Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: Κλασικισμός και Νεοκλασικισμός (σελ. 116) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑΣ ΙΙ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο: Κλασικισμός και Νεοκλασικισμός

Οι 16 αριθμημένες ασκήσεις της σελ. 116-118, μείον τις 4 ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ (8-11) -> 12 λύσεις. ⚠️ Η άσκηση 15 έχει ΔΥΟ επιφυλάξεις (το «δερμάτινο παντελόνι» που το κείμενο λέει μάλλινο, και το σπένσερ που είναι «ειδικό γυναικείο ρούχο» αλλά «φορέθηκε και από τους άνδρες») — γι' αυτό είναι η μόνη με ενδεικτική λύση. ⚠️ Η άσκηση 14 επαναλαμβάνει το λάθος του κεφ. 1: η υπόσχεση «κάθε παύλα = ένα γράμμα» ΔΕΝ τηρείται σε 4 από τα 6 κενά.

---

Ερώτηση 1 (σελ. 116) — Τι είναι ο Νεοκλασικισμός και πότε εμφανίστηκε

Ερώτηση: Τι είναι ο Νεοκλασικισμός και ποια περίοδο εμφανίστηκε;

Απάντηση:

• ΤΙ ΕΙΝΑΙ — ΞΕΚΙΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟ

«Η ιδέα μιας ΝΕΑΣ ΤΕΧΝΗΣ που ΕΜΠΝΕΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Ή ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ, για να τις αξιοποιήσει ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, ήταν Ο ΠΥΡΗΝΑΣ ΤΗΣ ΤΑΣΗΣ ΠΟΥ ΛΕΓΕΤΑΙ ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ.»

Και ο ορισμός του Νεοκλασικισμού: «Αυτό που λέμε ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ είναι ΜΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΥ, που ΚΟΡΥΦΩΘΗΚΕ ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΣΕ ΠΟΛΛΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΧΩΡΕΣ.»

ΔΥΟ ΕΝΝΟΙΕΣ, ΟΧΙ ΜΙΑ: ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ = η γενική τάση · ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ = η ειδικότερη έκφρασή της στα τέλη 18ου - αρχές 19ου αιώνα.

---

ΠΟΤΕ — ΤΡΕΙΣ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ

Πότε	Τι
μέσα 18ου αι.	ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ — το βιβλίο του ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ
αρχές 19ου αι.	ΚΟΡΥΦΩΣΗ — «σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες»
1795-1799 / 19ος αι.	ΝΤΙΡΕΚΤΟΥΑΡ και ΑΜΠΙΡ στη Γαλλία

Στη Γαλλία ειδικά: «εμφανίστηκε για λίγο, ΑΜΕΣΩΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ, με το στυλ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Directoire, 1795-1799) και με το στυλ ΑΜΠΙΡ (Empire), δηλαδή το στυλ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ».

Και η σχέση των δύο: «Η διακόσμηση σε στυλ Ντιρεκτουάρ αντλούσε υλικό ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΠΟΜΠΗΙΑΣ και ήταν ΕΝΑ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ από το στυλ του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΤΥΛ ΑΜΠΙΡ.»

---

ΤΙ ΤΟΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕ — ΤΡΕΙΣ ΑΦΟΡΜΕΣ ΠΟΥ ΑΞΙΖΟΥΝ ΜΟΝΑΔΕΣ

#	Αφορμή	Το κείμενο
1	ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ	«Ο Γερμανός αρχαιολόγος και ιστορικός της τέχνης ΓΙΟΧΑΝ ΓΙΟΑΧΙΜ ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ, με το έργο του «Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων στη ζωγραφική και τη γλυπτική», ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕ στα μέσα του 18ου αιώνα ΤΗ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ»
2	ΟΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΜΠΗΙΑ	«Το αρχαίο πνεύμα ΕΓΙΝΕ ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΜΠΗΙΑ ΤΟ 1748»
3	ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ	«η μόδα συνεχίστηκε και μετά το 1806, ΟΤΑΝ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΕΦΤΑΣΑΝ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ, ΚΛΕΜΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΓΙΝ»

💡 ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΑΦΟΡΜΕΣ ΕΙΝΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ: η μόδα δεν άλλαξε από αισθητική ιδιοτροπία — ΑΛΛΑΞΕ ΕΠΕΙΔΗ ΞΕΘΑΦΤΗΚΕ Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ. Και το βιβλίο σημειώνει ρητά ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα ήταν «ΚΛΕΜΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΓΙΝ».

---

ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ ΑΝΤΛΗΣΕ

«Το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών στη ΓΑΛΛΙΑ, τη ΓΕΡΜΑΝΙΑ και την ΑΓΓΛΙΑ ΔΕΝ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΜΟΝΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ, ΑΛΛΑ ΕΠΕΚΤΑΘΗΚΕ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ.»

Και τα μοτίβα: «τη ΣΦΙΓΓΑ, την ΥΔΡΙΑ και τους ΑΜΦΟΡΕΙΣ, τη ΜΑΣΚΑ, τα ΦΥΛΛΑ ΕΛΙΑΣ, τους ΑΕΤΟΥΣ, το ΣΤΕΦΑΝΙ ΜΕ ΤΙΣ ΚΟΡΔΕΛΕΣ ΠΟΥ ΑΝΕΜΙΖΟΥΝ, τα ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΛΩΤΟΥ, τη ΜΕΛΙΣΣΑ».

---

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΑΡΙΣΤΗ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

«Είναι ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΟ το γεγονός ότι ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ που ΑΝΕΤΡΕΨΑΝ ΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ των Λουδοβίκων ΣΤΡΑΦΗΚΑΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟ, προκειμένου να βρουν σ' αυτόν ΣΤΗΡΙΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ, ΤΗΝ ΑΘΕΪΑ ΚΑΙ ΤΗ ΝΕΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΖΩΗΣ.»

💡 ΤΟ ΙΔΙΟ ΣΤΥΛ ΥΠΗΡΕΤΕΙ ΤΡΙΑ ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΚΑΘΕΣΤΩΤΑ:

Καθεστώς	Πώς το χρησιμοποιεί
ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΣ ΙΣΤ΄	«Κλασικιστική διάθεση είχε εμπνεύσει και το στυλ του»
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ	στηρίγματα για τον ορθολογισμό και την αθεΐα
ΝΑΠΟΛΕΩΝ	«στις μέρες του το στυλ Αμπίρ ΕΦΤΑΣΕ ΣΤΟ ΑΠΟΓΕΙΟ ΤΟΥ»

Και ο ίδιος άνθρωπος τα υπηρετεί όλα: ο ζωγράφος ΖΑΚ ΛΟΥΙ ΝΤΑΒΙΝΤ «κλήθηκε από τους επαναστάτες να υπηρετήσει την ιδέα ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΑΡΕΤΗΣ με χλαμύδες και θέματα από την αρχαία Ρώμη» — και «ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ ΛΙΓΟ ΑΡΓΟΤΕΡΑ ΝΑ ΥΠΗΡΕΤΗΣΕΙ ΩΣ ΕΝΘΕΡΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ».

Η ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΕΥΡΥΧΩΡΗ ΩΣΤΕ ΝΑ ΔΙΚΑΙΩΝΕΙ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ.

Σύνοψη: ΤΙ ΕΙΝΑΙ: «αυτό που λέμε ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ είναι μια ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΥ» — και Κλασικισμός είναι «η ιδέα μιας νέας τέχνης που εμπνέεται από τις αισθητικές αρχές ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ Ή ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ, για να τις αξιοποιήσει ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ». ΠΟΤΕ: «κορυφώθηκε στις ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες»· στη Γαλλία «εμφανίστηκε για λίγο, αμέσως μετά τη Γαλλική Επανάσταση, με το στυλ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Directoire, 1795-1799) και με το στυλ ΑΜΠΙΡ (Empire), δηλαδή το στυλ της ΠΡΩΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ». Το Ντιρεκτουάρ «αντλούσε υλικό από την τέχνη της ΠΟΜΠΗΙΑΣ» και ήταν «μεταβατικό στάδιο από το στυλ του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄ προς το στυλ Αμπίρ». ΤΙ ΤΟΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΕ: (1) ο ΒΙΝΚΕΛΜΑΝ, που με τις «Σκέψεις για τη μίμηση των ελληνικών έργων» «προετοίμασε στα μέσα του 18ου αιώνα τη νεοκλασική κατεύθυνση»· (2) «οι ανασκαφές στην ΠΟΜΠΗΙΑ το 1748»· (3) «μετά το 1806, όταν τα ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ έφτασαν στο Λονδίνο, ΚΛΕΜΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΓΙΝ». ΑΠΟ ΠΟΙΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ: «δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα και τη Ρώμη, αλλά επεκτάθηκε και στον πολιτισμό ΤΩΝ ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ». ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ: «είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι της Γαλλικής Επανάστασης που ανέτρεψαν τη μοναρχία ΣΤΡΑΦΗΚΑΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟ, προκειμένου να βρουν σ' αυτόν στηρίγματα για τον ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ, την ΑΘΕΪΑ και τη νέα αντίληψη ζωής» — το ίδιο στυλ υπηρέτησε τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄, την Επανάσταση ΚΑΙ τον Ναπολέοντα, και ο ίδιος ζωγράφος, ο ΝΤΑΒΙΝΤ, υπηρέτησε και τους επαναστάτες και τον Ναπολέοντα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ξεχώρισε τις δύο έννοιες: Κλασικισμός = η γενική τάση · Νεοκλασικισμός = η ειδικότερη έκφρασή της, που κορυφώθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα.
• Δώσε και τις ΤΡΕΙΣ αφορμές — Βίνκελμαν, Πομπηία 1748, Μάρμαρα του Παρθενώνα 1806. Οι δύο είναι αρχαιολογικές ανακαλύψεις.
• Κλείσε με το παράδοξο: το ίδιο στυλ υπηρέτησε μοναρχία, Επανάσταση και Αυτοκρατορία — και ο Νταβίντ υπηρέτησε και τους δύο τελευταίους.

---

Ερώτηση 2 (σελ. 116) — Τάσεις κλασικισμού και σε άλλες εποχές

Ερώτηση: Υπήρξαν τάσεις κλασικισμού και σε άλλες εποχές εκτός από το τέλος του 18ου αιώνα;

Απάντηση:

• ΝΑΙ — ΚΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΧΕΙ ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ

Η ερώτηση είναι κλειστού τύπου («υπήρξαν;») αλλά ΔΕΝ αρκεί το «ναι». Το βιβλίο δίνει ΤΡΕΙΣ εποχές — και ένα ΜΟΤΙΒΟ που τις ενώνει.

---

ΕΠΙΠΕΔΟ 1 — Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ (ο ίδιος ο ορισμός το λέει)

«Η ιδέα μιας νέας τέχνης που εμπνέεται από τις αισθητικές αρχές της ελληνικής ή της ρωμαϊκής αρχαιότητας, για να τις αξιοποιήσει ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ…»

Το «ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΦΟΡΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ» είναι η πρώτη απάντηση, κρυμμένη μέσα στον ίδιο τον ορισμό. Η Αναγέννηση ήταν κιόλας μια επιστροφή στην αρχαιότητα (δες κεφ. 1).

---

ΕΠΙΠΕΔΟ 2 — Ο 17ος ΑΙΩΝΑΣ, ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΜΠΑΡΟΚ

«Ο Κλασικισμός είχε εμφανιστεί και τον 17ο αιώνα, ΟΤΑΝ ΜΕΣΟΥΡΑΝΟΥΣΕ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ. Καλλιτέχνες που πρέσβευαν ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ, ΤΙΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ, ΤΗ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ, είχαν τότε αντιπαρατεθεί ΣΤΟ ΑΤΙΘΑΣΟ ΚΑΙ ΜΗ ΑΡΜΟΝΙΚΟ ΜΠΑΡΟΚ.»

Το όνομα: «Ένας από αυτούς ήταν ο ΝΙΚΟΛΑ ΠΟΥΣΕΝ, που είχε ΓΙΑ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΟΥ ΤΟΝ ΡΑΦΑΗΛ.»

Και η μέθοδός τους: «ανέτρεχαν ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, για να δουν ΠΩΣ ΟΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΙΑΚΟΙ ΔΑΣΚΑΛΟΙ ΕΙΧΑΝ ΜΙΜΗΘΕΙ ΜΕ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ» — δηλαδή μιμούνται ΤΟΥΣ ΜΙΜΗΤΕΣ των αρχαίων.

---

ΕΠΙΠΕΔΟ 3 — Ο 18ος ΑΙΩΝΑΣ, ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟ ΡΟΚΟΚΟ

«Τον 18ο αιώνα οι κλασικιστές ΑΝΤΙΠΑΡΑΤΑΧΘΗΚΑΝ ΣΤΟ ΡΟΚΟΚΟ, ΟΠΩΣ ΕΙΧΕ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ Η ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΓΕΝΙΑ ΜΕ ΤΟ ΜΠΑΡΟΚ.»

Και η κρίση τους: «Με κριτήριο το ιδεώδες της αρχαιότητας και την κλασική αρμονία, ΤΟ ΡΟΚΟΚΟ ΘΕΩΡΗΘΗΚΕ ΜΙΑ ΕΠΙΠΟΛΑΙΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ, ΠΟΥ ΕΙΧΕ ΤΟΝ ΝΟΥ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΟΠΕΡΑΣΗ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ.»

Και ένα ακόμη σημείο του βιβλίου: «Κλασικιστική διάθεση είχε εμπνεύσει και ΤΟ ΣΤΥΛ ΤΟΥ ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ ΙΣΤ΄.» Δηλαδή ο κλασικισμός ήταν ήδη εκεί ΠΡΙΝ την Επανάσταση.

---

ΤΟ ΜΟΤΙΒΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΑΡΙΣΤΗ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Αιώνας	Ο κλασικισμός αντιδρά σε…	Στο όνομα του…
15ος-16ος (Αναγέννηση)	στον Μεσαίωνα	της αρχαιότητας
17ος	στο ΜΠΑΡΟΚ («ατίθασο και μη αρμονικό»)	της ΛΟΓΙΚΗΣ, της ΣΥΜΜΕΤΡΙΑΣ, της ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
18ος	στο ΡΟΚΟΚΟ («επιπόλαιη διακοσμητική έκφραση»)	της κλασικής ΑΡΜΟΝΙΑΣ

💡 Ο ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΤΑ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ — ΠΟΤΕ ΑΦΕΤΗΡΙΑ. Εμφανίζεται κάθε φορά που η διακόσμηση ξεφεύγει, και επικαλείται πάντα τα ΙΔΙΑ όπλα: λογική, συμμετρία, αναλογίες, καθαρότητα. Γι' αυτό επανέρχεται — δεν είναι στυλ, είναι ΔΙΟΡΘΩΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ.

Σύνοψη: ΝΑΙ, ΥΠΗΡΞΑΝ — ΣΕ ΤΡΕΙΣ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΕΠΟΧΕΣ. (1) ΣΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ: ο ίδιος ο ορισμός του Κλασικισμού μιλά για αξιοποίηση των αρχών της αρχαιότητας «για μια ακόμη φορά ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ». (2) ΤΟΝ 17ο ΑΙΩΝΑ: «ο Κλασικισμός είχε εμφανιστεί και τον 17ο αιώνα, ΟΤΑΝ ΜΕΣΟΥΡΑΝΟΥΣΕ Η ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ. Καλλιτέχνες που πρέσβευαν ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ, ΤΙΣ ΣΥΜΜΕΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ, ΤΗ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ, είχαν τότε αντιπαρατεθεί στο ΑΤΙΘΑΣΟ ΚΑΙ ΜΗ ΑΡΜΟΝΙΚΟ Μπαρόκ» — παράδειγμα ο ΝΙΚΟΛΑ ΠΟΥΣΕΝ, «που είχε για πρότυπό του τον ΡΑΦΑΗΛ»· οι κλασικιστές «ανέτρεχαν και στην ΙΤΑΛΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, για να δουν πώς οι μεγάλοι αναγεννησιακοί δάσκαλοι είχαν μιμηθεί με επιτυχία τους αρχαίους». (3) ΤΟΝ 18ο ΑΙΩΝΑ: «οι κλασικιστές αντιπαρατάχθηκαν ΣΤΟ ΡΟΚΟΚΟ, ΟΠΩΣ ΕΙΧΕ ΚΑΝΕΙ ΚΑΙ Η ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗ ΓΕΝΙΑ ΜΕ ΤΟ ΜΠΑΡΟΚ», θεωρώντας το «επιπόλαιη διακοσμητική έκφραση της αριστοκρατικής τάξης, που είχε τον νου της στην καλοπέραση και στις απολαύσεις»· και «κλασικιστική διάθεση είχε εμπνεύσει και το στυλ του ΛΟΥΔΟΒΙΚΟΥ ΙΣΤ΄». ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ο Κλασικισμός εμφανίζεται πάντοτε ως ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ σε μια τάση που θεωρείται υπερβολικά διακοσμητική ή δυσαρμονική, επικαλούμενος κάθε φορά τα ίδια όπλα — τη λογική, τη συμμετρία, τις αναλογίες, τη φυσικότητα και την καθαρότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην αρκεστείς στο «ναι». Δώσε και τις τρεις εποχές — Αναγέννηση, 17ος αι. (κατά του Μπαρόκ), 18ος αι. (κατά του Ροκοκό).
• Μάθε τα τέσσερα «όπλα» των κλασικιστών αυτούσια: λογική, συμμετρίες/αναλογίες, φυσικότητα, καθαρότητα.
• Το όνομα-κλειδί για τον 17ο αιώνα είναι ο ΝΙΚΟΛΑ ΠΟΥΣΕΝ, με πρότυπο τον Ραφαήλ — μια μίμηση των μιμητών.

---

Ερώτηση 3 (σελ. 116) — Οι αλλαγές που έφερε η Γαλλική Επανάσταση

Ερώτηση: Τι αλλαγές επέφερε στην ενδυμασία η Γαλλική Επανάσταση;

Απάντηση:

• Η ΠΡΟΤΑΣΗ-ΚΛΕΙΔΙ

«Η Γαλλική Επανάσταση του 1789 … τα ενδύματα έφεραν ΣΕ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΒΑΘΜΟ ΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ.»

Και το κοινωνικό πλαίσιο: «κατάργησε τη βασιλεία στο όνομα της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ» και «οι αγρότες και οι εργάτες ΕΓΙΝΑΝ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΙΣΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ».

---

ΑΛΛΑΓΗ 1 — ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΛΟΤΑ

«Μετά τις 14 ΙΟΥΛΙΟΥ 1789 και την ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΣΤΙΛΛΗΣ, ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΤΑΡΓΗΣΑΝ ΤΗΝ ΚΙΛΟΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΑΝ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ, ΠΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟΤΕ ΗΤΑΝ ΡΟΥΧΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ.»

ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΩΝ: «οι επαναστάτες πατριώτες, που είχαν ΑΡΝΗΘΕΙ ΝΑ ΦΟΡΟΥΝ ΚΙΛΟΤΑ και ονομάζονταν «ΧΩΡΙΣ ΚΙΛΟΤΑ» (sans culottes).»

💡 Μια πολιτική παράταξη παίρνει το όνομά της ΑΠΟ ΤΟ ΡΟΥΧΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΟΡΑΕΙ. Και το παντελόνι των ναυτών — ρούχο των κατώτερων στρωμάτων — γίνεται σύμβολο δημοκρατίας ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΝΕΙ ΩΣ ΣΗΜΕΡΑ.

---

ΑΛΛΑΓΗ 2 — Η ΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ

Κομμάτι	Το κείμενο
ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ	«στηριζόταν σε τρία κουμπιά»
ΚΑΡΜΑΝΙΟΛΑ	«μια ΚΟΝΤΗ ΒΕΣΤΑ … ΠΟΥ ΘΥΜΙΖΕ ΤΗ ΛΑΙΜΗΤΟΜΟ»
ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΣΚΟΥΦΟΣ	«μάλλινο ή λινό, που συνήθως είχε ΣΧΗΜΑ ΦΡΥΓΙΚΟ»
ΤΡΙΧΡΩΜΗ ΚΟΝΚΑΡΔΑ	μπλε, άσπρη, κόκκινη — «τοποθετήθηκε σαν αγκράφα ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ»

Και το επίσημο «ΡΟΥΧΟ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ ΠΑΤΡΙΩΤΗ», που «ΚΑΘΙΕΡΩΘΗΚΕ ΣΕ ΕΠΙΣΗΜΗ ΤΕΛΕΤΗ ΤΟ 1794»: παντελόνι · καρμανιόλα · ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ ΚΑΦΕ με πέτα και γιακά από κόκκινο ύφασμα · ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ · ΧΑΜΗΛΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ ή ΣΚΟΥΦΟΣ.

---

ΑΛΛΑΓΗ 3 — ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΟΡΕΜΑ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝΕΤΑΙ

«Με τη ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑ για πυξίδα, οι Γαλλίδες προτίμησαν στα χρόνια της Επανάστασης ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ. ΑΥΤΟ ΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΑΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΛΙΝΟΥ.»

Και η προέλευση: «Τέτοιο φόρεμα είχαν χρησιμοποιήσει ΠΡΩΤΕΣ ΟΙ ΓΑΛΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ.»

Το υπόλοιπο ντύσιμο: «ΑΠΛΑ ΦΟΡΕΜΑΤΑ ΜΕ ΦΑΡΔΙΕΣ ΦΟΥΣΤΕΣ, ακολουθώντας τη γραμμή ΤΟΥ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΑΓΓΛΙΚΟΥ ΦΟΡΕΜΑΤΟΣ» — στενά μακριά μανίκια, εφαρμοστό κορσάζ, ΚΟΡΔΕΛΑ ΓΙΑ ΖΩΝΗ, ΔΙΑΦΑΝΟ ΜΑΝΤΙΛΙ στους ώμους.

---

ΑΛΛΑΓΗ 4 — ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΗΛΩΣΗ

«Οι πρώην αριστοκράτες και οι βασιλόφρονες … ήταν ΝΤΥΜΕΝΟΙ ΚΑΤΑΜΑΥΡΑ ΣΕ ΕΝΔΕΙΞΗ ΠΕΝΘΟΥΣ, ενώ ΟΙ ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ φορούσαν ΜΠΛΕ ΚΟΣΤΟΥΜΙ ΜΕ ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΚΑΙ ΑΣΠΡΕΣ ΓΑΡΝΙΤΟΥΡΕΣ.»

---

ΑΛΛΑΓΗ 5 — ΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

«Τα πολυτελή υφάσματα, ΜΕΤΑΞΩΤΑ ΚΑΙ ΔΑΝΤΕΛΕΣ, ΕΠΑΨΑΝ ΝΑ ΦΟΡΙΟΥΝΤΑΙ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ. Τα υφάσματα που επικράτησαν ήταν ΤΟ ΛΙΝΟ, ΤΟ ΜΑΛΛΙΝΟ, ΤΟ ΧΟΝΤΡΟ ΒΑΜΒΑΚΕΡΟ. ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΦΗΜΙΣΜΕΝΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ.»

Η μαρτυρία του ΜΑΡΑ στην εφημερίδα «Ο φίλος του λαού»: «ΔΕΝ ΘΑ ΕΚΠΛΑΓΩ ΑΝ ΣΕ 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΕΝ ΘΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ ΕΡΓΑΤΗΣ ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΠΟΥ ΝΑ ΞΕΡΕΙ ΝΑ ΦΤΙΑΧΝΕΙ ΕΝΑ ΚΑΠΕΛΟ Ή ΕΝΑ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ.»

ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΚΕΡΔΙΣΕ: «Η ΑΓΓΛΙΑ ήταν τελικά η χώρα που ΕΠΩΦΕΛΗΘΗΚΕ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ σε διεθνές επίπεδο … το ΛΟΝΔΙΝΟ έγινε ΜΕΤΑ ΤΟ 1808 ΤΟ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ.»

---

ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ — ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

«Μπορεί το ρούχο των εργατών και τα ξυλοπάπουτσα να θεωρήθηκαν ρούχο των επαναστατημένων, ΟΜΩΣ ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΕΠΕΜΕΝΑΝ ΝΑ ΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΗ ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΡΑΚΟ.»

Ο ΡΟΒΕΣΠΙΕΡΟΣ «εμφανίστηκε με μακριά μπλε ζακέτα ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΙΛΟΤΑ … με φτερά στο κεφάλι· ΣΤΟ ΙΚΡΙΩΜΑ ΑΝΕΒΗΚΕ ΝΤΥΜΕΝΟΣ ΣΑΝ ΚΟΜΨΟΣ ΑΝΔΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΛΙΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ» — φορώντας ακριβώς την ΚΙΛΟΤΑ που οι sans culottes είχαν καταργήσει.

ΚΑΙ: «Η προσπάθεια να επιβληθεί ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΕΝΑ ΚΟΙΝΟ ΡΟΥΧΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ, και μάλιστα συνδυασμένο με μια ΧΛΑΜΥΔΑ ΑΡΧΑΙΟΥ ΤΥΠΟΥ, ΑΠΕΤΥΧΕ ΤΕΛΙΚΑ» — παρότι συμμετείχε ο ζωγράφος ΝΤΑΒΙΝΤ.

Και μια αλλαγή εκτός ρούχου: η Επανάσταση «ΑΠΟΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΤΟΝ ΗΘΟΠΟΙΟ, ΑΠΟΒΛΗΤΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ, ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΑΦΗΣ, και τον ΕΝΤΑΞΕ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΙΣΟΤΙΜΑ».

Σύνοψη: Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΗ: «τα ενδύματα έφεραν ΣΕ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΟ ΒΑΘΜΟ ΤΑ ΙΧΝΗ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ». (1) ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ: «μετά τις 14 Ιουλίου 1789 και την Πτώση της Βαστίλλης, οι άνδρες κατάργησαν την κιλότα και προτίμησαν το παντελόνι, που μέχρι τότε ήταν ρούχο για τους ναύτες» — οι επαναστάτες ονομάστηκαν «ΧΩΡΙΣ ΚΙΛΟΤΑ» (sans culottes). (2) Η ΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗ: παντελόνι «σε τρία κουμπιά», ΚΑΡΜΑΝΙΟΛΑ («κοντή βέστα … που θύμιζε τη λαιμητόμο»), ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΣΚΟΥΦΟΣ ΦΡΥΓΙΚΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ, ΤΡΙΧΡΩΜΗ ΚΟΝΚΑΡΔΑ (μπλε-άσπρη-κόκκινη)· το «ρούχο του καλού πατριώτη» καθιερώθηκε σε επίσημη τελετή το 1794 και περιλάμβανε καφέ ρεντιγκότα, ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ και χαμηλό τρίκοχο καπέλο ή σκούφο. (3) ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΟΡΕΜΑ: «με τη φυσικότητα για πυξίδα, οι Γαλλίδες προτίμησαν ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ. Αυτό τις ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΑΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΛΙΝΟΥ»· τέτοιο φόρεμα «είχαν χρησιμοποιήσει πρώτες οι Γαλλίδες της Αμερικής». (4) ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ: οι βασιλόφρονες κατάμαυρα «σε ένδειξη πένθους», οι πατριώτες μπλε με κόκκινες και άσπρες γαρνιτούρες. (5) ΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ: «τα πολυτελή υφάσματα, μεταξωτά και δαντέλες, έπαψαν να φοριούνται προσωρινά· επικράτησαν το λινό, το μάλλινο, το χοντρό βαμβακερό· το σύστημα παραγωγής των φημισμένων γαλλικών υφασμάτων ΚΑΤΕΡΡΕΥΣΕ» — και τελικά «η ΑΓΓΛΙΑ ήταν η χώρα που επωφελήθηκε». (6) Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ: «όμως οι ηγέτες της Επανάστασης επέμεναν να φορούν την επιβλητική ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ και το ΦΡΑΚΟ» — ο Ροβεσπιέρος «στο ικρίωμα ανέβηκε ντυμένος σαν κομψός άνδρας του παλιού καθεστώτος» — και «η προσπάθεια να επιβληθεί … ένα κοινό ρούχο για όλους τους άνδρες πολίτες … ΑΠΕΤΥΧΕ ΤΕΛΙΚΑ».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η αλλαγή-κλειδί είναι ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ — και μη χάσεις τη φράση «που μέχρι τότε ήταν ρούχο για τους ναύτες» ούτε το «sans culottes».
• Οργάνωσε την απάντηση σε ΑΝΔΡΙΚΟ / ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ / ΧΡΩΜΑΤΑ / ΥΦΑΣΜΑΤΑ. Έτσι δεν ξεχνάς κανένα σκέλος.
• Κλείσε με την ΑΝΤΙΦΑΣΗ των ηγετών και με το ότι το ενιαίο ρούχο απέτυχε — εκεί κρίνεται η άριστη απάντηση.

---

Ερώτηση 4 (σελ. 116) — Τα γυναικεία ενδύματα στο στυλ Ντιρεκτουάρ

Ερώτηση: Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά των γυναικείων ενδυμάτων στο στυλ Ντιρεκτουάρ;

Απάντηση:

• Η ΛΕΞΗ-ΚΛΕΙΔΙ: ΑΡΧΑΙΟΠΛΗΞΙΑ

«Η ΑΡΧΑΙΟΠΛΗΞΙΑ ήταν το ΚΥΡΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ της γυναικείας μόδας την εποχή του νεοκλασικισμού.»

Και το χρονικό πλαίσιο: 1795-1799 — «τα τέσσερα χρόνια του Διευθυντηρίου ΕΜΕΙΝΑΝ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΥΜΑΤΟΣ, ΓΙΑΤΙ ΕΠΛΑΣΑΝ ΜΙΑΝ ΑΡΧΑΙΟΠΡΕΠΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ».

---

ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ — Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΤΑ ΛΕΕΙ ΟΛΑ

«ΜΑΚΡΙΑ ΛΕΥΚΑ ΦΟΡΕΜΑΤΑ ΜΕ ΠΤΥΧΩΣΕΙΣ, ΣΑΝ ΕΚΕΙΝΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ, ΔΙΑΦΑΝΑ ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΕ ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟ ΒΑΘΜΟ.»

Χαρακτηριστικό	Λεπτομέρεια
ΜΑΚΡΙΑ ΛΕΥΚΑ	«σαν εκείνα των αρχαίων αγαλμάτων»
ΠΤΥΧΩΣΕΙΣ	το αρχαίο πρότυπο, όχι η ραφή
ΔΙΑΦΑΝΑ	«σε ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟ βαθμό»
Η ΜΕΣΗ ΨΗΛΑ	οι τουνίκες είχαν «τη ΜΕΣΗ ΨΗΛΑ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ»
ΚΟΝΤΑ ΜΙΚΡΑ ΜΑΝΙΚΙΑ	και ΜΕΓΑΛΑ ΝΤΕΚΟΛΤΕ

💡 Η ΨΗΛΗ ΜΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΗΜΑ ΚΑΤΑΤΕΘΕΝ — και περνάει αυτούσια στο στυλ Αμπίρ («όπως και του Ντιρεκτουάρ, είχαν τη μέση πολύ ψηλά κάτω από το στήθος»). Είναι το ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΝΤΙΘΕΤΟ από τον κορσέ και το κρινολίνο του Ροκοκό.

---

ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Στοιχείο	Το κείμενο
ΧΤΕΝΙΣΜΑΤΑ	«ΠΑΙΔΙΚΑ»· κοντές μπούκλες με ρωμαϊκά ονόματα: «αλά ΑΓΡΙΠΠΙΝΑ», «αλά ΚΑΡΑΚΑΛΛΑ»
ΠΕΡΟΥΚΕΣ	«είχαν καταργηθεί, ΕΠΑΝΗΛΘΑΝ έτσι ώστε τα κεφάλια να θυμίζουν ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΘΕΟΥΣ ή ΡΩΜΑΙΕΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΕΣ»
ΣΑΛΙ	από ΚΑΣΜΙΡ
ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ	«ΛΕΠΤΑ, ΧΩΡΙΣ ΤΑΚΟΥΝΙ, έδεναν γύρω από τον αστράγαλο· της μόδας έγιναν ΤΑ ΣΑΝΔΑΛΙΑ»
Η ΤΣΑΝΤΑ	«Επειδή τα φορέματα ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΣΕΠΕΣ, οι γυναίκες άρχισαν να χρησιμοποιούν ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΤΣΑΝΤΑ κρεμασμένη από τη ζώνη»

💡 Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΣΑΝΤΑΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΑΡΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΔΑΣ. Τα διάφανα εφαρμοστά φορέματα ΔΕΝ ΣΗΚΩΝΑΝ ΤΣΕΠΕΣ — άρα η τσάντα δεν είναι διακόσμηση, ΕΙΝΑΙ ΛΥΣΗ ΑΝΑΓΚΗΣ. Αν το γράψεις αυτό, δείχνεις ότι κατάλαβες τη λογική του κεφαλαίου.

---

ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

«Η ΚΥΡΙΑ ΡΕΚΑΜΙΕ, μια από τις καλλονές της εποχής», «στους χορούς και τα σαλόνια της ΕΠΕΒΑΛΕ ΤΟ ΝΤΥΣΙΜΟ ΤΗΣ».

💡 Σύγκρινε: ό,τι ήταν η ΡΕΚΑΜΙΕ για το Ντιρεκτουάρ, ήταν η ΙΩΣΗΦΙΝΑ για το Αμπίρ. Κάθε στυλ έχει το ζωντανό του πρότυπο.

Σύνοψη: ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΕΙΝΑΙ Η ΑΡΧΑΙΟΠΛΗΞΙΑ: «η αρχαιοπληξία ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της γυναικείας μόδας την εποχή του νεοκλασικισμού», και τα τέσσερα χρόνια του Διευθυντηρίου «έμειναν στην ιστορία του ενδύματος, γιατί ΕΠΛΑΣΑΝ ΜΙΑΝ ΑΡΧΑΙΟΠΡΕΠΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ». ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ: «ΜΑΚΡΙΑ ΛΕΥΚΑ ΦΟΡΕΜΑΤΑ ΜΕ ΠΤΥΧΩΣΕΙΣ, ΣΑΝ ΕΚΕΙΝΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ, ΔΙΑΦΑΝΑ ΜΑΛΙΣΤΑ ΣΕ ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟ ΒΑΘΜΟ»· οι τουνίκες είχαν «κοντά μικρά μανίκια και μεγάλα ντεκολτέ» και «τη ΜΕΣΗ ΨΗΛΑ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ». ΤΑ ΜΑΛΛΙΑ: χτενίσματα «παιδικά», κοντές μπούκλες με ρωμαϊκά ονόματα «αλά Αγριππίνα», «αλά Καρακάλλα»· οι περούκες, που είχαν καταργηθεί, επανήλθαν «έτσι ώστε τα κεφάλια να θυμίζουν αρχαίους θεούς ή Ρωμαίες αυτοκράτειρες». ΤΑ ΑΞΕΣΟΥΑΡ: σάλι από ΚΑΣΜΙΡ· παπούτσια «λεπτά, ΧΩΡΙΣ ΤΑΚΟΥΝΙ, [που] έδεναν γύρω από τον αστράγαλο», και «της μόδας έγιναν ΤΑ ΣΑΝΔΑΛΙΑ»· και — σημαντικό — «επειδή τα φορέματα ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΣΑΝ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΣΕΠΕΣ, οι γυναίκες άρχισαν να χρησιμοποιούν ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΤΣΑΝΤΑ κρεμασμένη από τη ζώνη». ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ: η κυρία ΡΕΚΑΜΙΕ, «μια από τις καλλονές της εποχής», που «στους χορούς και τα σαλόνια της επέβαλε το ντύσιμό της».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αν πεις μία μόνο λέξη, πες «ΑΡΧΑΙΟΠΛΗΞΙΑ» — είναι η λέξη που χρησιμοποιεί το ίδιο το βιβλίο.
• Η ΨΗΛΗ ΜΕΣΗ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ είναι το σήμα κατατεθέν — και περνάει αυτούσια στο Αμπίρ.
• Μη χάσεις την ΤΣΑΝΤΑ: γεννιέται επειδή τα φορέματα δεν μπορούσαν να έχουν τσέπες. Είναι λύση ανάγκης, όχι διακόσμηση.

---

Ερώτηση 5 (σελ. 116) — Οι ακραίες εμφανίσεις της νεολαίας στο Ντιρεκτουάρ

Ερώτηση: Υπήρξαν από τη νεολαία ακραίες εμφανίσεις την εποχή του Ντιρεκτουάρ; Αν ναι, να τις περιγράψεις.

Απάντηση:

• ΝΑΙ — ΤΡΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ, ΟΧΙ ΔΥΟ

Οι περισσότεροι θυμούνται μόνο τους «Απίστευτους» και τις «Θαυμαστές». Το βιβλίο όμως αναφέρει ΠΡΩΤΑ τους ΜΟΥΣΚΑΝΤΕΝ.

---

ΟΜΑΔΑ 1 — ΟΙ ΜΟΥΣΚΑΝΤΕΝ (1794)

«Το 1794 έκαναν την εμφάνισή τους ομάδες νέων ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΩΝ, οι ΜΟΥΣΚΑΝΤΕΝ, οι οποίοι ΣΟΚΑΡΑΝ ΤΟΥΣ ΑΣΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΓΓΛΙΚΩΝ ΡΟΥΧΩΝ ΤΟΥΣ.»

Τι φορούσαν: ΦΡΑΚΟ με ΣΤΕΝΑ ΠΕΤΑ και ΨΗΛΕΣ ΜΠΟΤΕΣ.

💡 Πρόσεξε το πολιτικό: είναι ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΕΣ και ντύνονται ΑΓΓΛΙΚΑ — δηλαδή σαν τον εχθρό. Το ρούχο εξακολουθεί να είναι πολιτική δήλωση, απλώς αντίστροφη.

---

ΟΜΑΔΑ 2 — ΟΙ «ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ»

«Στα χρόνια του Διευθυντηρίου εμφανίστηκαν οι «ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ», ΑΝΔΡΕΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ ΑΤΗΜΕΛΗΤΟΙ, τους οποίους συνόδευαν γυναίκες εξίσου απίστευτα ντυμένες, ΠΟΥ ΤΙΣ ΕΛΕΓΑΝ «ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ».»

Στοιχείο	Το κείμενο
Η ΠΡΟΘΕΣΗ	«ΕΠΙΔΙΩΚΑΝ ΝΑ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΖΗΤΙΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΜΠΟΥΡΗΔΕΣ»
ΤΑ ΡΟΥΧΑ	«ΞΗΛΩΜΕΝΕΣ ΤΣΕΠΕΣ» και «ΦΘΑΡΜΕΝΕΣ ΖΑΚΕΤΕΣ»
ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ	«ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΜΥΤΕΡΑ»
ΚΑΠΕΛΑ	«ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΚΩΝΙΚΑ Ή ΔΙΚΟΧΑ»
Η ΣΤΑΣΗ	«ΗΤΑΝ ΗΘΕΛΗΜΕΝΑ ΒΡΟΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΙΑΚΟΙ»

Η ΛΕΞΗ «ΗΘΕΛΗΜΕΝΑ» ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΝ. Δεν είναι φτωχοί — ΠΑΙΖΟΥΝ ΤΟΥΣ ΦΤΩΧΟΥΣ. Και το «ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ ατημέλητοι» το επιβεβαιώνει: η ατημελησία είναι ΚΟΣΤΟΥΜΙ.

---

ΟΜΑΔΑ 3 — ΟΙ «ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ»

Στοιχείο	Το κείμενο
Η ΧΕΙΡΟΝΟΜΙΑ	«ΣΗΚΩΝΑΝ ΨΗΛΑ, ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΜΠΡΑΤΣΟ ΤΗ ΦΟΥΣΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΙΣ ΓΑΜΠΕΣ ΤΟΥΣ»
ΚΑΠΕΛΑ	«ΑΠΙΘΑΝΑ»
ΡΟΥΧΑ	«ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΔΙΑΦΑΝΑ»

Και ένα όνομα που εκπλήσσει: «Σε αυτές ανήκε και η ΙΩΣΗΦΙΝΑ, ΠΡΙΝ ΠΑΝΤΡΕΥΤΕΙ ΤΟΝ ΒΟΝΑΠΑΡΤΗ.»

💡 Η ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΡΑΙΑ ΝΕΟΛΑΙΑ. Η ίδια γυναίκα που ως «Θαυμαστή» φορούσε «υπερβολικά διάφανα ρούχα» θα εισαγάγει αργότερα «το ένδυμα της Αυλής» με την κολερέτ Αμπίρ.

---

Η ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

«Η ΝΕΟΛΑΙΑ ΑΥΤΗ ΤΟΥ ΝΤΙΡΕΚΤΟΥΑΡ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΣΕ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΠΑΝΚ.»

Είναι σύγκριση ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — μπορείς να τη γράψεις με ασφάλεια. Και εξηγεί το φαινόμενο: ηθελημένη ασχήμια ως πρόκληση προς την κοινωνία, ακριβώς όπως στους πανκ του 20ού αιώνα.

Σύνοψη: ΝΑΙ, ΥΠΗΡΞΑΝ ΤΡΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ. (1) ΟΙ ΜΟΥΣΚΑΝΤΕΝ: «το 1794 έκαναν την εμφάνισή τους ομάδες νέων ΑΝΤΕΠΑΝΑΣΤΑΤΩΝ, οι μουσκαντέν, οι οποίοι ΣΟΚΑΡΑΝ ΤΟΥΣ ΑΣΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΓΓΛΙΚΩΝ ΡΟΥΧΩΝ ΤΟΥΣ», με φράκο με στενά πέτα και ψηλές μπότες. (2) ΟΙ «ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ»: «άνδρες ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΑ ΑΤΗΜΕΛΗΤΟΙ», με «ξηλωμένες τσέπες» και «φθαρμένες ζακέτες», που «ΕΠΙΔΙΩΚΑΝ ΝΑ ΜΟΙΑΖΟΥΝ ΜΕ ΖΗΤΙΑΝΟΥΣ ΚΑΙ ΚΑΜΠΟΥΡΗΔΕΣ»· φορούσαν υπερβολικά μυτερά παπούτσια και τεράστια κωνικά ή δίκοχα καπέλα, και «ήταν ΗΘΕΛΗΜΕΝΑ ΒΡΟΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΜΙΑΚΟΙ». (3) ΟΙ «ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ»: «γυναίκες εξίσου απίστευτα ντυμένες», που «σήκωναν ψηλά, πάνω στο μπράτσο τη φούστα τους ΓΙΑ ΝΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΙΣ ΓΑΜΠΕΣ ΤΟΥΣ», με απίθανα καπέλα και υπερβολικά διάφανα ρούχα· «σε αυτές ανήκε και η ΙΩΣΗΦΙΝΑ, πριν παντρευτεί τον Βοναπάρτη». ΚΑΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «η νεολαία αυτή του Ντιρεκτουάρ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΣΕ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥΣ ΠΑΝΚ» — η ασχήμια και η παρακμή ήταν ηθελημένες, δηλαδή πρόκληση προς την κοινωνία, όχι ένδεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μην ξεχάσεις τους ΜΟΥΣΚΑΝΤΕΝ. Οι περισσότεροι θυμούνται μόνο δύο ομάδες — το βιβλίο δίνει τρεις.
• Η λέξη «ΗΘΕΛΗΜΕΝΑ» βαραίνει: δεν ήταν φτωχοί, έπαιζαν τους φτωχούς. Το ίδιο δηλώνει και το «φαινομενικά ατημέλητοι».
• Κλείσε με τη σύγκριση του βιβλίου με τους ΠΑΝΚ — και ανάφερε ότι η Ιωσηφίνα ανήκε στις «Θαυμαστές».

---

Ερώτηση 6 (σελ. 116) — Το στυλ Αμπίρ στη γυναικεία και ανδρική μόδα

Ερώτηση: Πώς εκφράστηκε το στυλ Αμπίρ στη γυναικεία και ανδρική μόδα;

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

«Οι πολιτικές εξελίξεις έφεραν τον ύπατο Βοναπάρτη στον αυτοκρατορικό θρόνο ως ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ Α΄ (1804)» — και «Η ΠΟΛΥΤΕΛΕΙΑ, οι αυλικές τελετές και το πνεύμα εθιμοτυπίας … ΕΠΑΝΗΛΘΑΝ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΣΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ».

«Το στυλ Αμπίρ αποτέλεσε ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΥΡΩΣΗ των αρχαιοπρεπών τάσεων που είχαν εκδηλωθεί με το στυλ Ντιρεκτουάρ.»

💡 Η ειρωνεία αξίζει αναφορά: η Επανάσταση κατάργησε την Αυλή — και δεκαπέντε χρόνια μετά η πολυτέλεια επανέρχεται «ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑ».

---

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΔΑ

«Τα φορέματα Αμπίρ, όπως και του Ντιρεκτουάρ, ΕΙΧΑΝ ΤΗ ΜΕΣΗ ΠΟΛΥ ΨΗΛΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ, ΤΟΝΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΥΘΕΙΑ ΤΗΣ ΣΙΛΟΥΕΤΑΣ. Όμως ΔΕΝ ΜΙΜΟΥΝΤΑΝ ΤΟΣΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ, αλλά είχαν περισσότερα ελεύθερα στοιχεία.»

ΑΥΤΗ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ: ίδια γραμμή με το Ντιρεκτουάρ, ΛΙΓΟΤΕΡΗ αρχαιομίμηση.

Στοιχείο	Λεπτομέρεια
ΥΦΑΣΜΑΤΑ	ΤΟΥΛΙ · ΜΟΥΣΕΛΙΝΑ · ΜΕΤΑΞΩΤΑ · ΚΑΣΜΙΡ
ΚΟΛΕΡΕΤ ΑΜΠΙΡ	«ένα ΠΤΥΧΩΤΟ ΚΟΛΛΑΡΙΣΤΟ ΠΕΡΙΛΑΙΜΙΟ (collerette) που ΠΛΑΙΣΙΩΝΕ ΤΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ»· σε αντίθεση με την «κολερέτ ΤΩΝ ΜΕΔΙΚΩΝ», που ΕΣΤΕΚΕ ΟΡΘΙΑ, αυτή ΚΑΤΕΒΑΙΝΕ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕ ΕΝΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ ΠΙΣΩ
ΜΑΝΙΚΙΑ «ΑΛΑ ΜΑΜΕΛΟΥΚ»	«μακριά μανίκια, ΣΟΥΡΩΜΕΝΑ ΚΑΤΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΕΜΕΝΑ»
ΣΠΕΝΣΕΡ	«ειδικό ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ρούχο ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ· έμοιαζε με το σημερινό ΜΠΟΛΕΡΟ, ΚΟΝΤΟ ΓΙΛΕΚΟ με ΟΡΘΙΟ ΓΙΑΚΑ και ΜΑΚΡΙΑ ΣΤΕΝΑ ΜΑΝΙΚΙΑ»· «φορέθηκε ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ, ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ»
ΚΑΠΕΛΟ «ΑΛΑ ΠΑΜΕΛΑ»	«με ΜΕΓΑΛΑ ΜΠΟΡ που στα πλάγια ΚΑΤΕΒΑΙΝΑΝ ΚΑΙ ΣΚΕΠΑΖΑΝ ΤΑ ΑΥΤΙΑ», δεμένα στο πιγούνι· εμπνευσμένο από την ΗΡΩΙΔΑ ΤΗΣ ΝΟΥΒΕΛΑΣ ΤΟΥ ΑΓΓΛΟΥ ΣΑΜΟΥΕΛ ΡΙΤΣΑΡΝΤΣΟΝ
ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ / ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ	σανδάλια, διαδήματα

Η ΙΩΣΗΦΙΝΑ ΜΠΟΥΑΡΝΕ εισήγαγε «το ένδυμα της Αυλής», που πρωτοφόρεσε στη στέψη του Ναπολέοντα — ήταν για το Αμπίρ ό,τι η κυρία Ρεκαμιέ για το Ντιρεκτουάρ.

---

ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΟΔΑ

Στοιχείο	Λεπτομέρεια
ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΝΤΙΡΕΚΤΟΥΑΡ	«ΠΟΛΥ ΨΗΛΟΙ ΓΙΑΚΑΔΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΑ ΑΦΤΙΑ» και «ΦΑΡΔΙΑ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙΑ»
ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ	«η ΕΦΑΡΜΟΣΤΗ ΚΙΛΟΤΑ, που συνοδευόταν ΑΠΟ ΕΝΑ ΣΠΑΘΙ»
⚠️ ΤΑ ΥΛΙΚΑ	«η ΚΙΛΟΤΑ … ήταν ΑΠΟ ΔΕΡΜΑ, ενώ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ φτιαχνόταν από ΕΝΑ ΕΙΔΟΣ ΜΑΛΛΙΝΟΥ»
ΛΑΙΜΟΣ	οι «ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ γραβάτες ΥΠΟΧΩΡΗΣΑΝ» και ήρθαν ΣΤΕΝΟΙ ΛΑΙΜΟΔΕΤΕΣ
ΓΙΛΕΚΑ	«ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΑ, με ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΟΥΜΠΙΑ»
ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ	«έμοιαζε με το ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΠΑΡΝΤΕΣΟΥ», με διαφορά στον γιακά — βελούδινο ή γούνινο, από ΑΣΤΡΑΧΑΝ
ΚΑΡΙΚ (carrick)	«είδος ρεντιγκότας … ΦΑΡΔΥ, ΜΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΓΙΑΚΑΔΕΣ»
ΚΑΠΕΛΑ	ΨΗΛΟ ΚΑΠΕΛΟ από γκρι, μπλε ή μαύρο δέρμα, και από μεταξωτό
ΥΠΟΔΗΜΑΤΑ	ΨΗΛΕΣ ΜΠΟΤΕΣ

💡 ΤΟ ΠΙΟ ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΟ: στην Αυτοκρατορία, το ΕΠΙΣΗΜΟ ανδρικό ένδυμα ξαναγίνεται Η ΚΙΛΟΤΑ — ακριβώς το ρούχο που η Επανάσταση είχε καταργήσει. Η μόδα ακολουθεί την πολιτική σε κάθε στροφή.

Ο ίδιος ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ «σπάνια φορούσε αστικά ρούχα»: στρατιωτική στολή (πράσινο ύφασμα με κόκκινο γιακά), επίσημη η στολή των ΓΡΕΝΑΔΙΕΡΩΝ (μπλε ρουά με άσπρα ρεβέρ), και ΔΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ — «το ΕΛΒΕΤΙΚΟ καπέλο που είχε φορεθεί τον καιρό του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄».

Σύνοψη: ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: το Αμπίρ είναι το στυλ της Πρώτης Αυτοκρατορίας (Ναπολέων Α΄, 1804) και «αποτέλεσε τη ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΥΡΩΣΗ των αρχαιοπρεπών τάσεων που είχαν εκδηλωθεί με το στυλ Ντιρεκτουάρ»· «η πολυτέλεια, οι αυλικές τελετές και το πνεύμα εθιμοτυπίας … επανήλθαν ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΣΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ». ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΔΑ: τα φορέματα «όπως και του Ντιρεκτουάρ, είχαν τη ΜΕΣΗ ΠΟΛΥ ΨΗΛΑ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ, τονίζοντας την ΕΥΘΕΙΑ ΤΗΣ ΣΙΛΟΥΕΤΑΣ», όμως «ΔΕΝ ΜΙΜΟΥΝΤΑΝ ΤΟΣΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ»· υφάσματα τούλι, μουσελίνα, μεταξωτά, κασμίρ· η ΙΩΣΗΦΙΝΑ εισήγαγε «το ένδυμα της Αυλής» με κύριο χαρακτηριστικό την ΚΟΛΕΡΕΤ ΑΜΠΙΡ, «πτυχωτό κολλαριστό περιλαίμιο» που, σε αντίθεση με την «κολερέτ των Μεδίκων» που έστεκε όρθια, «κατέβαινε στην πλάτη και σχημάτιζε ΕΝΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ ΠΙΣΩ»· ακόμη μανίκια «αλά ΜΑΜΕΛΟΥΚ» («μακριά, σουρωμένα κατά διαστήματα και δεμένα»), το ΣΠΕΝΣΕΡ («κοντό γιλέκο με όρθιο γιακά … σαν το σημερινό ΜΠΟΛΕΡΟ», αγγλικής προέλευσης, που «φορέθηκε και από τους άνδρες, χωρίς όμως μεγάλη επιτυχία»), καπέλα «αλά ΠΑΜΕΛΑ», σανδάλια και διαδήματα. ΑΝΔΡΙΚΗ ΜΟΔΑ: διατηρήθηκαν ίχνη του Ντιρεκτουάρ («πολύ ψηλοί γιακάδες μέχρι τα αφτιά» και «φαρδιά παντελόνια»), αλλά «το ΕΠΙΣΗΜΟ ένδυμα ήταν η ΕΦΑΡΜΟΣΤΗ ΚΙΛΟΤΑ, που συνοδευόταν ΑΠΟ ΕΝΑ ΣΠΑΘΙ» — η κιλότα ήταν δερμάτινη και το παντελόνι μάλλινο· επίσης χρωματιστά γιλέκα με μια σειρά κουμπιά, στενοί λαιμοδέτες στη θέση των τεράστιων γραβατών, η ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ («έμοιαζε με το σημερινό ΠΑΡΝΤΕΣΟΥ», με γιακά βελούδινο ή από αστραχάν), το ΚΑΡΙΚ («φαρδύ, με πολλούς γιακάδες»), ψηλό καπέλο από δέρμα ή μεταξωτό και ψηλές μπότες. Ο ίδιος ο Ναπολέων «σπάνια φορούσε αστικά ρούχα» — εμφανιζόταν με στρατιωτική στολή και δίκοχο καπέλο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η ερώτηση ζητά ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΦΥΛΑ. Χώρισε ρητά την απάντηση σε ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ και ΑΝΔΡΙΚΗ μόδα — αλλιώς χάνεις μονάδες.
• Η διαφορά από το Ντιρεκτουάρ: ίδια ψηλή μέση, αλλά «δεν μιμούνταν τόσο τα αρχαία ενδύματα».
• Το εντυπωσιακό στοιχείο: το επίσημο ανδρικό ένδυμα ξαναγίνεται η κιλότα — το ρούχο που η Επανάσταση είχε καταργήσει.

---

Ερώτηση 7 (σελ. 116) — Σχεδίαση ανδρικής και γυναικείας ενδυμασίας του 1800

Ερώτηση: Να σχεδιάσεις μια ανδρική και μια γυναικεία χαρακτηριστική ενδυμασία της γαλλικής μόδας του 1800.

Απάντηση:

• ΤΙ ΖΗΤΑΕΙ ΑΚΡΙΒΩΣ Η ΑΣΚΗΣΗ

Πρόκειται για ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ — η απάντηση είναι ΤΟ ΔΙΚΟ ΣΟΥ ΣΧΕΔΙΟ. Εδώ δίνεται Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ που πρέπει να φαίνονται στο σχέδιο για να είναι σωστό.

⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ: «η γαλλική μόδα ΤΟΥ 1800» πέφτει ακριβώς ΣΤΟ ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ. Το Ντιρεκτουάρ τελειώνει το 1799, ο Ναπολέων στέφεται το 1804. Άρα δεκτά είναι στοιχεία ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΣΤΥΛ — αρκεί να μη μπερδέψεις μέσα Ροκοκό ή Ρομαντισμό.

---

ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ — ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ

#	Στοιχείο	Πώς σχεδιάζεται
1	Η ΜΕΣΗ ΨΗΛΑ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ	η ζώνη ΑΜΕΣΩΣ κάτω από το στήθος — όχι στη φυσική μέση
2	ΕΥΘΕΙΑ ΣΙΛΟΥΕΤΑ	το φόρεμα πέφτει ίσια ως τα πόδια — ΚΑΜΙΑ φούσκα, ΚΑΝΕΝΑ κρινολίνο
3	ΜΑΚΡΥ ΛΕΥΚΟ ΦΟΡΕΜΑ ΜΕ ΠΤΥΧΩΣΕΙΣ	«σαν εκείνα των αρχαίων αγαλμάτων» — κάθετες πτυχές
4	ΚΟΝΤΑ ΜΙΚΡΑ ΜΑΝΙΚΙΑ και ΜΕΓΑΛΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ
5	ΣΑΝΔΑΛΙΑ ή ΛΕΠΤΑ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΑΚΟΥΝΙ	«έδεναν γύρω από τον αστράγαλο»
6	ΣΑΛΙ ΑΠΟ ΚΑΣΜΙΡ
7	ΜΙΚΡΗ ΤΣΑΝΤΑ ΚΡΕΜΑΣΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΝΗ	«επειδή τα φορέματα δεν μπορούσαν να έχουν τσέπες»
8	ΧΤΕΝΙΣΜΑ «ΠΑΙΔΙΚΟ» με κοντές μπούκλες	ή ΔΙΑΔΗΜΑ

Προαιρετικά, αν θέλεις καθαρά ΑΜΠΙΡ: πρόσθεσε ΣΠΕΝΣΕΡ (κοντό γιλέκο σαν μπολερό), μανίκια «αλά μαμελούκ» (σουρωμένα κατά διαστήματα), κολερέτ ή καπέλο «αλά Παμέλα».

---

ΑΝΔΡΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ — ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΦΑΙΝΕΤΑΙ

#	Στοιχείο	Πώς σχεδιάζεται
1	ΠΟΛΥ ΨΗΛΟΣ ΓΙΑΚΑΣ	«μέχρι τα αφτιά»
2	ΓΡΑΒΑΤΑ / ΛΑΙΜΟΔΕΤΗΣ	τεράστια (Ντιρεκτουάρ) ή στενός λαιμοδέτης (Αμπίρ)
3	ΦΡΑΚΟ ή ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ	η ρεντιγκότα «σαν το σημερινό παρντεσού», με βελούδινο ή γούνινο γιακά
4	ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΟ ΓΙΛΕΚΟ ΜΕ ΜΙΑ ΣΕΙΡΑ ΚΟΥΜΠΙΑ
5	ΦΑΡΔΥ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ ή ΕΦΑΡΜΟΣΤΗ ΚΙΛΟΤΑ ΜΕ ΣΠΑΘΙ	το δεύτερο μόνο για επίσημη εμφάνιση
6	ΨΗΛΕΣ ΜΠΟΤΕΣ
7	ΨΗΛΟ ΚΑΠΕΛΟ ΑΠΟ ΔΕΡΜΑ Ή ΜΕΤΑΞΩΤΟ	ή ΔΙΚΟΧΟ

Προαιρετικά: ΚΑΡΙΚ — «φαρδύ, με πολλούς γιακάδες», αν θέλεις πανωφόρι.

---

⚠️ ΤΙ ΝΑ ΜΗΝ ΣΧΕΔΙΑΣΕΙΣ — ΤΑ ΤΡΙΑ ΛΑΘΗ

⚠️ Λάθος	Γιατί
ΚΡΙΝΟΛΙΝΟ ή ΦΑΡΔΙΑ ΦΟΥΣΤΑ	το φόρεμα-πουκαμίσα «ελευθέρωσε [τις γυναίκες] από την τυραννία των ελατηρίων ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΛΙΝΟΥ»
ΨΗΛΑ ΤΑΚΟΥΝΙΑ ΜΕ ΑΓΚΡΑΦΕΣ	τα παπούτσια ήταν «λεπτά, ΧΩΡΙΣ ΤΑΚΟΥΝΙ»
ΨΗΛΗ ΠΟΥΔΡΑΡΙΣΜΕΝΗ ΠΕΡΟΥΚΑ ΤΟΥ ΡΟΚΟΚΟ	τα χτενίσματα ήταν «παιδικά», με κοντές μπούκλες

💡 ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΜΕ ΜΙΑ ΦΡΑΣΗ: αν το σχέδιό σου θυμίζει ΑΡΧΑΙΟ ΑΓΑΛΜΑ, είσαι σωστά. Αν θυμίζει ΜΑΡΙΑ ΑΝΤΟΥΑΝΕΤΑ, έχεις γυρίσει έναν ρυθμό πίσω.

Σύνοψη: ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ — η απάντηση είναι το δικό σου σχέδιο. Για να είναι σωστό, πρέπει να αποδίδει τα εξής. ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ: μακρύ λευκό φόρεμα με πτυχώσεις, «σαν εκείνα των αρχαίων αγαλμάτων», διάφανο, με τη ΜΕΣΗ ΠΟΛΥ ΨΗΛΑ, ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ και ΕΥΘΕΙΑ ΣΙΛΟΥΕΤΑ· κοντά μικρά μανίκια και μεγάλο ντεκολτέ· σανδάλια ή λεπτά παπούτσια ΧΩΡΙΣ ΤΑΚΟΥΝΙ δεμένα στον αστράγαλο· σάλι από κασμίρ· μικρή τσάντα κρεμασμένη από τη ζώνη («επειδή τα φορέματα δεν μπορούσαν να έχουν τσέπες»)· χτένισμα «παιδικό» με κοντές μπούκλες ή διάδημα. Για καθαρά Αμπίρ εμφάνιση προστίθενται σπένσερ (κοντό γιλέκο «σαν το σημερινό μπολερό»), μανίκια «αλά μαμελούκ», κολερέτ ή καπέλο «αλά Παμέλα». ΑΝΔΡΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ: πολύ ψηλός γιακάς «μέχρι τα αφτιά»· τεράστια γραβάτα (Ντιρεκτουάρ) ή στενός λαιμοδέτης (Αμπίρ)· φράκο ή ρεντιγκότα («έμοιαζε με το σημερινό παρντεσού», με βελούδινο ή γούνινο γιακά)· χρωματιστό γιλέκο με μια σειρά κουμπιά· φαρδύ παντελόνι — ή, για επίσημη εμφάνιση, εφαρμοστή κιλότα με σπαθί· ψηλές μπότες· ψηλό καπέλο από δέρμα ή μεταξωτό, ή δίκοχο. ΤΙ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ: κρινολίνο ή φαρδιά φούστα, ψηλά τακούνια με αγκράφες και ψηλή πουδραρισμένη περούκα — είναι στοιχεία του Ροκοκό, που η εποχή αυτή ρητά εγκατέλειψε.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το 1800 είναι μεταίχμιο: το Ντιρεκτουάρ τελειώνει το 1799, το Αμπίρ αρχίζει με τη στέψη του 1804. Δεκτά είναι στοιχεία και των δύο.
• Το ΕΝΑ πράγμα που πρέπει οπωσδήποτε να φαίνεται στο γυναικείο σχέδιο: η ζώνη ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΗΘΟΣ και η ευθεία γραμμή.
• Ο κανόνας ελέγχου: αν θυμίζει αρχαίο άγαλμα, είσαι σωστά· αν θυμίζει Ροκοκό, γύρισε έναν ρυθμό πίσω.

---

Άσκηση 12 (σελ. 117) — Κύκλωσε την/τις ορθή/ές απάντηση/σεις

Ερώτηση: Κύκλωσε την /τις ορθή/ές απάντηση/σεις για τις προτάσεις που ακολουθούν:

Α. Οι καλλιτέχνες του Νεοκλασικισμού πήραν στοιχεία από τους πολιτισμούς: Των αρχαίων Ελλήνων, των Μάγιας, των Ρωμαίων, των Ούννων, των Χετταίων, των Ετρούσκων, των Εβραίων, των Αιγυπτίων, των Ίνκας.

Β. Ο Νεοκλασικισμός χρησιμοποίησε ως μοτίβα: σφίγγα, αχιβάδες και όστρακα, υδρία, αμφορείς, μάσκα, αραβουργήματα, φύλλα ελιάς, δράκους, αετούς, στεφάνια με κορδέλες που ανεμίζουν, παγώνια, άνθη λωτού, παγόδες, μέλισσες.

Γ. Την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης τα υφάσματα που επικράτησαν ήταν: τα μπροκάρ, το λινό, οι δαντέλες, το μάλλινο, τα κεντημένα βελούδα, το χονδρό βαμβακερό, μεταξωτά, τα ριγέ στα εθνικά χρώματα.

Απάντηση:

• Α. ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ — ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΩΣΤΟΙ

«Το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών στη Γαλλία, τη Γερμανία και την Αγγλία ΔΕΝ ΑΦΟΡΟΥΣΕ ΜΟΝΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ, ΑΛΛΑ ΕΠΕΚΤΑΘΗΚΕ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ.»

✅ ΚΥΚΛΩΝΕΙΣ	❌ ΑΦΗΝΕΙΣ
των αρχαίων ΕΛΛΗΝΩΝ	των Μάγιας
των ΡΩΜΑΙΩΝ	των Ούννων
των ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ	των Χετταίων
των ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ	των Εβραίων · των Ίνκας

💡 Η μία πρόταση του βιβλίου δίνει ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ σωστές — και ΑΠΟΚΛΕΙΕΙ ΟΛΕΣ τις υπόλοιπες. Οι πέντε λανθασμένοι είναι όλοι πολιτισμοί που ΔΕΝ έχουν σχέση με τη Μεσόγειο της κλασικής αρχαιότητας (Μάγιας και Ίνκας από την Αμερική, Ούννοι και Χετταίοι από την Ασία).

---

Β. ΤΑ ΜΟΤΙΒΑ — Η ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΥΠΟΕΡΩΤΗΣΗ

«Ο Νεοκλασικισμός επανέφερε από τους πολιτισμούς της αρχαιότητας διάφορα μοτίβα: τη ΣΦΙΓΓΑ, την ΥΔΡΙΑ και τους ΑΜΦΟΡΕΙΣ, τη ΜΑΣΚΑ, τα ΦΥΛΛΑ ΕΛΙΑΣ, τους ΑΕΤΟΥΣ, το ΣΤΕΦΑΝΙ ΜΕ ΤΙΣ ΚΟΡΔΕΛΕΣ ΠΟΥ ΑΝΕΜΙΖΟΥΝ, τα ΛΟΥΛΟΥΔΙΑ ΤΟΥ ΛΩΤΟΥ, τη ΜΕΛΙΣΣΑ.»

✅ ΚΥΚΛΩΝΕΙΣ (9)	❌ ΑΦΗΝΕΙΣ (5)
σφίγγα	⚠️ αχιβάδες και όστρακα
υδρία · αμφορείς	⚠️ αραβουργήματα
μάσκα	δράκοι
φύλλα ελιάς	παγώνια
αετοί	παγόδες
στεφάνια με κορδέλες που ανεμίζουν
άνθη λωτού
μέλισσες

⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ: ΑΧΙΒΑΔΕΣ, ΟΣΤΡΑΚΑ και ΑΡΑΒΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΜΟΤΙΒΑ ΤΟΥ ΡΟΚΟΚΟ (κεφάλαιο 3). Η ίδια η λέξη «rocaille» (κοχύλι) έδωσε το όνομα στο Ροκοκό. Είναι ακριβώς τα δύο στοιχεία που ο Νεοκλασικισμός ΑΠΕΡΡΙΨΕ ως «επιπόλαιη διακοσμητική έκφραση».

💡 Και οι άλλες τρεις παγίδες: δράκοι, παγώνια, παγόδες παραπέμπουν στη σινουαζερί — την κινέζικη μόδα που είχε επίσης θριαμβεύσει στο Ροκοκό.

---

Γ. ΤΑ ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

«ΤΑ ΠΟΛΥΤΕΛΗ ΥΦΑΣΜΑΤΑ, ΜΕΤΑΞΩΤΑ ΚΑΙ ΔΑΝΤΕΛΕΣ, ΕΠΑΨΑΝ ΝΑ ΦΟΡΙΟΥΝΤΑΙ ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ. Τα υφάσματα που επικράτησαν ήταν ΤΟ ΛΙΝΟ, ΤΟ ΜΑΛΛΙΝΟ, ΤΟ ΧΟΝΤΡΟ ΒΑΜΒΑΚΕΡΟ.»

✅ ΚΥΚΛΩΝΕΙΣ	❌ ΑΦΗΝΕΙΣ
το ΛΙΝΟ	τα μπροκάρ
το ΜΑΛΛΙΝΟ	⚠️ οι δαντέλες
το ΧΟΝΔΡΟ ΒΑΜΒΑΚΕΡΟ	τα κεντημένα βελούδα
τα ΡΙΓΕ ΣΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ	⚠️ μεταξωτά

ΓΙΑΤΙ ΚΑΙ ΤΑ ΡΙΓΕ: το βιβλίο αναφέρει τη ζώνη του Ροβεσπιέρου «στα ΕΘΝΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ», την ΤΡΙΧΡΩΜΗ ΚΟΝΚΑΡΔΑ και το μπλε κοστούμι με κόκκινες και άσπρες γαρνιτούρες των πατριωτών. Τα εθνικά χρώματα είναι η πιο χαρακτηριστική ύφανση της περιόδου.

⚠️ ΟΙ ΔΥΟ ΠΑΓΙΔΕΣ ΕΙΝΑΙ ΤΑ «ΜΕΤΑΞΩΤΑ» ΚΑΙ ΟΙ «ΔΑΝΤΕΛΕΣ» — το βιβλίο τα κατονομάζει ΡΗΤΑ ως αυτά που «ΕΠΑΨΑΝ ΝΑ ΦΟΡΙΟΥΝΤΑΙ». Η λέξη «ΠΡΟΣΩΡΙΝΑ» δεν σε σώζει: την ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ δεν επικράτησαν.

---

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Και τα τρία σκέλη ελέγχουν το ΙΔΙΟ πράγμα: μπορείς να ΞΕΧΩΡΙΣΕΙΣ ΤΟΝ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟ ΑΠΟ ΤΟ ΡΟΚΟΚΟ; Το Α΄ σε πολιτισμούς, το Β΄ σε μοτίβα, το Γ΄ σε υφάσματα.

Σύνοψη: Α. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ — κυκλώνεις τέσσερις: των αρχαίων ΕΛΛΗΝΩΝ, των ΡΩΜΑΙΩΝ, των ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ, των ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ. Το βιβλίο: «το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών … δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα και τη Ρώμη, αλλά επεκτάθηκε και στον πολιτισμό ΤΩΝ ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΙΓΥΠΤΙΩΝ». (Δεν κυκλώνονται: Μάγιας, Ούννοι, Χετταίοι, Εβραίοι, Ίνκας.) Β. ΜΟΤΙΒΑ — κυκλώνεις εννέα: σφίγγα, υδρία, αμφορείς, μάσκα, φύλλα ελιάς, αετοί, στεφάνια με κορδέλες που ανεμίζουν, άνθη λωτού, μέλισσες. Το βιβλίο τα απαριθμεί ονομαστικά. (Δεν κυκλώνονται: αχιβάδες και όστρακα, αραβουργήματα — που είναι μοτίβα του ΡΟΚΟΚΟ, όπως δείχνει και η ίδια η λέξη rocaille = κοχύλι — καθώς και δράκοι, παγώνια, παγόδες, που παραπέμπουν στη σινουαζερί.) Γ. ΥΦΑΣΜΑΤΑ — κυκλώνεις τέσσερα: το ΛΙΝΟ, το ΜΑΛΛΙΝΟ, το ΧΟΝΔΡΟ ΒΑΜΒΑΚΕΡΟ και τα ΡΙΓΕ ΣΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ. Το βιβλίο: «τα πολυτελή υφάσματα, μεταξωτά και δαντέλες, ΕΠΑΨΑΝ ΝΑ ΦΟΡΙΟΥΝΤΑΙ προσωρινά. Τα υφάσματα που επικράτησαν ήταν το λινό, το μάλλινο, το χοντρό βαμβακερό»· τα εθνικά χρώματα τεκμηριώνονται από την τρίχρωμη κονκάρδα, τη μεταξωτή ζώνη του Ροβεσπιέρου «στα εθνικά χρώματα» και το μπλε κοστούμι με κόκκινες και άσπρες γαρνιτούρες των πατριωτών. (Δεν κυκλώνονται: μπροκάρ, δαντέλες, κεντημένα βελούδα, μεταξωτά.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΑΓΙΔΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ Β΄: αχιβάδες, όστρακα και αραβουργήματα ΕΙΝΑΙ ΡΟΚΟΚΟ, όχι Νεοκλασικισμός. Ήταν ακριβώς αυτό που ο Νεοκλασικισμός απέρριψε.
• Στο Γ΄ μην κυκλώσεις μεταξωτά και δαντέλες — το βιβλίο λέει ρητά ότι «έπαψαν να φοριούνται».
• Η ερώτηση λέει «την/τις ορθή/ές»: σε κάθε σκέλος οι σωστές είναι περισσότερες από μία. Μη σταματήσεις στην πρώτη.

---

Άσκηση 13 (σελ. 117) — Από τι αντικαταστάθηκαν στα χρόνια της Επανάστασης

Ερώτηση: Συμπλήρωσε ανάλογα τις προτάσεις: Στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης από τι αντικαταστάθηκαν…

• Τα φορέματα με κρινολίνο από …………
• Η μέχρι το γόνατο κιλότα από …………
• Τα παπούτσια με τακούνια και αγκράφες από …………
• Το ψηλό τρίκωχο καπέλο από ………… ή …………

Απάντηση:

• ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ — ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

ΑΠΟ (παλιό καθεστώς)	➜	ΣΕ (Επανάσταση)
φορέματα με ΚΡΙΝΟΛΙΝΟ	➜	ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ
μέχρι το γόνατο ΚΙΛΟΤΑ	➜	ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ
παπούτσια με ΤΑΚΟΥΝΙΑ ΚΑΙ ΑΓΚΡΑΦΕΣ	➜	ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ
ψηλό ΤΡΙΚΩΧΟ ΚΑΠΕΛΟ	➜	ΧΑΜΗΛΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ ή ΣΚΟΥΦΟΣ (κόκκινος φρυγικός)

---

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΜΙΑ

1. ΚΡΙΝΟΛΙΝΟ ➜ ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ

«Με τη φυσικότητα για πυξίδα, οι Γαλλίδες προτίμησαν στα χρόνια της Επανάστασης ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ. ΑΥΤΟ ΤΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΑΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΛΙΝΟΥ.»

Η λέξη «ΤΥΡΑΝΝΙΑ» δεν είναι τυχαία — το βιβλίο χρησιμοποιεί πολιτικό λεξιλόγιο ΓΙΑ ΤΟ ΡΟΥΧΟ.

2. ΚΙΛΟΤΑ ➜ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ

«Μετά τις 14 Ιουλίου 1789 και την Πτώση της Βαστίλλης, ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΤΑΡΓΗΣΑΝ ΤΗΝ ΚΙΛΟΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΙΜΗΣΑΝ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ, ΠΟΥ ΜΕΧΡΙ ΤΟΤΕ ΗΤΑΝ ΡΟΥΧΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑΥΤΕΣ.»

Και το όνομα «sans culottes» = «ΧΩΡΙΣ ΚΙΛΟΤΑ» επιβεβαιώνει την αντικατάσταση.

3. ΤΑΚΟΥΝΙΑ ΚΑΙ ΑΓΚΡΑΦΕΣ ➜ ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ

Στο «ρούχο του καλού πατριώτη» (που «καθιερώθηκε σε επίσημη τελετή το 1794») περιλαμβάνονται ρητά ΤΑ ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ· και αλλού: «το ρούχο των εργατών ΚΑΙ ΤΑ ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ θεωρήθηκαν ρούχο των επαναστατημένων».

4. ΨΗΛΟ ΤΡΙΚΩΧΟ ➜ ΧΑΜΗΛΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ή ΣΚΟΥΦΟΣ

Η ερώτηση ζητά ΔΥΟ απαντήσεις («… ή …») — και το βιβλίο τις δίνει μαζί: στο ρούχο του καλού πατριώτη ανήκε «ΧΑΜΗΛΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ Ή ΣΚΟΥΦΟΣ».

Και ο σκούφος περιγράφεται αλλού: «ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΣΚΟΥΦΟΣ, μάλλινο ή λινό, που συνήθως είχε ΣΧΗΜΑ ΦΡΥΓΙΚΟ» — με την τρίχρωμη κονκάρδα.

---

💡 ΤΟ ΜΟΤΙΒΟ ΠΟΥ ΕΝΩΝΕΙ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ

Κάθε αντικατάσταση πάει ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ στην κοινωνική κλίμακα:

Παλιό	Ποιος το φορούσε	Νέο	Ποιος το φορούσε
κρινολίνο	αυλή	φόρεμα-πουκαμίσα	απλή γυναίκα
κιλότα	αριστοκρατία	παντελόνι	ΝΑΥΤΕΣ
τακούνια/αγκράφες	ευγενείς	ξυλοπάπουτσα	ΕΡΓΑΤΕΣ
ψηλό τρίκωχο	επίσημοι	σκούφος	λαός

Η ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ ΚΑΤΕΒΑΙΝΕΙ ΤΑΞΙΚΑ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ. Αν το γράψεις αυτό, δείχνεις ότι διάβασες το κεφάλαιο και δεν απομνημόνευσες μόνο λέξεις.

⚠️ ΓΡΑΦΗ: η άσκηση γράφει «τρίκωχο» ενώ το κείμενο «τρίκοχο». Και οι δύο γραφές υπάρχουν μέσα στο ίδιο βιβλίο — μη μπερδευτείς, εννοούν το ίδιο καπέλο.

Σύνοψη: Τα φορέματα με κρινολίνο αντικαταστάθηκαν από ΤΟ ΦΟΡΕΜΑ-ΠΟΥΚΑΜΙΣΑ: «με τη φυσικότητα για πυξίδα, οι Γαλλίδες προτίμησαν στα χρόνια της Επανάστασης το φόρεμα-πουκαμίσα. Αυτό τις ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΑΝΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΑΤΗΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΡΙΝΟΛΙΝΟΥ». Η μέχρι το γόνατο κιλότα από ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ: «οι άνδρες κατάργησαν την κιλότα και προτίμησαν το παντελόνι, που μέχρι τότε ήταν ρούχο για τους ναύτες» — εξ ου και το όνομα «χωρίς κιλότα» (sans culottes). Τα παπούτσια με τακούνια και αγκράφες από ΤΑ ΞΥΛΟΠΑΠΟΥΤΣΑ, που περιλαμβάνονταν στο «ρούχο του καλού πατριώτη» και «θεωρήθηκαν ρούχο των επαναστατημένων». Το ψηλό τρίκωχο καπέλο από ΧΑΜΗΛΟ ΤΡΙΚΟΧΟ ΚΑΠΕΛΟ ή ΣΚΟΥΦΟ — τον κόκκινο σκούφο, «μάλλινο ή λινό, που συνήθως είχε σχήμα φρυγικό», με τρίχρωμη κονκάρδα. ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΟΥΣ: κάθε αντικατάσταση οδηγεί προς τα κάτω στην κοινωνική κλίμακα — από την αυλή και την αριστοκρατία προς τους ναύτες, τους εργάτες και τον λαό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η τέταρτη πρόταση θέλει ΔΥΟ απαντήσεις («… ή …») — χαμηλό τρίκοχο καπέλο ΚΑΙ σκούφος. Το βιβλίο τις δίνει στην ίδια φράση.
• Μη γράψεις «καπέλο» γενικά για το κρινολίνο-ζευγάρι: η σωστή λέξη είναι φόρεμα-πουκαμίσα, όπως ακριβώς το ονομάζει το βιβλίο.
• Πρόσθεσε το συμπέρασμα: και οι τέσσερις αντικαταστάσεις κατεβαίνουν ταξικά — αυλή ➜ λαός.

---

Άσκηση 14 (σελ. 117) — Συμπλήρωσε τα κενά με τον ορθό όρο

Ερώτηση: Συμπλήρωσε τα κενά των προτάσεων με τον ορθό όρο (κάθε παύλα αντιστοιχεί σε ένα γράμμα):

• Ο Νεοκλασικισμός στην ενδυμασία εκφράστηκε με το στυλ του ---------- και με το στυλ ----------.
• Οι ηγέτες της Επανάστασης επέμεναν να φορούν την ---------- και το ---------.
• Τον καιρό του Διευθυντηρίου (Ντιρεκτουάρ) εμφανίστηκαν δύο ομάδες με ακραίο ντύσιμο, οι «----------», άνδρες φαινομενικά ατημέλητοι και γυναίκες απίστευτα ντυμένες, που τις έλεγαν «----------».

Απάντηση:

• ΟΙ ΕΞΙ ΟΡΟΙ

#	Το κενό	Η απάντηση
1	«με το στυλ του ----------»	ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Ντιρεκτουάρ)
2	«και με το στυλ ----------»	ΑΜΠΙΡ
3	«να φορούν την ----------»	ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ
4	«και το ---------»	ΦΡΑΚΟ
5	«οι «----------», άνδρες…»	ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ
6	«που τις έλεγαν «----------»»	ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ

---

ΠΟΥ ΤΟ ΛΕΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

1 ΚΑΙ 2 — ΤΑ ΔΥΟ ΣΤΥΛ

«Στη Γαλλία εμφανίστηκε για λίγο, αμέσως μετά τη Γαλλική Επανάσταση, ΜΕ ΤΟ ΣΤΥΛ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Directoire, 1795-1799) ΚΑΙ ΜΕ ΤΟ ΣΤΥΛ ΑΜΠΙΡ (Empire), δηλαδή το στυλ της Πρώτης Αυτοκρατορίας του Ναπολέοντα.»

Πρόσεξε τα άρθρα: το 1 έχει «του» ➜ γενική, άρα ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ. Το 2 δεν έχει άρθρο ➜ ΑΜΠΙΡ, ακριβώς όπως στο κείμενο.

3 ΚΑΙ 4 — Η ΑΝΤΙΦΑΣΗ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ

«Μπορεί το ρούχο των εργατών και τα ξυλοπάπουτσα να θεωρήθηκαν ρούχο των επαναστατημένων, ΟΜΩΣ ΟΙ ΗΓΕΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΕΠΕΜΕΝΑΝ ΝΑ ΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΗ ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΡΑΚΟ.»

Η άσκηση αντιγράφει σχεδόν αυτούσια την πρόταση — αν την έχεις διαβάσει, τα κενά συμπληρώνονται μόνα τους.

5 ΚΑΙ 6 — ΟΙ ΔΥΟ ΟΜΑΔΕΣ

«Στα χρόνια του Διευθυντηρίου εμφανίστηκαν οι «ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ», άνδρες φαινομενικά ατημέλητοι, τους οποίους συνόδευαν γυναίκες εξίσου απίστευτα ντυμένες, ΠΟΥ ΤΙΣ ΕΛΕΓΑΝ «ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ».»

---

⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ — Η ΟΔΗΓΙΑ ΤΩΝ ΠΑΥΛΩΝ ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ

⚠️ Η άσκηση υπόσχεται «κάθε παύλα αντιστοιχεί σε ένα γράμμα». ΔΕΝ ισχύει — ταιριάζουν ΜΟΝΟ ΤΑ ΔΥΟ ΑΠΟ ΤΑ ΕΞΙ ΚΕΝΑ.

#	Απάντηση	Γράμματα	Παύλες στο βιβλίο
1	ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ	13	10	❌
2	ΑΜΠΙΡ	5	10	❌
3	ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ	10	10	✅
4	ΦΡΑΚΟ	5	9	❌
5	ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ	10	10	✅
6	ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ	9	10	❌

ΜΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΕΙΣ ΝΑ ΒΡΕΙΣ ΛΕΞΗ ΜΕ 10 ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΕΝΟ. Οι παύλες στο βιβλίο είναι απλώς ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΕΝΟ σταθερού μήκους — δεν μετρούν γράμματα. Το ίδιο ακριβώς λάθος υπάρχει και στην άσκηση 24 του κεφαλαίου 1.

💡 Απάντησε με βάση ΤΟ ΝΟΗΜΑ και τα ΑΡΘΡΑ, όχι με βάση το μήκος.

Σύνοψη: 1. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Ντιρεκτουάρ) · 2. ΑΜΠΙΡ — «εμφανίστηκε … με το στυλ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ (Directoire, 1795-1799) και με το στυλ ΑΜΠΙΡ (Empire)». 3. ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ · 4. ΦΡΑΚΟ — «οι ηγέτες της Επανάστασης επέμεναν να φορούν την επιβλητική ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ και το ΦΡΑΚΟ». 5. ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ · 6. ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ — «εμφανίστηκαν οι «ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΙ», άνδρες φαινομενικά ατημέλητοι, τους οποίους συνόδευαν γυναίκες εξίσου απίστευτα ντυμένες, που τις έλεγαν «ΘΑΥΜΑΣΤΕΣ»». ⚠️ ΣΗΜΕΙΩΣΗ: η οδηγία «κάθε παύλα αντιστοιχεί σε ένα γράμμα» δεν ισχύει — τα κενά έχουν 10, 10, 10, 9, 10, 10 παύλες, ενώ οι σωστές λέξεις έχουν 13, 5, 10, 5, 10, 9 γράμματα· μόνο δύο από τα έξι ταιριάζουν. Απάντησε με βάση το νόημα και τα άρθρα («με το στυλ ΤΟΥ …» ➜ γενική), όχι με βάση το μήκος της παύλας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️ Αγνόησε τις παύλες. Η υπόσχεση «κάθε παύλα = ένα γράμμα» δεν τηρείται σε 4 από τα 6 κενά. Είναι λάθος του βιβλίου, όχι δικό σου.
• Χρησιμοποίησε τα ΑΡΘΡΑ ως οδηγό: «το στυλ ΤΟΥ ----------» ζητά γενική ➜ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΡΙΟΥ· «την ----------» ζητά θηλυκό ➜ ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ· «το ---------» ζητά ουδέτερο ➜ ΦΡΑΚΟ.
• Και τα έξι κενά αντιγράφουν σχεδόν αυτούσιες προτάσεις του κεφαλαίου — αν το έχεις διαβάσει, βγαίνουν χωρίς σκέψη.

---

Άσκηση 15 (σελ. 118) — (Α), (Γ) ή (Α+Γ) για τα ενδύματα του στυλ Αμπίρ

Ερώτηση: Για το στυλ Αμπίρ σημείωσε (Α) για τα ανδρικά ενδύματα και αξεσουάρ, (Γ) για τα γυναικεία και (Α+Γ) για όσα χρησιμοποιούνταν και από τα δύο φύλα:

πολύ ψηλοί γιακάδες ….., φαρδιά παντελόνια ….., σπένσερ (μπολερό) …., εφαρμοστή κιλότα …., σπαθί …., πτυχωτό κολλαριστό περιλαίμιο γύρω από το ντεκολτέ ….., εφαρμοστό δερμάτινο παντελόνι …., φορέματα με πτυχώσεις …., τεράστιες γραβάτες …., φορέματα με τη μέση κάτω από το στήθος …., ρεντιγκότες …., δίκοχο καπέλο …., σανδάλια …., χρωματιστά γιλέκα με κουμπιά …., διαδήματα …., το κάρικ …., ψηλό καπέλο από δέρμα ή μεταξωτό …., ψηλές μπότες ….

Απάντηση:

• ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ Ο ΠΙΝΑΚΑΣ — 18 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

#	Στοιχείο	Απάντηση	Τεκμηρίωση
1	πολύ ψηλοί γιακάδες	Α	«διατηρήθηκαν ίχνη του Ντιρεκτουάρ, όπως πολύ ψηλοί γιακάδες μέχρι τα αφτιά» (ανδρικό ένδυμα)
2	φαρδιά παντελόνια	Α	ίδια πρόταση
3	σπένσερ (μπολερό)	Α+Γ	«ειδικό γυναικείο ρούχο … ΦΟΡΕΘΗΚΕ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ, χωρίς όμως μεγάλη επιτυχία»
4	εφαρμοστή κιλότα	Α	«το επίσημο ένδυμα ήταν η εφαρμοστή κιλότα»
5	σπαθί	Α	«η εφαρμοστή κιλότα που συνοδευόταν από ένα σπαθί»
6	πτυχωτό κολλαριστό περιλαίμιο	Γ	η κολερέτ Αμπίρ της Ιωσηφίνας, «πλαισίωνε το ντεκολτέ»
7	⚠️ εφαρμοστό δερμάτινο παντελόνι	Α	(δες τη σημείωση παρακάτω)
8	φορέματα με πτυχώσεις	Γ
9	τεράστιες γραβάτες	Α	«οι τεράστιες γραβάτες … υποχώρησαν»
10	φορέματα με τη μέση κάτω από το στήθος	Γ	«τα φορέματα Αμπίρ … τη μέση πολύ ψηλά κάτω από το στήθος»
11	ρεντιγκότες	Α+Γ	«οι ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ρεντιγκότες ήταν ένα είδος παλτού που εμπνεόταν ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ»
12	δίκοχο καπέλο	Α	«το δίκοχο καπέλο του [Ναπολέοντα] ήταν το ελβετικό καπέλο»
13	σανδάλια	Γ	«τα παπούτσια ήταν σανδάλια με σταυρωτά δεσίματα» (γυναικείο ένδυμα)
14	χρωματιστά γιλέκα με κουμπιά	Α	«οι άνδρες φορούσαν χρωματιστά γιλέκα με μια σειρά κουμπιά»
15	διαδήματα	Γ	«το διάδημα κατεβαίνει χαμηλά στο μέτωπο» (αυτοκράτειρα Μαρία Λουίζα)
16	το κάρικ	Α	«είδος ρεντιγκότας της εποχής ήταν και το κάρικ (carrick), φαρδύ με πολλούς γιακάδες»
17	ψηλό καπέλο από δέρμα ή μεταξωτό	Α	«η εποχή Αμπίρ ήταν η εποχή του ψηλού καπέλου από γκρι, μπλε ή μαύρο δέρμα»
18	ψηλές μπότες	Α	«υπήρχαν διάφορες ψηλές μπότες, αλλά και σκαρπίνια»

---

Η ΣΥΝΟΨΗ

Κατηγορία	Πόσα	Ποια
Α (ανδρικά)	11	1, 2, 4, 5, 7, 9, 12, 14, 16, 17, 18
Γ (γυναικεία)	5	6, 8, 10, 13, 15
Α+Γ	2	3 (σπένσερ) και 11 (ρεντιγκότες)

💡 Τα ΜΟΝΑ δύο κοινά είναι το ΣΠΕΝΣΕΡ και οι ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΕΣ — και τα δύο έχουν ΑΓΓΛΙΚΗ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ή αγγλική επιρροή. Δεν είναι σύμπτωση: «η Αγγλία εξακολουθούσε να επηρεάζει ακόμα και τη γαλλική μόδα».

---

⚠️ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ 7

⚠️ Η άσκηση γράφει «εφαρμοστό ΔΕΡΜΑΤΙΝΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ». Το κείμενο όμως λέει το αντίστροφο:

«Η ΚΙΛΟΤΑ διατηρήθηκε πλάι σε ένα ΕΦΑΡΜΟΣΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΑΠΟ ΔΕΡΜΑ, ΕΝΩ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ ΦΤΙΑΧΝΟΤΑΝ ΑΠΟ ΕΝΑ ΕΙΔΟΣ ΜΑΛΛΙΝΟΥ.»

Δηλαδή: ΔΕΡΜΑΤΙΝΗ ήταν Η ΚΙΛΟΤΑ, και ΜΑΛΛΙΝΟ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ. Η άσκηση συνδυάζει λάθος τα δύο.

✅ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ (Α) — ολόκληρη η παράγραφος αφορά «το ανδρικό ένδυμα τον καιρό της Πρώτης Αυτοκρατορίας», άρα το φύλο είναι βέβαιο ό,τι κι αν ισχύει για το ύφασμα.

---

⚠️ ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ — ΤΟ ΣΠΕΝΣΕΡ

Το βιβλίο το ονομάζει ρητά «ειδικό ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ρούχο», αλλά προσθέτει «φορέθηκε και από τους άνδρες, ΧΩΡΙΣ ΟΜΩΣ ΜΕΓΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ». Επειδή η κατηγορία (Α+Γ) ορίζεται ως «όσα ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΝ και από τα δύο φύλα», η ένδειξη (Α+Γ) είναι η πληρέστερη. Αν όμως γράψεις (Γ) και εξηγήσεις ότι στους άνδρες «δεν είχε μεγάλη επιτυχία», η απάντηση είναι επίσης υπερασπίσιμη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Α (ανδρικά, 11): πολύ ψηλοί γιακάδες · φαρδιά παντελόνια · εφαρμοστή κιλότα · σπαθί · εφαρμοστό δερμάτινο παντελόνι · τεράστιες γραβάτες · δίκοχο καπέλο · χρωματιστά γιλέκα με κουμπιά · το κάρικ · ψηλό καπέλο από δέρμα ή μεταξωτό · ψηλές μπότες. Γ (γυναικεία, 5): πτυχωτό κολλαριστό περιλαίμιο γύρω από το ντεκολτέ (κολερέτ Αμπίρ) · φορέματα με πτυχώσεις · φορέματα με τη μέση κάτω από το στήθος · σανδάλια · διαδήματα. Α+Γ (και από τα δύο φύλα, 2): σπένσερ (μπολερό) — «ειδικό γυναικείο ρούχο αγγλικής προέλευσης … φορέθηκε ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ, χωρίς όμως μεγάλη επιτυχία» — και ρεντιγκότες: «οι γυναικείες ρεντιγκότες ήταν ένα είδος παλτού που εμπνεόταν ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΔΡΙΚΗ ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΑ». ⚠️ ΔΥΟ ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ. (α) Η άσκηση γράφει «εφαρμοστό ΔΕΡΜΑΤΙΝΟ παντελόνι», ενώ το κείμενο λέει: «η ΚΙΛΟΤΑ διατηρήθηκε πλάι σε ένα εφαρμοστό παντελόνι ΚΑΙ ΗΤΑΝ ΑΠΟ ΔΕΡΜΑ, ενώ ΤΟ ΠΑΝΤΕΛΟΝΙ φτιαχνόταν από ΕΝΑ ΕΙΔΟΣ ΜΑΛΛΙΝΟΥ» — δερμάτινη ήταν η κιλότα. Η ένδειξη παραμένει (Α), γιατί όλη η παράγραφος αφορά το ανδρικό ένδυμα της Πρώτης Αυτοκρατορίας. (β) Για το σπένσερ η ένδειξη (Α+Γ) είναι η πληρέστερη, αλλά (Γ) με τη διευκρίνιση ότι στους άνδρες «δεν είχε μεγάλη επιτυχία» είναι επίσης υπερασπίσιμη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα ΜΟΝΑ δύο (Α+Γ) είναι το ΣΠΕΝΣΕΡ και οι ΡΕΝΤΙΓΚΟΤΕΣ. Και τα δύο έχουν αγγλική καταγωγή ή επιρροή — χρήσιμο μνημονικό.
• ⚠️ Το «εφαρμοστό δερμάτινο παντελόνι» της άσκησης δεν συμφωνεί με το κείμενο (δερμάτινη ήταν η ΚΙΛΟΤΑ). Το φύλο όμως είναι σαφές: (Α).
• Ο γρήγορος κανόνας: ό,τι έχει σχέση με κιλότα, γιλέκο, γραβάτα, καπέλο, μπότες, σπαθί ➜ Α· ό,τι έχει σχέση με φόρεμα, ντεκολτέ, σανδάλια, διάδημα ➜ Γ.

---

Άσκηση 16 (σελ. 118) — Αντιστοίχισε ένα προς ένα

Ερώτηση: Αντιστοίχισε ένα προς ένα τα στοιχεία των δύο στηλών:

Α: Α. «αλά μαμελούκ» · Β. «αλά Παμέλα» · Γ. «κολερέτ Αμπίρ» · Δ. «στυλ Ντιρεκτουάρ»

Β: I. κολλαριστό περιλαίμιο που χαμήλωνε (στην πλάτη και σχημάτιζε ένα δεύτερο ντεκολτέ πίσω) · II. μακριά μανίκια, σουρωμένα κατά (διαστήματα και δεμένα) · III. τα καπέλα με μεγάλα μπορ (που σκέπαζαν τα αυτιά) · IV. λευκά φορέματα με πτυχώσεις, (σαν εκείνα των αρχαίων αγαλμάτων)

Απάντηση:

• Η ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ

Στήλη Α	➜	Στήλη Β
Α. «αλά μαμελούκ»	➜	II — μακριά μανίκια, σουρωμένα κατά διαστήματα και δεμένα
Β. «αλά Παμέλα»	➜	III — τα καπέλα με μεγάλα μπορ που σκέπαζαν τα αυτιά
Γ. «κολερέτ Αμπίρ»	➜	I — κολλαριστό περιλαίμιο που χαμήλωνε στην πλάτη
Δ. «στυλ Ντιρεκτουάρ»	➜	IV — λευκά φορέματα με πτυχώσεις

Η σειρά είναι Α-II, Β-III, Γ-I, Δ-IV — δηλαδή ΚΑΜΙΑ δεν πέφτει στη «φυσική» σειρά. Είναι σκόπιμο: η άσκηση σε αναγκάζει να διαβάσεις κάθε ορισμό.

---

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΖΕΥΓΟΣ

Α ➜ II · «ΑΛΑ ΜΑΜΕΛΟΥΚ»

Τα φορέματα «είχαν … μανίκια «αλά μαμελούκ», δηλαδή ΜΑΚΡΙΑ ΜΑΝΙΚΙΑ, ΣΟΥΡΩΜΕΝΑ ΚΑΤΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΕΜΕΝΑ».

💡 Το όνομα δεν είναι τυχαίο: οι ΜΑΜΕΛΟΥΚΟΙ ήταν αιγυπτιακό σώμα στρατού — και ο Ναπολέων είχε εκστρατεύσει στην Αίγυπτο. Η μόδα ονοματίζει τις κατακτήσεις.

Β ➜ III · «ΑΛΑ ΠΑΜΕΛΑ»

«Τα καπέλα «αλά Παμέλα» ήταν ΜΕ ΜΕΓΑΛΑ ΜΠΟΡ ΠΟΥ ΣΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΚΑΤΕΒΑΙΝΑΝ ΚΑΙ ΣΚΕΠΑΖΑΝ ΤΑ ΑΥΤΙΑ, δεμένα από πάνω με μια κορδέλα που έδενε στο πιγούνι.»

💡 Η προέλευση του ονόματος αξίζει: ήταν «εμπνευσμένο από ΤΗΝ ΗΡΩΙΔΑ ΤΗΣ ΝΟΥΒΕΛΑΣ ΤΟΥ ΑΓΓΛΟΥ ΣΑΜΟΥΕΛ ΡΙΤΣΑΡΝΤΣΟΝ». Ένα καπέλο που πήρε το όνομά του από ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ.

Γ ➜ I · «ΚΟΛΕΡΕΤ ΑΜΠΙΡ»

«Σε αντίθεση με την «κολερέτ των Μεδίκων», ΠΟΥ ΕΣΤΕΚΕ ΟΡΘΙΑ ΣΤΟΝ ΛΑΙΜΟ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΦΑΛΙ, η «κολερέτ Αμπίρ» ΚΑΤΕΒΑΙΝΕ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕ ΕΝΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ ΠΙΣΩ.»

Η λέξη-κλειδί στο I είναι «ΧΑΜΗΛΩΝΕ» — ακριβώς η αντίθεση με την κολερέτ των Μεδίκων που «έστεκε ΟΡΘΙΑ».

Δ ➜ IV · «ΣΤΥΛ ΝΤΙΡΕΚΤΟΥΑΡ»

«ΜΑΚΡΙΑ ΛΕΥΚΑ ΦΟΡΕΜΑΤΑ ΜΕ ΠΤΥΧΩΣΕΙΣ, ΣΑΝ ΕΚΕΙΝΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΑΓΑΛΜΑΤΩΝ, διάφανα μάλιστα σε προκλητικό βαθμό.»

---

💡 Ο ΓΡΗΓΟΡΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΝΑ ΤΗ ΛΥΣΕΙΣ

Τρία από τα τέσσερα λύνονται με ΜΙΑ ΛΕΞΗ-ΑΓΚΥΡΑ:

Αν διαβάσεις…	…σκέψου
«μανίκια»	μαμελούκ
«καπέλα»	Παμέλα
«περιλαίμιο»	κολερέτ

Και ό,τι μένει — «λευκά φορέματα με πτυχώσεις» — πάει αναγκαστικά στο ΣΤΥΛ ΝΤΙΡΕΚΤΟΥΑΡ. Είναι το μόνο στοιχείο της στήλης Α που δεν είναι ρούχο αλλά ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΣΤΥΛ.

Σύνοψη: Α ➜ II · Β ➜ III · Γ ➜ I · Δ ➜ IV. Αναλυτικά: Α. «αλά μαμελούκ» ➜ II, «μακριά μανίκια, σουρωμένα κατά διαστήματα και δεμένα». Β. «αλά Παμέλα» ➜ III, «τα καπέλα … με μεγάλα μπορ που στα πλάγια κατέβαιναν και σκέπαζαν τα αυτιά», εμπνευσμένα «από την ηρωίδα της νουβέλας του Άγγλου Σαμουέλ Ρίτσαρντσον». Γ. «κολερέτ Αμπίρ» ➜ I, «σε αντίθεση με την «κολερέτ των Μεδίκων», που έστεκε ΟΡΘΙΑ στον λαιμό πίσω από το κεφάλι, η «κολερέτ Αμπίρ» ΚΑΤΕΒΑΙΝΕ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΖΕ ΕΝΑ ΔΕΥΤΕΡΟ ΝΤΕΚΟΛΤΕ ΠΙΣΩ». Δ. «στυλ Ντιρεκτουάρ» ➜ IV, «μακριά λευκά φορέματα με πτυχώσεις, σαν εκείνα των αρχαίων αγαλμάτων».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λύσε τη με λέξεις-άγκυρες: «μανίκια» ➜ μαμελούκ · «καπέλα» ➜ Παμέλα · «περιλαίμιο» ➜ κολερέτ. Το τέταρτο βγαίνει μόνο του.
• Καμία αντιστοίχιση δεν είναι «στη σειρά» (Α-II, Β-III, Γ-I, Δ-IV) — μη βιαστείς να βάλεις Α-I.
• Το κλειδί του Γ-I είναι η λέξη «ΧΑΜΗΛΩΝΕ» — η κολερέτ Αμπίρ κατεβαίνει, ενώ η κολερέτ των Μεδίκων έστεκε όρθια.

---