Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 4 (σελ. 261) – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 4

Πλήρεις λύσεις των 4 ερωτήσεων-ασκήσεων του κεφαλαίου 4 — οι λόγοι που καθιστούν τη Νότια Ευρώπη αγαπημένο προορισμό θερινών διακοπών (§4.1-4.2), οι περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις του τουρισμού με τα μέτρα ανάκαμψης (§4.3), ένα πρόγραμμα 4ήμερης εκδρομής στην Ιταλία χτισμένο πάνω στο υπόδειγμα του Παραρτήματος Γ΄, και οι μορφές τουρισμού που χαρακτηρίζουν το τουριστικό προϊόν της Κύπρου (§4.8). Η άσκηση 3 είναι πρακτική και λύνεται με ενδεικτικό πρόγραμμα και ρητά κριτήρια αξιολόγησης.

Γιατί η Νότια Ευρώπη είναι αγαπημένος προορισμός θερινών διακοπών

Ερώτηση: Για ποιους λόγους μεγάλος αριθμός τουριστών από τη Βόρεια και Δυτική Ευρώπη αλλά και τη Βόρεια Αμερική προτιμά τη Νότια Ευρώπη σαν αγαπημένο προορισμό θερινών διακοπών;

Απάντηση:

• Λόγος 1 — το κλίμα (§4.1, σελ. 111). Είναι ο πρωταρχικός παράγοντας, που το βιβλίο δηλώνει ρητά:

  «Τα γενικά χαρακτηριστικά του κλίματος της Μεσογείου την καθιστούν ιδανική για τουριστική ανάπτυξη. Τα καλοκαίρια είναι ζεστά και ξηρά, ενώ οι χειμώνες είναι ήπιοι, έτσι ώστε να δημιουργείται ένα άνετο περιβάλλον για πολλούς τύπους τουρισμού τις περισσότερες μέρες του χρόνου. Η ηλιοφάνεια και ο καθαρός ουρανός επικρατούν καθ' όλη τη διάρκεια της ξηρής καλοκαιρινής περιόδου.»

  Η αντίθεση με τις χώρες προέλευσης είναι καθοριστική: για τη Βρετανία το βιβλίο σημειώνει ότι «αν και διαθέτει πλήθος παραλίες και όμορφα φυσικά τοπία, το κλίμα της είναι υγρό και χαρακτηρίζεται από αστάθεια. Έτσι οι Βρετανοί στρέφονται όλο και περισσότερο σε προορισμούς στο εξωτερικό προκειμένου να εξασφαλίσουν τις κατάλληλες κλιματολογικές συνθήκες για τις διακοπές τους» (§5.2.2).

• Λόγος 2 — η θάλασσα και οι παραλίες (§4.2, σελ. 112):

  «Το βασικό χαρακτηριστικό του τουρισμού και ο κυριότερος πόλος έλξης των μεσογειακών περιοχών, ως τουριστικών προορισμών, είναι η θάλασσα και οι αναρίθμητες παραλίες που φιλοξενούν χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο (θερινός τουρισμός).»

  Αυτό ανταποκρίνεται ακριβώς σε αυτό που η §1.2.1 ονομάζει δημοφιλέστερο τύπο ταξιδιού στη σημερινή εποχή: τα τουριστικά πακέτα διακοπών ήλιου και θάλασσας.

• Λόγος 3 — η πολιτιστική κληρονομιά (§4.1, §4.2). Η Ευρώπη «υπήρξε κέντρο πολιτισμού και οικονομικών επιτευγμάτων»: Αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι, Αναγέννηση από τον 14ο αι., εξερευνήσεις από τον 15ο αι., βιομηχανική επανάσταση του 18ου αι. Οι τουρίστες «έλκονται και από τα μνημεία των μεγάλων αρχαίων πολιτισμών της περιοχής αυτής, καθώς και από τους γραφικούς «παραδοσιακούς» οικισμούς που διατηρούν μέχρι σήμερα κάποια προβιομηχανικά στοιχεία ζωής». Πόλεις όπως το Παρίσι, η Ρώμη και η Μαδρίτη εξελίχθηκαν σε κέντρα πολιτισμού «προσελκύοντας πλήθος επισκεπτών».

• Λόγος 4 — η ποικιλία μορφών τουρισμού (§4.2). Η Νότια Ευρώπη δεν προσφέρει μόνο ήλιο και θάλασσα:

     ΑΘΛΗΤΙΚΟΣ       «δυνατότητες για άσκηση πολλαπλών δραστηριοτήτων
                     αναψυχής»
     ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ    θρησκευτικά κίνητρα — π.χ. το Βατικανό, η Φάτιμα
     ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΣ    μνημεία + παραδοσιακοί οικισμοί
     ΑΣΤΙΚΟΣ         Ρώμη, Βαρκελώνη, Αθήνα
     ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟΣ /   «όλο και περισσότερο στη βάση της διάθεσης ικανής
     ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ  υποδομής για τη διοργάνωση συνεδρίων, εκθέσεων
                     και διασκέψεων»

  Έτσι ο ίδιος προορισμός ικανοποιεί διαφορετικά κοινά — από την οικογένεια που θέλει παραλία μέχρι τον επαγγελματία που έρχεται για συνέδριο.

• Λόγος 5 — η ιστορική συνέχεια της ροής Βορρά προς Νότο. Το βιβλίο περιγράφει ένα εδραιωμένο ρεύμα: «Εδώ και λίγες δεκαετίες, παρατηρείται μια εδραιωμένη κίνηση τουριστών ευρωπαϊκής προέλευσης από τις βόρειες χώρες προς τον Νότο, με αποτέλεσμα χώρες, όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Ελλάδα και η Τουρκία να ανταγωνίζονται σε έντονο βαθμό» (§16.2). Η ροή αυτή ξεκίνησε νωρίς: «από τον 18ο αιώνα μικρές ομάδες των προνομιούχων κοινωνικών τάξεων επισκέπτονταν παραθαλάσσια κέντρα και λουτροπόλεις, κυρίως κατά μήκος της Μεσογειακής ακτής» (§4.2) — και γενικεύθηκε: «Σήμερα, ο τουρισμός δεν αποτελεί προνόμιο μόνο των ανώτερων οικονομικά τάξεων, αλλά του συνόλου του πληθυσμού.»

• Λόγος 6 — η προσπελασιμότητα. Οι χώρες της Δυτικής, Νότιας και Βόρειας Ευρώπης «απαρτίζουν τη σημαντικότερη τουριστική περιοχή παγκοσμίως… Πρόκειται καταρχήν για μια γεωγραφική περιφέρεια με πολύ καλή και εύκολη οδική και σιδηροδρομική πρόσβαση. Υπάρχουν εξαιρετικές αεροπορικές διασυνδέσεις με ολόκληρο τον κόσμο και προπαντός με τη Βόρεια Αμερική. Οι Η.Π.Α. και ο Καναδάς αποτελούν την κύρια πηγή προέλευσης του τουρισμού που στρέφεται προς την Ευρώπη» (§5.1). Αυτό εξηγεί ρητά το δεύτερο σκέλος της ερώτησης — γιατί έρχονται και από τη Βόρεια Αμερική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι λόγοι είναι: (α) το μεσογειακό κλίμα, με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια, ήπιους χειμώνες και ηλιοφάνεια όλη την ξηρή καλοκαιρινή περίοδο, σε αντίθεση με το υγρό και ασταθές κλίμα των χωρών προέλευσης· (β) η θάλασσα και οι αναρίθμητες παραλίες, που είναι ο κυριότερος πόλος έλξης και αντιστοιχούν στον δημοφιλέστερο σήμερα τύπο ταξιδιού, τα πακέτα ήλιου και θάλασσας· (γ) η πολιτιστική κληρονομιά, με τα μνημεία των μεγάλων αρχαίων πολιτισμών και τους παραδοσιακούς οικισμούς· (δ) η ποικιλία μορφών τουρισμού — αθλητικός, θρησκευτικός, πολιτισμικός, αστικός, συνεδριακός — που ικανοποιεί διαφορετικά κοινά· (ε) η εδραιωμένη ιστορικά ροή τουριστών από τις βόρειες χώρες προς τον Νότο, που από τον 18ο αιώνα γενικεύθηκε από τις προνομιούχες τάξεις στο σύνολο του πληθυσμού· και (στ) η εξαιρετική προσπελασιμότητα, με πολύ καλή οδική και σιδηροδρομική πρόσβαση και εξαιρετικές αεροπορικές διασυνδέσεις, ιδίως με τη Βόρεια Αμερική, που είναι η κύρια πηγή προέλευσης του τουρισμού προς την Ευρώπη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση αντλείται από τις §4.1 (κλίμα, πολιτισμός), §4.2 (τουριστικά χαρακτηριστικά), §5.1 (προσπελασιμότητα, Βόρεια Αμερική) και §5.2.2 (γιατί φεύγουν οι Βρετανοί).

Οι κυριότερες επιπτώσεις του τουρισμού στη Νότια Ευρώπη

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες επιπτώσεις του τουρισμού στη νότια Ευρώπη;

Απάντηση:

• Η αφετηρία του προβλήματος (§4.3, σελ. 112): «Μέχρι πρόσφατα κατά μήκος των ακτών της Νότιας Ευρώπης είχε δοθεί έμφαση στον τομέα του τουρισμού με σκοπό την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς ωστόσο να εκδηλώνεται ανάλογο ενδιαφέρον και για την παράλληλη προστασία του περιβάλλοντος.»

• Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ — γιατί είναι τόσο σοβαρές. Ο καθοριστικός γεωγραφικός παράγοντας: «Καθώς όμως η Μεσόγειος είναι μια κλειστή θάλασσα, τα περιβαλλοντικά προβλήματα που απειλούν τη μελλοντική τουριστική ανάπτυξη των ακτών της είναι πολύ σοβαρά.» Οι τέσσερις πηγές ρύπανσης που απαριθμεί το βιβλίο:

  1. ΑΣΤΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ — «Τα αστικά κέντρα που βρέχονται από αυτή
     εκκενώνουν τα απόβλητά τους, απευθείας ή μέσω των ποταμών, σε αυτή»
  
  2. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ — «Θαλάσσια ρύπανση οφείλεται και στον
     τεράστιο αριθμό βιομηχανιών κατά μήκος της ακτογραμμής»
  
  3. ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ — «Το πρόβλημα οξύνεται από την παρουσία
     πολυάριθμων τουριστών τους καλοκαιρινούς μήνες»
  
  4. ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΚΗΛΙΔΕΣ — «υψηλές πιθανότητες μόλυνσης από
     πετρελαιοκηλίδες, που προκαλούνται από ατυχήματα με τα
     εκατοντάδες πετρελαιοφόρα που τη διασχίζουν»

  ⚠️ Προσέξτε τη διατύπωση: ο τουρισμός δεν είναι η μόνη αιτία — είναι ο παράγοντας που οξύνει ένα πρόβλημα στο οποίο συμβάλλουν και τα αστικά κέντρα και η βιομηχανία και οι θαλάσσιες μεταφορές.

• Β. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΠΤΩΣΗ — η κάμψη της δεκαετίας του 1990. «Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, και ενώ μέχρι τότε ο τουρισμός παρουσίαζε ανοδική πορεία, η τουριστική κίνηση παρουσίασε κάμψη.» Οι λόγοι, αυτούσιοι από το βιβλίο:

  ● η ρύπανση του περιβάλλοντος
  ● η ανεξέλεγκτη δόμηση
  ● η φθορά των υποδομών (ξενοδοχεία, οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα κ.τ.λ.)
  ● οι πυρκαγιές κατά τη θερινή περίοδο
  ● η πλημμελής συντήρηση και αξιοποίηση των αξιοθέατων
  ● ο μεγάλος ανταγωνισμός

  Το κρίσιμο συμπέρασμα: οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις μετατράπηκαν σε οικονομικές — η καταστροφή του πόρου έπληξε την ίδια τη ζήτηση.

• Γ. Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ — τα μέτρα ανάκαμψης. «Για να επιτευχθεί η ανάκαμψη, έχει συσταθεί προσπάθεια από τους κατά τόπους αρμόδιους τουριστικούς φορείς»:

  ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΕΚΤΟΣ ΑΙΧΜΗΣ   «να αναπτυχθεί τουριστική κίνηση και εκτός της
                          θερινής περιόδου αιχμής με ΒΙΩΣΙΜΕΣ ΜΟΡΦΕΣ
                          ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ (χειμερινός τουρισμός,
                          συνεδριακός τουρισμός, αγροτικός τουρισμός κ.τ.λ.)»
  
  ΥΠΟΔΟΜΕΣ                «δημιουργία ή εκσυγχρονισμός οδικών και
                          σιδηροδρομικών δικτύων και αεροδρομίων, ανακαίνιση
                          ξενοδοχείων και αναπαλαίωση κτιρίων, ορθολογική
                          βελτίωση των όρων της δόμησης, αποκατάσταση
                          παραδοσιακών οικισμών»
  
  ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ              «αναδασώσεις, καθαρισμός ακτών»
  
  ΤΟΠΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ        «ενισχύονται οι μικρές παραδοσιακές βιοτεχνίες
                          (παραδοσιακή χειροτεχνία, όπως για παράδειγμα,
                          στην Ισπανία τα υφαντά της Ίμπιζα και οι μικρές
                          βιοτεχνίες δερμάτινων ειδών στη Μινόρκα)»

• Παραδείγματα τοπικών επιπτώσεων από άλλα σημεία του κεφαλαίου:

  ΒΕΝΕΤΙΑ (§4.6.5)  «Ο μεγάλος αριθμός τουριστών επιβαρύνει πολύ τα τεράστια
                    προβλήματα ρύπανσης στα κανάλια της πόλης, ενώ συχνές
                    πλημμύρες προκαλούν συνεχώς ζημιές στα κτίριά της.» Οι
                    τοπικές αρχές, ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ UNESCO, καταβάλλουν
                    «τεράστιες προσπάθειες να προστατεύσουν την ιστορική πόλη»
  
  ΚΟΣΤΑ ΜΠΡΑΒΑ      «περιοχή μεγάλης τουριστικής ανάπτυξης με πολυώροφα
  (§4.4.4)          ξενοδοχεία, που κατακλύζονται από τουρίστες» — και
                    «αυξανόμενος αριθμός δεύτερων κατοικιών»
  
  ΒΑΛΚΑΝΙΑ (§4.9)   Οι πολιτιστικοί, ιστορικοί και αρχιτεκτονικοί πόροι και οι
                    υποδομές των κρατών της πρώην Γιουγκοσλαβίας «υπέστησαν
                    σοβαρές φθορές. Άρα οι συνέπειες στο τουρισμό… ήταν
                    ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΕΣ»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες επιπτώσεις είναι περιβαλλοντικές και, μέσω αυτών, οικονομικές. Επειδή η Μεσόγειος είναι κλειστή θάλασσα, τα προβλήματα είναι πολύ σοβαρά: τα αστικά κέντρα εκκενώνουν σε αυτή τα απόβλητά τους απευθείας ή μέσω των ποταμών, υπάρχει θαλάσσια ρύπανση από τον τεράστιο αριθμό βιομηχανιών της ακτογραμμής, το πρόβλημα οξύνεται από την παρουσία πολυάριθμων τουριστών τους καλοκαιρινούς μήνες, και υπάρχουν υψηλές πιθανότητες μόλυνσης από πετρελαιοκηλίδες λόγω των εκατοντάδων πετρελαιοφόρων. Οι επιπτώσεις αυτές οδήγησαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 σε κάμψη της τουριστικής κίνησης, με αιτίες τη ρύπανση, την ανεξέλεγκτη δόμηση, τη φθορά των υποδομών, τις πυρκαγιές, την πλημμελή συντήρηση των αξιοθέατων και τον μεγάλο ανταγωνισμό. Για την ανάκαμψη επιδιώχθηκε η ανάπτυξη τουρισμού εκτός της θερινής αιχμής με βιώσιμες εναλλακτικές μορφές, ο εκσυγχρονισμός των υποδομών, η προστασία του περιβάλλοντος με αναδασώσεις και καθαρισμό ακτών και η ενίσχυση των μικρών παραδοσιακών βιοτεχνιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση αντλείται αυτούσια από την §4.3 «Επιπτώσεις του τουρισμού» (σελ. 112), με παραδείγματα από τις §4.4.4, §4.6.5 και §4.9.

Πρόγραμμα 4ήμερης εκδρομής στην Ιταλία

Ερώτηση: Φτιάξτε ένα πρόγραμμα 4ήμερης εκδρομής στην Ιταλία.

Απάντηση:

• ⚠️ Πρακτική άσκηση — η απάντηση είναι ενδεικτική. Το πρόγραμμα που ακολουθεί στηρίζεται στο υπόδειγμα του ίδιου του βιβλίου: το Παράρτημα Γ΄ «Ρώμη - Φλωρεντία (8 ημέρες)» (σελ. 290-292), συμπτυγμένο σε 4 ημέρες ώστε να χωρέσει στο ζητούμενο.

• Μεθοδολογία σχεδιασμού — πώς προκύπτει το πρόγραμμα:

  1. ΕΠΙΛΟΓΗ ΠΡΟΟΡΙΣΜΩΝ  Σε 4 ημέρες χωρούν το πολύ ΔΥΟ πόλεις. Από τις
                         τέσσερις ενότητες της Ιταλίας (§4.6.1) επιλέγεται
                         η ΚΕΝΤΡΙΚΗ — Ρώμη και Φλωρεντία — που συγκεντρώνει
                         τη μεγαλύτερη πυκνότητα αξιοθέατων
  2. ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ          Αεροπορικά ως Ρώμη (Alitalia, §4.6.2) και
                         σιδηροδρομικά Ρώμη-Φλωρεντία: «Οι σιδηροδρομικές
                         συνδέσεις, τόσο στο εσωτερικό, όσο και με το
                         εξωτερικό, είναι επίσης εξαιρετικές» (§4.6.2)
  3. ΕΠΟΧΗ               ΟΧΙ Ιούλιο-Αύγουστο: «Ο τουρισμός στην Ιταλία
                         χαρακτηρίζεται από τον έντονα εποχικό του χαρακτήρα»
                         (§4.6.4). Άνοιξη ή φθινόπωρο για αστικό-πολιτισμικό
                         τουρισμό

• ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ — «ΡΩΜΗ & ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ, 4 ΗΜΕΡΕΣ»

  1η ΗΜΕΡΑ — Άφιξη στη Ρώμη, η αρχαία πόλη

  Πρωί     Πτήση για Ρώμη. Άφιξη στην «Αιώνια Πόλη», τακτοποίηση στο
           ξενοδοχείο.
  Μεσημέρι ΚΟΛΟΣΣΑΙΟ — το Αμφιθέατρο του Φλαβίου, «σε ελλειπτική μορφή με
           αρένα και χωρητικότητα 50.000 θεατών» (§4.6.5).
  Απόγευμα ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ — «πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο κατά τη Ρωμαϊκή
           εποχή». ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ (315 μ.Χ.) «με γλυπτές
           αναπαραστάσεις των εκστρατειών του αυτοκράτορα». ΚΑΠΙΤΩΛΙΟ,
           «σχεδιασμένο από το Μιχαήλ Άγγελο το 1538 σε αναγεννησιακό
           ρυθμό», με τα τρία παλάτια-μουσεία.
  Βράδυ    ΠΙΑΤΣΑ ΝΤΕ ΣΠΑΝΙΑ — «σημείο καθημερινής συνάντησης της νεολαίας
           και των τουριστών», και ΦΟΝΤΑΝΑ ΝΤΙ ΤΡΕΒΙ, «όπου κατά την
           παράδοση αν οι επισκέπτες ρίξουν ένα νόμισμα θα επιστρέψουν
           στη Ρώμη».

  2η ΗΜΕΡΑ — Βατικανό και αναγεννησιακή Ρώμη

  Πρωί     ΒΑΤΙΚΑΝΟ — «ανεξάρτητο κράτος… έκταση 109 εκταρίων στο εσωτερικό
           της πόλης της Ρώμης… κέντρο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας»:
           ναός και πλατεία ΑΓΙΟΥ ΠΕΤΡΟΥ, Παλάτι του Βατικανού, μουσείο με
           εκθέματα Ελληνιστικής, Αιγυπτιακής και Ετρουσκικής τέχνης, και
           οι «κήποι του Βατικανού» (§4.6.5).
  Μεσημέρι ΠΑΝΘΕΟΝ — «κυκλικός ναός που κατασκευάστηκε το 27 μ.Χ. από το
           Μάρκο Αγρίππα».
  Απόγευμα ΒΙΛΑ ΜΠΟΡΓΚΕΖΕ — «το μεγαλύτερο δημόσιο πάρκο της Ρώμης που
           φιλοξενεί και την ομώνυμη γκαλερί με γλυπτά και πίνακες γνωστών
           καλλιτεχνών όπως Τιτσιάνο, Ραφαέλ, Μπερνίνι». Προαιρετικά:
           Λουτρά Καρακάλα ή κατακόμβες του San Calisto.

  3η ΗΜΕΡΑ — Μετάβαση στη Φλωρεντία

  Πρωί     Σιδηροδρομικώς Ρώμη → ΦΛΩΡΕΝΤΙΑ, «πρωτεύουσα της Τοσκάνης…
           κέντρο της Ιταλικής Αναγέννησης (14ος-15ος αι.)», στις όχθες
           του ποταμού Άρνου. «Η πόλη της Φλωρεντίας αποτελεί ζωντανό
           μουσείο. Από το 1982 η πόλη εντάσσεται στον Κατάλογο της
           UNESCO» (§4.6.5).
  Μεσημέρι ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΣΑΝΤΑ ΜΑΡΙΑ ΝΤΕΛ ΦΙΟΡΕ (13ος αι.), ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ
           ΡΟΛΟΓΙΟΥ (14ος αι.), ΒΑΠΤΙΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ SAN GIOVANNI (11ου-15ου
           αι.), «διακοσμημένο με σκηνές από την Παλιά Διαθήκη».
  Απόγευμα PIAZZA DELLA SIGNIORIA και PALLAZZO UFFICI (16ος αι.), «όπου
           στεγάζεται η πινακοθήκη που φιλοξενεί μεταξύ των έργων τη
           «Γέννηση της Αφροδίτης» του Μποτιτσέλι και την «Αγία Οικογένεια»
           του Μιχαήλ Αγγέλου».
  Βράδυ    Βόλτα στο PONTE VECCHIO πάνω από τον Άρνο.

  4η ΗΜΕΡΑ — Φλωρεντία και επιστροφή

  Πρωί     ΑΚΑΔΗΜΙΑ — «όπου βρίσκεται και το περίφημο άγαλμα «Δαυίδ» του
           Μιχαήλ Αγγέλου». ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ «όπου εκτίθενται και γλυπτά του
           Ντονατέλι».
  Μεσημέρι Προαιρετικά PALLAZZO PITTI (1458), «που αποτελούσε κατοικία των
           Δούκων της Τοσκάνης από το 1550-1859». Χρόνος για αγορές.
  Απόγευμα Επιστροφή σιδηροδρομικώς στη Ρώμη και πτήση για Αθήνα.

• Εναλλακτικό ενδεικτικό πρόγραμμα — «ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ, 4 ΗΜΕΡΕΣ» (για διαφορετικό κοινό-στόχο):

  1η  ΒΕΝΕΤΙΑ — κτισμένη «πάνω σε πολυάριθμα νησάκια στο βόρειο άκρο της
      Αδριατικής»: γέφυρα ΡΙΑΛΤΟ, πλατεία και καθεδρικός ΑΓΙΟΥ ΜΑΡΚΟΥ
      «εξαιρετικής βυζαντινής αρχιτεκτονικής», παλάτι των ΔΟΓΗΔΩΝ, ΓΕΦΥΡΑ
      ΤΩΝ ΣΤΕΝΑΓΜΩΝ «που ενώνει το Παλάτι των Δόγηδων με τις φυλακές».
      Μετακίνηση με σκάφη· γόνδολες για τους τουρίστες
  2η  Νησιά ΛΙΝΤΟ (παραθεριστικό θέρετρο 1,5 χλμ από την πόλη) και
      ΜΟΥΡΑΝΟ, «γνωστό για την παραγωγή καλλιτεχνημάτων από φυσητό γυαλί».
      Το απόγευμα μετάβαση στη ΒΕΡΟΝΑ — «πόλη των αιώνια ερωτευμένων»,
      με τα οικοδομήματα με κόκκινα τούβλα και το Ρωμαϊκό Θέατρο
  3η  ΜΙΛΑΝΟ — καθεδρικός στην Piazza San Giovanni «όπου φυλάσσεται η
      Αγία Σινδόνη», ναός του Αγίου Αμβροσίου γοτθικού ρυθμού «δεύτερος σε
      μέγεθος ναός της Ιταλίας», και η ΣΚΑΛΑ ΤΟΥ ΜΙΛΑΝΟΥ, «το γνωστότερο
      μελοδραματικό θέατρο (Όπερα) στον κόσμο»
  4η  Εκδρομή στις λίμνες ΜΑΤΖΙΟΡΕ ή ΚΟΜΟ στις νότιες παρυφές των Άλπεων
      και επιστροφή

• Κριτήριο αξιολόγησης: το πρόγραμμα να είναι (α) ρεαλιστικό ως προς τις αποστάσεις — το πολύ δύο πόλεις σε 4 ημέρες, με δηλωμένο μέσο μετακίνησης· (β) να ονομάζει συγκεκριμένα αξιοθέατα που αναφέρει το βιβλίο, όχι γενικές διατυπώσεις· (γ) να κατανέμει τον χρόνο ανά ημέρα (πρωί-μεσημέρι-απόγευμα), όπως κάνει το Παράρτημα Γ΄· και (δ) να λαμβάνει υπόψη την εποχικότητα που επισημαίνει η §4.6.4.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικό πρόγραμμα «Ρώμη & Φλωρεντία, 4 ημέρες», συμπτυγμένο από το υπόδειγμα του Παραρτήματος Γ΄: 1η ημέρα — πτήση για Ρώμη, Κολοσσαίο, Ρωμαϊκή Αγορά, Αψίδα Κωνσταντίνου, Καπιτώλιο, και το βράδυ Πιάτσα ντε Σπάνια και Φοντάνα ντι Τρέβι. 2η ημέρα — Βατικανό με τον ναό και την πλατεία του Αγίου Πέτρου, το Παλάτι, τα μουσεία και τους κήπους, στη συνέχεια το Πάνθεον και η Βίλα Μποργκέζε. 3η ημέρα — σιδηροδρομική μετάβαση στη Φλωρεντία, κέντρο της Ιταλικής Αναγέννησης και μνημείο UNESCO από το 1982: Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε, Πύργος του Ρολογιού, Βαπτιστήριο του San Giovanni, Piazza della Signioria και Pallazzo Uffici με τη Γέννηση της Αφροδίτης του Μποτιτσέλι. 4η ημέρα — Ακαδημία με τον Δαυίδ του Μιχαήλ Αγγέλου, Εθνικό Μουσείο, και επιστροφή μέσω Ρώμης. Εναλλακτικά προτείνεται πρόγραμμα Βόρειας Ιταλίας με Βενετία, Βερόνα και Μιλάνο. Η εκδρομή προγραμματίζεται εκτός Ιουλίου-Αυγούστου, λόγω της έντονης εποχικότητας του ιταλικού τουρισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πρακτική άσκηση — η απάντηση είναι ενδεικτική, χτισμένη πάνω στο υπόδειγμα «Ρώμη - Φλωρεντία (8 ημέρες)» του Παραρτήματος Γ΄ (σελ. 290-292) και στα αξιοθέατα της §4.6.5.

Οι μορφές τουρισμού που χαρακτηρίζουν το τουριστικό προϊόν της Κύπρου

Ερώτηση: Ποιες είναι οι μορφές τουρισμού που χαρακτηρίζουν το τουριστικό προϊόν της Κύπρου;

Απάντηση:

• Η βάση — το κλίμα επιτρέπει διπλή εποχικότητα (§4.8.1, σελ. 128): «Το κλίμα της Κύπρου είναι μεσογειακό με ζεστά και ξηρά καλοκαίρια και υγρούς ήπιους χειμώνες, καθιστώντας το νησί σημαντικό τόσο θερινό, όσο και χειμερινό τουριστικό προορισμό.» Αυτό είναι το κλειδί: η Κύπρος δεν εξαρτάται από μία μόνο σεζόν.

• 1. ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ / ΘΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ — η κύρια μορφή (§4.8.4):

  ● «Οι νότιες Κυπριακές ακτές διαθέτουν ΑΜΜΩΔΕΙΣ ΠΑΡΑΛΙΕΣ, με την
    CORAL BAY (δυτικά της Πάφου) και την ΑΓΙΑ ΝΑΠΑ (στη νοτιοανατολική
    ακτή) τις μεγαλύτερες και τις πιο σημαντικές από πλευράς
    τουριστικής κίνησης»
  ● Η ΑΓΙΑ ΝΑΠΑ: «ένα μικρό χωριό ψαράδων όπου στα τέλη της δεκαετίας
    του 1980 και στις αρχές του 1990 η τουριστική ανάπτυξη άρχισε με
    διάσπαρτα μεγάλα ξενοδοχεία κατά μήκος της ακτής και μέσα σε δέκα
    χρόνια η ευρύτερη περιοχή καθιερώθηκε ως θέρετρο που προσελκύει
    μεγάλο αριθμό τουριστών ετησίως»
  ● Η ΑΚΤΗ ΤΗΣ ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ στην Πάφο — «μία από τις ομορφότερες παραλίες
    της Μεσογείου με έξοχη φυσική ομορφιά»

• 2. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ / ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ — ρητά δηλωμένος στόχος διαφοροποίησης (§4.8.3): «η προσοχή στρέφεται και προς τη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, π.χ. προς το συνεδριακό και τον πολιτιστικό τουρισμό». Η τεκμηρίωση: «Το πλήθος και ο πλούτος των ιστορικών και αρχαιολογικών στοιχείων της νεολιθικής, ελληνιστικής, ρωμαϊκής και οθωμανικής περιόδου και της περιόδου των Σταυροφόρων αποτελούν μάρτυρες της κεντρικής γεωγραφικής θέσης του νησιού στο σταυροδρόμι των διασυνδέσεων με την Ανατολική Μεσόγειο.»

  Και στην §4.8.4: «οι νότιες περιοχές του νησιού διαθέτουν και πολλά πολιτιστικά αξιοθέατα όπως κατάλοιπα ελληνιστικής και ρωμαϊκής εποχής, κάστρα των σταυροφόρων και αναρίθμητες εκκλησίες και μοναστήρια στην αγροτική ενδοχώρα.» Στην Πάφο οι αρχαιολογικοί χώροι «προστατεύονται από την UNESCO ως μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς».

• 3. ΑΣΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ (§4.8.4): «Μεγάλα κέντρα αστικού τουρισμού χαρακτηρίζονται η Λάρνακα, η Λεμεσός, η Λευκωσία.»

  ΛΑΡΝΑΚΑ    Αρχαιολογικό Μουσείο (Νεολιθική έως Ρωμαϊκή εποχή), Μεσαιωνικό
             Φρούριο, ευρήματα της αρχαίας πόλης ΚΙΤΙΟ, υδραγωγείο 18ου αι.
  ΛΕΜΕΣΟΣ    «σημαντικό τουριστικό και εμπορικό κέντρο»: Φρούριο 14ου αι. με
             Μεσαιωνικό Μουσείο, Αρχαιολογικό Μουσείο, Μουσείο Λαϊκής Τέχνης·
             στην ευρύτερη περιοχή το ΚΟΥΡΙΟ με το Ελληνο-Ρωμαϊκό θέατρο «που
             χρησιμοποιείται σήμερα για καλλιτεχνικές παραστάσεις», το Ιερό
             του Απόλλωνα Υλάτη και η ΑΜΑΘΟΥΣ
  ΛΕΥΚΩΣΙΑ   Πρωτεύουσα, «οικονομικό, διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο»:
             Ενετικά Τείχη 16ου αι., Κυπριακό Μουσείο, Βυζαντινό Μουσείο
             (εικόνες 9ου-18ου αι.), Μουσείο Λαϊκής Τέχνης, Μουσείο Εθνικού
             Αγώνα, Καθεδρικός Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου (1662), Πύλη
             Αμμοχώστου, Παναγία Χρυσαλινιώτισσα (1450)

• 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ — προκύπτει από τις «αναρίθμητες εκκλησίες και μοναστήρια στην αγροτική ενδοχώρα» (§4.8.4) και από τους καθεδρικούς ναούς των πόλεων. Συνδέεται και με τη μυθολογική διάσταση της Πάφου: «Σε μία ακτή της σύμφωνα με την παράδοση αναδύθηκε από τη θάλασσα η αρχαία θεά του έρωτα και της ομορφιάς Αφροδίτη και έτσι η περιοχή αποτελούσε τόπο λατρείας της.»

• 5. ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ (§4.8.4): «Στην οροσειρά Τρόοδο στην ενδοχώρα διατίθενται εγκαταστάσεις για χειμερινό τουρισμό.» Είναι το στοιχείο που επιτρέπει στην Κύπρο να λειτουργεί εκτός θερινής αιχμής — ακριβώς η στρατηγική ανάκαμψης που περιγράφει η §4.3 για όλη τη Νότια Ευρώπη.

• 6. ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ — ρητά δηλωμένος στόχος (§4.8.3), μαζί με τον πολιτιστικό, στο πλαίσιο της διαφοροποίησης του προϊόντος.

  Το συνολικό πλαίσιο — η στρατηγική της χώρας (§4.8.3): «Στόχος της κυπριακής κυβέρνησης είναι η προσέλκυση τουριστών με υψηλά εισοδήματα σε ξενοδοχεία πολλών αστέρων.» Από το 1983 ο Κυπριακός Οργανισμός Τουρισμού προώθησε «κίνητρα για την αναδιοργάνωση της τουριστικής βιομηχανίας με στεγαστικά δάνεια για δημιουργία νέων καταλυμάτων» και υποστήριξε τον κρατικό αερομεταφορέα, με αποτέλεσμα «την ανάπτυξη πολλών παραλιακών θερέτρων κατά μήκος των ακτών».

  ⚠️ Ιστορική επισήμανση: «πριν από το 1974, οπότε και έγινε η εισβολή των Τούρκων, το πλέον ανεπτυγμένο τουριστικά μέρος ήταν οι βόρειες ακτές της Κύπρου» — η κατοχή ανάγκασε τη μετατόπιση όλης της τουριστικής ανάπτυξης στον νότο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τουριστικό προϊόν της Κύπρου χαρακτηρίζεται από: (α) θαλάσσιο και θερινό τουρισμό στις αμμώδεις νότιες ακτές, με κύρια θέρετρα την Coral Bay και την Αγία Νάπα και με την Ακτή της Αφροδίτης να θεωρείται από τις ομορφότερες παραλίες της Μεσογείου· (β) πολιτιστικό και αρχαιολογικό τουρισμό, χάρη στον πλούτο ιστορικών στοιχείων της νεολιθικής, ελληνιστικής, ρωμαϊκής και οθωμανικής περιόδου και της περιόδου των Σταυροφόρων, με τους αρχαιολογικούς χώρους της Πάφου υπό προστασία της UNESCO· (γ) αστικό τουρισμό στη Λάρνακα, τη Λεμεσό και τη Λευκωσία· (δ) θρησκευτικό τουρισμό, με τις αναρίθμητες εκκλησίες και τα μοναστήρια της αγροτικής ενδοχώρας· (ε) χειμερινό τουρισμό στην οροσειρά του Τροόδους· και (στ) συνεδριακό τουρισμό, που μαζί με τον πολιτιστικό αποτελεί ρητό στόχο διαφοροποίησης της κυπριακής κυβέρνησης, η οποία επιδιώκει την προσέλκυση τουριστών υψηλών εισοδημάτων σε ξενοδοχεία πολλών αστέρων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η απάντηση αντλείται από τις §4.8.1 (κλίμα), §4.8.3 (οργάνωση και στόχοι) και §4.8.4 (πόλοι έλξης), σελ. 128-130.