Λύσεις — Κεφάλαιο 18 · Χρώματα ΚΑΙ Βερνίκια (σελ. 257) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Β ΕΠΑΛ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Β’ ΕΠΑΛ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Β ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 18 · Χρώματα ΚΑΙ Βερνίκια (σελ. 257) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΔΟΜΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 18 · Χρώματα ΚΑΙ Βερνίκια (σελ. 257)

Απαντήσεις στις Ερωτήσεις του βιβλίου.

Ορισμοί ΚΑΙ συστατικά

Ερώτηση: 1. Δώστε τον ορισμό του χρώματος και του βερνικιού. 2. Ποια τα βασικά συστατικά του χρώματος και σε ποιες κατηγορίες διαιρούνται αυτά; (Σε κάθε ένα απ’ τα συστατικά να αναφερθούν οι κατηγορίες και τα πιο γνωστά συστατικά ανά κατηγορία). 3. Ποια είναι διαλυτικά και ποια τα μέσα πλήρωσης των χρωμάτων; Αναφέρατε τα κυριότερα και σε τι χρησιμοποιούνται;

Απάντηση:

1. Ορισμοί: Χρώμα είναι κάθε υλικό σε υγρή κατάσταση που περιέχει μια ουσία διαλυμένη ή σε διασπορά σε ένα υγρό μέσο· τα χρώματα είναι γενικά αδιαφανή. Βερνίκι είναι το υλικό που αποτελείται από ρητινώδη ύλη διαλυμένη ή σε διασπορά σε ξηραινόμενο έλαιο· τα βερνίκια είναι γενικά διαφανή (αφήνουν να φαίνονται οι λεπτομέρειες της επιφάνειας).
2. Βασικά συστατικά: δύο — η χρωστική ουσία και ο φορέας (η υγρή φάση στην οποία είναι διασπαρμένη η χρωστική). Επιπλέον, το χρώμα μπορεί να περιέχει ποσότητα διαλυτικού, στεγνωτικού και μέσων πλήρωσης.
Κατηγορίες χρωστικών: ανόργανες (οξείδια ή άλατα μετάλλων, με φορέα υδράσβεστο → υδροχρώματα ή έλαιο → ελαιοχρώματα), που διακρίνονται σε φυσικές ανόργανες (ώχρα, κιμωλία, γραφίτης) και τεχνητές ανόργανες (οξείδιο του μολύβδου, λευκό του ψευδαργύρου/τσίγκος, λευκό του μολύβδου/στουπέτσι)· και οργανικές (πλαστικά χρώματα, με μικρότερη διάρκεια και σταθερότητα) — η πιο γνωστή είναι η αιθάλη (φούμο).
Κατηγορίες φορέων: (α) νερό — υδατοδιαλυτά χρώματα, με ανόργανη συνδετική ύλη (ασβέστης, τσιμέντο, υδράσβεστος, υδρύαλος) ή οργανική (κόλλες, συνθετικές ρητίνες)· (β) έλαια (ακόρεστα, ξηραίνονται στον αέρα) — για ελαιοχρώματα και βερνίκια: λινέλαιο (το πιο διαδεδομένο), κικινέλαιο (βερνίκια κυτταρίνης), έλαιο κινεζόδενδρου (βερνίκια ταχείας ξήρανσης), και σε μικρότερη έκταση έλαια πίσσας, γαιάνθρακα, ξυλέλαιο TEAK, σογιέλαιο.
3. Διαλυτικά: οργανικοί διαλύτες που δίνουν στα χρώματα/βερνίκια την κατάλληλη ρευστότητα (ευκολία χειρισμού, πάχος στρώσης, επιλογή εργαλείου, εμφάνιση) και εξατμίζονται μετά την εφαρμογή. Κυριότερα: τερεβινθέλαιο (νέφτι), από απόσταξη της ρητίνης του πεύκου, και white spirit, ελαφρό κλάσμα του πετρελαίου.
Μέσα πλήρωσης: κατά κανόνα ορυκτά σε σκόνη — ασβεστόλιθος, βαρυτίνης, πυριτική άμμος, καολίνης, μίκα — που αυξάνουν την καλυπτική ικανότητα των χρωμάτων κάνοντάς τα πιο παχύρρευστα. (Τα στεγνωτικά επιταχύνουν τις αντιδράσεις οξείδωσης για γρήγορο στέγνωμα.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Χρώμα: υγρό υλικό με ουσία διαλυμένη/σε διασπορά, γενικά αδιαφανές· βερνίκι: ρητινώδης ύλη σε ξηραινόμενο έλαιο, γενικά διαφανές. 2) Βασικά συστατικά: χρωστική (ανόργανες φυσικές/τεχνητές, οργανικές) και φορέας (νερό, έλαια)· επιπλέον διαλυτικό, στεγνωτικό, μέσα πλήρωσης. 3) Διαλυτικά: νέφτι, white spirit (ρευστότητα)· μέσα πλήρωσης: ασβεστόλιθος, βαρυτίνης, πυριτική άμμος, καολίνης, μίκα (καλυπτικότητα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο βασικά συστατικά (χρωστική + φορέας)· για κάθε συστατικό κατηγορίες και γνωστά παραδείγματα· διαλυτικά/μέσα πλήρωσης και σε τι χρησιμεύουν.

Χρώματα εξωτερικών επιφανειών

Ερώτηση: 4. Ποια τα είδη των χρωμάτων και βερνικιών που χρησιμοποιούνται σε εξωτερικές επιφάνειες δομικών στοιχείων; 5. Αναφέρατε τις ιδιότητες που θα πρέπει να ικανοποιούν τα χρώματα που χρησιμοποιούνται σε εξωτερικά στοιχεία.

Απάντηση:

Είδη για εξωτερικές επιφάνειες (από την § 18.2.4): ασβεστοχρώματα (σε φρέσκα επιχρίσματα)· τσιμεντοχρώματα (εμφανή σκυροδέματα)· χρώματα υδρυάλου (πορώδεις επιφάνειες, επιχρίσματα, τούβλα, ξύλο· ανθεκτικά σε καιρικές μεταβολές, καυσαέρια και υγρασία)· χρώματα διασποράς (πλαστικά) με συνθετικές ρητίνες (οξικό πολυβινύλιο, πολυστυρένιο, ακρυλικές), με μεγάλη αντοχή σε καιρικές μεταβολές· ελαιοχρώματα· βερνίκια με ρητίνες (ξύλινες κατασκευές)· διαλύματα βινυλικών ρητινών και συνθετικού/χλωριωμένου ελαστικού· ρητίνες σιλικόνης (στεγανές επαλείψεις σκυροδέματος, λίθων, οπτόπλινθων)· ασφαλτικά βερνίκια και χρώματα.
Αντίθετα, τα χρώματα με κόλλα και τα χρώματα καζεΐνης δεν χρησιμοποιούνται σε εξωτερικές επιφάνειες.
Ιδιότητες (από την § 18.3): αντοχή σε παγετό, αντοχή σε γήρανση, αντοχή σε υπεριώδη ακτινοβολία, στεγανοποίηση (μικρή υδατοπερατότητα και υδατοαπορρόφηση), αντοχή σε απόσπαση (πρόσφυση) και σε απόσπαση στο νερό, μικρή συρρίκνωση και μεταβολή όγκου, ευκαμψία για να παρακολουθεί τις παραμορφώσεις, σταθερή απόχρωση, αντοχή σε καυσαέρια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασβεστοχρώματα, τσιμεντοχρώματα, υδρυάλου, πλαστικά (διασποράς), ελαιοχρώματα, βερνίκια ρητινών, βινυλικά, ελαστικού, σιλικόνης, ασφαλτικά (όχι κόλλας και καζεΐνης)· ιδιότητες: αντοχή σε παγετό, γήρανση, UV, στεγανότητα, πρόσφυση, ευκαμψία, μικρή συρρίκνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: είδη από τον κατάλογο του βιβλίου που αντέχουν στις καιρικές συνθήκες + ιδιότητες από την § 18.3.

Υγρασία ΚΑΙ προεργασία

Ερώτηση: 6. Ποιες είναι οι ιδιότητες που πρέπει να έχει το χρώμα που θα χρησιμοποιηθεί σε περιοχή με υψηλή υγρασία ή μέσα στο νερό, ώστε να έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα; 7. Ποιες είναι οι απαιτήσεις που πρέπει να πληρούν οι επιφάνειες, που πρόκειται να βαφούν; Ποιες είναι οι προεργασίες που απαιτούνται σ’ αυτές;

Απάντηση:

Ιδιότητες για υγρασία ή νερό: στεγανοποίηση (μηδενική υδατοπερατότητα), μικρή υδατοαπορρόφηση, αντοχή σε απόσπαση στο νερό, αντοχή σε χημικές δράσεις και στην αλκαλικότητα του περιβάλλοντος, μεγάλη διάρκεια ζωής. Τέτοια είναι τα διαλύματα συνθετικού και χλωριωμένου ελαστικού (βαφές υγρών χώρων όπως πισίνες, σε πολλαπλές στρώσεις), οι ρητίνες σιλικόνης (υδρόφοβες), τα ασφαλτικά (υδατοστεγανά) και τα ελαιοχρώματα (δεν είναι υδατοπερατά). Τα χρώματα με κόλλα δεν χρησιμοποιούνται σε κουζίνες και λουτρά.
Απαιτήσεις επιφανειών: να είναι απαλλαγμένες από μικρορωγμές, ανωμαλίες, λίπη, ακαθαρσίες και υπολείμματα παλαιών χρωματισμών· για ελαιοχρώματα και βερνίκια να είναι ξηρές.
Προεργασίες: μεταλλικές επιφάνειες: καθαρισμός από σκουριά και λίπη με αμμοβολή, συρματόβουρτσα, φλόγα ασετυλίνης ή αραιά οξέα και πρώτο στρώμα φωσφορικού άλατος ή αντισκωριακής σύνθεσης· ξύλινες: καθαρισμός με σμυριδόπανο και κάψιμο, στόκος στις μικρορωγμές, γομμαλάκα στους ρόζους και προκαταρκτικό στρώμα χωρίς χρωστική· επιχρίσματα και σκυρόδεμα: καθαρισμός και ορισμένες φορές διάλυμα θειικού ψευδαργύρου για εξουδετέρωση της αλκαλικότητας της ασβέστου. Ακολουθεί η δομή αστάρι, ενδιάμεσο χέρι, τελικό χέρι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στεγανότητα, μικρή υδατοαπορρόφηση, πρόσφυση στο νερό, αντοχή σε χημικά και αλκάλια (π.χ. χλωριωμένο ελαστικό, σιλικόνη)· επιφάνειες χωρίς ρωγμές, λίπη, ακαθαρσίες και παλαιά χρώματα, ξηρές· προεργασία κατά υλικό (μέταλλο, ξύλο, επίχρισμα/σκυρόδεμα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ιδιότητες για υγρό περιβάλλον + απαιτήσεις επιφανειών + προεργασία ανά υλικό όπως στο βιβλίο.

Βλάβες επίχρωσης

Ερώτηση: 8. Αναφέρατε συνηθέστερες βλάβες επίχρωσης. Πώς δημιουργούνται αυτές;

Απάντηση:

Ρηγμάτωση: εμφανίζεται όταν η πρώτη στρώση δεν είναι πολύ λεπτή· δημιουργείται λόγω θερμικών μεταβολών, όταν η μεμβράνη δεν μπορεί να ακολουθήσει τις παραμορφώσεις.
Ξεφλούδισμα: οφείλεται σε κακή πρόσφυση του χρώματος στην επιφάνεια και ανεπαρκή ελαστικότητα της μεμβράνης.
Φυσαλίδες: σχηματίζονται σε υγρές επιφάνειες ή όταν το διαλυτικό κάθε στρώσης δεν έχει εξατμιστεί πλήρως πριν από την επόμενη στρώση.
Θάμβωμα: οφείλεται σε χρήση μεγάλης ποσότητας διαλυτικού ή σε κακή σύνθεση του βερνικιού.
Απανθίσεις: δημιουργούνται από υδατοδιαλυτά άλατα που βρίσκονται στην προς βαφή επιφάνεια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ρηγμάτωση (θερμικές μεταβολές, όχι λεπτή πρώτη στρώση), ξεφλούδισμα (κακή πρόσφυση, ανεπαρκής ελαστικότητα), φυσαλίδες (υγρή επιφάνεια, ανεξάτμιστο διαλυτικό), θάμβωμα (πολύ διαλυτικό, κακό βερνίκι), απανθίσεις (υδατοδιαλυτά άλατα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: οι πέντε βλάβες με την αιτία τους.

Πυράντοχα χρώματα

Ερώτηση: 9. Τι ονομάζουμε πυράντοχα χρώματα; Τι περιέχουν αυτά και πώς συμπεριφέρονται;

Απάντηση:

Πυράντοχα είναι τα χρώματα που αντέχουν στη φωτιά· χρησιμοποιούνται κυρίως για βαφή επιφανειών που θερμαίνονται κατά τη λειτουργία τους (μέρη μηχανών, σωλήνες καυσαερίων).
Περιέχουν πιγμέντα (pigments): σκόνη ψευδαργύρου, αλουμινίου, νικελίου κ.ά.
Συμπεριφορά: αν και θερμαίνονται, δεν καίγονται. Αντίθετα, τα χρώματα πυροπροστασίας καίγονται κατά τη διάρκεια της φωτιάς, σταματώντας την εξάπλωσή της. Στην Ελλάδα ισχύει ο κανονισμός Πυροπροστασίας (Π.Δ. 71/88).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρώματα που αντέχουν στη φωτιά, με σκόνη ψευδαργύρου, αλουμινίου, νικελίου· θερμαίνονται χωρίς να καίγονται (σε αντίθεση με τα χρώματα πυροπροστασίας που καίγονται και ανακόπτουν τη φωτιά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Κριτήριο: ορισμός + πιγμέντα + διάκριση από τα χρώματα πυροπροστασίας.

Έλεγχος χρωμάτων στο εργοτάξιο

Ερώτηση: 10. Πώς ελέγχουμε στο εργοτάξιο τα χρώματα;

Απάντηση:

Στο εργοτάξιο ελέγχεται η πρόσφυση: επικολλάται ταινία πάνω στην επιφάνεια του χρώματος και με την αποκόλλησή της παρακολουθείται αν αποκολλάται το χρώμα.
Πρακτικά ελέγχεται και η ευκαμψία: βάφεται μια μεταλλική ράβδος και παρακολουθείται το χρώμα μετά την κάμψη της.
Οι υπόλοιποι έλεγχοι (φασματογραφία, καλυπτική ικανότητα, ξήρανση, ιξώδες) γίνονται κατά κανόνα στο εργαστήριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με δοκιμή πρόσφυσης με ταινία (επικόλληση και αποκόλληση) και πρακτικά με κάμψη βαμμένης μεταλλικής ράβδου για την ευκαμψία.

Κριτήρια αξιολόγησης: