Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 9 (σελ. 153) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 9
Πλήρεις λύσεις και των 10 ερωτήσεων του 9ου κεφαλαίου: η ταξινόμηση των υφάνσιμων ινών σε φυσικές και τεχνητές με τους εκπροσώπους τους, οι ομοιότητες και οι διαφορές φυσικών-τεχνητών και φυτικών-ζωικών ινών, τα στάδια επεξεργασίας από τη συλλογή στο γνέσιμο, στην ύφανση και στη βαφή, η περιγραφή του απλούστερου τρόπου ύφανσης με στημόνια και υφάδια, οι παράγοντες που παίζουν ρόλο στη βαφή, οι ιδιότητες των ινών και η σημασία καθεμιάς για τα χαρακτηριστικά των υφασμάτων, οι διαφορές βαμβακιού-λιναριού και μαλλιού-μεταξιού, και τέλος οι παράγοντες φθοράς των υφασμάτων από φυσικές ίνες.
Οι κατηγορίες των υφάνσιμων ινών και οι εκπρόσωποί τους
Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες κατατάσσονται οι ίνες που χρησιμοποιούνται στην σύγχρονη παραγωγή υφασμάτων; Ποιοι οι κύριοι εκπρόσωποι καθεμιάς;
Απάντηση:
- Η ΠΡΩΤΗ ΔΙΑΙΡΕΣΗ (§9.2, σελ. 138): «Οι ίνες που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη παραγωγή υφασμάτων μπορούν να ταξινομηθούν σε δύο κύριες κατηγορίες: α) στις φυσικές και β) στις τεχνητές.»
ΦΥΣΙΚΕΣ «αυτές που ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΕ ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ» εκπρόσωποι: ΒΑΜΒΑΚΙ, ΛΙΝΑΡΙ, ΜΑΛΛΙ, ΜΕΤΑΞΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ «αυτές που ΕΧΟΥΝ ΦΤΙΑΧΤΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ από πρώτη ύλη που είχε κατάλληλη ινώδη μορφή» - ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ — κριτήριο η πηγή προέλευσης:
α) ΦΥΤΙΚΕΣ ΒΑΜΒΑΚΙ, ΛΙΝΑΡΙ, ΚΑΝΝΑΒΗ, ΓΙΟΥΤΑ «και άλλες ίνες που παράγονται από φυτά» — «περιλαμβάνουν ΤΙΣ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ίνες υφασμάτων» · βασίζονται στο ΦΥΣΙΚΟ ΔΟΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ, ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΝΗ β) ΖΩΙΚΕΣ ΜΑΛΛΙ και άλλες τρίχινες ίνες · ΜΕΤΑΞΙ, που παράγεται «σαν νήματα από οργανισμούς που ζουν σε κουκούλια» αποτελούνται ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ γ) ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΕΣ ίνες «που έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως στην παραγωγή υφασμάτων»: ΧΡΥΣΟΚΛΩΣΤΕΣ, ΑΣΗΜΟΚΛΩΣΤΕΣ, ΕΛΑΣΜΑΤΑ + άλλες ανόργανης προέλευσης με ΕΛΑΧΙΣΤΗ χρήση στα υφάσματα, κυρίως σε ΕΙΔΙΚΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (π.χ. ΑΜΙΑΝΤΟΣ) - ΟΙ ΔΥΟ ΥΠΟΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΗΤΩΝ — κριτήριο η προέλευση του ινώδους υλικού:
α) ΑΠΟ ΦΥΣΙΚΗ ΙΝΩΔΗ ΟΥΣΙΑ (το βιβλίο τις λέει «φυσικές ίνες») «αυτές στις οποίες Η ΙΝΩΔΗΣ ΟΥΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΦΥΣΙΚΗ» — π.χ. η ΚΥΤΤΑΡΙΝΗ των κορμών των δέντρων, των μίσχων και των φύλλων, που «είναι σχεδόν άχρηστη ΩΣ ΑΜΕΣΗ ΠΗΓΗ ινών» και μετατρέπεται σε κατάλληλη μορφή ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ: ΤΟ ΤΕΧΝΗΤΟ ΜΕΤΑΞΙ (κατά παρόμοιο τρόπο χρησιμοποιήθηκαν και ΖΩΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ως πηγή τεχνητών ινών) β) ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ «αυτές που έχει παραγάγει ο άνθρωπος ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΕΙ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΕΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΥΛΗ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ», από ΑΠΛΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ: «ΝΑΪΛΟΝ», «ΤΕΡΙΛΕΝ», «ΟΡΛΟΝ» - ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΠΑΓΙΔΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ο όρος «φυσικές ίνες» χρησιμοποιείται με δύο διαφορετικές σημασίες — μία φορά για τις ίνες που υπάρχουν έτοιμες στη φύση (η μεγάλη κατηγορία) και μία φορά για μια υποκατηγορία των τεχνητών, εκείνες στις οποίες η ινώδης ουσία (και όχι η ίνα) είναι φυσική. Στην απάντηση χρησιμοποιήστε τη διατύπωση του βιβλίου, διευκρινίζοντας ότι εννοούνται τεχνητές ίνες από φυσική ινώδη ουσία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ίνες που χρησιμοποιούνται στη σύγχρονη παραγωγή υφασμάτων ταξινομούνται σε δύο κύριες κατηγορίες, στις φυσικές και στις τεχνητές. Φυσικές είναι αυτές που υπάρχουν σε ινώδη μορφή στη φύση, όπως το βαμβάκι, το λινάρι, το μαλλί και το μετάξι, ενώ τεχνητές είναι αυτές που έχουν φτιαχτεί από τον άνθρωπο από πρώτη ύλη που είχε κατάλληλη ινώδη μορφή. Οι φυσικές ίνες υποδιαιρούνται σε τρεις κύριες κατηγορίες ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους: στις φυτικές, που περιλαμβάνουν τις πιο σημαντικές ίνες υφασμάτων, δηλαδή το βαμβάκι, το λινάρι, την κάνναβη και τη γιούτα, και βασίζονται στο φυσικό δομικό υλικό των φυτών, την κυτταρίνη, στις ζωικές, που περιλαμβάνουν το μαλλί και άλλες τρίχινες ίνες καθώς και το μετάξι, το οποίο παράγεται σαν νήμα από οργανισμούς που ζουν σε κουκούλια, και αποτελούνται κυρίως από πρωτεΐνες, και στις ανόργανες, που είναι μεταλλικές ίνες όπως οι χρυσοκλωστές, οι ασημοκλωστές και τα ελάσματα, ενώ υπάρχουν και άλλες ανόργανης προέλευσης με ελάχιστη χρήση στα υφάσματα, όπως ο αμίαντος. Οι τεχνητές ίνες υποδιαιρούνται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με την προέλευση του ινώδους υλικού από το οποίο παρασκευάζονται: σε αυτές στις οποίες η ινώδης ουσία είναι φυσική, με κύριο εκπρόσωπο το τεχνητό μετάξι που παράγεται από κυτταρίνη, και στις συνθετικές, τις οποίες έχει παραγάγει ο άνθρωπος από απλές χημικές ουσίες χωρίς να έχει προμηθευτεί την πρώτη ύλη από τη φύση, όπως το νάιλον, το τεριλέν και το ορλόν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ομοιότητες και διαφορές φυσικών - τεχνητών ινών
Ερώτηση: Ποιες οι βασικές ομοιότητες και διαφορές φυσικών-τεχνητών ινών;
Απάντηση:
- ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ — προκύπτουν από τη λειτουργία και τις απαιτήσεις της §9.4:
· Και οι δύο έχουν ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ και προορίζονται να ΓΝΕΣΤΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΥΦΑΝΘΟΥΝ — ακολουθούν την ίδια αλυσίδα ΙΝΑ → ΝΗΜΑ → ΥΦΑΣΜΑ → ΒΑΦΗ · Και για τις δύο ισχύουν οι ΙΔΙΕΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ: κατάλληλο ΜΗΚΟΣ και ΠΛΑΤΟΣ, ΑΝΤΟΧΗ, ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, κατάλληλο ΒΑΡΟΣ · Και οι δύο ΒΑΦΟΝΤΑΙ, με «πολλά είδη χρωστικών», ΤΟ ΚΑΘΕΝΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΓΙΑ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ ΕΙΔΗ ΙΝΩΝ · Και οι δύο μπορεί να αποτελούν αντικείμενο ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ: «είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουμε περιπτώσεις συντήρησης ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ Ή ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΞΙΑ που είναι κατασκευασμένα από τεχνητές ίνες» - Η ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ — Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:
ΦΥΣΙΚΕΣ «ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΕ ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ» — ο άνθρωπος τις ΣΥΛΛΕΓΕΙ και τις ΚΑΤΕΡΓΑΖΕΤΑΙ, ΔΕΝ τις δημιουργεί ΤΕΧΝΗΤΕΣ «ΕΧΟΥΝ ΦΤΙΑΧΤΕΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ» από πρώτη ύλη που είχε κατάλληλη ινώδη μορφή — Η ΙΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΪΟΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ - ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ:
ΦΥΣΙΚΕΣ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΠΗΓΗ ΦΥΤΑ (κυτταρίνη), ΖΩΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΝΩΔΗΣ (πρωτεΐνες), ΜΕΤΑΛΛΑ ΟΥΣΙΑ ή ΑΠΛΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΙ «ΣΕ ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ χαρακτηριστικών· «το ΠΛΕΟΝ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ», με μήκος, η αντοχή, η ελεγχόμενα χαρακτηριστικά απαλότητα … ΠΟΙΚΙΛΛΟΥΝ ΑΠΟ ΕΙΔΟΣ ΣΕ ΕΙΔΟΣ» ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ περιορισμένη — απαιτείται ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΗ· «έχουν ΠΕΡΙΟΡΙΣΕΙ ΑΦΘΟΝΙΑ και ΧΑΜΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ, ΤΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ στην γι' αυτό «ο αριθμός των παραγωγή ινών ως πρώτης ύλης» ινών που είναι κατάλληλες για ευρεία χρήση είναι ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΟΣ» ΧΡΟΝΟΣ χρησιμοποιούνται ΑΠΟ ΤΑ ΜΟΝΟ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 50-60 ΕΤΗ, ΠΡΩΙΜΑ ΣΤΑΔΙΑ της όταν «η ΕΠΙΣΤΗΜΗ άρχισε να ανθρώπινης ύπαρξης παίζει μεγάλο ρόλο στη βιομηχανία υφασμάτων» ΦΘΟΡΑ ΟΛΕΣ οι φυσικές ίνες (το βιβλίο δεν αποδίδει την παρουσιάζουν ΜΕΓΑΛΗ ίδια ευαισθησία στις τεχνητές) ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ, δηλαδή στα ΕΝΤΟΜΑ και στους ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ - ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ: το βιβλίο ονομάζει «φυσικές ίνες» και τη μία υποκατηγορία των τεχνητών — εκείνες στις οποίες η ινώδης ουσία είναι φυσική (τεχνητό μετάξι). Στην απάντηση πρέπει να φαίνεται καθαρά ότι η διάκριση φυσικών - τεχνητών γίνεται με κριτήριο αν η ίνα υπάρχει έτοιμη στη φύση, όχι αν η πρώτη ύλη είναι φυσική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές ομοιότητες φυσικών και τεχνητών ινών είναι ότι και οι δύο έχουν ινώδη μορφή και προορίζονται να γνεστούν και να υφανθούν, ακολουθώντας την ίδια διαδρομή από την ίνα στο νήμα και από το νήμα στο ύφασμα, ότι και για τις δύο ισχύουν οι ίδιες απαιτήσεις ως προς το μήκος, το πλάτος, την αντοχή, την ελαστικότητα και το βάρος, ώστε να είναι κατάλληλες για παραγωγή υφάσματος, ότι και οι δύο βάφονται με χρωστικές κατάλληλες για κάθε είδος ίνας και ότι και οι δύο μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συντήρησης, αφού είναι δυνατόν να αντιμετωπίσουμε περιπτώσεις συντήρησης σύγχρονων υφασμάτων με καλλιτεχνική ή ιστορική αξία κατασκευασμένων από τεχνητές ίνες. Η θεμελιώδης διαφορά τους είναι η προέλευση: φυσικές είναι αυτές που υπάρχουν σε ινώδη μορφή στη φύση, δηλαδή ο άνθρωπος τις συλλέγει και τις κατεργάζεται, ενώ τεχνητές είναι αυτές που έχουν φτιαχτεί από τον άνθρωπο από πρώτη ύλη που είχε κατάλληλη ινώδη μορφή. Οι φυσικές προέρχονται από φυτά, με βάση την κυτταρίνη, από ζώα, με πρωτεϊνική σύσταση, ή από μέταλλα, ενώ οι τεχνητές παράγονται είτε από φυσική ινώδη ουσία, όπως το τεχνητό μετάξι, είτε από απλές χημικές ουσίες, όπως το νάιλον, το τεριλέν και το ορλόν. Επιπλέον, στις φυσικές ίνες το μήκος, η αντοχή, η απαλότητα, η λεπτότητα και η ελαστικότητα ποικίλλουν από είδος σε είδος και ο αριθμός των ινών που είναι κατάλληλες για ευρεία χρήση είναι πολύ μικρός, αφού απαιτείται το υλικό να υπάρχει σε αφθονία και να είναι φθηνό, ενώ οι τεχνητές παράγονται σε τεράστιες ποσότητες και έχουν περιορίσει το μονοπώλιο της φύσης στην παραγωγή ινών ως πρώτης ύλης. Τέλος, όλες οι φυσικές ίνες παρουσιάζουν μεγάλη ευαισθησία στους βιολογικούς παράγοντες φθοράς, δηλαδή στα έντομα και στους μικροοργανισμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα στάδια επεξεργασίας της ίνας έως το ύφασμα
Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά στάδια επεξεργασίας μιας ίνας, έως ότου παραχθεί το ύφασμα;
Απάντηση:
- ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΛΛΟΓΗ (§9.3, σελ. 141): «Η κατεργασία της πρώτης ύλης, από την οποία θα παραχθούν υφάνσιμες ίνες, ξεκινάει από τη συλλογή της.»
- ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ:
ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ① ΣΤΕΓΝΩΜΑ ② ΞΕΔΙΑΛΕΓΜΑ των τμημάτων του φυτού που μπορούν να δώσουν ΚΛΩΣΤΕΣ ΚΑΙ ΝΗΜΑΤΑ ③ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ π.χ. απομάκρυνση των ΚΟΚΚΩΝ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ · διαχωρισμός ΙΝΩΝ ΛΙΝΑΡΙΟΥ από τα ΞΗΡΑ ΣΤΕΛΕΧΗ του φυτού ΖΩΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ — ΜΑΛΛΙ ① ΔΙΑΛΟΓΗ ανάλογα με τα ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΤΡΙΧΑΣ (μήκος, απαλότητα, λεπτότητα κτλ.) · το μαλλί ΣΥΜΠΙΕΖΕΤΑΙ ΣΕ ΜΠΑΛΕΣ και ΑΠΟΘΗΚΕΥΕΤΑΙ ② «ΞΑΣΙΜΟ», δηλαδή «ΚΑΘΑΡΙΣΜΑ» του μαλλιού, «ώστε αυτό να γίνει κατάλληλο, για να φτιαχτούν κλωστές» ③ ΠΛΥΣΙΜΟ, «για να απομακρυνθούν ακαθαρσίες, ιδρώτας του ζώου κτλ.» ΖΩΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ — ΜΕΤΑΞΙ μετά τη συλλογή της πρώτης ύλης (ΚΟΥΚΟΥΛΙΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΞΟΣΚΩΛΗΚΕΣ), με την κατάλληλη επεξεργασία ΔΙΑΧΩΡΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΙΝΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΞΙΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΚΟΥΚΟΥΛΙΑ - ΤΑ ΔΥΟ ΚΟΙΝΑ ΣΤΑΔΙΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ — «όλες οι φυσικές ίνες που προκύπτουν θα μετατραπούν σε ύφασμα, αφού προηγουμένως υποστούν διαδοχικά και άλλες εργασίες»:
④ ΓΝΕΣΙΜΟ «η ΠΡΩΤΗ ΒΑΣΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ για την παραγωγή υφάσματος, μια από τις ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΕΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ» · «ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙ ΜΙΑ ΜΑΖΑ ΑΠΟ ΚΟΝΤΕΣ ΙΝΕΣ ΣΕ ΜΑΚΡΙΕΣ ΚΛΩΣΤΕΣ Ή ΝΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΝΑ ΥΦΑΝΘΟΥΝ» εργαλεία: ΑΔΡΑΧΤΙ → ΑΝΕΜΗ (τύλιγμα/ξετύλιγμα) → ΡΟΔΑΝΙ (κλωστικός τροχός, έως τον 14ο αι.· ποδοκίνητο πετάλι έως τον 16ο αι.) → ΚΛΩΣΤΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ τις δύο τελευταίες εκατονταετίες ⑤ ΥΦΑΝΣΗ τα νήματα ΥΦΑΙΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΑΡΓΑΛΕΙΟΥΣ, «μια κατασκευή όπου τα νήματα μπορούν να ΔΙΑΠΛΕΚΟΝΤΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ και να παράγεται ύφασμα» — ΣΤΗΜΟΝΙΑ τα κατά μήκος, ΥΦΑΔΙΑ τα εγκάρσια νήματα - ⑥ Η ΒΑΦΗ (σελ. 148-149): «Οι υφάνσιμες ύλες συνήθως βάφονται» — με χρωστικές που βάφουν κατευθείαν το ύφασμα ή το νήμα ή που χρειάζονται βοηθητικές χημικές ουσίες (οξείδια μετάλλων, τανίνες, λιπαρά οξέα). ⭐ Σημειώστε ότι η βαφή μπορεί να γίνει και στο νήμα, πριν από την ύφανση, και στο έτοιμο ύφασμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατεργασία της πρώτης ύλης, από την οποία θα παραχθούν υφάνσιμες ίνες, ξεκινάει από τη συλλογή της. Εάν η ακατέργαστη πρώτη ύλη είναι φυτικής προέλευσης, η κατεργασία αρχίζει με το στέγνωμα και συνεχίζεται με το ξεδιάλεγμα των τμημάτων του φυτού που μπορούν να δώσουν κλωστές και νήματα και με την απομάκρυνση των ανεπιθύμητων συστατικών του, όπως είναι η απομάκρυνση των κόκκων του βαμβακιού και ο διαχωρισμός των ινών του λιναριού από τα ξηρά στελέχη του φυτού. Εάν η ακατέργαστη ύλη είναι ζωικής προέλευσης, για το μαλλί ακολουθούν η διαλογή ανάλογα με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της τρίχας, δηλαδή το μήκος, την απαλότητα και τη λεπτότητα, με συμπίεση σε μπάλες και αποθήκευση, το ξάσιμο, δηλαδή το καθάρισμα του μαλλιού ώστε να γίνει κατάλληλο για να φτιαχτούν κλωστές, και το πλύσιμο, για να απομακρυνθούν ακαθαρσίες και ο ιδρώτας του ζώου, ενώ για το μετάξι, μετά τη συλλογή των κουκουλιών από τους μεταξοσκώληκες, με την κατάλληλη επεξεργασία διαχωρίζονται και απομακρύνονται οι ίνες του μεταξιού από τα κουκούλια. Στη συνέχεια όλες οι ίνες που προκύπτουν μετατρέπονται σε ύφασμα, αφού προηγουμένως υποστούν διαδοχικά και άλλες εργασίες: πρώτα το γνέσιμο, που είναι η πρώτη βασική διαδικασία για την παραγωγή υφάσματος και μετατρέπει μια μάζα από κοντές ίνες σε μακριές κλωστές ή νήματα κατάλληλα να υφανθούν, με εργαλεία το αδράχτι, την ανέμη και αργότερα το ροδάνι και τα κλωστικά μηχανήματα, και ύστερα την ύφανση, κατά την οποία τα νήματα υφαίνονται σε αργαλειούς, όπου διαπλέκονται τα στημόνια, δηλαδή τα κατά μήκος νήματα, με τα υφάδια, δηλαδή τα εγκάρσια. Τέλος, οι υφάνσιμες ύλες συνήθως βάφονται, είτε ως νήματα είτε ως έτοιμα υφάσματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο απλούστερος τρόπος ύφανσης
Ερώτηση: Περιγράψτε τον απλούστερο τρόπο ύφανσης που γνωρίζετε; (Μπορείτε να τον περιγράψετε και με το κατάλληλο σχήμα).
Απάντηση:
-
ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΔΗ ΝΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΡΓΑΛΕΙΟΥ (§9.3, σελ. 146): «Ο αργαλειός είναι μια κατασκευή όπου τα νήματα μπορούν να διαπλέκονται μεταξύ τους και να παράγεται ύφασμα.»
ΣΤΗΜΟΝΙΑ τα ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ του αργαλειού νήματα ΥΦΑΔΙΑ τα ΕΓΚΑΡΣΙΑ νήματα -
Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΠΛΟΥΣΤΕΡΟΥ ΥΦΑΣΜΑΤΟΣ: «Η απλούστερη μορφή υφάσματος είναι αυτή στην οποία σειρές νημάτων κάθετες μεταξύ τους περνούν διαδοχικά η μία πάνω από την άλλη. Το ύφασμα αυτό φτιάχνεται σε χειροκίνητο αργαλειό.»
-
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ (Σχήμα 9.5):
ΑΡΧΙΚΗ ΦΑΣΗ «όλα τα στημόνια είναι σε ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΘΕΣΗ» 1η ΚΙΝΗΣΗ «ΚΑΘΕ ΔΕΥΤΕΡΟ ΣΤΗΜΟΝΙ ΑΝΑΣΗΚΩΝΕΤΑΙ, ενώ τα ενδιάμεσά τους ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥΣ. Στο ΚΕΝΟ που δημιουργείται μεταξύ των ανασηκωμένων στημονιών και των υπολοίπων ΠΕΡΝΑΕΙ ΚΑΘΕΤΑ ΤΟ ΥΦΑΔΙ.» 2η ΚΙΝΗΣΗ «τα στημόνια που ήταν ανασηκωμένα ΕΠΑΝΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΚΗ ΘΕΣΗ και ΑΝΑΣΗΚΩΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ. Στο ΔΙΑΚΕΝΟ τους ΠΕΡΝΑΕΙ ΠΑΛΙ ΤΟ ΥΦΑΔΙ.» -
ΤΟ ΣΧΗΜΑ που ζητά η εκφώνηση — αναπαράσταση της εναλλαγής:
στημόνια (κατά μήκος) │ │ │ │ │ │ υφάδι① ─┴───┬───┴───┬───┴───┬── πάνω / κάτω / πάνω / κάτω … υφάδι② ─┬───┴───┬───┴───┬───┴── ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ εναλλαγή υφάδι③ ─┴───┬───┴───┬───┴───┬── όπως το ① └── κάθε υφάδι περνά ΕΝΑΛΛΑΞ πάνω και κάτω από ΕΝΑ στημόνι ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: το «ΡΑΒΔΩΤΟ» ΥΦΑΣΜΑ (tabby) — Σχήμα 9.5«Πάνω σ' αυτό τον τύπο μπορούν να δημιουργηθούν πολλές παραλλαγές», που επιτρέπουν σε έναν έμπειρο πλέκτη «να δημιουργήσει ποικιλία πολύπλοκων πλέξεων στο υλικό του».
-
⭐ Η ΠΡΩΤΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ — TWILL (Σχήμα 9.6): «Ύφασμα με διαγώνιες ραβδώσεις παράγεται όταν νήματα υφαδιού περνούν με εναλλαγή πάνω και κάτω από δύο ή περισσότερα στημόνια. Τα σημεία που διασταυρώνονται υφάδια και στημόνια σχηματίζουν διαγώνιες.» Οι πιο πολύπλοκες υφάνσεις (βελούδο, γάζα — Σχήμα 9.7) χρησιμοποιήθηκαν για ταπετσαρίες επίπλων. ⚠️ Η εκφώνηση του βιβλίου είναι προστακτική που κλείνει με ερωτηματικό («Περιγράψτε … που γνωρίζετε;») — τυπογραφικό, η ερώτηση ζητά περιγραφή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον αργαλειό τα κατά μήκος νήματα λέγονται στημόνια και τα εγκάρσια υφάδια. Η απλούστερη μορφή υφάσματος είναι αυτή στην οποία σειρές νημάτων κάθετες μεταξύ τους περνούν διαδοχικά η μία πάνω από την άλλη, και το ύφασμα αυτό φτιάχνεται σε χειροκίνητο αργαλειό. Στην αρχική φάση όλα τα στημόνια βρίσκονται σε οριζόντια θέση. Κατά την πρώτη κίνηση κάθε δεύτερο στημόνι ανασηκώνεται, ενώ τα ενδιάμεσά τους παραμένουν στη θέση τους, και στο κενό που δημιουργείται μεταξύ των ανασηκωμένων στημονιών και των υπολοίπων περνάει κάθετα το υφάδι. Στη δεύτερη κίνηση τα στημόνια που ήταν ανασηκωμένα επανέρχονται στην αρχική τους θέση και ανασηκώνονται τα υπόλοιπα, και στο διάκενό τους περνάει πάλι το υφάδι. Με αυτή την εναλλαγή, δηλαδή όταν τα νήματα του υφαδιού περνούν εναλλάξ πάνω και κάτω από τα στημόνια, παράγεται ο απλούστερος τύπος ύφανσης, το ραβδωτό ύφασμα. Πάνω σε αυτόν τον απλό τύπο μπορούν να γίνουν πολλές παραλλαγές, όπως το ύφασμα με διαγώνιες ραβδώσεις, που παράγεται όταν τα νήματα του υφαδιού περνούν με εναλλαγή πάνω και κάτω από δύο ή περισσότερα στημόνια, οπότε τα σημεία όπου διασταυρώνονται υφάδια και στημόνια σχηματίζουν διαγώνιες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι παράγοντες που παίζουν ρόλο στη βαφή των υφασμάτων
Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες παίζουν ρόλο κατά τη βαφή των υφασμάτων;
Απάντηση:
- Η ΑΦΕΤΗΡΙΑ (§9.3, «Βαφή υφάνσιμων υλών», σελ. 148-149): «Οι υφάνσιμες ύλες συνήθως βάφονται.»
- ① ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΧΡΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΣΤΕΡΕΩΣΗΣ ΤΗΣ: «Για τη βαφή τους χρησιμοποιούνται χρωστικές ουσίες που είτε βάφουν κατευθείαν το ύφασμα ή το νήμα, είτε, για να στερεωθούν πάνω στην ίνα, χρειάζονται βοηθητικές χημικές ουσίες, π.χ. οξείδια μετάλλων, τανίνες, λιπαρά οξέα κτλ.»
- ② Η ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΧΡΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΝΑΣ: «Υπάρχουν πολλά είδη χρωστικών και το καθένα είναι κατάλληλο για συγκεκριμένα είδη ινών.» ⭐ Δηλαδή δεν βάφεται κάθε ίνα με κάθε χρωστική — ο παράγοντας «είδος ίνας» είναι καθοριστικός.
- ③ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ: «Η ποιότητα του νερού, που θα αποτελέσει το μέσο στο οποίο διαλύεται η χρωστική, έχει μεγάλη σημασία για την επιτυχία της βαφής. Το νερό αυτό πρέπει να είναι καθαρό και να μην περιέχει άλατα.» ④ Η ΑΝΤΟΧΗ ΤΗΣ ΒΑΦΗΣ: «Γενικά, η βαφή πρέπει να αντέχει στον ήλιο, στη βροχή και στο πλύσιμο.»
-
ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΤΕΣΣΑΡΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ① Η ΧΡΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΣΤΕΡΕΩΣΗΣ (άμεση βαφή ή με βοηθητικές χημικές ουσίες: οξείδια μετάλλων, τανίνες, λιπαρά οξέα) ② ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΙΝΑΣ — κάθε χρωστική είναι κατάλληλη για συγκεκριμένα είδη ινών ③ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ — καθαρό, ΧΩΡΙΣ ΑΛΑΤΑ ④ Η ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΑΝΤΟΧΗΣ — στον ΗΛΙΟ, στη ΒΡΟΧΗ, στο ΠΛΥΣΙΜΟ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά τη βαφή των υφασμάτων παίζουν ρόλο τέσσερις κυρίως παράγοντες. Πρώτον, το είδος της χρωστικής ουσίας και ο τρόπος στερέωσής της, αφού οι χρωστικές είτε βάφουν κατευθείαν το ύφασμα ή το νήμα είτε, για να στερεωθούν πάνω στην ίνα, χρειάζονται βοηθητικές χημικές ουσίες, όπως οξείδια μετάλλων, τανίνες και λιπαρά οξέα. Δεύτερον, το είδος της ίνας, γιατί υπάρχουν πολλά είδη χρωστικών και το καθένα είναι κατάλληλο για συγκεκριμένα είδη ινών. Τρίτον, η ποιότητα του νερού, το οποίο αποτελεί το μέσο στο οποίο διαλύεται η χρωστική και έχει μεγάλη σημασία για την επιτυχία της βαφής, γι' αυτό και πρέπει να είναι καθαρό και να μην περιέχει άλατα. Τέταρτον, η απαίτηση αντοχής, αφού γενικά η βαφή πρέπει να αντέχει στον ήλιο, στη βροχή και στο πλύσιμο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι ιδιότητες των υφάνσιμων ινών και η σημασία τους
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες ιδιότητες των υφάνσιμων ινών και ποια η σημασία καθεμιάς για τα χαρακτηριστικά των υφασμάτων;
Απάντηση:
- Η ΑΡΧΗ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΙ ΙΝΑ ΚΑΙ ΥΦΑΣΜΑ (§9.4, σελ. 149): «Οι ιδιότητες οποιουδήποτε υφάσματος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ιδιότητες των ινών από τις οποίες είναι φτιαγμένο. Οι διαδικασίες γνεσίματος και ύφανσης καθορίζουν την ποιότητα του τελικού υφάσματος.» Παράδειγμα του βιβλίου: μάλλινο κουστούμι και παιδικό πλεκτό ζακετάκι — ίδιο υλικό, διαφορετική υφή και επιφάνεια. ⭐ «Μερικές από τις ιδιότητες … θεωρούνται απολύτως απαραίτητες για να κριθεί αυτή κατάλληλη για παραγωγή υφάσματος, ενώ άλλες απλώς επιθυμητές.»
- ① ΜΗΚΟΣ ΚΑΙ ② ΠΛΑΤΟΣ:
ΜΗΚΟΣ «Κατ' αρχάς ΤΟ ΜΗΚΟΣ ΤΗΣ ΙΝΑΣ ΕΙΝΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ. Θα πρέπει το μήκος της να είναι ΜΕΡΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣ ΕΚΑΤΟΝΤΑΠΛΑΣΙΟ ΤΟΥ ΠΑΧΟΥΣ ΤΗΣ.» ΣΗΜΑΣΙΑ: «επιτρέπει στις ίνες να μπορούν ΝΑ ΤΥΛΙΓΟΝΤΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ, για να σχηματίσουν τα νήματα» ΟΡΙΟ: «ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΜΙΑ ΙΝΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΚΟΝΤΥΤΕΡΗ ΑΠΟ 6-12mm, ειδάλλως ΔΕ ΘΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΥΓΚΡΑΤΕΙΤΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΓΝΕΣΙΜΟ» ΠΛΑΤΟΣ «η καταλληλότητα του υλικού εξαρτάται ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΛΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΝΑΣ, το οποίο μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ κάποιων ορίων» ΣΗΜΑΣΙΑ: ΤΟ ΜΕΤΑΞΙ, ΠΟΛΥ ΛΕΠΤΗ ίνα, «δίνει ΠΟΛΥ ΦΙΝΟ ΥΦΑΣΜΑ», ενώ Η ΓΙΟΥΤΑ, ΑΔΡΗ ίνα, «χρησιμοποιείται πολύ στην κατασκευή ΣΑΚΩΝ» - ③ ΑΝΤΟΧΗ ΚΑΙ ④ ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ — «μια ίνα πρέπει να είναι ανθεκτική και εξαιρετικά εύκαμπτη»:
ΑΝΤΟΧΗ «ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΕΧΕΙ ΚΑΤΑ ΤΙΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΓΝΕΣΙΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΥΦΑΝΣΗΣ και ΠΡΟΣΔΙΔΕΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΥΦΑΣΜΑ» ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ «επιτρέπει στις ίνες ΝΑ ΤΥΛΙΓΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΠΛΕΚΟΝΤΑΙ, και δίνει στο ύφασμα τα ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΟΥ ΤΟ ΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟ ΓΙΑ ΕΝΔΥΣΗ ΚΑΙ ΓΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΗ ΕΠΙΠΛΩΝ» ⭐ «ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΘΡΑΥΣΤΟΤΗΤΑ, η ελαστικότητα επιτρέπει στο υλικό ΝΑ ΑΝΤΕΧΕΙ ΟΤΑΝ ΕΚΤΕΘΕΙ ΣΕ ΤΕΝΤΩΜΑ» - ⑤ ΤΟ ΚΑΤΣΑΡΩΜΑ, ⑥ Η ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ⑦ ΤΟ ΒΑΡΟΣ:
ΚΑΤΣΑΡΩΜΑ «η ΦΥΣΙΚΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΜΕΡΙΚΩΝ ΙΝΩΝ, ΟΠΩΣ ΤΟΥ ΜΑΛΛΙΟΥ, ΝΑ ΚΑΤΣΑΡΩΝΟΥΝ, κάνει τις ίνες ΝΑ ΣΥΓΚΡΑΤΟΥΝΤΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΓΝΕΣΜΕΝΟ ΝΗΜΑ και ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΠΟΣΟ ΚΡΟΥΣΤΟ (ΠΥΚΝΟΫΦΑΣΜΕΝΟ) ΚΑΙ ΖΕΣΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΥΦΑΣΜΑ» ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ «ΤΟ ΠΟΣΟ ΥΓΙΕΙΝΟ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΥΦΑΣΜΑ εξαρτάται από ΤΟ ΒΑΘΜΟ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΙΝΩΝ ΤΟΥ ΝΑ ΑΠΟΡΡΟΦΟΥΝ ΥΓΡΑΣΙΑ. Ίνες που δεν μπορούν να απορροφήσουν υγρασία δίνουν στο ύφασμα μια ΚΟΛΛΩΔΗ, ΧΩΡΙΣ ΖΕΣΤΑΣΙΑ, ΑΙΣΘΗΣΗ.» ΒΑΡΟΣ «ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΜΕ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΠΕΦΤΕΙ ΕΝΑ ΥΦΑΣΜΑ»: ΠΟΛΥ ΕΛΑΦΡΙΑ ίνα → «μπορεί να μην πέφτει πολύ ωραία» ΠΟΛΥ ΒΑΡΙΑ ίνα → «το ύφασμα μπορεί να είναι ΒΑΡΥ ΚΑΙ ΑΚΟΜΨΟ» - ⚠️ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «Οτιδήποτε έχει ινώδη μορφή δεν είναι και κατάλληλο για παραγωγή υφάσματος.» Αν στις απαραίτητες ιδιότητες προστεθεί και η προϋπόθεση ότι το υλικό «πρέπει να υπάρχει σε αφθονία και να είναι φθηνό», τότε «ο αριθμός των ινών που είναι κατάλληλες για ευρεία χρήση είναι πολύ μικρός» — γι' αυτό οι πιο συνηθισμένες φυσικές ίνες είναι μόνο τέσσερις: βαμβάκι, λινάρι (φυτικές), μαλλί, μετάξι (ζωικές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ιδιότητες οποιουδήποτε υφάσματος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ιδιότητες των ινών από τις οποίες είναι φτιαγμένο, ενώ οι διαδικασίες γνεσίματος και ύφανσης καθορίζουν την ποιότητα του τελικού υφάσματος. Κατ' αρχάς σημαντικό είναι το μήκος της ίνας, που πρέπει να είναι μερικές φορές εκατονταπλάσιο του πάχους της, ώστε οι ίνες να μπορούν να τυλίγονται μεταξύ τους και να σχηματίζουν τα νήματα, ενώ δεν πρέπει μια ίνα να είναι κοντύτερη από έξι έως δώδεκα χιλιοστά, ειδάλλως δεν θα μπορεί να συγκρατείται μετά το γνέσιμο. Η καταλληλότητα εξαρτάται και από το πλάτος της ίνας, αφού το μετάξι, που είναι πολύ λεπτή ίνα, δίνει πολύ φίνο ύφασμα, ενώ η γιούτα, που είναι αδρή ίνα, χρησιμοποιείται πολύ στην κατασκευή σάκων. Επιπλέον, μια ίνα πρέπει να είναι ανθεκτική και εξαιρετικά εύκαμπτη: η αντοχή της επιτρέπει να αντέχει κατά τις διαδικασίες γνεσίματος και ύφανσης και προσδίδει ανθεκτικότητα στο τελικό ύφασμα, ενώ η ελαστικότητα επιτρέπει στις ίνες να τυλίγονται και να πλέκονται, δίνει στο ύφασμα τα χαρακτηριστικά που το καθιστούν κατάλληλο για ένδυση και για επένδυση επίπλων και, αντίθετα με την ευθραυστότητα, επιτρέπει στο υλικό να αντέχει όταν εκτεθεί σε τέντωμα. Η φυσική ιδιότητα μερικών ινών, όπως του μαλλιού, να κατσαρώνουν κάνει τις ίνες να συγκρατούνται μεταξύ τους στο γνεσμένο νήμα και καθορίζει το πόσο κρουστό, δηλαδή πυκνοϋφασμένο, και ζεστό είναι το ύφασμα. Το πόσο υγιεινό είναι ένα ύφασμα εξαρτάται από τον βαθμό ικανότητας των ινών του να απορροφούν υγρασία, αφού ίνες που δεν μπορούν να απορροφήσουν υγρασία δίνουν στο ύφασμα μια κολλώδη, χωρίς ζεστασιά, αίσθηση. Τέλος, το βάρος μιας ίνας επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο πέφτει ένα ύφασμα, αφού, αν η ίνα είναι πολύ ελαφριά, μπορεί το ύφασμα να μην πέφτει ωραία, ενώ αν είναι πολύ βαριά, μπορεί να είναι βαρύ και άκομψο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ομοιότητες και διαφορές φυτικών - ζωικών ινών
Ερώτηση: Ποιες οι βασικές ομοιότητες και διαφορές φυτικών-ζωικών ινών;
Απάντηση:
- ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ:
· Και οι δύο είναι ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΝΕΣ — «ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΕ ΙΝΩΔΗ ΜΟΡΦΗ ΣΤΗ ΦΥΣΗ» · Και οι δύο υποδιαιρούνται με ΤΟ ΙΔΙΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ: ΤΗΝ ΠΗΓΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ · Και από τις δύο προέρχονται ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΕΣ ΥΦΑΝΣΙΜΕΣ ΙΝΕΣ: ΒΑΜΒΑΚΙ και ΛΙΝΑΡΙ (φυτικές) · ΜΑΛΛΙ και ΜΕΤΑΞΙ (ζωικές) · Και οι δύο είναι ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΕΣ — το βαμβάκι «ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΟ ΥΛΙΚΟ», το μαλλί και το μετάξι «ΠΟΛΥ ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΑ» · ⭐ «ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΥΛΙΚΑ ΥΦΑΝΣΗΣ, ΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ ΦΥΣΙΚΕΣ ΙΝΕΣ, ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΣΤΟΥΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ, ΔΗΛΑΔΗ ΣΤΑ ΕΝΤΟΜΑ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ» - Η ΘΕΜΕΛΙΩΔΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ — Η ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ (§9.2, σελ. 139):
ΦΥΤΙΚΕΣ «ΒΑΣΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΔΟΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ, ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΝΗ» (το βαμβάκι: 96-97% κυτταρίνη) ΖΩΙΚΕΣ «ΑΠΟΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΑΠΟ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ» (το μαλλί: «έχει ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ») - ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑΣ:
ΦΥΤΙΚΕΣ ΖΩΙΚΕΣ ΠΗΓΗ ΦΥΤΑ: βαμβάκι, λινάρι, ΤΡΙΧΩΜΑ ΖΩΩΝ (μαλλί και άλλες κάνναβη, γιούτα τρίχινες ίνες) · ΚΟΥΚΟΥΛΙΑ οργανισμών (μετάξι) ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΕΓΝΩΜΑ → ΞΕΔΙΑΛΕΓΜΑ ΜΑΛΛΙ: ΔΙΑΛΟΓΗ → «ΞΑΣΙΜΟ» → → ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΠΛΥΣΙΜΟ ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΞΙ: ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΑ ΚΟΥΚΟΥΛΙΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ (το βιβλίο ΔΕΝ τις ⭐ ΚΑΚΟΙ ΑΓΩΓΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ — χαρακτηρίζει κακούς το μάλλινο ύφασμα «ΔΕΝ ΑΦΗΝΕΙ ΤΗ αγωγούς) ΖΕΣΤΗ Ή ΤΟ ΚΡΥΟ ΝΑ ΠΕΡΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΩΜΑ» · το ίδιο και το μετάξι ΧΗΜΙΚΗ ΒΑΜΒΑΚΙ: ιδιαίτερα ΜΑΛΛΙ: ευαίσθητο ΤΟΣΟ ΣΕ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ευαίσθητο ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΑΛΚΑΛΙΚΟ ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΕΤΑΞΙ: στα ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΜΕΣΑ και στα ΙΣΧΥΡΑ ΑΛΚΑΛΙΑ ΦΩΣ / ΘΕΡΜΟ- ΒΑΜΒΑΚΙ: ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΕΤΑΞΙ: «ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΚΡΑΣΙΑ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΦΩΣ» ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ απ' ό,τι άλλες ίνες, αλλά ΠΟΛΥ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟ ΣΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ, ιδιαίτερα ΟΤΑΝ ΕΙΝΑΙ ΒΡΕΓΜΕΝΟ ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙ: «ΔΕΝ έχει ΜΑΛΛΙ: ΕΛΑΣΤΙΚΟ, με την ιδιότητα μεγάλη ελαστικότητα» ΤΟΥ ΚΑΤΣΑΡΩΜΑΤΟΣ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές ομοιότητες φυτικών και ζωικών ινών είναι ότι και οι δύο ανήκουν στις φυσικές ίνες, δηλαδή υπάρχουν σε ινώδη μορφή στη φύση, ότι και οι δύο διακρίνονται με το ίδιο κριτήριο, την πηγή προέλευσής τους, ότι από αυτές προέρχονται και οι τέσσερις συνηθέστερες υφάνσιμες ίνες, δηλαδή το βαμβάκι και το λινάρι από τις φυτικές και το μαλλί και το μετάξι από τις ζωικές, ότι και οι δύο είναι υγροσκοπικές και ότι όλα τα υλικά ύφανσης που αποτελούν φυσικές ίνες παρουσιάζουν μεγάλη ευαισθησία στους βιολογικούς παράγοντες φθοράς, δηλαδή στα έντομα και στους μικροοργανισμούς. Η θεμελιώδης διαφορά τους είναι η χημική σύσταση: οι φυτικές ίνες βασίζονται στο φυσικό δομικό υλικό των φυτών, την κυτταρίνη, ενώ οι ζωικές αποτελούνται κυρίως από πρωτεΐνες. Διαφέρουν επίσης ως προς την πηγή, αφού οι φυτικές παράγονται από φυτά, όπως το βαμβάκι, το λινάρι, η κάνναβη και η γιούτα, ενώ οι ζωικές από το τρίχωμα διάφορων ζώων ή από τα κουκούλια οργανισμών, όπως ο μεταξοσκώληκας, καθώς και ως προς την κατεργασία, αφού οι φυτικές στεγνώνουν, ξεδιαλέγονται και καθαρίζονται από τα ανεπιθύμητα συστατικά, ενώ το μαλλί περνά από διαλογή, ξάσιμο και πλύσιμο και το μετάξι από τον διαχωρισμό των ινών από τα κουκούλια. Οι ζωικές ίνες είναι κακοί αγωγοί της θερμότητας, ώστε το μάλλινο ύφασμα να μην αφήνει τη ζέστη ή το κρύο να περνούν στο σώμα, ενώ ως προς τη χημική ευαισθησία το βαμβάκι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο σε όξινο περιβάλλον, το μαλλί τόσο σε αλκαλικό όσο και σε όξινο και το μετάξι στα οξειδωτικά μέσα και στα ισχυρά αλκάλια. Τέλος, το βαμβάκι εμφανίζει μεγαλύτερη αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες από ό,τι άλλες ίνες αλλά είναι πολύ ευαίσθητο στην ηλιακή ακτινοβολία, ιδιαίτερα όταν είναι βρεγμένο, και δεν έχει μεγάλη ελαστικότητα, ενώ το μετάξι έχει πολύ μικρή αντοχή στο φως.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η διαφορά βαμβακιού και λιναριού
Ερώτηση: Σε τι διαφέρει κυρίως το βαμβάκι από το λινάρι;
Απάντηση:
- Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟΛΕΚΤΙΚΗ (§9.4, σελ. 151): «Το λινάρι έχει παρόμοιες ιδιότητες με το βαμβάκι, αλλά χαρακτηρίζεται από πολύ μεγαλύτερη αντοχή. Γι' αυτό χρησιμοποιείται για την ύφανση υφασμάτων μεγάλης αντοχής.» ⭐ Δηλαδή η κύρια διαφορά είναι η ΑΝΤΟΧΗ — και η συνακόλουθη διαφορά χρήσης.
- ΟΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΥΠΟΝΟΕΙ ΤΟ «ΠΑΡΟΜΟΙΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ» — όσα λέει το βιβλίο για το βαμβάκι:
ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΝΑΙ ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ, ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΝΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΑ — ανταλλάσσουν υγρασία με το περιβάλλον, έως ότου αποκατασταθεί ισορροπία μεταξύ τους ΑΡΓΟΥΝ να απορροφήσουν νερό, όπως αργούν και να ΣΤΕΓΝΩΣΟΥΝ ΔΕΝ έχουν μεγάλη ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΑ ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΘΑΡΙΖΟΝΤΑΙ ικανοποιητικά ΜΕ ΝΕΡΟ αλλά και με ΣΤΕΓΝΟ ΚΑΘΑΡΙΣΜΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ απ' ό,τι άλλες ίνες, αλλά ΠΟΛΥ ΕΥΑΙΣΘΗΤΑ ΣΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ, ιδιαίτερα ΟΤΑΝ ΕΙΝΑΙ ΒΡΕΓΜΕΝΑ - Η ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ (για πληρότητα): «Το βαμβάκι αποτελείται κατά 96-97% από κυτταρίνη. Το υπόλοιπο είναι φυσικές προσμείξεις (κερί, ανόργανα συστατικά, πηκτικές ουσίες κτλ.).» ⚠️ Σημειώστε ότι το βιβλίο δεν δίνει αντίστοιχη αριθμητική ανάλυση για το λινάρι — η σύγκριση γίνεται μόνο ποιοτικά, μέσω της αντοχής.
- ΚΑΙ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑΣ (§9.3, σελ. 141): για τη φυτική πρώτη ύλη το βιβλίο αναφέρει ξεχωριστά παραδείγματα — «απομάκρυνση των κόκκων του βαμβακιού» και «διαχωρισμός ινών λιναριού από ξηρά στελέχη του φυτού». Δηλαδή η ίνα του βαμβακιού συλλέγεται από τον καρπό, ενώ η ίνα του λιναριού από τον βλαστό του φυτού (πρβλ. §10.3: «καθαρή κυτταρίνη βρίσκουμε στον καρπό του βαμβακιού, στο βλαστό του λιναριού και της κάνναβης»).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λινάρι έχει παρόμοιες ιδιότητες με το βαμβάκι, αλλά χαρακτηρίζεται από πολύ μεγαλύτερη αντοχή, και γι' αυτό χρησιμοποιείται για την ύφανση υφασμάτων μεγάλης αντοχής. Αυτή είναι και η κύρια διαφορά τους, αφού και τα δύο είναι φυτικές ίνες που βασίζονται στην κυτταρίνη, είναι ιδιαίτερα υγροσκοπικά και ανταλλάσσουν υγρασία με το περιβάλλον έως ότου αποκατασταθεί ισορροπία, αργούν σχετικά να απορροφήσουν νερό όπως αργούν και να στεγνώσουν, δεν έχουν μεγάλη ελαστικότητα, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε όξινο περιβάλλον, καθαρίζονται ικανοποιητικά με νερό αλλά και με στεγνό καθάρισμα και εμφανίζουν μεγαλύτερη αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες από ό,τι άλλες ίνες, αν και είναι πολύ ευαίσθητα στην ηλιακή ακτινοβολία, ιδιαίτερα όταν είναι βρεγμένα. Σημειώνεται ακόμη ότι το βαμβάκι αποτελείται κατά ενενήντα έξι έως ενενήντα επτά τοις εκατό από κυτταρίνη, ενώ το υπόλοιπο είναι φυσικές προσμείξεις, όπως κερί, ανόργανα συστατικά και πηκτικές ουσίες, και ότι η ίνα του βαμβακιού προέρχεται από τον καρπό του φυτού, ενώ η ίνα του λιναριού από τον βλαστό του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι βασικές διαφορές μαλλιού - μεταξιού
Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές διαφορές μαλλιού-μεταξιού;
Απάντηση:
- ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΗΜΕΙΟ ΕΚΚΙΝΗΣΗΣ (§9.2, σελ. 139): και τα δύο είναι ζωικές ίνες και «αποτελούνται κυρίως από πρωτεΐνες»· και τα δύο είναι κακοί αγωγοί της θερμότητας και πολύ υγροσκοπικά.
- Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ (§9.4, σελ. 152):
ΜΑΛΛΙ «ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΙΧΩΜΑ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΖΩΩΝ, από τα οποία ΤΟ ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΑΤΟ, και έχει ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ» ΜΕΤΑΞΙ «ΦΥΣΙΚΗ ΙΝΑ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΕΤΑΞΟΣΚΩΛΗΚΕΣ, ΓΙΑ ΝΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΕΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ΚΟΥΚΟΥΛΙΟΥ ΤΟΥΣ» - ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ:
ΜΑΛΛΙ ΜΕΤΑΞΙ ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΠΙΟ ΕΛΑΣΤΙΚΟ · οι ίνες «οι ίνες του μεταξιού είναι ΚΑΤΣΑΡΩΝΟΥΝ και ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΕΛΑΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟ ΑΥΤΕΣ συγκρατούνται μεταξύ ΤΟΥ ΜΑΛΛΙΟΥ» τους στο γνεσμένο νήμα ΜΟΡΦΗ ΙΝΑΣ ΤΡΙΧΑ με ποικίλο μήκος, ΛΕΠΤΕΣ, ΛΕΙΕΣ και ΜΑΚΡΙΕΣ ίνες απαλότητα, λεπτότητα ΥΦΑΣΜΑ ΚΡΟΥΣΤΟ (πυκνοϋφασμένο) ΜΑΛΑΚΑ ΚΑΙ ΛΑΜΠΕΡΑ υφάσματα και ΖΕΣΤΟ «υφαντουργική ύλη με ΜΕΓΑΛΗ ΑΝΤΟΧΗ ΚΑΙ ΛΑΜΨΗ» ΥΓΡΑΣΙΑ ΠΟΛΥ ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΟ: ΠΟΛΥ ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΟ απορροφά υγρασία ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1/3 ΤΟΥ ΒΑΡΟΥΣ ΤΟΥ, «χωρίς αυτό να γίνεται εύκολα αντιληπτό με την αφή» ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΤΟΣΟ ΣΕ ΑΛΚΑΛΙΚΟ ΟΣΟ στα ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΜΕΣΑ και στα ΚΑΙ ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΙΣΧΥΡΑ ΑΛΚΑΛΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΦΩΣ (δεν αναφέρεται ρητά) ⭐ «ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΦΩΣ» ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ ΚΑΚΟΣ ΑΓΩΓΟΣ: το ύφασμα ΚΑΙ ΑΥΤΟ ΚΑΚΟΣ ΑΓΩΓΟΣ ΤΗΣ «ΔΕΝ ΑΦΗΝΕΙ ΤΗ ΖΕΣΤΗ Ή ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΤΟ ΚΡΥΟ ΝΑ ΠΕΡΝΟΥΝ ΣΤΟ ΣΩΜΑ» - ⚠️ ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: στη σελ. 152 η φράση «έχει πρωτεϊνική σύσταση» για το μαλλί τυπώνεται δύο φορές μέσα σε τέσσερις γραμμές — διπλογραφή του βιβλίου, όχι δύο διαφορετικές πληροφορίες. ⭐ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ: η «πολύ μικρή αντοχή στο φως» του μεταξιού επιβάλλει περιορισμένο φωτισμό στην έκθεση μεταξωτών, ενώ η διπλή χημική ευαισθησία του μαλλιού (αλκαλικό και όξινο) περιορίζει τα καθαριστικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μαλλί και το μετάξι είναι και τα δύο ζωικές ίνες με πρωτεϊνική σύσταση, κακοί αγωγοί της θερμότητας και πολύ υγροσκοπικά, διαφέρουν όμως σε αρκετά σημεία. Το μαλλί προέρχεται από το τρίχωμα διάφορων ζώων, από τα οποία το πιο συνηθισμένο είναι το πρόβατο, ενώ το μετάξι είναι φυσική ίνα που παράγεται από τους μεταξοσκώληκες για να χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή του κουκουλιού τους. Οι ίνες του μεταξιού είναι λιγότερο ελαστικές από αυτές του μαλλιού, αλλά, επειδή είναι λεπτές, λείες και μακριές, χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μαλακών και λαμπερών υφασμάτων, ενώ το μετάξι χαρακτηρίζεται ως υφαντουργική ύλη με μεγάλη αντοχή και λάμψη. Αντίθετα, στο μαλλί το μήκος, η αντοχή, η απαλότητα, η λεπτότητα και η ελαστικότητα της τρίχας ποικίλλουν από είδος σε είδος και εξαρτώνται από την επεξεργασία, ενώ η ιδιότητα των ινών του να κατσαρώνουν τις κάνει να συγκρατούνται μεταξύ τους στο γνεσμένο νήμα και δίνει κρουστό και ζεστό ύφασμα. Το μαλλί απορροφά υγρασία μέχρι το ένα τρίτο του βάρους του, χωρίς αυτό να γίνεται εύκολα αντιληπτό με την αφή. Ως προς την ευαισθησία, τα μάλλινα υφάσματα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα τόσο σε αλκαλικό όσο και σε όξινο περιβάλλον, ενώ το μετάξι είναι ευαίσθητο στα οξειδωτικά μέσα και στα ισχυρά αλκάλια και, τέλος, έχει πολύ μικρή αντοχή στο φως.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι παράγοντες φθοράς των υφασμάτων από φυσικές ίνες
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι παράγοντες φθοράς των υφασμάτων που είναι φτιαγμένα από φυσικές ίνες;
Απάντηση:
- Η ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ (§9.4, σελ. 152): «Όλα τα παραπάνω υλικά ύφανσης, που αποτελούν φυσικές ίνες, παρουσιάζουν μεγάλη ευαισθησία στους βιολογικούς παράγοντες φθοράς, δηλαδή στα έντομα και στους μικροοργανισμούς.» ⭐ Αυτός είναι ο πρώτος και κύριος παράγοντας — και ισχύει για όλες τις φυσικές ίνες, φυτικές και ζωικές, ακριβώς επειδή είναι οργανικά υλικά (πρβλ. §8.5 για το ξύλο).
- ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ — ΤΟ pH ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, όπως προκύπτουν από τις ίδιες τις ίνες (σελ. 151-152):
ΒΑΜΒΑΚΙ «ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟ ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΛΙΝΑΡΙ «παρόμοιες ιδιότητες με το βαμβάκι» ΜΑΛΛΙ «ιδιαίτερα ευαίσθητα ΤΟΣΟ ΣΕ ΑΛΚΑΛΙΚΟ ΟΣΟ ΚΑΙ ΣΕ ΟΞΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΜΕΤΑΞΙ «ευαίσθητο ΣΤΑ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΙΣΧΥΡΑ ΑΛΚΑΛΙΑ» - ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ:
ΒΑΜΒΑΚΙ «οι ίνες βαμβακιού εμφανίζουν ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΥΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ απ' ό,τι άλλες ίνες, αλλά είναι ΠΟΛΥ ΕΥΑΙΣΘΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ, ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΟΤΑΝ ΕΙΝΑΙ ΒΡΕΓΜΕΝΕΣ» → ⭐ ΦΩΣ + ΥΓΡΑΣΙΑ ΜΑΖΙ = Η ΧΕΙΡΟΤΕΡΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΜΕΤΑΞΙ «έχει ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΗ ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΦΩΣ» - Η ΥΓΡΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ:
ΥΓΡΑΣΙΑ όλες οι φυσικές ίνες είναι ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΕΣ και ΑΝΤΑΛΛΑΣΣΟΥΝ ΥΓΡΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ «έως ότου αποκατασταθεί ισορροπία μεταξύ τους» → οι διακυμάνσεις της υγρασίας καταπονούν τις ίνες, ενώ η υγρασία ΕΥΝΟΕΙ και τους ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ παράγοντες ΜΗΧΑΝΙΚΗ η ίδια η ΧΡΗΣΗ: το ύφασμα ΤΕΝΤΩΝΕΤΑΙ (γι' αυτό απαιτείται ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ «αντίθετα με την ευθραυστότητα»), ΠΛΕΝΕΤΑΙ, ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ ΚΑΙ ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ — «γενικά, Η ΒΑΦΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΤΕΧΕΙ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ, ΣΤΗ ΒΡΟΧΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΛΥΣΙΜΟ» - ⚠️ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ: επειδή τα υφάσματα από φυσικές ίνες είναι οργανικά, υγροσκοπικά και φωτοευαίσθητα υλικά, η προστασία τους απαιτεί έλεγχο της σχετικής υγρασίας και της θερμοκρασίας, περιορισμό του φωτισμού (ιδίως για το μετάξι), αποφυγή όξινου και αλκαλικού περιβάλλοντος και προστασία από έντομα και μικροοργανισμούς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι παράγοντες φθοράς των υφασμάτων που είναι φτιαγμένα από φυσικές ίνες είναι κατά πρώτο λόγο οι βιολογικοί, αφού όλα τα υλικά ύφανσης που αποτελούν φυσικές ίνες παρουσιάζουν μεγάλη ευαισθησία στους βιολογικούς παράγοντες φθοράς, δηλαδή στα έντομα και στους μικροοργανισμούς. Σημαντικοί είναι επίσης οι χημικοί παράγοντες, δηλαδή η οξύτητα και η αλκαλικότητα του περιβάλλοντος, αφού το βαμβάκι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο σε όξινο περιβάλλον και το ίδιο ισχύει και για το λινάρι που έχει παρόμοιες ιδιότητες, τα μάλλινα υφάσματα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα τόσο σε αλκαλικό όσο και σε όξινο περιβάλλον, και το μετάξι είναι ευαίσθητο στα οξειδωτικά μέσα και στα ισχυρά αλκάλια. Καθοριστικός παράγοντας είναι και το φως, καθώς οι ίνες βαμβακιού είναι πολύ ευαίσθητες στην ηλιακή ακτινοβολία, ιδιαίτερα όταν είναι βρεγμένες, ενώ το μετάξι έχει πολύ μικρή αντοχή στο φως. Τέλος, φθορά προκαλούν η υγρασία, αφού οι φυσικές ίνες είναι υγροσκοπικές και ανταλλάσσουν υγρασία με το περιβάλλον έως ότου αποκατασταθεί ισορροπία, γεγονός που τις καταπονεί και ταυτόχρονα ευνοεί τους βιολογικούς παράγοντες, καθώς και η μηχανική καταπόνηση από την ίδια τη χρήση, δηλαδή το τέντωμα, το πλύσιμο και η έκθεση στον ήλιο και στη βροχή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
