Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-5) (σελ. 134) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-5)

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων-δραστηριοτήτων του κεφαλαίου 6 — ορισμός και παραδείγματα κοινωνικής επιρροής, ψυχολογικό κλίμα σε συνεργατικές και ανταγωνιστικές ομάδες, ο χαρακτήρας των συγκρούσεων, παραδείγματα πρωτογενούς και δευτερογενούς κοινωνικοποίησης και οι εναλλασσόμενοι καθημερινοί ρόλοι.

Ερώτηση 1 — Ορισμός και παραδείγματα κοινωνικής επιρροής

Ερώτηση: Να ορίσετε με δικά σας λόγια το φαινόμενο της κοινωνικής επιρροής και να δώσετε δύο δικά σας παραδείγματα.

Απάντηση:

• Ο ορισμός του βιβλίου (σελ. 122): «Η κοινωνική επιρροή ορίζεται ως η αλλαγή στις απόψεις, στις στάσεις και στις κρίσεις ενός ανθρώπου η οποία προκαλείται από ένα ή περισσότερα πρόσωπα.»

  Με δικά μας λόγια: κοινωνική επιρροή είναι η δύναμη που έχουν οι άλλοι άνθρωποι να αλλάξουν αυτό που πιστεύουμε, αυτό που κρίνουμε ως σωστό και τελικά αυτό που κάνουμε — ακόμη κι όταν δεν το αντιληφθούμε. Το βιβλίο τονίζει ότι «στην καθημερινή ζωή δεν έχουμε επίγνωση της έκτασης που λαμβάνει η κοινωνική επιρροή, επειδή αυτή είναι συνεχής».

  Βασικές έννοιες:

  • Φορέας της επιρροής: το άτομο που ασκεί επίδραση.
  • Στόχος: ο αποδέκτης.
  • Θετική επιρροή: όταν το πρόσωπο αλλάζει στάση και προσαρμόζεται προς την επιθυμητή ή την απαιτούμενη κατεύθυνση από τον φορέα· αρνητική: όταν αλλάζει στάση ή συμπεριφορά προς την αντίθετη κατεύθυνση από την επιθυμητή.
  • Ασκείται με αμοιβή, πίεση, πληροφόρηση κ.ά.· κυριότερες μορφές είναι η συμμόρφωση (πίεση της ομάδας) και η υπακοή (εντολές της εξουσίας).

  Παραδείγματα του βιβλίου (σελ. 122): ο δάσκαλος που προσπαθεί να πείσει τους μαθητές να λύνουν προβλήματα Γεωμετρίας με νέα μέθοδο, ο γιατρός που προσπαθεί να κάνει τον ασθενή να σταματήσει το κάπνισμα, ο πωλητής που προσπαθεί να πείσει τους πελάτες να αγοράσουν ένα προϊόν.

  Δύο ενδεικτικά δικά μας παραδείγματα:

  1) Στον βρεφονηπιακό σταθμό — θετική επιρροή: ο/η βρεφονηπιοκόμος πλένει τα χέρια του/της πριν από το φαγητό μπροστά στα παιδιά και τα καλεί να κάνουν το ίδιο. Εδώ φορέας είναι ο/η βρεφονηπιοκόμος, στόχος τα παιδιά, και η επιρροή ασκείται με πληροφόρηση και προβολή προτύπου — όπως ακριβώς περιγράφει το βιβλίο για τους δασκάλους και τους γονείς, που επιδρούν χρησιμοποιώντας σαφείς και εμφανείς μεθόδους, όπως η διδασκαλία και η προβολή του εαυτού τους και της συμπεριφοράς τους ως προτύπου (σελ. 119).

  2) Στην παρέα των εφήβων — αρνητική επιρροή: ένας έφηβος αρχίζει το κάπνισμα ή κάνει χρήση αλκοόλ επειδή το κάνουν οι φίλοι του, ενώ ο ίδιος δεν το επιθυμεί — παράδειγμα που δίνει και το βιβλίο για τη συμμόρφωση (σελ. 123). Εδώ η πίεση μπορεί να είναι πραγματική ή και φανταστική: ο έφηβος μπορεί να φαντάζεται ότι οι άλλοι επιθυμούν να συμμορφωθεί, ενώ στην πραγματικότητα αυτό δεν είναι αλήθεια.

  Επιπλέον ενδεικτικά παραδείγματα: η διαφήμιση που μας κάνει να προτιμήσουμε ένα προϊόν· ο γονέας που πείθει το παιδί να μοιραστεί τα παιχνίδια του· η μόδα στα ρούχα μιας τάξης· η αλλαγή γνώμης σε μια συζήτηση όταν όλοι οι υπόλοιποι διαφωνούν μαζί μας (πείραμα Asch).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοινωνική επιρροή είναι η αλλαγή στις απόψεις, στις στάσεις και στις κρίσεις ενός ανθρώπου που προκαλείται από ένα ή περισσότερα πρόσωπα — με φορέα αυτόν που την ασκεί και στόχο τον αποδέκτη· είναι θετική όταν η αλλαγή γίνεται προς την επιθυμητή κατεύθυνση και αρνητική στην αντίθετη, ασκείται με αμοιβή, πίεση ή πληροφόρηση και έχει ως κύριες μορφές τη συμμόρφωση και την υπακοή. Ενδεικτικά παραδείγματα: ο/η βρεφονηπιοκόμος που πείθει τα παιδιά να πλένουν τα χέρια τους λειτουργώντας ως πρότυπο (θετική) και ο έφηβος που αρχίζει το κάπνισμα από την πίεση —πραγματική ή φανταστική— της παρέας (αρνητική).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ψυχολογικό κλίμα σε συνεργατικές και ανταγωνιστικές ομάδες

Ερώτηση: Να συγκρίνετε το ψυχολογικό κλίμα που διαμορφώνεται στις συνεργατικές ομάδες με το αντίστοιχο κλίμα στις ανταγωνιστικές ομάδες. Ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στη διαμόρφωση του αντίστοιχου ψυχολογικού κλίματος σε κάθε περίπτωση;

Απάντηση:

• Η πειραματική βάση — το πείραμα του Deutsch (σελ. 128-129): σε μικρές ομάδες μέσα στην τάξη ανατέθηκε η επίλυση διάφορων προβλημάτων. Στις συνεργατικές ομάδες η απόδοση κάθε μέλους βαθμολογήθηκε με βάση τη συνολική απόδοση της ομάδας, ενώ στις ανταγωνιστικές η αξιολόγηση κάθε μέλους γινόταν με βάση αποκλειστικά την επίδοσή του. Το πείραμα διήρκεσε πέντε εβδομάδες.

  Το κρίσιμο εύρημα: δεν υπήρξε διαφορά στην απόδοση ανάμεσα στις δύο ομάδες — η διαφορά ήταν στο ψυχολογικό κλίμα.

  Σύγκριση του ψυχολογικού κλίματος:

  	Συνεργατικές ομάδες	Ανταγωνιστικές ομάδες
  Κλίμα	φιλικό	εχθρικό
  Επικοινωνία	ευχάριστη· τα μέλη αποδίδουν ιδιαίτερη προσοχή στη γνώμη και στις προτάσεις των άλλων μελών	καχυποψία — κάθε νέα πρόταση αντιμετωπίζεται με καχυποψία
  Συμπεριφορά	ικανοποιημένα μέλη, όλες οι γνώμες ακούγονται και εξετάζονται	επιθετικότητα, δημιουργία εμποδίων και άλλες αρνητικές μορφές συμπεριφοράς
  Διαφωνίες	οι διαφορετικές απόψεις και οι συγκρούσεις ενισχύουν την κοινή δράση· η προσπάθεια για άσκηση επιρροής χαρακτηρίζεται από φιλική διάθεση	κάθε μέλος θεωρεί τους άλλους υπεύθυνους για την κατάσταση
  Αποφάσεις	συλλογικές, με σημαντική τη συμβολή κάθε μέλους	συχνά ανεπαρκείς, αναποτελεσματικές και συνδεδεμένες με παιχνίδια εξουσίας, όπου κυρίαρχο ρόλο έχουν τα μέλη που ασκούν σημαντική επιρροή και ελέγχουν τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων

  Παράγοντες που διαμορφώνουν το κλίμα:

  1. Ο τρόπος αξιολόγησης και ανταμοιβής: βαθμολόγηση με βάση τη συνολική απόδοση της ομάδας → συνεργασία· αποκλειστικά ατομική αξιολόγηση → ανταγωνισμός (Deutsch).
  2. Η ιεράρχηση των στόχων: το συνεργατικό κλίμα δημιουργείται όταν τα μέλη της ομάδας τοποθετούν τους στόχους της ομάδας πάνω από τους ατομικούς στόχους — στον ανταγωνισμό συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο (σελ. 130, 133).
  3. Η συνοχή, το μέγεθος και το έργο της ομάδας — επιδρούν στη διαμόρφωση κλίματος συνεργασίας (σελ. 130).
  4. Το είδος των δραστηριοτήτων: το πείραμα του Sherif στην κατασκήνωση έδειξε ότι δραστηριότητες που ευνοούν τον ανταγωνισμό δημιουργούν εχθρική και επιθετική συμπεριφορά μεταξύ των ομάδων, ενώ δραστηριότητες που για να ολοκληρωθούν απαιτούν τη συνεργασία όλων (π.χ. η αποκατάσταση του συστήματος ύδρευσης της κατασκήνωσης) επιφέρουν συμφιλίωση — αν και αυτή δεν ήταν εύκολο να επιτευχθεί.
  5. Οι αξίες της κοινωνίας και του πολιτισμού: υπάρχουν κοινωνίες των οποίων οι αξίες ευνοούν τη συνεργασία και κοινωνίες των οποίων το σύστημα αξιών ευνοεί τον ανταγωνισμό, όπως οι δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες (σελ. 128).
  6. Η αλληλεξάρτηση και η αλληλεπίδραση των μελών για την επίτευξη κοινού στόχου.

  Παιδαγωγική εφαρμογή: στον βρεφονηπιακό σταθμό, ομαδικές εργασίες με κοινό αποτέλεσμα (μια κοινή κατασκευή, μια γιορτή) καλλιεργούν συνεργατικό κλίμα, ενώ οι συγκρίσεις και οι «νικητές» ανάμεσα στα παιδιά παράγουν ανταγωνιστικό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις συνεργατικές ομάδες το κλίμα είναι φιλικό, η επικοινωνία ευχάριστη, τα μέλη ικανοποιημένα και προσεκτικά στη γνώμη των άλλων, ενώ οι διαφωνίες ενισχύουν την κοινή δράση· στις ανταγωνιστικές επικρατεί εχθρότητα, κάθε νέα πρόταση αντιμετωπίζεται με καχυποψία, εμφανίζονται επιθετικότητα και εμπόδια και οι αποφάσεις είναι συχνά ανεπαρκείς και συνδεδεμένες με παιχνίδια εξουσίας — χωρίς όμως να διαφέρει η απόδοση, όπως έδειξε ο Deutsch. Το κλίμα διαμορφώνεται από τον τρόπο αξιολόγησης (ομαδική ή αποκλειστικά ατομική), την ιεράρχηση των στόχων (ομαδικοί πάνω από ατομικούς), τη συνοχή, το μέγεθος και το έργο της ομάδας, το είδος των δραστηριοτήτων (κοινοί υπερκείμενοι στόχοι κατά τον Sherif) και τις αξίες του πολιτισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Είναι οι συγκρούσεις καταστροφικές;

Ερώτηση: Οι συγκρούσεις είναι εξ ορισμού κάτι καταστροφικό; Μπορεί να επιλυθούν κατά τρόπο εποικοδομητικό;

Απάντηση:

• Όχι, δεν είναι εξ ορισμού καταστροφικές. Το βιβλίο είναι ρητό (σελ. 132): «Γενικώς, η σύγκρουση δεν είναι εξ ορισμού ή πάντοτε μια καταστροφική διαδικασία. Υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες οι συγκρούσεις μπορεί να βοηθήσουν στην επίλυση διαφωνιών ή στην αλλαγή των προσδοκιών που τα άτομα έχουν από μια σχέση.»

  Τι είναι η σύγκρουση (σελ. 131): «διαδικασία που συμβαίνει όταν οι ενέργειες, οι πράξεις ενός ανθρώπου εμποδίζουν τις ενέργειες ενός άλλου» — κατάσταση στην οποία οι άνθρωποι έχουν αρνητική αλληλεξάρτηση μεταξύ τους όσον αφορά τα μέσα ή τους στόχους. Όσο αυξάνεται η αλληλεξάρτηση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα για σύγκρουση, και όσο η αλληλεπίδραση γίνεται συχνή και καλύπτει μεγάλο εύρος θεμάτων, τόσο αυξάνονται οι ευκαιρίες για διαφωνία. Άρα οι συγκρούσεις είναι φυσιολογικό επακόλουθο κάθε στενής σχέσης — εμφανίζονται με φίλους, συνεργάτες, μέσα στην οικογένεια και με συγγενικά πρόσωπα.

  Οι τρεις κατηγορίες συγκρούσεων (σελ. 131-132):

  1. Ορισμένες μορφές συμπεριφοράς — π.χ. κάποιος εξοργίζεται επειδή από την υψηλή ένταση του ήχου του ραδιοφώνου του διπλανού δεν μπορεί να συγκεντρωθεί στη μελέτη του.
  2. Κανόνες και ρόλοι — σχετίζονται με δικαιώματα και υποχρεώσεις που απορρέουν από κάποιον ρόλο και προκαλούνται από αθέτηση υποσχέσεων, συμφωνιών, έλλειψη αμοιβαιότητας (π.χ. εργαζόμενος και εργοδότης).
  3. Προσωπικές διαθέσεις — αφορούν τα κίνητρα, τις διαθέσεις ή γενικότερα την προσωπικότητα (π.χ. διαμαρτυρία για την έλλειψη συνέπειας κάποιου).

  Πότε γίνεται εποικοδομητική:

  • Ο θετικός ή αρνητικός ρόλος τον οποίο είναι δυνατόν να διαδραματίσει μια σύγκρουση στην εξέλιξη των ανθρώπινων σχέσεων εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο επιλύεται η σύγκρουση (σελ. 132)· εξαρτάται επίσης από την έντασή της (σελ. 133).
  • Στις συνεργατικές ομάδες οι διαφορετικές απόψεις και οι συγκρούσεις ενισχύουν την κοινή δράση, ενώ η προσπάθεια για άσκηση επιρροής χαρακτηρίζεται από φιλική διάθεση (σελ. 130) — άρα το πλαίσιο (συνεργατικό ή ανταγωνιστικό) καθορίζει το αποτέλεσμα.
  • Η κοινή δράση για υπερκείμενο στόχο συμφιλιώνει: στο πείραμα του Sherif, η αλληλεξάρτηση και η αλληλεπίδραση των μελών για την επίτευξη του κοινού στόχου (π.χ. την αποκατάσταση του συστήματος ύδρευσης) επέφερε τη συμφιλίωση των εχθρικών ομάδων.

  Η δυσκολία: «αρκετές φορές, επειδή οι συγκρούσεις δημιουργούν πολύ ισχυρά συναισθήματα, είναι δύσκολο να επιλυθούν με εποικοδομητικό τρόπο» (σελ. 132) — γι' αυτό είναι κρίσιμη η αναγνώριση και η διαχείριση των συναισθημάτων, δηλαδή η συναισθηματική νοημοσύνη (κεφ. 4).

  Ενδεικτικοί τρόποι εποικοδομητικής επίλυσης (με βάση τα δεδομένα του κεφαλαίου): εντοπισμός της κατηγορίας στην οποία ανήκει η σύγκρουση (συμπεριφορά, ρόλος-κανόνας ή προσωπική διάθεση), ώστε να συζητηθεί το πραγματικό ζήτημα· διατύπωση του προβλήματος ως συμπεριφοράς και όχι ως χαρακτηρισμού του προσώπου· σαφήνεια στους κανόνες και στις υποχρεώσεις κάθε ρόλου, αφού πολλές συγκρούσεις γεννιούνται από αθέτηση συμφωνιών· εύρεση κοινού, υπερκείμενου στόχου· εκτόνωση της συναισθηματικής φόρτισης πριν από τη συζήτηση· διατήρηση συνεργατικού πλαισίου, όπου όλες οι γνώμες ακούγονται και εξετάζονται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι: η σύγκρουση δεν είναι εξ ορισμού καταστροφική — μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση διαφωνιών ή στην αλλαγή των προσδοκιών από μια σχέση, και είναι φυσιολογικό επακόλουθο της στενής αλληλεξάρτησης, με τρεις κατηγορίες (μορφές συμπεριφοράς, κανόνες-ρόλοι, προσωπικές διαθέσεις). Ο θετικός ή αρνητικός ρόλος της εξαρτάται από την ένταση και κυρίως από τον τρόπο επίλυσής της· στις συνεργατικές ομάδες οι διαφωνίες ενισχύουν την κοινή δράση και οι κοινοί υπερκείμενοι στόχοι συμφιλιώνουν, όπως στο πείραμα του Sherif — αν και τα ισχυρά συναισθήματα που γεννά συχνά δυσκολεύουν την εποικοδομητική επίλυση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Παραδείγματα πρωτογενούς και δευτερογενούς κοινωνικοποίησης

Ερώτηση: Να παρουσιάσετε συγκεκριμένα παραδείγματα πρωτογενούς και δευτερογενούς κοινωνικοποίησης.

Απάντηση:

• Α. Πρωτογενής κοινωνικοποίηση (σελ. 118): «συντελείται μέσα στην οικογένεια κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής του παιδιού»· πολλοί ψυχολόγοι αποδίδουν ιδιαίτερη αξία σε αυτή τη μορφή, επειδή είναι καθοριστική για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας και επηρεάζει και καθορίζει κάθε μεταγενέστερη προσπάθεια του ατόμου για προσαρμογή και κοινωνική ένταξη.

  Ενδεικτικά παραδείγματα:

  • Το παιδί μαθαίνει τη γλώσσα από τους γονείς και τα αδέλφια του.
  • Μαθαίνει βασικούς κανόνες συμπεριφοράς: να λέει «καλημέρα», «ευχαριστώ» και «παρακαλώ», να μη χτυπά τον αδελφό του, να περιμένει τη σειρά του.
  • Μαθαίνει τους ρόλους της οικογένειας (μητέρα, πατέρας, αδελφός, γιαγιά) και τι αναμένεται από τον καθένα.
  • Αποκτά συνήθειες υγιεινής και διατροφής (πλύσιμο χεριών, ώρες φαγητού και ύπνου).
  • Μαθαίνει τι είναι σωστό και τι λάθος μέσα από τις διαρκείς υποδείξεις των γονέων — ό,τι ο Φρόιντ περιγράφει ως διαμόρφωση του υπερεγώ (κεφ. 3).
  • Μαθαίνει τους ρόλους του φύλου και τρόπους συναισθηματικής έκφρασης.
  • Ο βρεφονηπιακός σταθμός λειτουργεί ουσιαστικά ως επέκταση αυτής της φάσης, αφού συνεχίζει το έργο της οικογένειας στα πρώτα χρόνια.

  Β. Δευτερογενής κοινωνικοποίηση («κοινωνικοποίηση ενηλίκων») (σελ. 118): «συντελείται μετά την ενηλικίωση του ατόμου», απαιτεί την ενεργό συμμετοχή του ανθρώπου, είναι εξίσου σημαντική με την πρωτογενή και έχει έναν έντονα επιτακτικό χαρακτήρα· ο άνθρωπος καλείται να εκπληρώσει νέους ρόλους, να ανταποκριθεί σε πλείστες κοινωνικές απαιτήσεις ή να αντιμετωπίσει καταστάσεις που συχνά θεωρεί ότι δεν θα χρειαζόταν να αντιμετωπίσει, για παράδειγμα, ένα διαζύγιο.

  Ενδεικτικά παραδείγματα:

  • Η είσοδος στην εργασία: ο/η νέος/-α βρεφονηπιοκόμος μαθαίνει τους κανόνες, τις υποχρεώσεις και τη «γλώσσα» του χώρου εργασίας, συνεργάζεται με συναδέλφους και προϊσταμένους.
  • Ο γάμος και η γονεϊκότητα: ανάληψη των ρόλων του/της συζύγου και του γονέα, με νέες υποχρεώσεις και προσδοκίες.
  • Η στρατιωτική θητεία, όπου το άτομο μαθαίνει ιεραρχία και υπακοή σε εντολές.
  • Η μετακόμιση σε άλλη χώρα ή πολιτισμό, όπου πρέπει να μάθει νέους κοινωνικούς κανόνες — π.χ. τον προσωπικό χώρο, που ποικίλλει από πολιτισμό σε πολιτισμό: οι Βρετανοί και οι Σκανδιναβοί προτιμούν να διατηρούν μεγαλύτερη απόσταση από ό,τι οι Γάλλοι και οι Άραβες (σελ. 122).
  • Το διαζύγιο, η ανεργία, η συνταξιοδότηση, η απώλεια συντρόφου — καταστάσεις που επιβάλλουν επαναπροσδιορισμό ρόλων.
  • Η φοίτηση σε νέα βαθμίδα εκπαίδευσης ή η επιμόρφωση σε νέες μεθόδους εργασίας.

  Γ. (Συμπληρωματικά) Ελλιπής κοινωνικοποίηση: όταν το άτομο δεν αναπτύσσει τις δεξιότητες, τις στάσεις και τις συμπεριφορές που είναι απαραίτητες για την πλήρη και καλή προσαρμογή, εξαιτίας προβλημάτων κατά την κοινωνικοποιητική διαδικασία — π.χ. όταν οι φορείς δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν στο έργο τους, όταν οι γονείς εργάζονται ή απουσιάζουν, όπως συμβαίνει με τα ορφανά.

  Κοινό στοιχείο: η κοινωνικοποίηση δεν σταματά με το τέλος της εφηβείας αλλά συνεχίζεται καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής — «ποτέ κανείς δεν είναι όπως ήταν ούτε όπως πρόκειται να γίνει» (σελ. 118).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτογενής (στην οικογένεια, τα πρώτα χρόνια, καθοριστική για την προσωπικότητα): εκμάθηση της γλώσσας, βασικών κανόνων συμπεριφοράς και ευγένειας, των ρόλων της οικογένειας, συνηθειών υγιεινής και διατροφής, του σωστού και του λάθους και των ρόλων του φύλου — με τον βρεφονηπιακό σταθμό ως επέκταση. Δευτερογενής («ενηλίκων», με ενεργό συμμετοχή και επιτακτικό χαρακτήρα): είσοδος στην εργασία, γάμος και γονεϊκότητα, στρατιωτική θητεία, μετακόμιση σε άλλον πολιτισμό με νέους κανόνες, διαζύγιο, ανεργία ή συνταξιοδότηση και επιμόρφωση — ενώ ελλιπής είναι η κοινωνικοποίηση όταν οι φορείς δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν, όπως με τα ορφανά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Οι εναλλασσόμενοι καθημερινοί ρόλοι

Ερώτηση: Να περιγράψετε με παραδείγματα, υποθετικά ή πραγματικά, τους ρόλους τους οποίους μπορεί να «παίζει» εναλλάξ καθημερινά ένας άνθρωπος.

Απάντηση:

• Το θεωρητικό πλαίσιο (σελ. 120-121): «οι θεωρητικοί που ασχολούνται με τη μελέτη των ρόλων θεωρούν ότι η κοινωνική ζωή είναι όπως η θεατρική σκηνή, με τις μάσκες, το σενάριο κτλ.»· «η θέση προσδιορίζεται ως ένα σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων… Ο ρόλος είναι η συμπεριφορά την οποία αναμένεται να εκδηλώσει ο κάτοχος μιας θέσης.» Κατά τον Linton, δεν υπάρχουν ρόλοι χωρίς θέσεις ούτε θέσεις χωρίς ρόλους. Είδη ρόλων: συγγένειας (πατέρας, μητέρα, γιος), επαγγελματικοί (γιατρός, δάσκαλος, οδηγός), καθώς και συμπληρωματικοί — ο ρόλος του πατέρα δεν μπορεί να περιγραφεί χωρίς αναφορά στον ρόλο του παιδιού· ο ρόλος του δασκάλου προσδιορίζεται με βάση τον ρόλο του μαθητή. Επίσης, «ο άνθρωπος καθημερινά αναλαμβάνει και εκπληρώνει πλείστους ρόλους με διαφορετική κάθε φορά αποτελεσματικότητα» (σελ. 133).

  Ενδεικτικό παράδειγμα — μια μέρα μιας βρεφονηπιοκόμου:

  Ώρα	Ρόλος	Θέση	Τι αναμένεται (δικαιώματα - υποχρεώσεις)	Συμπληρωματικός ρόλος
  07:00	μητέρα	γονέας στην οικογένεια	φροντίδα, ετοιμασία των παιδιών	παιδί
  07:30	κόρη	παιδί των γονιών της	τηλεφώνημα και φροντίδα για την ηλικιωμένη μητέρα της	γονέας
  08:00	οδηγός / επιβάτης	χρήστης του δρόμου	τήρηση του Κ.Ο.Κ.	άλλοι οδηγοί
  08:30-16:00	βρεφονηπιοκόμος	εργαζόμενη στον σταθμό	φροντίδα, αγωγή, ασφάλεια των παιδιών	παιδιά, γονείς
  	συνάδελφος	μέλος της ομάδας	συνεργασία, τήρηση προγράμματος	συνάδελφοι
  	υφισταμένη	εργαζόμενη	υπακοή στους κανόνες του σταθμού	προϊσταμένη
  16:30	πελάτισσα	καταναλώτρια	πληρωμή, ευγένεια	πωλητής
  17:00	σπουδάστρια	εκπαιδευόμενη	παρακολούθηση, εργασίες	καθηγητής
  19:00	φίλη	μέλος παρέας	αμοιβαιότητα, στήριξη	φίλοι
  21:00	σύζυγος / σύντροφος	μέλος ζευγαριού	αμοιβαία φροντίδα	σύντροφος
  	γείτονας, πολίτης	μέλος γειτονιάς και κοινωνίας	ησυχία, τήρηση νόμων, ψήφος	γείτονες, πολιτεία

  Παρατηρήσεις με βάση τη θεωρία:

  • Κάθε ρόλος συνοδεύεται από διαφορετικούς κοινωνικούς κανόνες: οι ρόλοι αποτελούν σύνολα από κοινωνικούς κανόνες· οι κοινωνικοί κανόνες προσδιορίζουν πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ο άνθρωπος — π.χ. το «εσύ» με τον φίλο και το «εσείς» με τον/την προϊστάμενο/-η, που εκφράζει την κοινωνική απόσταση και την κοινωνική θέση (σελ. 122).
  • Οι ρόλοι είναι συμπληρωματικοί: δεν υπάρχει «βρεφονηπιοκόμος» χωρίς «παιδιά», ούτε «δάσκαλος» χωρίς «μαθητή».
  • Η αποτελεσματικότητα διαφέρει: το ίδιο άτομο μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικό σε έναν ρόλο και λιγότερο σε άλλον.
  • Σύγκρουση ρόλων: όταν δύο ρόλοι απαιτούν ταυτόχρονα αντίθετα πράγματα (π.χ. η μητέρα-εργαζόμενη που πρέπει να μείνει υπερωρία ενώ το παιδί της είναι άρρωστο) — αυτό συνδέεται με τις συγκρούσεις σε σχέση με τους κανόνες και τους ρόλους που περιγράφει το κεφάλαιο (σελ. 132).
  • Οι νέοι ρόλοι μαθαίνονται μέσω της δευτερογενούς κοινωνικοποίησης, που απαιτεί την ενεργό συμμετοχή του ανθρώπου (σελ. 118).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική περιγραφή: μέσα σε μία μέρα το ίδιο άτομο εναλλάσσει ρόλους συγγένειας (μητέρα, κόρη, σύζυγος), επαγγελματικούς (βρεφονηπιοκόμος, συνάδελφος, υφισταμένη) και άλλους κοινωνικούς (οδηγός, πελάτισσα, σπουδάστρια, φίλη, γείτονας, πολίτης), καθένας συνδεδεμένος με μια κοινωνική θέση, δηλαδή ένα σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, και με τους αντίστοιχους κοινωνικούς κανόνες — ακόμη και στον τρόπο προσφώνησης («εσύ»/«εσείς»)· οι ρόλοι είναι συμπληρωματικοί (βρεφονηπιοκόμος-παιδιά, δάσκαλος-μαθητής), εκπληρώνονται με διαφορετική κάθε φορά αποτελεσματικότητα και μπορεί να συγκρούονται μεταξύ τους.

Κριτήρια αξιολόγησης: