεδίνα». Το «hajj», το ετήσιο προσκύνημα, πραγματοποιείται από πάνω από ένα εκατομμύριο μουσουλμάνους κάθε έτος. Ισραήλ (§13.5.4, σελ. 227): «Το κυριότερο τουριστικό κίνητρο… είναι θρησκευτικό». Η Ιερουσαλήμ είναι τόπος προσκυνήματος και των τριών θρησκειών: Τείχος των Δακρύων (το ιερότερο μέρος για τους εβραίους), Οδός των Παθών, Ναός του Πανάγιου Τάφου, δωμάτιο του Μυστικού Δείπνου, και εκτός των τειχών Γολγοθάς και Κήπος της Γεσθημανή για τους χριστιανούς· το Τέμενος του Ομάρ με το θολωτό τζαμί για τους μουσουλμάνους. Νότια, η Βηθλεέμ με τον Ναό της Γεννήσεως και η Χεβρώνα με τον Ναό του Αβραάμ και τον τάφο του.
• Γ. ΘΑΛΑΣΣΙΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΟΙ ΠΟΛΟΙ Στην Τουρκία, «κατά μήκος των δυτικών ακτών εκτείνονται πλήθος ανεκμετάλλευτων παραλίων που ενδείκνυνται για θαλάσσιο τουρισμό», με το Κουσάντασι ως «παραλιακό θέρετρο με πλήθος ξενοδοχείων και υποδομών για τουρισμό αναψυχής». Στη Σαουδική Αραβία, «οι βασικοί πόλοι έλξης συνίστανται κυρίως στις ανατολικές παράκτιες περιοχές, στον Περσικό Κόλπο, όπου βρίσκονται πολλές όμορφες παραλίες». Στο Ισραήλ, «στο νότιο Ισραήλ είναι αναπτυγμένος ο θαλάσσιος τουρισμός, όπως επίσης και στις δυτικές και βορειοδυτικές ακτές».
• Δ. ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ Χειμερινός τουρισμός: «τα βουνά της Ανατολίας… διαθέτουν τουριστικά θέρετρα για χειμερινό τουρισμό» (σελ. 223). Τουρισμός ερήμου: «οι εκδρομές με τζιπ στην έρημο επίσης προσελκύουν πολλούς επισκέπτες, καθώς τους προσφέρεται έτσι η εμπειρία του παραδοσιακού τρόπου ζωής των Βεδουίνων» (σελ. 225). Αστικός τουρισμός: στο Ισραήλ, στις πόλεις Τελ-Αβίβ και Χάιφα (σελ. 227). Φυσικά τοπία: «τα βάθη της Ανατολίας… διαθέτει όμορφα φυσικά τοπία και ιστορικές πόλεις», αν και είναι «η λιγότερο προσβάσιμη περιοχή, την οποία σπάνια επισκέπτονται ξένοι τουρίστες» (σελ. 223).
• ⚠️ Ο περιορισμός που πρέπει να αναφερθεί: η ίδια η §13.1 τονίζει ότι αυτοί οι πόροι «δεν αξιοποιούνται τουριστικά» λόγω πολιτικής αστάθειας, έλλειψης οικονομικών κινήτρων στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, και του ότι «οι δυτικοί τουρίστες δεν είναι ευπρόσδεκτοι από τα ισλαμικά καθεστώτα». Εξαίρεση αποτελεί η Τουρκία, που μετά το 1982 αξιοποίησε την πολιτική σταθερότητα και τα επενδυτικά κίνητρα (13,2 εκατ. αφίξεις το 1990).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι πόλοι έλξης της Μέσης Ανατολής είναι: (α) πολιτιστικοί-ιστορικοί — η Κωνσταντινούπολη με την Αγία Σοφία, το τζαμί του Σουλεϊμάν, τα βυζαντινά τείχη και το Τοπ Καπί, η αρχαία Έφεσος, η Άγκυρα, η Ελληνο-Ρωμαϊκή Τζεράς, η Μαντάμπα με τα βυζαντινά ψηφιδωτά, η Πέτρα των Ναβαταίων και η Ιεριχώ, η αρχαιότερη κατοικούμενη πόλη στον κόσμο· (β) θρησκευτικοί — η Μέκκα και η Μεδίνα με το προσκύνημα hajj άνω του ενός εκατομμυρίου πιστών, και η Ιερουσαλήμ, τόπος προσκυνήματος χριστιανών, μουσουλμάνων και εβραίων, μαζί με τη Βηθλεέμ και τη Χεβρώνα· (γ) θαλάσσιοι — οι ανεκμετάλλευτες δυτικές ακτές της Τουρκίας και το Κουσάντασι, οι παραλίες του Περσικού Κόλπου και το νότιο Ισραήλ· (δ) ειδικών μορφών — χειμερινός τουρισμός στα βουνά της Ανατολίας, εκδρομές με τζιπ στην έρημο για την εμπειρία των Βεδουίνων, και αστικός τουρισμός στο Τελ-Αβίβ και τη Χάιφα. Παρά τον πλούτο τους, οι πόροι αυτοί δεν αξιοποιούνται τουριστικά λόγω πολιτικής αστάθειας, έλλειψης οικονομικών κινήτρων και της στάσης των ισλαμικών καθεστώτων απέναντι στους δυτικούς τουρίστες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση συνθέτει τις ενότητες §13.1 έως §13.5 (σελ. 221-227).

Πρόγραμμα εκδρομής στην Ιορδανία και το Ισραήλ

Ερώτηση: Ετοιμάστε ένα πρόγραμμα εκδρομής στην Ιορδανία και το Ισραήλ.

Απάντηση:

• ⚠️ Πρακτική άσκηση — η απάντηση είναι ενδεικτική. Κάθε πρόγραμμα είναι αποδεκτό εφόσον χρησιμοποιεί αξιοθέατα και πόλεις που αναφέρει το ίδιο το βιβλίο (§13.4.4 και §13.5.4) και είναι γεωγραφικά συνεπές με τις αποστάσεις και τις κατευθύνσεις που δίνει το κείμενο.

• Βάση σχεδιασμού από το βιβλίο:

  ΕΠΟΧΗ      Ιορδανία: τουριστική περίοδος Ιούνιος-Δεκέμβριος, αιχμή
             Ιούνιος-Αύγουστος (§13.4.1). Το κλίμα και των δύο χωρών
             είναι μεσογειακό (στο Ισραήλ ημιερημικό στο εσωτερικό).
  ΑΦΙΞΗ      Αεροπορικώς στο ΑΜΑΝ — «επαρκείς αεροπορικές διασυνδέσεις
             υφίστανται από την πρωτεύουσα της Ιορδανίας Αμάν προς όλες
             τις χώρες της Μέσης Ανατολής, της Ευρώπης και των Η.Π.Α.»
  ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ «Ικανοποιητικό οδικό δίκτυο συνδέει τα αστικά κέντρα, ενώ
             στο εσωτερικό των πόλεων οι τουρίστες μπορούν να
             εξυπηρετούνται με δίκτυα λεωφορείων και ταξί» (§13.4.3)
  ΣΥΝΔΕΣΗ    Από την ΙΕΡΙΧΩ «οι επισκέπτες μπορούν να περάσουν στη
  ΤΩΝ ΔΥΟ    Δυτική Όχθη» (§13.4.4) — το φυσικό σημείο μετάβασης
  ΧΩΡΩΝ      από την Ιορδανία στο Ισραήλ

• ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ 8ΗΜΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

  ΜΕΡΟΣ Α΄ — ΙΟΡΔΑΝΙΑ (4 ημέρες)
  
  1η ημέρα  ΑΦΙΞΗ ΣΤΟ ΑΜΑΝ (αεροπορικώς). Ξενάγηση στην πρωτεύουσα,
            «μεγάλη σύγχρονη πόλη χτισμένη πάνω σε επτά λόφους»:
            Ρωμαϊκό Θέατρο (2ος αι. μ.Χ.), Ακρόπολη, λαϊκό και
            αρχαιολογικό μουσείο. Αν συμπέσει με το πρόγραμμά τους,
            παρακολούθηση των εβδομαδιαίων ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΩΝ με καθαρόαιμα
            αραβικά άλογα.
  
  2η ημέρα  ΤΖΕΡΑΣ (βόρεια του Αμάν) — καλά διατηρημένη Ελληνο-Ρωμαϊκή
            πόλη: ναοί Αρτέμιδος και Δία, Αψίδα του Θριάμβου, Οδός των
            Στηλών, Ρωμαϊκή Αγορά, Θέατρο. Επιστροφή στο Αμάν.
  
  3η ημέρα  ΜΑΝΤΑΜΠΑ (30 χλμ. νότια του Αμάν) — πόλη της Εποχής του
            Ορείχαλκου (2000-1500 π.Χ.), βυζαντινά ψηφιδωτά και το
            μωσαϊκό του 6ου αι. με την Παλαιστίνη και τους Αγίους
            Τόπους. Συνέχεια νότια προς τη ΝΕΚΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ.
  
  4η ημέρα  ΠΕΤΡΑ — «περιπετειώδης διαδρομή που αρχίζει από τη Νεκρά
            Θάλασσα, αρχικά με αυτοκίνητο και συνεχίζεται με τα πόδια».
            Τα στενά ορεινά μονοπάτια οδηγούν στην πόλη των Ναβαταίων,
            χτισμένη 2000 χρόνια πριν μέσα σε βράχους, και «καταλήγουν
            σε μία υπέροχη θέα». ΠΡΟΣΟΧΗ: απαιτεί καλή φυσική
            κατάσταση και κατάλληλα υποδήματα.
  
  ΜΕΤΑΒΑΣΗ  Επιστροφή βόρεια προς την ΙΕΡΙΧΩ στην κοιλάδα του Ιορδάνη —
            «η αρχαιότερη κατοικούμενη πόλη στον κόσμο». Από εκεί
            πέρασμα στη Δυτική Όχθη και το Ισραήλ.
  
  ΜΕΡΟΣ Β΄ — ΙΣΡΑΗΛ (4 ημέρες)
  
  5η ημέρα  ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, παλιά πόλη μέσα στα τείχη (εβραϊκά και
            χριστιανικά μνημεία): Τείχος των Δακρύων — «το ιερότερο
            μέρος για τους εβραίους» —, Οδός των Παθών, Ναός του
            Πανάγιου Τάφου, δωμάτιο του Μυστικού Δείπνου.
  
  6η ημέρα  ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, συνέχεια: Τέμενος του Ομάρ με το θολωτό τζαμί,
            «ιδιαίτερα ιερός χώρος για τους μουσουλμάνους»· εκτός των
            τειχών, ΓΟΛΓΟΘΑΣ και ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΓΕΣΘΗΜΑΝΗ.
  
  7η ημέρα  ΒΗΘΛΕΕΜ (νότια της Ιερουσαλήμ) — Ναός της Γεννήσεως·
            και νοτιότερα ΧΕΒΡΩΝΑ — Ναός του Αβραάμ με τον τάφο του.
  
  8η ημέρα  ΤΕΛ-ΑΒΙΒ (αστικός τουρισμός) και αναχώρηση. Εναλλακτικά,
            για όσους θέλουν θαλάσσιο τουρισμό, μία ημέρα στις δυτικές
            ακτές ή στο νότιο Ισραήλ.

• ⚠️ Κρίσιμη επισήμανση ασφαλείας που πρέπει να περιλαμβάνει το πρόγραμμα (σελ. 227): «Ιδιαίτερα επικίνδυνοι τουριστικοί προορισμοί είναι η κατεχόμενη Δυτική Όχθη και η Λωρίδα της Γάζας, όπου σημειώνονται συνεχώς εντάσεις και πολεμικές συρράξεις μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων.» Η διαδρομή Ιεριχώ → Ιερουσαλήμ → Βηθλεέμ διέρχεται από τη Δυτική Όχθη, οπότε ο υπεύθυνος του ταξιδιού οφείλει να ελέγξει την τρέχουσα κατάσταση ασφαλείας και να προβλέψει εναλλακτική διαδρομή.

• Κριτήριο αξιολόγησης: το πρόγραμμα να (α) ξεκινά αεροπορικώς από το Αμάν, που είναι η πύλη εισόδου κατά το βιβλίο, (β) περιλαμβάνει τουλάχιστον τρία από τα πέντε αξιοθέατα της Ιορδανίας (Αμάν, Τζεράς, Μαντάμπα, Ιεριχώ, Πέτρα) και τρία από τα ισραηλινά (Ιερουσαλήμ, Βηθλεέμ, Χεβρώνα, Τελ-Αβίβ/Χάιφα), (γ) είναι γεωγραφικά συνεπές — Τζεράς βόρεια, Μαντάμπα 30 χλμ. νότια, Πέτρα μετά τη Νεκρά Θάλασσα, Βηθλεέμ νότια της Ιερουσαλήμ — και (δ) αναφέρει τον περιορισμό ασφαλείας για Δυτική Όχθη και Γάζα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικό 8ήμερο πρόγραμμα: 1η ημέρα άφιξη αεροπορικώς στο Αμάν και ξενάγηση (Ρωμαϊκό Θέατρο, Ακρόπολη, μουσεία, ιπποδρομίες)· 2η ημέρα Τζεράς, η Ελληνο-Ρωμαϊκή πόλη με τους ναούς Αρτέμιδος και Δία· 3η ημέρα Μαντάμπα με τα βυζαντινά ψηφιδωτά και κάθοδος προς τη Νεκρά Θάλασσα· 4η ημέρα Πέτρα, με τη διαδρομή που αρχίζει με αυτοκίνητο και συνεχίζεται πεζή στα ορεινά μονοπάτια· μετάβαση μέσω Ιεριχώς, της αρχαιότερης κατοικούμενης πόλης στον κόσμο, στο Ισραήλ· 5η και 6η ημέρα Ιερουσαλήμ (Τείχος των Δακρύων, Οδός των Παθών, Ναός του Πανάγιου Τάφου, δωμάτιο του Μυστικού Δείπνου, Τέμενος του Ομάρ, Γολγοθάς, Κήπος της Γεσθημανή)· 7η ημέρα Βηθλεέμ με τον Ναό της Γεννήσεως και Χεβρώνα με τον Ναό του Αβραάμ· 8η ημέρα Τελ-Αβίβ και αναχώρηση. Το πρόγραμμα πρέπει να λαμβάνει υπόψη ότι η Δυτική Όχθη και η Λωρίδα της Γάζας χαρακτηρίζονται από το βιβλίο ιδιαίτερα επικίνδυνοι προορισμοί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρακτική άσκηση σχεδιασμού — η απάντηση είναι ενδεικτική· ζητούμενο είναι η χρήση αξιοθέατων του βιβλίου με γεωγραφική συνέπεια.

Διαδρομή από τις κυριότερες πόλεις της Μέσης Ανατολής

Ερώτηση: Χαράξτε, με τη βοήθεια του χάρτη, μια διαδρομή που να περνάει από τις κυριότερες πόλεις των χωρών της Μέσης Ανατολής.

Απάντηση:

• ⚠️ Πρακτική άσκηση χαρτογραφικού σχεδιασμού — η απάντηση είναι ενδεικτική. Ζητούμενο είναι μια γεωγραφικά συνεπής διαδρομή που να συνδέει τις πόλεις τις οποίες αναφέρει το κεφάλαιο, με αναφορά στον Χάρτη Μέσης Ανατολής (Εικόνα 13.0, σελ. 220).
• Οι πόλεις που δίνει το κεφάλαιο ανά χώρα:

  ΤΟΥΡΚΙΑ            Κωνσταντινούπολη (βορειοδυτικά) · Σμύρνη (κέντρο
                     δυτικών ακτών) · Κουσάντασι · Έφεσος (80 χλμ. από
                     τη Σμύρνη) · Άγκυρα (ενδοχώρα, πρωτεύουσα)
  ΙΟΡΔΑΝΙΑ           Αμάν (πρωτεύουσα, βορειοδυτικό τμήμα) · Τζεράς
                     (βόρεια του Αμάν) · Μαντάμπα (30 χλμ. νότια) ·
                     Ιεριχώ (κοιλάδα Ιορδάνη) · Πέτρα (νότια)
  ΙΣΡΑΗΛ             Ιερουσαλήμ · Βηθλεέμ (νότια) · Χεβρώνα
                     (νοτιότερα) · Τελ-Αβίβ · Χάιφα
  ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ    Μέκκα · Μεδίνα · Jeddah (το αεροδρόμιο)

• ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ — από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά

   ①  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ (Τουρκία, βορειοδυτικά)
          Αφετηρία: «εμπορικό και πολιτισμικό σταυροδρόμι», με διεθνές
          αεροδρόμιο. Αγία Σοφία, Τοπ Καπί, βυζαντινά τείχη.
          │ νότια, κατά μήκος των δυτικών ακτών
          ▼
   ②  ΣΜΥΡΝΗ (κέντρο δυτικών ακτών, διεθνές αεροδρόμιο)
          │ 80 χλμ. / λίγο νότια
          ▼
   ③  ΕΦΕΣΟΣ και ΚΟΥΣΑΝΤΑΣΙ (αρχαιολογικός χώρος + παραλιακό θέρετρο)
          │ ανατολικά, προς την ενδοχώρα
          ▼
   ④  ΑΓΚΥΡΑ (πρωτεύουσα, διεθνές αεροδρόμιο)
          │ νοτιοανατολικά — προαιρετική στάση στα βουνά της Ανατολίας
          │ (χειμερινά θέρετρα) ή τα βάθη της Ανατολίας
          ▼
   ⑤  ΑΜΑΝ (Ιορδανία) — «σιδηροδρομική γραμμή συνδέει την Ιορδανία με
          την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία» (§13.4.3), άρα η σύνδεση
          είναι εφικτή και χωρίς αεροπορικό σκέλος
          ├─ βόρεια: ΤΖΕΡΑΣ
          └─ 30 χλμ. νότια: ΜΑΝΤΑΜΠΑ
          │ δυτικά, στην κοιλάδα του Ιορδάνη
          ▼
   ⑥  ΙΕΡΙΧΩ → πέρασμα στη Δυτική Όχθη
          ▼
   ⑦  ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ (Ισραήλ, δυτική όχθη του Ιορδάνη)
          ├─ νότια: ΒΗΘΛΕΕΜ → ΧΕΒΡΩΝΑ
          └─ δυτικά προς τις ακτές: ΤΕΛ-ΑΒΙΒ και ΧΑΙΦΑ
          │ επιστροφή ανατολικά και νότια
          ▼
   ⑧  ΝΕΚΡΑ ΘΑΛΑΣΣΑ → ΠΕΤΡΑ (Ιορδανία, νότια)
          │ νότια, με σιδηρόδρομο ή αεροπορικώς
          ▼
   ⑨  ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ — Jeddah (κύρια πύλη εισόδου, «οι περισσότεροι
          πιστοί καταφθάνουν αεροπορικώς») → ΜΕΚΚΑ και ΜΕΔΙΝΑ
          ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ: πρόκειται για ιερές πόλεις του Ισλάμ· η πρόσβαση
          δεν είναι ελεύθερη σε μη μουσουλμάνους. Για μη μουσουλμάνους
          η εναλλακτική είναι οι ανατολικές παράκτιες περιοχές στον
          ΠΕΡΣΙΚΟ ΚΟΛΠΟ (θαλάσσιος τουρισμός) και οι εκδρομές με τζιπ
          στην έρημο.

• Γιατί αυτή η σειρά: ακολουθεί γεωγραφική συνέχεια από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά, χωρίς επιστροφές, και στηρίζεται στα μεταφορικά δεδομένα του κεφαλαίου — τα τέσσερα διεθνή αεροδρόμια της Τουρκίας (Άγκυρα, Κωνσταντινούπολη, Αττάλεια, Σμύρνη), τις «επαρκείς αεροπορικές διασυνδέσεις» του Αμάν, το «ικανοποιητικό οδικό δίκτυο» της Ιορδανίας, τη σιδηροδρομική γραμμή Ιορδανίας-Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας και το αεροδρόμιο Jeddah.
• ⚠️ Περιορισμοί που πρέπει να σημειωθούν στη διαδρομή (από το κείμενο): (α) Στην Τουρκία, «το ανεπαρκές δίκτυο μεταφορών είναι ένας από τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες» και «υπάρχουν ελάχιστοι χώροι κατασκήνωσης, και έτσι είναι μικρός ο αριθμός των τουριστών που ταξιδεύουν με αυτοκίνητο» — η οδική διάσχιση δεν είναι εύκολη. (β) Οι ακτές της Μαύρης Θάλασσας «με περιορισμένες υποδομές, δεν είναι αναπτυγμένες» — γι' αυτό η διαδρομή αποφεύγει τον βορρά. (γ) Η Δυτική Όχθη και η Λωρίδα της Γάζας είναι «ιδιαίτερα επικίνδυνοι τουριστικοί προορισμοί». (δ) Σε Ιράν και Ιράκ «κυριότερο ανασταλτικό παράγοντα για τουριστική ανάπτυξη αποτελεί η πολεμική ένταση» — γι' αυτό η διαδρομή δεν τα περιλαμβάνει.
• Κριτήριο αξιολόγησης: η διαδρομή να (α) περιλαμβάνει πόλεις από τουλάχιστον τρεις από τις χώρες που παρουσιάζει το κεφάλαιο (Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Ιορδανία, Ισραήλ), (β) είναι γεωγραφικά συνεχής χωρίς άσκοπες επιστροφές, (γ) στηρίζεται στα μεταφορικά δεδομένα που δίνει το κείμενο, και (δ) επισημαίνει τους περιορισμούς ασφαλείας και προσβασιμότητας (Ιράν/Ιράκ, Δυτική Όχθη/Γάζα, ιερές πόλεις).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική διαδρομή από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά: Κωνσταντινούπολη → Σμύρνη → Έφεσος και Κουσάντασι → Άγκυρα (Τουρκία) → Αμάν, με παρακάμψεις στην Τζεράς και τη Μαντάμπα (Ιορδανία) → Ιεριχώ → Ιερουσαλήμ, Βηθλεέμ, Χεβρώνα, Τελ-Αβίβ και Χάιφα (Ισραήλ) → Νεκρά Θάλασσα και Πέτρα → Jeddah, Μέκκα και Μεδίνα (Σαουδική Αραβία). Η διαδρομή στηρίζεται στα τέσσερα διεθνή αεροδρόμια της Τουρκίας, στις αεροπορικές διασυνδέσεις του Αμάν, στο οδικό δίκτυο της Ιορδανίας και στη σιδηροδρομική γραμμή που συνδέει Ιορδανία, Τουρκία και Σαουδική Αραβία. Πρέπει να σημειωθούν οι περιορισμοί: το ανεπαρκές δίκτυο μεταφορών της Τουρκίας, οι μη αναπτυγμένες ακτές της Μαύρης Θάλασσας, ο κίνδυνος στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα, η πολεμική ένταση σε Ιράν και Ιράκ, και ο περιορισμός πρόσβασης στις ιερές πόλεις για μη μουσουλμάνους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρακτική άσκηση χαρτογραφικού σχεδιασμού με αναφορά στην Εικόνα 13.0 (Χάρτης Μέσης Ανατολής, σελ. 220) — η απάντηση είναι ενδεικτική.