Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Θερμοκήπια (σελ. 348) – ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11: Θερμοκήπια

Ενδεικτικές λύσεις των 6 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 348): τύποι θερμοκηπίων, σκελετός αμφικλινούς θερμοκηπίου, έλεγχος συνθηκών εσωτερικού περιβάλλοντος, δροσισμός, λίπανση-άρδευση-απολύμανση και σκίαση.

Τύποι θερμοκηπίων βάσει βασικής κατασκευαστικής μονάδας

Ερώτηση: Αναφέρατε τους διάφορους τύπους θερμοκηπίων με βάση τη βασική τους κατασκευαστική μονάδα.

Απάντηση:

• Σύνοψη βιβλίου (σελ. 314-319, §11.2.1): πέντε κριτήρια διάκρισης της βασικής κατασκευαστικής μονάδας — σχήμα, διαστάσεις, υλικό σκελετού, υλικό κάλυψης, αριθμός σειρών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα θερμοκήπια διακρίνονται σε τύπους ανάλογα με τη βασική κατασκευαστική τους μονάδα, με πέντε κριτήρια: Α. Με βάση το σχήμα: τοξωτά (θολωτά, από επαναλαμβανόμενα τόξα, ελαφρύς και φτηνός σκελετός) και αμφικλινή (δίρρικτα, με κατακόρυφα τοιχώματα και δίρρικτη στέγη, ευνοούν κάλυψη με γυαλί). Β. Με βάση τις διαστάσεις: χαμηλά (1,80-2,60 m), υψηλά (>2,60 m), μεγάλου πλάτους (>5 m) και μικρού πλάτους (<5 m). Γ. Με βάση το υλικό σκελετού: ξύλινα (πλάτος έως 6 m, φτηνά), μεταλλικά (γαλβανισμένος σιδηροσωλήνας, μεγάλη διάρκεια ζωής) και αλουμινένια (ελαφρά, δεν διαβρώνονται, ακριβά). Δ. Με βάση το υλικό κάλυψης: γυάλινα, πλαστικά με εύκαμπτο κάλυμμα και πλαστικά με άκαμπτο κάλυμμα. Ε. Με βάση τον αριθμό σειρών: απλής σειράς (καλός φυσικός εξαερισμός, αυξημένες απώλειες θερμότητας) και πολλαπλής σειράς (μεγάλος συνεχής χώρος, κακός φυσικός εξαερισμός).

Τομή σκελετού αμφικλινούς θερμοκηπίου

Ερώτηση: Σχεδιάστε σε σκαρίφημα την τομή του σκελετού ενός αμφικλινούς θερμοκηπίου και ονομάστε τα διάφορα μέρη του.

Απάντηση:

• Αυτούσια ονοματολογία, Εικόνα 11.13 (σελ. 322): «α. Βασικά στοιχεία σκελετού αμφικλινούς θερμοκηπίου: 1. στύλος, 2. δοκάρι ή μηκίδα, 3. Ελκυστήρας ή πέλμα, 4. ψαλίδια ή αμείβοντες, 5. αντηρίδες ή διαγώνιες, 6. ορθοστάτης ή μπαμπάς, 7. κορφιάς, 8. τεγίδα, 9. αντιανέμια».
• Σύνδεση των στοιχείων (σελ. 321-322): οι στύλοι είναι τα κατακόρυφα στοιχεία που μεταφέρουν τα φορτία στα θεμέλια· τα δοκάρια (μηκίδες) συνδέουν στο πάνω μέρος τους τους στύλους· τα ζευκτά (ελκυστήρας, ψαλίδια, αντηρίδες, ορθοστάτης) συνδέουν στο πάνω μέρος τις δύο μεγάλες πλευρές· οι τεγίδες συνδέουν τα ζευκτά μεταξύ τους κατά μήκος της στέγης· τα αντιανέμια είναι διαγώνια υποστηρίγματα στύλων και δοκαριών για αντοχή στην πίεση του ανέμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκαρίφημα της εγκάρσιας τομής (ένα ζευκτό πάνω σε δύο στύλους), με την αρίθμηση της Εικόνας 11.13 του βιβλίου:

             7
            /|\
           / | \
        4 /  |6 \ 4
         /\  |  /\
        /5 \ | / 5\
       /    \|/    \
      /______|______\
      |      3      |
      |             |
    1 |             | 1
      |             |
======+=============+======

1. στύλος (κολώνα): κατακόρυφο στοιχείο που μεταφέρει τα φορτία στα θεμέλια.
2. δοκάρι ή μηκίδα: οριζόντιο στοιχείο που συνδέει στο πάνω μέρος τους στύλους κατά μήκος του θερμοκηπίου.
3. ελκυστήρας ή πέλμα: η οριζόντια βάση του ζευκτού.
4. ψαλίδια ή αμείβοντες: τα κεκλιμένα στοιχεία της στέγης.
5. αντηρίδες ή διαγώνιες: τα διαγώνια στοιχεία μέσα στο ζευκτό.
6. ορθοστάτης ή μπαμπάς: το κατακόρυφο στοιχείο από το μέσο του ελκυστήρα ως τον κορφιά.
7. κορφιάς: το ψηλότερο σημείο της στέγης.
8. τεγίδα: συνδέει τα ζευκτά μεταξύ τους κατά μήκος της στέγης.
9. αντιανέμια: διαγώνια υποστηρίγματα που συγκρατούν στύλους και δοκάρια μεταξύ τους.

Τα στοιχεία 3-6 αποτελούν το ζευκτό (δικτύωμα). Τα στοιχεία 2, 8 και 9 βρίσκονται κατά μήκος του θερμοκηπίου, κάθετα στο επίπεδο της τομής, γι' αυτό δεν σημειώνονται πάνω στο σκαρίφημα.

Τρόποι ελέγχου συνθηκών εσωτερικού περιβάλλοντος

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους ελέγχονται οι συνθήκες εσωτερικού περιβάλλοντος σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Δομή της ενότητας 11.3 του βιβλίου (σελ. 328-339): έλεγχος ηλιακής ακτινοβολίας/φωτισμού/σκίασης (§11.3.1), θέρμανσης (§11.3.2), εξαερισμού-δροσισμού (§11.3.3) και εμπλουτισμού με CO2 (§11.3.4).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι συνθήκες εσωτερικού περιβάλλοντος ενός θερμοκηπίου ελέγχονται με τέσσερα βασικά συστήματα: (α) έλεγχο ηλιακής ακτινοβολίας, φωτισμού και σκίασης (τεχνητός φωτισμός τον χειμώνα, σκίαση με κουρτίνες/δίχτυα την άνοιξη-φθινόπωρο), (β) θέρμανση (αερόθερμα, κεντρικό σύστημα σωληνώσεων ζεστού νερού/ατμού, φορητές θερμάστρες), (γ) εξαερισμό και δροσισμό (φυσικός ή τεχνητός εξαερισμός, δροσισμός με υδρονέφωση ή διαβρεχόμενες πλάκες) και (δ) εμπλουτισμό με διοξείδιο του άνθρακα για αύξηση της φωτοσύνθεσης. Παράλληλα ελέγχονται και η θερμοκρασία εδάφους, η επάρκεια νερού και θρεπτικών στοιχείων, μέσω της άρδευσης και της λίπανσης.

Δροσισμός θερμοκηπίου

Ερώτηση: Πώς γίνεται ο δροσισμός σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 337): «Ο πιο συνηθισμένος τρόπος δροσισμού στα θερμοκήπια είναι με υδρονέφωση και ακολουθούν οι διαβρεχόμενες πλάκες.»
• Αυτούσιο (σελ. 338): «Στην υδρονέφωση γίνεται δροσισμός του εσωτερικού αέρα με εκτόξευση νερού σε μορφή λεπτών σταγόνων πάνω στην κόμη των φυτών... Με το σύστημα αυτό μπορεί να μειωθεί η θερμοκρασία κατά 5-14 °C.»
• Αυτούσιο (σελ. 339): «Με το σύστημα αυτό η θερμοκρασία μπορεί να μειωθεί κατά 3-12 °C, συγκριτικά με ένα θερμοκήπιο που διαθέτει μόνο εξαερισμό (μείωση κατά 6°C περίπου)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο δροσισμός χρησιμοποιείται για να μειωθεί η θερμοκρασία του εσωτερικού αέρα σε επίπεδα χαμηλότερα του εξωτερικού, κάτι που δεν μπορεί να επιτύχει από μόνος του ο εξαερισμός, και γίνεται κυρίως με δύο τρόπους: (α) υδρονέφωση, δηλαδή εκτόξευση νερού σε λεπτές σταγόνες πάνω στην κόμη των φυτών, μέσω εκτοξευτήρων υψηλής πίεσης και μικρής παροχής (2-3 λίτρα/ώρα), μειώνοντας τη θερμοκρασία κατά 5-14°C (απαιτεί παράλληλα ανεμιστήρες για ομοιόμορφη κατανομή του δροσερού αέρα), και (β) διαβρεχόμενες πλάκες, ίδιο σύστημα με τις πτηνοκτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, με μείωση της θερμοκρασίας κατά 3-12°C συγκριτικά με θερμοκήπιο που διαθέτει μόνο εξαερισμό (το βιβλίο σημειώνει μείωση κατά 6°C περίπου). Το καλοκαίρι σε θερμές περιοχές συμβάλλει στο δροσισμό και η σκίαση.

Λίπανση, άρδευση και απολύμανση θερμοκηπίου

Ερώτηση: Πώς γίνεται η λίπανση, η άρδευση και η απολύμανση σ' ένα θερμοκήπιο;

Απάντηση:

• Αυτούσιο, λίπανση (σελ. 343): «Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια γίνεται με τη βοήθεια λιπαντήρων που αναμιγνύουν το λίπασμα με το νερό της άρδευσης» — δοχείο ή δοσομετρική αντλία.
• Σύνοψη βιβλίου, άρδευση (σελ. 340-342): επιφανειακή (αυλάκια, ποτιστήρια χειρός), τεχνητή βροχή (μικροεκτοξευτές/υδρονέφωση), σταγόνες (σταλλακτήρες, το συνηθέστερο σύστημα), τριχοειδής ανύψωση μετά από κατάκλυση.
• Αυτούσιο, απολύμανση (σελ. 344): «Η απολύμανση γίνεται με: Ατμό σε θερμοκρασία 71°C... Χημικά μέσα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λίπανση: γίνεται με λιπαντήρες που αναμιγνύουν το λίπασμα με το νερό της άρδευσης — είτε με δοχείο (κάδος με λίπασμα, συνδεδεμένος με δύο σωλήνες στο δίκτυο άρδευσης, όπου το εισερχόμενο νερό παρασύρει το λίπασμα) είτε με δοσομετρική αντλία (εισάγει καθορισμένη ποσότητα διαλυμένου λιπάσματος στο δίκτυο). Άρδευση: εφαρμόζονται όλα τα συστήματα — επιφανειακή (αυλάκια ή ποτιστήρια χειρός), τεχνητή βροχή (μικροεκτοξευτές/υδρονέφωση για σπορεία και φυλλώδη είδη), σταγόνες (σταλλακτήρες — το συνηθέστερο σύστημα για καλλιέργειες εδάφους, 2-4 λίτρα/ώρα/φυτό, ή η παραλλαγή «σπαγγέτι» για γλάστρες) και τριχοειδής ανύψωση νερού μετά από κατάκλυση (σε πάγκους-λεκάνες με γλάστρες). Απολύμανση εδάφους: γίνεται είτε με ατμό σε θερμοκρασία 71°C (εισάγεται στο έδαφος με σωληνώσεις) είτε με χημικά μέσα (απολυμαντικά σε στερεή, υγρή ή αέρια μορφή), για εξουδετέρωση βλαπτικών μικροοργανισμών που προσβάλλουν το ριζικό σύστημα ή παρασιτούν στα φυτά.

Αναγκαιότητα και τρόποι σκίασης θερμοκηπίου

Ερώτηση: Γιατί χρειάζεται η σκίαση σ' ένα θερμοκήπιο και πώς γίνεται αυτή στην πράξη;

Απάντηση:

• Αυτούσιο, αναγκαιότητα (σελ. 329-330): «...απαιτείται σκίαση του θερμοκηπίου κατά 40% της επιφάνειάς του... Η απουσία σκίασης στα φυτά αυτά επιφέρει διάφορες ζημιές, όπως εγκαύματα, απώλεια χλωροφύλλης, ξήρανση των άκρων των πετάλων των ανθέων τους κ.λπ., λόγω της μεγάλης έντασης φωτισμού και των εξ αυτής υψηλών θερμοκρασιών.»
• Αυτούσιο, τρόποι (σελ. 330): «...χρησιμοποιούνται συνήθως ειδικές κουρτίνες από πλαστικό φύλλο ή άσπρες βαφές... Ο καλύτερος όμως τρόπος σκίασης των θερμοκηπίων είναι οι κουρτίνες από ειδικό πλαστικό δίχτυ αραιής ύφανσης, σκούρου χρώματος, γνωστού στο εμπόριο ως διχτιού σκίασης.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σκίαση χρειάζεται γιατί σε πολλά φυτά θερμοκηπίου (ιδίως ανθοκομικά σε γλάστρες, από τα μέσα της Άνοιξης μέχρι τα μέσα του Φθινοπώρου) απαιτείται σκίαση περίπου του 40% της επιφάνειας του θερμοκηπίου· η απουσία της προκαλεί εγκαύματα, απώλεια χλωροφύλλης και ξήρανση των άκρων των πετάλων, λόγω της μεγάλης έντασης φωτισμού και των υψηλών θερμοκρασιών που προκύπτουν. Στην πράξη η σκίαση γίνεται με ειδικές κουρτίνες από πλαστικό φύλλο ή άσπρες βαφές εξωτερικά της κάλυψης (π.χ. γύψος, ασβέστης — που όμως δεν συνιστάται σε θερμοκήπια με αλουμινένιο σκελετό ή γυάλινη κάλυψη, γιατί καταστρέφει το αλουμίνιο και τους ελαστικούς αρμούς). Ο καλύτερος τρόπος είναι οι κουρτίνες από ειδικό πλαστικό δίχτυ αραιής ύφανσης, σκούρου χρώματος, γνωστό ως δίχτυ σκίασης.