Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Ανθρώπινες Ανάγκες και Αξίες (σελ. 60) – ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Ανθρώπινες Ανάγκες και Αξίες

Ενδεικτικές λύσεις των 4 ερωτήσεων της ενότητας (σελ. 60): κατηγορίες αναγκών κατά Maslow, στάδια ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης κατά Erikson, προσωπικός χαρακτήρας ιεράρχησης αναγκών-αξιών (ερώτηση κρίσεως), ορισμός και παραδείγματα επαγγελματικών αξιών.

Κατηγορίες αναγκών κατά Maslow

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνει τις ανάγκες ο Maslow και ποια τα κύρια σημεία της θεωρίας του;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 53): «διακρίνει πέντε είδη αναγκών: 1. Φυσιολογικές... 2. Ασφάλειας... 3. Του ανήκειν σε ομάδα... 4. Εκτίμησης... 5. Αυτοπραγμάτωσης...».
• Αυτούσιο (σελ. 54): «Ο Maslow ιεραρχεί τις ανάγκες... Θεωρεί ότι το άτομο, προκειμένου να καλύψει ανάγκες υψηλότερου επιπέδου, θα πρέπει να έχει καλύψει πριν επαρκώς ανάγκες που βρίσκονται στο προηγούμενο χαμηλότερο επίπεδο».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο Maslow διακρίνει πέντε είδη αναγκών, ιεραρχημένα σε πυραμίδα: τις φυσιολογικές ανάγκες (τροφή, στέγη), τις ανάγκες ασφάλειας (προφύλαξη από κίνδυνο), τις ανάγκες του ανήκειν σε ομάδα (αγάπη, αποδοχή), τις ανάγκες εκτίμησης (αναγνώριση, σεβασμό) και τις ανάγκες αυτοπραγμάτωσης (δημιουργικότητα, πληρότητα). Το κύριο σημείο της θεωρίας του είναι ότι, για να καλύψει το άτομο τις ανάγκες ενός υψηλότερου επιπέδου, πρέπει πρώτα να έχει καλύψει επαρκώς τις ανάγκες του προηγούμενου, χαμηλότερου επιπέδου· η ανάγκη ορίζεται ως κατάσταση ανισορροπίας που προκαλεί κίνητρο για δράση, και κάθε άτομο ιεραρχεί τις ανάγκες του με τον δικό του τρόπο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Στάδια ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης

Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης; Τι συμβαίνει, αν το άτομο δεν έχει καλύψει επικρατούσες ανάγκες από τα προηγούμενα στάδια της ανάπτυξής του; Μπορείτε να δώσετε σχετικά παραδείγματα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 54-55): αναλυτική παράθεση των οκτώ σταδίων (Βασικής Εμπιστοσύνης-Δυσπιστίας, Αυτονομίας-Αμφιβολίας, Πρωτοβουλίας-Ενοχής, Εργατικότητας-Κατωτερότητας, Ταυτότητας-Σύγχυσης Ταυτότητας, Οικειότητας-Απομόνωσης, Δημιουργικότητας-Στείρας Προσέγγισης, Εσωτερικής Ακεραιότητας-Απογοήτευσης).
• Αυτούσιο (σελ. 54): «Αν το άτομο δεν μπορεί να καλύψει επαρκώς την ανάγκη που κυριαρχεί στο συγκεκριμένο στάδιο που βρίσκεται, τότε ενδέχεται να παρουσιάσει δυσκολίες στο μέλλον».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα οκτώ στάδια ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης κατά τον Erikson είναι: 1) Βασικής Εμπιστοσύνης-Δυσπιστίας (γέννηση-1ο έτος), 2) Αυτονομίας-Αμφιβολίας (1ος-2ος χρόνος), 3) Πρωτοβουλίας-Ενοχής (2ος-5ος χρόνος), 4) Εργατικότητας-Κατωτερότητας (6ος-11ος χρόνος), 5) Ταυτότητας-Σύγχυσης Ταυτότητας (12ος-20ός χρόνος), 6) Οικειότητας-Απομόνωσης (20ός-30ός χρόνος), 7) Δημιουργικότητας-Στείρας Προσέγγισης (30ός-50ός χρόνος), 8) Εσωτερικής Ακεραιότητας-Απογοήτευσης (50ός-τέλος). Αν το άτομο δεν καλύψει επαρκώς τη βασική ανάγκη ενός σταδίου, ενδέχεται να παρουσιάσει στο μέλλον δυσκολίες που επηρεάζουν πολλές πτυχές της ζωής του. Παραδείγματα από το κείμενο: αν το μωρό δεν αναπτύξει εμπιστοσύνη στο 1ο στάδιο, αναπτύσσεται δυσπιστία· αν το παιδί δεν αναγνωριστεί για το έργο του στο 4ο στάδιο (Εργατικότητας), αναπτύσσει αισθήματα κατωτερότητας· αν ο έφηβος δεν καταφέρει να κτίσει την ταυτότητά του στο 5ο στάδιο, βιώνει σύγχυση για το ποιος είναι και πού πάει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προσωπικός χαρακτήρας ιεράρχησης αναγκών-αξιών

Ερώτηση: Για ποιους λόγους νομίζετε ότι η ιεράρχηση των αναγκών και αξιών είναι προσωπική υπόθεση; Με ποια κριτήρια κάποιος κατά τη γνώμη σας ιεραρχεί τις αξίες του;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 54): «κάθε άτομο ιεραρχεί με διαφορετικό τρόπο τις ανάγκες του ανάλογα με τις προσωπικές του αξιολογήσεις σε σχέση με αυτό που θεωρεί ότι του λείπει, θέλει και μπορεί να καλύψει».
• Αυτούσιο (σελ. 56-57): «οι αξίες... είναι θέμα προσωπικής επιλογής και ιεραρχούνται με διαφορετικό τρόπο για τον κάθε ένα. Δεν υπάρχουν σωστές ή λανθασμένες αξίες... Οι αξίες, όπως και οι ανάγκες, μεταβάλλονται και ιεραρχούνται διαφορετικά ανάλογα με την προσωπικότητα και το εξελικτικό στάδιο ανάπτυξης που βρίσκεται το άτομο, ενώ οι εμπειρίες και το περιβάλλον παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωσή τους».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερώτηση κρίσεως, απαντιέται με σύνθεση από τις αρχές του κειμένου: η ιεράρχηση των αναγκών και αξιών είναι προσωπική υπόθεση γιατί κάθε άτομο τις αξιολογεί ανάλογα με τις δικές του προσωπικές αξιολογήσεις για ό,τι θεωρεί ότι του λείπει, θέλει και μπορεί να καλύψει· δεν υπάρχουν σωστές ή λανθασμένες αξίες, αφού καθορίζονται από την προσωπικότητα, το εξελικτικό στάδιο ανάπτυξης, τις εμπειρίες και το περιβάλλον του καθενός. Με βάση αυτά, κάποιος ιεραρχεί τις αξίες του με κριτήρια όπως η προσωπικότητά του, οι ανάγκες που θεωρεί πιο επιτακτικές τη δεδομένη χρονική στιγμή, οι εμπειρίες που έχει βιώσει και οι επιδράσεις του περιβάλλοντός του (οικογένεια, σχολείο, κοινωνικός περίγυρος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επαγγελματικές αξίες

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε επαγγελματικές αξίες; Μπορείτε να αναφέρετε κάποιες οι οποίες σχετίζονται με τις συνθήκες απασχόλησης δίνοντας παράλληλα σχετικά παραδείγματα επαγγελμάτων;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 56): «Οι αξίες οι οποίες απαντούν στην ερώτηση ‘‘Τι είναι περισσότερο σημαντικό για μένα σε ένα επάγγελμα’’ ονομάζονται επαγγελματικές αξίες».
• Αυτούσιο (σελ. 57): «τις συνθήκες που επικρατούν σε ένα εργασιακό χώρο (η ύπαρξη ή όχι π.χ.: πίεσης, προκλήσεων, ρουτίνας, γρήγορου ρυθμού, αίσθησης κινδύνου, ενδιαφέροντος, ηρεμίας, ανταγωνισμού, δημοσιότητας κ.ά.)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαγγελματικές αξίες ονομάζονται οι επιδιώξεις και αμοιβές που επιθυμεί κανείς από την επαγγελματική του απασχόληση — δηλαδή οι αξίες που απαντούν στην ερώτηση «τι είναι περισσότερο σημαντικό για μένα σε ένα επάγγελμα». Ένα από τα σημεία στα οποία μπορούν να σχετίζονται είναι οι συνθήκες που επικρατούν σε έναν εργασιακό χώρο: π.χ. η ύπαρξη ή όχι πίεσης, προκλήσεων, ρουτίνας, γρήγορου ρυθμού, αίσθησης κινδύνου, ηρεμίας ή ανταγωνισμού. Για παράδειγμα, κάποιος που αξιολογεί ψηλά την «αίσθηση κινδύνου» και τις «προκλήσεις» ίσως προτιμήσει ένα επάγγελμα του τομέα Υγείας με απαιτητικές, επείγουσες καταστάσεις (π.χ. νοσηλευτής επειγόντων περιστατικών), ενώ κάποιος που προτιμά την «ηρεμία» και τη ρουτίνα μπορεί να αναζητήσει ένα επάγγελμα με σταθερό, προβλέψιμο ωράριο και συνθήκες.

Κριτήρια αξιολόγησης: