Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 14-15 (σελ. 263) – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 14-15

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων-ασκήσεων της ομάδας «Κεφάλαια 14 – 15» — τα βασικά χαρακτηριστικά του τουριστικού προϊόντος της Αφρικής και τα εμπόδια της ανάπτυξής του (εισαγωγή ΜΕΡΟΥΣ Δ΄), οι κυριότεροι πόλοι έλξης της Βόρειας Αφρικής σε Αίγυπτο, Τυνησία, Αλγερία και Μαρόκο, ένα ενδεικτικό 5ήμερο πρόγραμμα εκδρομής στην Αίγυπτο με άξονα τον Νείλο, τα χαρακτηριστικά που προσελκύουν σε Κένυα, Μαδαγασκάρη και Νοτιοαφρικανική Ένωση, και μια διαδρομή από τις κυριότερες πόλεις της Ανατολικής Αφρικής με αφετηρία το Χαρτούμ. Το βιβλίο συγχωνεύει τις ασκήσεις των δύο κεφαλαίων σε μία ομάδα και αριθμεί λανθασμένα δύο φορές το «4».

Τα βασικά χαρακτηριστικά του τουριστικού προϊόντος της Αφρικής

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του τουριστικού προϊόντος στην Αφρικανική ήπειρο;

Απάντηση:

• Πού βρίσκεται η απάντηση: στην εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ ΑΦΡΙΚΗ (σελ. 231-232), που προηγείται των κεφαλαίων 14 και 15.

• Α. ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΣΚΕΛΟΣ — η ποικιλομορφία. «Η Αφρική είναι μια τεράστια ήπειρος, που θα μπορούσε να χωρέσει τις Η.Π.Α., την Κίνα, την Ινδία, τη Νέα Ζηλανδία, την Αργεντινή και την Ευρώπη.» Είναι πλούσια «σε χρυσό, διαμάντια, μέταλλα και ορυκτά» και «οι επιστήμονες λένε ότι είναι η γενέτειρα της ανθρωπότητας». «Το φυσικό της περιβάλλον είναι από τα πιο πλούσια. Διασχίζοντάς την από βορρά προς νότο, συναντάμε:»

     την ΕΡΗΜΟ → το λιβάδι που λέγεται ΣΑΒΑΝΑ → τα ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ →
     ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΑ ΒΟΥΝΑ ΜΕ ΧΙΟΝΙΣΜΕΝΕΣ ΚΟΡΥΦΕΣ → «μερικές από τις
     ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΚΑΙ ΒΑΘΥΤΕΡΕΣ ΛΙΜΝΕΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ»

  Η άγρια ζωή: «Η Αφρική φιλοξενεί πολλά άγρια ζώα όπως ελέφαντες, λιοντάρια, ιπποπόταμους, ρινόκερους, καμηλοπαρδάλεις.» Αυτό είναι και το κυρίαρχο κίνητρο νοτίως της Σαχάρας: «το ενδιαφέρον των επισκεπτών στρέφεται κυρίως προς τη φυσική ομορφιά και την άγρια ζωή».

• Β. ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΣΚΕΛΟΣ — οι φυλές. «Οι άνθρωποι που ζούνε στην Αφρική ανήκουν σε πολλές φυλές»:

     ΒΕΔΟΥΪΝΟΙ και ΤΟΥΑΡΕΓΚ   νομάδες
     ΠΥΓΜΑΙΟΙ και ΜΠΑΚΑ       «γνωρίζουν να ζουν μέσα στα πυκνά δάση
                              για χιλιάδες χρόνια»
     ΝΤΟΡΟΜΠΟ                 κυνηγοί
     ΚΙΚΟΥΓΙΟΥ                γεωργοί
     ΜΑΣΑΪ                    κτηνοτρόφοι, στις σαβάνες της Κένυα και
                              της Τανζανίας

• Γ. Η ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΑΝΑ ΖΩΝΗ (σελ. 232) — το προϊόν δεν είναι ενιαίο:

  ΒΟΡΕΙΑ ΑΦΡΙΚΗ (μεσογειακές χώρες)
     ● Κλίμα εύκρατο μεσογειακό, «αλλά αρκετά θερμό γιατί επηρεάζεται
       από την έρημο»
     ● «Κατέχουν ΠΟΛΛΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥΣ, ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΤΙΟΥΣ
       τουριστικούς πόρους», που απευθύνονται «κυρίως στα πλούσια
       κράτη της δύσης»
     ● Πλεονέκτημα: εγγύτητα και ιστορική σύνδεση με την Ευρώπη «ήδη
       από την εποχή των Ρωμαίων, των Αράβων αλλά και πρόσφατα με
       την αποικιοκρατία»
  
  ΝΟΤΙΩΣ ΤΗΣ ΣΑΧΑΡΑΣ — «λιγότερο ανεπτυγμένο από τουριστική άποψη»
     ● Πρώτο στάδιο τουριστικής ανάπτυξης, ΥΠΟΤΥΠΩΔΗΣ εσωτερικός
       τουρισμός· μόνο «κάποιες μικρές πλούσιες ελίτ» ταξιδεύουν διεθνώς
     ● ΔΥΤΙΚΗ ΑΦΡΙΚΗ (Γκάμπια → Κονγκό): καλές παραλίες, τροπικό κλίμα·
       Ευρωπαίοι τους χειμερινούς μήνες, «ιδίως για εργασιακούς λόγους»
     ● ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΑΦΡΙΚΗ: φυσική ομορφιά και άγρια ζωή
     ● ΝΟΤΙΑ ΑΦΡΙΚΗ: αναπτυγμένη οικονομία — ταυτόχρονα ΠΗΓΗ εξερχόμενων
       τουριστών ΚΑΙ πόλος έλξης
     ● ΝΗΣΙΑ ΙΝΔΙΚΟΥ: Μαδαγασκάρη (το μεγαλύτερο αλλά «το λιγότερο
       ανεπτυγμένο»), Σεϋχέλλες και Μαυρίκιος («οι κύριοι νησιωτικοί
       τουριστικοί προορισμοί»)

• Δ. ΤΑ ΑΔΥΝΑΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ — μέρος του χαρακτήρα του: «Η Αφρική ανήκει στην οικονομική περιφέρεια και χαρακτηρίζεται γενικά από χαμηλά επίπεδα τουριστικής ανάπτυξης», επειδή οι περισσότερες χώρες ανεξαρτητοποιήθηκαν μόλις από τη δεκαετία του '60, η αποικιοκρατία και τα ξένα συμφέροντα μαζί με τα εσωτερικά οικονομικά και πολιτικά προβλήματα τις κράτησαν πίσω, ενώ η πολιτική αστάθεια συνδέεται κάπου με εμφύλιες συρράξεις. Η χαμηλή κίνηση συνδέεται και «με το χαμηλό βιοτικό επίπεδο… και με την εξάπλωση ασθενειών, όπως το AIDS». Στο επίπεδο της υποδομής: «το οδικό δίκτυο και οι επικοινωνίες είναι ανεπαρκείς, ενώ υπάρχουν ελάχιστα υψηλής ποιότητας ξενοδοχεία, με κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό. Συνήθως η τουριστική υποδομή εισάγεται από επενδυτές του εξωτερικού, με ελάχιστα οφέλη για τη χώρα… Οι αφρικανικές κυβερνήσεις εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων δεν έχουν ξεκάθαρη και σταθερή τουριστική πολιτική.»

• Ε. ΤΟ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ — παρά τα παραπάνω: «η Αφρική προσελκύει τους ανθρώπους από τις άλλες ηπείρους, κεντρίζει τη φαντασία τους και τους προσφέρει το ξεχωριστό και το ανεπανάληπτο». Το συμπέρασμα του βιβλίου (σελ. 232): «η Αφρική διαθέτει και το κλίμα και τους πόρους που χρειάζονται (φυσικούς και πολιτισμικούς) για την ανάπτυξη του τουρισμού. Ωστόσο, η περιφερειακή θέση της στο τουριστικό κύκλωμα, οι κακές οικονομικές συνθήκες και η πολιτική αστάθεια εμποδίζουν την τουριστική τους ανάπτυξη και περιορίζουν την εισροή διεθνούς τουρισμού σε ορισμένες μόνο περιοχές.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τουριστικό προϊόν της Αφρικής στηρίζεται σε δύο σκέλη. Στο φυσικό: μια τεράστια ήπειρος με εξαιρετικά πλούσιο περιβάλλον, όπου από βορρά προς νότο συναντά κανείς έρημο, σαβάνα, τροπικά δάση, επιβλητικά βουνά με χιονισμένες κορυφές και μερικές από τις μεγαλύτερες και βαθύτερες λίμνες του κόσμου, με άγρια ζώα όπως ελέφαντες, λιοντάρια, ιπποπόταμους, ρινόκερους και καμηλοπαρδάλεις. Στο ανθρωπογενές: οι πολλές φυλές — νομάδες Βεδουίνοι και Τουαρέγκ, Πυγμαίοι και Μπάκα των δασών, κυνηγοί Ντορόμπο, γεωργοί Κικούγιου, κτηνοτρόφοι Μασάι. Το προϊόν διαφοροποιείται ανά ζώνη: η Βόρεια Αφρική προσφέρει πολιτιστικούς, ιστορικούς και παράκτιους πόρους με εύκρατο μεσογειακό κλίμα και το πλεονέκτημα της εγγύτητας στην Ευρώπη, ενώ νοτίως της Σαχάρας κυριαρχούν η φυσική ομορφιά και η άγρια ζωή, με τα νησιά του Ινδικού ως νησιωτικούς προορισμούς. Το προϊόν όμως χαρακτηρίζεται και από αδυναμίες: χαμηλά επίπεδα τουριστικής ανάπτυξης, πολιτική αστάθεια, χαμηλό βιοτικό επίπεδο, εξάπλωση ασθενειών, ανεπαρκές οδικό δίκτυο και επικοινωνίες, ελάχιστα ποιοτικά ξενοδοχεία και απουσία σταθερής τουριστικής πολιτικής. Όπως συμπεραίνει το βιβλίο, η Αφρική διαθέτει και το κλίμα και τους πόρους, αλλά η περιφερειακή της θέση, οι κακές οικονομικές συνθήκες και η πολιτική αστάθεια περιορίζουν τον διεθνή τουρισμό σε ορισμένες μόνο περιοχές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση απαντάται από την εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ (σελ. 231-232), όχι από το σώμα των κεφαλαίων 14 και 15.

Οι κυριότεροι πόλοι έλξης τουριστών στη Βόρεια Αφρική

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι πόλοι έλξης τουριστών στη Βόρεια Αφρική;

Απάντηση:

• Το γενικό πλαίσιο (σελ. 232): οι χώρες της Βόρειας Αφρικής «κατέχουν πολλούς πολιτιστικούς, ιστορικούς και παράκτιους τουριστικούς πόρους στη βάση των οποίων προσελκύουν τουρίστες κυρίως από τα πλούσια κράτη της δύσης».
• Α. ΑΙΓΥΠΤΟΣ (§14.1.4, σελ. 234-235) — «ιδιαίτερα πλούσια σε πολιτιστικούς και ιστορικούς πόρους».

  ΚΑΙΡΟ (πρωτεύουσα, στις όχθες του Νείλου) — οικονομικό και πολιτικό
    κέντρο: Αιγυπτιακό Αρχαιολογικό Μουσείο με τα ευρήματα από τον τάφο
    του ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ · Κοπτικό Μουσείο (1ου-7ου αι.) · Μουσείο Ισλαμικής
    Τέχνης · Τζαμί και Πανεπιστήμιο ΑΛ ΑΖΧΑΡ (10ου αι.), «το μεγαλύτερο
    κέντρο ισλαμικών σπουδών» · Τζαμί του Σουλτάνου Χασάν (1385 μ.Χ.),
    «αριστούργημα της ισλαμικής αρχιτεκτονικής» · Ακρόπολη του Καΐρου ή
    ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΣΑΛΑΝΤΙΝ · κοπτικές εκκλησίες
  ΓΚΙΖΑ (νότια του Καΐρου) — οι ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ της τέταρτης δυναστείας των
    Φαραώ (2680-2544 π.Χ.), με γνωστότερη την ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΟΥ ΧΕΟΠΑ· και η
    ΣΦΙΓΓΑ, «το άγαλμα του Φαραώ Χεφρήνου με σώμα λιονταριού»
  ΜΕΜΦΙΔΑ — η αρχαία πρωτεύουσα: ναοί Ίσιδος και Ρα, κολοσσιαία αγάλματα
    του Ραμσή Β΄, αλαβάστρινη Σφίγγα
  ΛΟΥΞΟΡ — «ένα από τα μεγαλύτερα ΥΠΑΙΘΡΙΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»: ναοί
    Λούξορ (1405 π.Χ.) και Καρνάκ (14ος αι. π.Χ.), Κοιλάδα των Βασιλισσών
    με τους τάφους Νεφερτίτης και Χατσεψούτ
  ΑΣΟΥΑΝ — λίμνη Νάσερ, ναός Καλάμπσα, μοναστήρι Αγίου Συμεών (7ου αι.),
    ναοί ΑΜΠΟΥ ΣΙΜΠΕΛ (μετακινήθηκαν με πρωτοβουλία της UNESCO)
  ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ — πήρε το όνομά της από τον ΜΕΓΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ· κατακόμβες Κολ
    Ελ Σουκάφα, Ελληνορωμαϊκό Μουσείο, στήλη Πομπηίου, Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο,
    τζαμί Αμπούλ Αμπάς
  ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΣΙΝΑ — τρεις παραδόσεις (εβραϊκή, αιγυπτιακή, χριστιανική)·
    ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ (6ου αι.)· θαλάσσιος τουρισμός στον ΚΟΛΠΟ
    ΤΗΣ ΑΚΑΜΠΑ
  ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΕΣ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ — 4 έως 6 ημερών, μεταξύ Λούξορ και Ασουάν

• Β. ΤΥΝΗΣΙΑ (§14.2.4, σελ. 236-237) — «ο θαλάσσιος και ο πολιτιστικός τουρισμός είναι οι βασικότεροι τύποι».

  ΤΥΝΙΔΑ — η ΜΕΔΙΝΑ, ιστορικό και πολιτιστικό κέντρο, UNESCO από το 1992,
    με «πάνω από 700 μνημεία (παλάτια, τζαμιά, μαυσωλεία) μεταξύ 12ου και
    16ου αι.»: τζαμί Ζιτούνα (9ου αι.), τζαμί Youssef Day (1616),
    Μαυσωλείο Τουρμπέτ Ελ Μπέι, Μουσείο Μπορντό με ρωμαϊκά ψηφιδωτά
  ΚΑΡΧΗΔΟΝΑ — ιδρύθηκε τον 9ο αι. π.Χ. από Φοίνικες της Τύρου·
    καταστράφηκε από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ.· λουτρά του Αντωνίου
  ΚΑΪΡΟΥΑΝ — «η πόλη των 100 τζαμιών», ιερή για τον ισλαμικό κόσμο
    (UNESCO 1988)
  ΝΤΟΥΓΚΑ — Θέατρο του 188 μ.Χ. (3500 θέσεων), ναός του Δία, Πλατεία
    των Ανέμων, Καπιτώλιο (UNESCO 1997)
  ΜΑΤΜΑΤΑ — χωριό ΒΕΡΒΕΡΩΝ με σπίτια ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ,
    «ώστε να προφυλάσσονται από τον ήλιο της ερήμου»
  ΕΛ ΤΖΕΜ — αμφιθέατρο του 3ου αι., «το μεγαλύτερο της Βορείου Αφρικής
    με χωρητικότητα 35000 ατόμων» (UNESCO 1979)
  ΟΑΣΕΙΣ ΣΑΧΑΡΑ — Ντουζ («Πύλη της Ερήμου»), Τοζέρ («Παράδεισος της
    Ερήμου»), Γκαμπές, Ελ Τζαρίντ

  ⚠️ «Το 90% του τουρισμού της Τυνησίας είναι συγκεντρωμένος στις παράκτιες περιοχές» — δηλαδή ο κύριος πόλος είναι οι ακτές, με τα πολιτιστικά μνημεία συμπληρωματικά.

• Γ. ΑΛΓΕΡΙΑ (§14.3.4, σελ. 238) — «προσφέρεται τόσο για θαλάσσιο όσο και για ορεινό και πολιτιστικό τουρισμό».

  ΑΛΓΕΡΙ (πρωτεύουσα) — «ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Μεσογείου».
    Το χαμηλότερο τμήμα χτίστηκε από τους ΓΑΛΛΟΥΣ (όπερα, καθεδρικοί
    ναοί, θέατρα, μουσεία)· στο υψηλότερο η παλιά πόλη CASBAH με στενά
    περάσματα και οχυρό του 16ου αι., με επιρροές Βερβέρων και Αράβων.
    Πέντε μουσεία: Εθνικό Αρχαιολογικό, Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης,
    Ιστορικό, Φυσικής Ιστορίας, Καλών Τεχνών
  ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΗ — χτισμένη σε απόκρημνο βράχο βαθιάς χαράδρας για
    προστασία από επιδρομές· σήμερα βιομηχανικό κέντρο δερμάτινων και
    υφασμάτων, με ισχυρή μουσουλμανική παράδοση

  ⚠️ Η Αλγερία «διαθέτει παρόμοιους πόρους έλξης με την Τυνησία, τους οποίους ωστόσο δεν έχει ανάλογα αξιοποιήσει».

• Δ. ΜΑΡΟΚΟ (§14.4.4, σελ. 239-240) — «έχει αναπτύξει πολλούς τύπους τουρισμού: θαλάσσιο, αστικό, πολιτιστικό και ορεινό». Αμμώδεις παραλίες για ήλιο και θάλασσα, αναρριχητικός τουρισμός στον Άτλαντα, κρουαζιερόπλοια σε Καζαμπλάνκα και Ταγγέρη. Ο πολιτισμός «συντίθεται από στοιχεία πολλών εθνοτήτων: Φοίνικες, Ρωμαίοι, Άραβες, Ισπανοί, Πορτογάλοι, Γάλλοι και αυτόχθονες Βερβερίνοι».

  ΚΑΖΑΜΠΛΑΝΚΑ — σημαντικός προορισμός στον Ατλαντικό· νέα πόλη γύρω από
    τον παλιό μαυριτανικό πυρήνα
  ΡΑΜΠΑΤ (πρωτεύουσα) — τέμενος του Χασάν, Μαυσωλείο του Μωάμεθ V,
    ανάκτορο των Ουνταγιάς, ερείπια της αρχαίας πόλης Σελάχ
  ΤΑΓΓΕΡΗ — «ΠΥΛΗ ΕΙΣΟΔΟΥ στη χώρα για τους τουρίστες που ταξιδεύουν από
    την Ευρώπη μέσω Ισπανίας και Γιβραλτάρ»
  ΦΕΖ — «μία από τις ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ»· τέμενος
    Καραουγίν (9ου αι., 20000 πιστών), τέμενος Αλ Ανταλούς, λαβυρινθώδεις
    δρόμοι και υπαίθριες αγορές (UNESCO 1981)
  ΜΕΚΝΕΣ — «αρμονικό αμάλγαμα ευρωπαϊκής και ισλαμικής τέχνης του
    17ου αι.», παλάτι του Σουλτάνου (UNESCO 1996)
  ΜΑΡΡΑΚΕΣ — τείχη και πύλες της παλιάς πόλης, τζαμί Κουτούμπια, τάφοι,
    αρχοντικά, υπαίθριες αγορές (UNESCO 1985)

• Σύνθεση: οι πόλοι της Βόρειας Αφρικής οργανώνονται σε τέσσερις κατηγορίες — αρχαιολογικοί-ιστορικοί (πυραμίδες Γκίζας, Λούξορ, Μέμφιδα, Αμπού Σίμπελ, Καρχηδόνα, Ελ Τζεμ, Ντούγκα), ισλαμικοί-θρησκευτικοί (Αλ Αζχάρ, τζαμί Σουλτάνου Χασάν, Καϊρουάν, Φεζ, Μεδίνα Τύνιδας), παράκτιοι-θαλάσσιοι (Ερυθρά Θάλασσα, Κόλπος Άκαμπα, τυνησιακές ακτές με το 90% του τουρισμού, μαροκινός Ατλαντικός) και ερημικοί-ορεινοί (οάσεις Σαχάρα, Ματμάτα, οροσειρά Άτλαντα). Επτά τουλάχιστον από αυτούς είναι μνημεία UNESCO.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι πόλοι έλξης της Βόρειας Αφρικής είναι: στην Αίγυπτο, το Κάιρο με το Αιγυπτιακό Αρχαιολογικό Μουσείο και τα ευρήματα του Τουταγχαμών, το Πανεπιστήμιο Αλ Αζχάρ και το Φρούριο του Σαλαντίν, η Γκίζα με τις πυραμίδες και τη Σφίγγα, η Μέμφιδα, το Λούξορ ως ένα από τα μεγαλύτερα υπαίθρια μουσεία του κόσμου, το Ασουάν με τους ναούς του Αμπού Σίμπελ, η Αλεξάνδρεια, η Χερσόνησος του Σινά με τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης και οι κρουαζιέρες στον Νείλο. Στην Τυνησία, η Μεδίνα της Τύνιδας με πάνω από 700 μνημεία, η αρχαία Καρχηδόνα, το Καϊρουάν, η Ντούγκα, η Ματμάτα με τα υπόγεια σπίτια, το αμφιθέατρο της Ελ Τζεμ και οι οάσεις της Σαχάρα, με το 90% του τουρισμού συγκεντρωμένο στις ακτές. Στην Αλγερία, το Αλγέρι με την παλιά πόλη Casbah και τα πέντε μουσεία του, και η Κωνσταντίνη. Στο Μαρόκο, η Καζαμπλάνκα, η Ραμπάτ, η Ταγγέρη ως πύλη εισόδου από την Ευρώπη, η Φεζ ως μία από τις μεγαλύτερες μεσαιωνικές πόλεις στον κόσμο, η Μέκνες και το Μαρρακές. Συνολικά, οι πόλοι είναι αρχαιολογικοί-ιστορικοί, ισλαμικοί-θρησκευτικοί, παράκτιοι και ερημικοί-ορεινοί, με πολλά μνημεία ενταγμένα στην UNESCO.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση συνθέτει τις §14.1.4, §14.2.4, §14.3.4 και §14.4.4 (σελ. 234-240).

5ήμερο πρόγραμμα εκδρομής στην Αίγυπτο

Ερώτηση: Ετοιμάστε ένα 5ήμερο πρόγραμμα εκδρομής στην Αίγυπτο.

Απάντηση:

• ⚠️ Πρακτική άσκηση — η απάντηση είναι ενδεικτική. Κάθε πρόγραμμα είναι αποδεκτό εφόσον χρησιμοποιεί αξιοθέατα και πόλεις που αναφέρει η §14.1.4 και είναι γεωγραφικά και χρονικά συνεπές. Ως δομικό πρότυπο χρησιμοποιείται το Παράρτημα Γ΄ «Προγράμματα εκδρομών» (σελ. 288-298), όπου κάθε ημέρα περιγράφεται ως «Nη μέρα: τοποθεσία + τι βλέπουμε» (π.χ. το πρόγραμμα «Μαδαγασκάρη, 10 μέρες», σελ. 295-296).

• Βάση σχεδιασμού από το κεφάλαιο:

  ΕΠΟΧΗ       «Η περίοδος αιχμής για τον Δυτικό τουρισμό εντοπίζεται
              μεταξύ ΜΑΡΤΙΟΥ-ΑΠΡΙΛΙΟΥ και ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ» (§14.1.2). Στις
              νοτιότερες περιοχές «οι θερμοκρασίες είναι υψηλές κατά τη
              διάρκεια της ημέρας και αρκετά χαμηλές κατά τη διάρκεια της
              νύκτας» — απαραίτητος ελαφρύς ρουχισμός για τη μέρα και κάτι
              ζεστό για τη νύχτα.
  ΑΦΙΞΗ       Αεροπορικώς στο ΚΑΙΡΟ με την EGYPT AIR, «που εξυπηρετεί
              πτήσεις εξωτερικού αλλά και εσωτερικού» (§14.1.3).
  ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ  «Η Αίγυπτος διαθέτει ικανοποιητικά δίκτυα αυτοκινητοδρόμων
              και αντίστοιχα σιδηροδρομικά δίκτυα. Ο ποταμός Νείλος
              προσφέρει τη δυνατότητα ΠΛΩΤΗΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑΣ» (§14.1.3).
  ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ   Όλες σχεδόν οι πόλεις είναι πάνω στον ΝΕΙΛΟ: Κάιρο και Γκίζα
              στον βορρά, Μέμφιδα νοτιότερα, Λούξορ στα κεντρικά, Ασουάν
              στον νότο. Η Αλεξάνδρεια στις εκβολές, στη Μεσόγειο.
              Άρα η λογική διαδρομή είναι ΑΞΟΝΑΣ ΒΟΡΡΑ-ΝΟΤΟΥ.

• ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ 5ΗΜΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ — «Ο Νείλος από τις πυραμίδες στο Ασουάν»

  1η ΜΕΡΑ — ΚΑΙΡΟ
     Άφιξη αεροπορικώς στο Κάιρο, «το οικονομικό και πολιτικό κέντρο της
     χώρας», χτισμένο στις όχθες του Νείλου.
     ΠΡΩΙ: Αιγυπτιακό Αρχαιολογικό Μουσείο — τα ευρήματα από τον τάφο του
       ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ.
     ΜΕΣΗΜΕΡΙ: Κοπτικό Μουσείο (1ου-7ου αι.) με τις σπάνιες συλλογές των
       πρώτων χριστιανικών χρόνων και οι κοπτικές εκκλησίες του Αγίου
       Μερκουρίου και της Παρθένου Μαρίας.
     ΑΠΟΓΕΥΜΑ: Ακρόπολη του Καΐρου (Φρούριο του Σαλαντίν) και το Τζαμί
       του Σουλτάνου Χασάν (1385 μ.Χ.), «αριστούργημα της ισλαμικής
       αρχιτεκτονικής».
  
  2η ΜΕΡΑ — ΓΚΙΖΑ και ΜΕΜΦΙΔΑ
     ΠΡΩΙ: Οι πυραμίδες της ΓΚΙΖΑΣ, «από την εποχή της τέταρτης δυναστείας
       των Φαραώ (2680-2544 π.Χ.)», με κορυφαία την ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΟΥ ΧΕΟΠΑ,
       και η ΣΦΙΓΓΑ, «το άγαλμα του Φαραώ Χεφρήνου με σώμα λιονταριού».
     ΑΠΟΓΕΥΜΑ: Νοτιότερα, η ΜΕΜΦΙΔΑ, «η αρχαία πρωτεύουσα της Αιγύπτου,
       του 4ου αι.»: ναοί της Ίσιδος και του Ρα, τα κολοσσιαία αγάλματα
       του Φαραώ ΡΑΜΣΗ Β΄ και η αλαβάστρινη Σφίγγα.
     ΒΡΑΔΥ: Επιστροφή στο Κάιρο· επίσκεψη στο Τζαμί και το Πανεπιστήμιο
       ΑΛ ΑΖΧΑΡ (10ου αι.), «το μεγαλύτερο κέντρο ισλαμικών σπουδών».
  
  3η ΜΕΡΑ — ΛΟΥΞΟΡ
     Μετάβαση νότια (αεροπορικώς με Egypt Air ή σιδηροδρομικώς).
     Το Λούξορ «αποτελεί σημαντικό πόλο τουριστικής έλξης λόγω των
     αρχαιολογικών ευρημάτων του… Υπήρξε πρωτεύουσα της χώρας για πάνω
     από 500 χρόνια. Σήμερα αποτελεί ένα από τα ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΥΠΑΙΘΡΙΑ
     ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ.»
     ΠΡΩΙ: Ναός του Λούξορ (1405 π.Χ.).
     ΑΠΟΓΕΥΜΑ: Ναός του Καρνάκ (14ος αι. π.Χ.).
     ΒΡΑΔΥ: Επιβίβαση στο κρουαζιερόπλοιο του Νείλου.
  
  4η ΜΕΡΑ — ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ και ΚΡΟΥΑΖΙΕΡΑ ΣΤΟΝ ΝΕΙΛΟ
     ΠΡΩΙ: Η ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΣΣΩΝ με τους τάφους της βασίλισσας
       ΝΕΦΕΡΤΙΤΗΣ και της βασίλισσας ΧΑΤΣΕΨΟΥΤ.
     ΥΠΟΛΟΙΠΗ ΜΕΡΑ: Κρουαζιέρα στον Νείλο με προορισμό το Ασουάν — το
       βιβλίο αναφέρει ρητά «κρουαζιέρες τεσσάρων έως έξι ημερών στον
       Νείλο… μεταξύ Λούξορ και Ασουάν», τις οποίες «πραγματοποιεί
       μεγάλος αριθμός επισκεπτών». Στο πενθήμερο πρόγραμμα η κρουαζιέρα
       συμπιέζεται σε ένα σκέλος.
  
  5η ΜΕΡΑ — ΑΣΟΥΑΝ και ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ
     ΠΡΩΙ: Το ΦΡΑΓΜΑ ΤΟΥ ΑΣΟΥΑΝ και η ΛΙΜΝΗ ΝΑΣΕΡ που σχημάτισε τη
       δεκαετία του 1960.
     ΜΕΣΗΜΕΡΙ: Οι ναοί του ΑΜΠΟΥ ΣΙΜΠΕΛ, ο ναός Καλάμπσα και το μοναστήρι
       του Αγίου Συμεών (7ου αι.) — μνημεία που «με ανάληψη διεθνούς
       προσπάθειας από την UNESCO μετακινήθηκαν σε ασφαλέστερο σημείο»
       για να διασωθούν από τα ύδατα του φράγματος.
     ΑΠΟΓΕΥΜΑ: Πτήση επιστροφής Ασουάν → Κάιρο και αναχώρηση.

• Εναλλακτικές παραλλαγές για διαφορετικά ενδιαφέροντα — όλες από τη §14.1.4: (α) Ελληνικού/ελληνιστικού ενδιαφέροντος: αντικατάσταση της 3ης ημέρας με ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ, που «την ονομασία της πήρε από τον ιδρυτή της, τον Μέγα Αλέξανδρο βασιλιά της Μακεδονίας» — κατακόμβες του Κολ Ελ Σουκάφα, Ελληνορωμαϊκό Μουσείο, στήλη του Πομπηίου, Ρωμαϊκό Αμφιθέατρο, τζαμί του Αμπούλ Αμπάς. (β) Θρησκευτικού-προσκυνηματικού ενδιαφέροντος: ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΤΟΥ ΣΙΝΑ — Μονή της Αγίας Αικατερίνης (6ου αι.), που «λέγεται ότι κτίστηκε στο σημείο που ο Μωϋσής είδε τη φλεγόμενη βάτο». Η περιοχή συνδέει και τις τρεις παραδόσεις: εβραϊκή, αιγυπτιακή και χριστιανική. (γ) Θαλάσσιου τουρισμού: Κόλπος της Άκαμπα (Σινά) ή τα επτά τουριστικά χωριά στην Ερυθρά Θάλασσα που σχεδιάστηκαν το 1990.

• ⚠️ Πρακτική επισήμανση ασφαλείας που οφείλει να περιλαμβάνει το πρόγραμμα (§14.1.2, σελ. 233): η ανοδική πορεία του αιγυπτιακού τουρισμού «ανακόπηκε από τρομοκρατικές επιθέσεις φανατικών ισλαμιστών κατά τουριστικών στόχων». Η κυβέρνηση καταβάλλει προσπάθειες «κυρίως με αύξηση των μέτρων ασφαλείας στη χώρα», αλλά ο διοργανωτής οφείλει να ελέγξει την τρέχουσα κατάσταση και να εντάξει το γκρουπ σε οργανωμένη μετακίνηση με συνοδεία.

• Κριτήριο αξιολόγησης: το πρόγραμμα να (α) καλύπτει ακριβώς 5 ημέρες με λογική κατανομή, (β) περιλαμβάνει τουλάχιστον τέσσερις από τους πόλους της §14.1.4 (Κάιρο, Γκίζα, Μέμφιδα, Λούξορ, Ασουάν, Αλεξάνδρεια, Σινά), (γ) είναι γεωγραφικά συνεπές με τον άξονα βορρά-νότου του Νείλου, (δ) αξιοποιεί τα μεταφορικά δεδομένα της §14.1.3 (Egypt Air, οδικό/σιδηροδρομικό δίκτυο, πλωτή συγκοινωνία στον Νείλο) και (ε) τοποθετείται στη σωστή εποχή (Μάρτιος-Απρίλιος έως Οκτώβριος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικό 5ήμερο πρόγραμμα με άξονα τον Νείλο από βορρά προς νότο: 1η μέρα Κάιρο — Αιγυπτιακό Αρχαιολογικό Μουσείο με τα ευρήματα του Τουταγχαμών, Κοπτικό Μουσείο και κοπτικές εκκλησίες, Φρούριο του Σαλαντίν και Τζαμί του Σουλτάνου Χασάν. 2η μέρα Γκίζα με τις πυραμίδες της τέταρτης δυναστείας και την Πυραμίδα του Χέοπα, τη Σφίγγα του Φαραώ Χεφρήνου, και Μέμφιδα με τους ναούς της Ίσιδος και του Ρα και τα αγάλματα του Ραμσή Β΄· το βράδυ το Πανεπιστήμιο Αλ Αζχάρ. 3η μέρα μετάβαση στο Λούξορ, ένα από τα μεγαλύτερα υπαίθρια μουσεία του κόσμου, με τους ναούς του Λούξορ (1405 π.Χ.) και του Καρνάκ (14ος αι. π.Χ.). 4η μέρα Κοιλάδα των Βασιλισσών με τους τάφους της Νεφερτίτης και της Χατσεψούτ, και κρουαζιέρα στον Νείλο προς το Ασουάν. 5η μέρα Ασουάν — φράγμα και λίμνη Νάσερ, ναοί του Αμπού Σίμπελ, ναός Καλάμπσα και μοναστήρι του Αγίου Συμεών, μνημεία που μετακινήθηκαν με πρωτοβουλία της UNESCO, και πτήση επιστροφής. Η καλύτερη εποχή είναι μεταξύ Μαρτίου-Απριλίου και Οκτωβρίου. Εναλλακτικά σκέλη: Αλεξάνδρεια για ελληνιστικό ενδιαφέρον, Χερσόνησος του Σινά με τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης για θρησκευτικό, Κόλπος της Άκαμπα ή Ερυθρά Θάλασσα για θαλάσσιο τουρισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρακτική άσκηση σχεδιασμού — η απάντηση είναι ενδεικτική· ως δομικό πρότυπο χρησιμοποιήθηκε το Παράρτημα Γ΄ «Προγράμματα εκδρομών» (σελ. 288-298).

Τα χαρακτηριστικά που προσελκύουν σε Κένυα, Μαδαγασκάρη και Νοτιοαφρικανική Ένωση

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά εκείνα που προσελκύουν τους τουρίστες σε προορισμούς όπως η Κένυα, η Μαδαγασκάρη ή η Νοτιοαφρικανική Ένωση;

Απάντηση:

• Το κοινό νήμα — και οι τρεις ανήκουν στην Αφρική νότια της Σαχάρας, όπου, όπως λέει η εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ (σελ. 232), «το ενδιαφέρον των επισκεπτών στρέφεται κυρίως προς τη ΦΥΣΙΚΗ ΟΜΟΡΦΙΑ και την ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ». Αυτό είναι το κυρίαρχο χαρακτηριστικό, με διαφορετική έμφαση σε κάθε χώρα.
• Α. ΚΕΝΥΑ (§15.1, σελ. 242-243) — «η τουριστικότερη χώρα της Ανατολικής Αφρικής». (1) Η ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ ΩΣ ΚΥΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ: «Οι τουρίστες ενδιαφέρονται κυρίως για την παρατήρηση της άγριας ζωής και του φυσικού τοπίου»· «η Κένυα έχει κυρίως ταυτιστεί με τουριστικό προορισμό την παρατήρηση της άγριας ζωής», μέσω του συστήματος των εθνικών πάρκων:

     ΜΑΣΑΪ ΜΑΡΑ (δυτικά) — ποικιλία άγριας ζωής + επίσκεψη χωριού Μασάι
     ΑΜΠΟΣΕΛΙ (σύνορα Τανζανίας) — το όρος ΚΙΛΙΜΑΝΤΖΑΡΟ
     ΛΙΜΝΗ ΝΑΚΟΥΡΟΥ — υδροβιότοπος με φλαμίνγκος, ΜΑΥΡΟΣ ΡΙΝΟΚΕΡΟΣ,
       σπάνια είδη πουλιών
     ΟΡΟΣ ΚΕΝΥΑ — ορειβασία και πεζοπορία
     ΜΑΛΙΝΤΙ ΒΑΤΑΜΟΥ (θαλάσσιο) — κοραλλιογενής ύφαλος για ψάρεμα
       και καταδύσεις

  (2) Η ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ — τέσσερις ενότητες σε μία χώρα: ανατολικές ακτές με ισημερινό κλίμα, κοραλλιογενείς υφάλους και αμμώδεις παραλίες· οροπέδια με πεδιάδες και δασώδη ηφαιστειογενή βουνά· η κοιλάδα βορρά-νότου με λίμνες, ιπποπόταμους και κροκόδειλους· και ημι-ερημική ανατολική ζώνη. (3) Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ: «συχνά η τουριστική ζήτηση απαιτεί τον συνδυασμό διακοπών σε κάποιο παραλιακό θέρετρο με ταυτόχρονες περιηγήσεις και παρατήρηση του φυσικού τοπίου και της άγριας ζωής». (4) ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ: οι ΣΟΥΑΧΙΛΙ, «μείγμα Αραβικών και Αφρικανικών επιρροών… από την εγκατάσταση Αράβων εμπόρων τον 1ο αι. μ.Χ.», και οι ΜΑΣΑΪ, «νομαδικός πληθυσμός… σε ένα υπέροχο φυσικό τοπίο». (5) ΑΣΤΙΚΟΙ ΠΟΛΟΙ: το Ναϊρόμπι (Εθνικό Μουσείο, Εθνικά Αρχεία, Κοινοβούλιο, συνεδριακό κέντρο) και η Μομπάσα, «ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια της Αφρικής», με το πορτογαλικό οχυρό του 16ου αι. 💡 Η οικονομική διάσταση: «ο τουρισμός αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή συναλλάγματος — το 55% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος στηρίζεται στην τουριστική δραστηριότητα».

• Β. ΜΑΔΑΓΑΣΚΑΡΗ (§15.2 και σελ. 232) — η περίπτωση του ανεκμετάλλευτου προορισμού. (1) ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΟΣ: «το μεγαλύτερο σε έκταση νησί της Αφρικής», στον Ινδικό Ωκεανό ανατολικά της Μοζαμβίκης. (2) ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ: «απευθύνεται κυρίως σε τουρίστες ειδικών ενδιαφερόντων, συμπεριλαμβανομένης και της παρατήρησης της άγριας ζωής» — δηλαδή το ελκυστικό της στοιχείο είναι ακριβώς ότι δεν είναι μαζικός προορισμός. ⚠️ Τα αντικίνητρα, που το βιβλίο δηλώνει ρητά: είναι «το λιγότερο ανεπτυγμένο» νησί, «διαθέτει ελάχιστα ξενοδοχεία και τουριστικές υπηρεσίες» και μικρό αριθμό ξενοδοχειακών μονάδων· επιπλέον «δεν υφίστανται απευθείας πτήσεις προς τη Μαδαγασκάρη από τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία» — μόνο από ευρωπαϊκές (Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, Μόναχο, Ζυρίχη) και ασιατικές (Σιγκαπούρη) πρωτεύουσες. Για σύγκριση, ο Μαυρίκιος και οι Σεϋχέλλες — «οι κύριοι νησιωτικοί τουριστικοί προορισμοί» — προσελκύουν με ορεινό και δασώδες περιβάλλον καλυμμένο από τροπικό δάσος, παρθένες παραλίες και κοραλλιογενείς υφάλους, με υψηλή ποιότητα υπηρεσιών («η τουριστική ανάπτυξη εδώ στοχεύει στη διατήρηση της υψηλής ποιότητας»). Στις Σεϋχέλλες «ο κύριος πόλος τουριστικής ελκυστικότητας είναι η άγρια ζωή», ενώ «η δημιουργία μεγάλων κυμάτων» προσελκύει για κολύμβηση, σέρφινγκ, ιστιοπλοΐα, καταδύσεις και ψάρεμα.
• Γ. ΝΟΤΙΟΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ (§15.3, σελ. 245) — ο ώριμος προορισμός. (1) ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΡΗΤΟΙ ΠΟΛΟΙ: «Οι κυριότεροι πόλοι έλξης των τουριστών στη Νοτιοαφρικάνικη Ένωση είναι το ευχάριστο κλίμα, το φυσικό τοπίο και η άγρια ζωή.» Το κλίμα είναι «γενικά ξηρό με ηλιοφάνεια και ελάχιστες βροχοπτώσεις». (2) ΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΠΑΡΚΑ — η κυβέρνηση τα δημιούργησε «προκειμένου να διαφυλάξει τους φυσικούς της πόρους από την αλλοίωση ή την καταστροφή»:

     ΚΡΟΥΓΚΕΡ (σύνορα Μοζαμβίκης) — μεγάλος αριθμός αιλουροειδών και
       «γενικά ΜΕ ΤΟΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΡΙΘΜΟ ΕΙΔΩΝ ΖΩΩΝ ΑΠΟ ΟΠΟΙΟΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ
       ΠΑΡΚΟ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΗ ΗΠΕΙΡΟ»
     ΕΡΗΜΟΣ ΚΑΛΑΧΑΡΙ (βόρεια) — πουλιά, ερπετά, μικρά θηλαστικά
     ΟΡΗ ΤΟΥ ΔΡΑΚΟΝΤΑ (σύνορα Λεσότο) — πεζοπορία, ορειβασία,
       παρατήρηση πουλιών, και ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ανθρώπων και
       ζώων στους βράχους, ζωγραφισμένες από τους ντόπιους ΣΑΝ
     ΣΑΦΑΡΙ — στην Καλαχάρι με ΚΑΜΗΛΕΣ, στον ποταμό Οράγγη με ΚΑΝΟ,
       και στη χώρα των ΒΟΥΣΜΑΝΩΝ

  (3) Η ΥΠΟΔΟΜΗ ΩΣ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ — εδώ διαφέρει ριζικά από τη Μαδαγασκάρη: «διαθέτει καλή τουριστική υποδομή» και «ένα από τα αρτιότερα και περισσότερο οργανωμένα μεταφορικά δίκτυα ολόκληρης της αφρικανικής ηπείρου» (South African Airways, εκτεταμένα σιδηροδρομικά και οδικά δίκτυα, ακτοπλοΐα μέσω Κέιπ Τάουν, Ντέρμπαν, Πορτ Ελίζαμπεθ και Γιοχάνεσμπουργκ). (4) ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ: στο νοτιότερο άκρο της ηπείρου, βρέχεται δυτικά από τον Ατλαντικό και ανατολικά-νότια από τον Ινδικό. 💡 Η αγορά της: εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενδοπεριφερειακή προέλευση — το 1992 από τους 2.703.191 τουρίστες, το 28,9% ήρθε από το Λεσότο, 15,2% από τη Ζουαζιλάνδη, 14,4% από τη Ζιμπάμπουε και 14,4% από την Ευρώπη.

• Η συγκριτική σύνθεση — τα τρία κοινά χαρακτηριστικά που προσελκύουν:

  ① ΑΓΡΙΑ ΖΩΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟ ΤΟΠΙΟ — το κυρίαρχο κίνητρο και στους τρεις
    προορισμούς· εθνικά πάρκα και σαφάρι στην Κένυα και τη Νότια Αφρική,
    παρατήρηση άγριας ζωής στη Μαδαγασκάρη και τις Σεϋχέλλες
  ② ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ ΤΟΠΙΩΝ ΣΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ — ακτές, οροπέδια, βουνά, λίμνες,
    έρημος· δυνατότητα συνδυασμού παραλίας με περιήγηση
  ③ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ — Σουαχίλι και Μασάι στην Κένυα, οι Σαν και οι
    Βουσμάνοι στη Νότια Αφρική· το «ξεχωριστό και ανεπανάληπτο» που,
    κατά την εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄, «κεντρίζει τη φαντασία»

  Και ο παράγοντας που τους ξεχωρίζει — η ΥΠΟΔΟΜΗ: η Νοτιοαφρικανική Ένωση έχει από τα αρτιότερα δίκτυα της ηπείρου, η Κένυα έχει εκτεταμένα δίκτυα αλλά «ασφαλτοστρωμένα σε πολύ μικρό ποσοστό», και η Μαδαγασκάρη «ελάχιστα ξενοδοχεία και τουριστικές υπηρεσίες». Αυτό εξηγεί γιατί το ίδιο βασικό προϊόν —άγρια ζωή και φύση— αποδίδει τόσο διαφορετικά σε κάθε χώρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και οι τρεις προορισμοί ανήκουν στην Αφρική νότια της Σαχάρας, όπου το ενδιαφέρον των επισκεπτών στρέφεται κυρίως προς τη φυσική ομορφιά και την άγρια ζωή. Στην Κένυα, την τουριστικότερη χώρα της Ανατολικής Αφρικής, το κύριο προϊόν είναι η παρατήρηση της άγριας ζωής στα εθνικά πάρκα — Μασάι Μάρα, Αμποσέλι με το Κιλιμάντζαρο, λίμνη Νακούρου με τα φλαμίνγκος και τον μαύρο ρινόκερο, όρος Κένυα και Θαλάσσιο Πάρκο Μαλίντι Βαταμού — σε συνδυασμό με τέσσερις διαφορετικές φυσικογεωγραφικές ενότητες, τον πολιτισμό των Σουαχίλι και των Μασάι και τα αστικά κέντρα Ναϊρόμπι και Μομπάσα· ο τουρισμός στηρίζει το 55% του ΑΕΠ της. Η Μαδαγασκάρη, το μεγαλύτερο νησί της Αφρικής, απευθύνεται σε τουρίστες ειδικών ενδιαφερόντων και στην παρατήρηση της άγριας ζωής, αλλά περιορίζεται από τα ελάχιστα ξενοδοχεία, τις λίγες τουριστικές υπηρεσίες και την απουσία απευθείας πτήσεων από Βόρεια Αμερική και Αυστραλία — σε αντίθεση με τον Μαυρίκιο και τις Σεϋχέλλες, που προσφέρουν τροπικό δάσος, παρθένες παραλίες, κοραλλιογενείς υφάλους και υψηλή ποιότητα υπηρεσιών. Στη Νοτιοαφρικανική Ένωση οι κυριότεροι πόλοι είναι ρητά το ευχάριστο κλίμα, το φυσικό τοπίο και η άγρια ζωή, με τα εθνικά πάρκα Κρούγκερ, που έχει τον μεγαλύτερο αριθμό ειδών ζώων από οποιοδήποτε άλλο πάρκο της ηπείρου, Καλαχάρι και Όρη του Δράκοντα με τις προϊστορικές βραχογραφίες των Σαν, καθώς και σαφάρι με καμήλες και κανό· καθοριστικό της πλεονέκτημα είναι ότι διαθέτει ένα από τα αρτιότερα μεταφορικά δίκτυα ολόκληρης της αφρικανικής ηπείρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση συνθέτει τις §15.1, §15.2 και §15.3 (σελ. 242-245) μαζί με την εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ (σελ. 232).

Διαδρομή από τις κυριότερες πόλεις της Ανατολικής Αφρικής, με αφετηρία το Χαρτούμ

Ερώτηση: Χαράξτε, με τη βοήθεια του χάρτη, μια διαδρομή που να περνάει από τις κυριότερες πόλεις των χωρών της Ανατολικής Αφρικής, ξεκινώντας από το Χαρτούμ.

Απάντηση:

• ⚠️ Άσκηση χαρτογραφικού σχεδιασμού — η απάντηση είναι ενδεικτική. Η γεωγραφική σειρά όμως είναι δεδομένη: πρόκειται για κάθοδο από βορρά προς νότο κατά μήκος της Ανατολικής Αφρικής, με αφετηρία το Χαρτούμ (πρωτεύουσα του Σουδάν).
• Η πηγή των δεδομένων — το κεφάλαιο 15 αναπτύσσει μόνο την Κένυα, τη Μαδαγασκάρη και τη Νοτιοαφρικανική Ένωση. Τις υπόλοιπες πόλεις της Ανατολικής Αφρικής τις δίνει ο πίνακας «Ανατολική Αφρική (κυριότερες χώρες)» του Παραρτήματος Α΄ (σελ. 275):

     ΧΩΡΑ          ΕΚΤΑΣΗ km²   ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ    ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ      ΓΛΩΣΣΑ
     Σουδάν        2.505.813    31.095.000   ΧΑΡΤΟΥΜ         Αραβική
     Αιθιοπία      1.133.880    62.908.000   ΑΝΤΙΣ ΑΜΠΕΜΠΑ   Τοπικές
     Ερυθραία        117.400     3.659.000   ΑΣΜΑΡΑ          Τοπικές
     Κένυα           582.646    30.669.000   ΝΑΪΡΟΜΠΙ        Σουαχίλι, Αγγλική
     Τανζανία        945.087    35.119.000   ΝΤΟΝΤΟΜΑ        Σουαχίλι, Αγγλική
     Μοζαμβίκη       799.380    18.292.000   ΜΑΠΟΥΤΟ         Πορτογαλική
     Μαδαγασκάρη     587.041    15.970.000   ΑΝΤΑΝΑΝΑΡΙΦΗ    Γαλλική, Μαλγκάς

• ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ — από βορρά προς νότο

   ①  ΧΑΡΤΟΥΜ (Σουδάν) — ΑΦΕΤΗΡΙΑ
         Η πρωτεύουσα της μεγαλύτερης σε έκταση χώρας της Ανατολικής
         Αφρικής (2.505.813 km²). Βρίσκεται στον ΝΕΙΛΟ — τον ίδιο ποταμό
         που, κατά τη §14.1.1, «εισέρχεται στην Αίγυπτο από το Σουδάν
         στα νότια». Η διαδρομή ξεκινά δηλαδή από τον άξονα του Νείλου.
         │ βορειοανατολικά, προς την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας
         ▼
   ②  ΑΣΜΑΡΑ (Ερυθραία)
         Η μικρότερη χώρα του πίνακα (117.400 km²), με έξοδο στην
         Ερυθρά Θάλασσα.
         │ νότια, προς το οροπέδιο
         ▼
   ③  ΑΝΤΙΣ ΑΜΠΕΜΠΑ (Αιθιοπία)
         Η πολυπληθέστερη χώρα της περιοχής (62.908.000 κάτοικοι).
         ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ: κατά τη §15.1.3, «η ποταμοπλοΐα στις
         λίμνες Βικτόρια και Αλβέρτου συνδέει τη χώρα [την Κένυα]
         αντίστοιχα με την Ουγκάντα και την Αιθιοπία» — δηλαδή υπάρχει
         και πλωτή σύνδεση προς το επόμενο σκέλος.
         │ νότια
         ▼
   ④  ΝΑΪΡΟΜΠΙ (Κένυα) — Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ
         «Η τουριστικότερη χώρα της Ανατολικής Αφρικής» (§15.1).
         Το Ναϊρόμπι στα νοτιοδυτικά είναι «ταχύτατα αναπτυσσόμενο
         οικονομικό και πολιτιστικό κέντρο»: Εθνικό Μουσείο (φυσική
         ιστορία και γεωλογία), Εθνικά Αρχεία, Κοινοβούλιο, Δικαστικό
         Μέγαρο, Δημαρχείο, Μαυσωλείο, συνεδριακό κέντρο, εμπορική αγορά
         και ΕΘΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ εκτός της πόλης. Διεθνές αεροδρόμιο
         (Kenya Airways).
         ΠΑΡΑΚΑΜΨΕΙΣ ΣΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΠΑΡΚΑ: ΜΑΣΑΪ ΜΑΡΑ στα δυτικά (άγρια ζωή
         + χωριό Μασάι), ΛΙΜΝΗ ΝΑΚΟΥΡΟΥ (φλαμίνγκος, μαύρος ρινόκερος),
         ΟΡΟΣ ΚΕΝΥΑ (ορειβασία, πεζοπορία), ΑΜΠΟΣΕΛΙ στα σύνορα με την
         Τανζανία με θέα στο ΚΙΛΙΜΑΝΤΖΑΡΟ.
         │ ανατολικά, προς τον Ινδικό
         ▼
   ⑤  ΜΟΜΠΑΣΑ (Νότια Κένυα, ακτές Ινδικού Ωκεανού)
         «Ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια της Αφρικής.» Το ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΟ
         ΟΧΥΡΟ του 16ου αι. περικλείει το Ιστορικό Μουσείο της πόλης και
         το Μουσείο Kitale. Κοντά, η πόλη ΜΑΛΙΝΤΙ με το ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΑΡΚΟ
         ΜΑΛΙΝΤΙ ΒΑΤΑΜΟΥ, «σε έναν κοραλλιογενή ύφαλο που διατίθεται για
         ψάρεμα και καταδύσεις».
         │ νότια, κατά μήκος της ακτής του Ινδικού
         ▼
   ⑥  ΝΤΟΝΤΟΜΑ (Τανζανία)
         Χώρα με κοινή γλώσσα (Σουαχίλι, Αγγλική) και κοινό πολιτισμικό
         υπόβαθρο με την Κένυα. Οι ΜΑΣΑΪ, κατά την εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄,
         είναι «κτηνοτρόφοι στις σαβάνες ΤΗΣ ΚΕΝΥΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΑΝΖΑΝΙΑΣ» —
         η πολιτισμική συνέχεια της διαδρομής.
         │ νότια
         ▼
   ⑦  ΜΑΠΟΥΤΟ (Μοζαμβίκη)
         Πορτογαλόφωνη χώρα στην ακτή του Ινδικού· γειτονεύει με τη
         Νοτιοαφρικανική Ένωση, όπου βρίσκεται και το ΕΘΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ
         ΚΡΟΥΓΚΕΡ, «κοντά στα σύνορα με τη Μοζαμβίκη» (§15.3.4) — φυσική
         προέκταση της διαδρομής.
         │ ανατολικά, δια θαλάσσης ή αεροπορικώς
         ▼
   ⑧  ΑΝΤΑΝΑΝΑΡΙΦΗ (Μαδαγασκάρη) — ΤΕΡΜΑ
         «Στην Νοτιοανατολική Αφρική στον Ινδικό Ωκεανό, ΑΝΑΤΟΛΙΚΑ ΤΗΣ
         ΜΟΖΑΜΒΙΚΗΣ» (§15.2.1) — άρα φυσικό τέρμα μετά το Μαπούτο.
         Το μεγαλύτερο σε έκταση νησί της Αφρικής.

• Οι περιορισμοί που πρέπει να σημειωθούν στη διαδρομή (από το κείμενο): (α) Στην Κένυα, «η Κένυα διαθέτει εκτεταμένα σιδηροδρομικά και οδικά δίκτυα, τα τελευταία όμως είναι ασφαλτοστρωμένα σε πολύ μικρό ποσοστό» (§15.1.3) — η οδική διάσχιση δεν είναι εύκολη· συνιστάται συνδυασμός αεροπορικών σκελών (Kenya Airways, αεροδρόμια Ναϊρόμπι και Μομπάσα) με τοπικές οδικές μετακινήσεις. (β) Γενικά στην Αφρική, κατά την εισαγωγή του ΜΕΡΟΥΣ Δ΄ (σελ. 231), «το οδικό δίκτυο και οι επικοινωνίες είναι ανεπαρκείς, ενώ υπάρχουν ελάχιστα υψηλής ποιότητας ξενοδοχεία». (γ) «Σε μερικές χώρες της Αφρικής η πολιτική αστάθεια συνδέεται και με εμφύλιες συρράξεις» — απαιτείται έλεγχος της τρέχουσας κατάστασης πριν από κάθε διασυνοριακό σκέλος. (δ) Για τη Μαδαγασκάρη: «δεν υφίστανται απευθείας πτήσεις από τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία», και πτήσεις γίνονται «μόνο από ευρωπαϊκές (Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, Μόναχο, Ζυρίχη) και ασιατικές (Σιγκαπούρη) πρωτεύουσες» — το τελικό σκέλος μπορεί να απαιτεί ενδιάμεσο σταθμό.
• ⚠️ Ανακρίβεια του ίδιου του βιβλίου: η §15.1.3 (σελ. 242) γράφει ότι «η ποταμοπλοΐα στις λίμνες Βικτόρια και Αλβέρτου συνδέει τη χώρα αντίστοιχα με την Ουγκάντα και την Αιθιοπία». Η λίμνη Αλβέρτου βρίσκεται στα σύνορα Ουγκάντας-Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και δεν συνορεύει με την Αιθιοπία. Η διατύπωση κρατήθηκε αυτούσια στη θεωρία· σημειώνεται εδώ μόνο για να μην αναπαραχθεί ως γεωγραφικό δεδομένο στη χάραξη της διαδρομής.
• Κριτήριο αξιολόγησης: η διαδρομή να (α) ξεκινά από το Χαρτούμ όπως ζητά η εκφώνηση, (β) ακολουθεί συνεχή κατεύθυνση (βορράς → νότος) χωρίς άσκοπες επιστροφές, (γ) περιλαμβάνει τις πρωτεύουσες ή τις κύριες πόλεις τουλάχιστον τεσσάρων χωρών του πίνακα «Ανατολική Αφρική» του Παραρτήματος Α΄, (δ) αναφέρει για την Κένυα τα συγκεκριμένα αξιοθέατα που δίνει η §15.1.4 (Ναϊρόμπι, Μομπάσα, εθνικά πάρκα), αφού είναι η μόνη χώρα της διαδρομής που αναπτύσσεται στο κεφάλαιο, και (ε) επισημαίνει τους περιορισμούς υποδομής και ασφάλειας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική διαδρομή από βορρά προς νότο, με τα δεδομένα του πίνακα «Ανατολική Αφρική» του Παραρτήματος Α΄ (σελ. 275): Χαρτούμ (Σουδάν), πάνω στον Νείλο, ως αφετηρία → Ασμάρα (Ερυθραία) στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας → Αντίς Αμπέμπα (Αιθιοπία) → Ναϊρόμπι (Κένυα), η καρδιά της διαδρομής, με το Εθνικό Μουσείο, τα Εθνικά Αρχεία, το Κοινοβούλιο και το Εθνικό Πάρκο εκτός της πόλης, και παρακάμψεις στα εθνικά πάρκα Μασάι Μάρα, λίμνη Νακούρου, όρος Κένυα και Αμποσέλι με θέα το Κιλιμάντζαρο → Μομπάσα, ένα από τα πιο σημαντικά λιμάνια της Αφρικής, με το πορτογαλικό οχυρό του 16ου αι. και, κοντά, το Θαλάσσιο Πάρκο Μαλίντι Βαταμού → Ντοντόμα (Τανζανία), όπου συνεχίζεται η σαβάνα των Μασάι → Μαπούτο (Μοζαμβίκη), δίπλα στο Εθνικό Πάρκο Κρούγκερ → και τέρμα στην Ανταναναρίφη της Μαδαγασκάρης, ανατολικά της Μοζαμβίκης. Πρέπει να σημειωθούν οι περιορισμοί: τα οδικά δίκτυα της Κένυας είναι ασφαλτοστρωμένα σε πολύ μικρό ποσοστό, το οδικό δίκτυο και οι επικοινωνίες της ηπείρου είναι γενικά ανεπαρκείς, η πολιτική αστάθεια σε μερικές χώρες συνδέεται με εμφύλιες συρράξεις, και προς τη Μαδαγασκάρη υπάρχουν πτήσεις μόνο από ευρωπαϊκές και ασιατικές πρωτεύουσες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️ Στο βιβλίο η άσκηση αυτή φέρει ΛΑΘΟΣ τον αριθμό «4» — είναι η δεύτερη κατά σειρά ερώτηση με τον ίδιο αριθμό (η αρίθμηση του μπλοκ πάει 1, 2, 3, 4, 4). Η εκφώνηση κρατήθηκε αυτολεξεί· εδώ αριθμείται ως 5η.
• Άσκηση χαρτογραφικού σχεδιασμού — η απάντηση είναι ενδεικτική· τα ονόματα των πρωτευουσών αντλήθηκαν από τον πίνακα «Ανατολική Αφρική» του Παραρτήματος Α΄ (σελ. 275), αφού το κεφάλαιο 15 αναπτύσσει μόνο την Κένυα από τις χώρες της διαδρομής.