Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Ενδοκρινείς Αδένες (σελ. 178) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 9: Ενδοκρινείς Αδένες (σελ. 178)
Λύσεις των 7 θεμάτων για ανάπτυξη και των 7 προτάσεων Σωστό/Λάθος του κεφαλαίου 9, με αιτιολόγηση και παραπομπή σελίδας.
Θέμα 1 — Η ανατομία του θυρεοειδούς αδένα
Ερώτηση: Περιγράψτε την ανατομία του θυρεοειδούς αδένα.
Απάντηση:
- Ο θυρεοειδής είναι από τους σημαντικότερους ενδοκρινείς αδένες, γιατί σχετίζεται με την κανονική ανάπτυξη του σώματος (σελ. 163). Βρίσκεται στον τράχηλο, μπροστά από την τραχεία, με δύο λοβούς — πίσω από τους οποίους βρίσκονται ανά δύο οι παραθυρεοειδείς (σελ. 167).
- Ιστολογική κατασκευή: αποτελείται από σφαιρικά κυστίδια, τα θυλάκια, διαμέτρου 200 μm το καθένα, γεμάτα από το κολλοειδές — ένα ομοιόμορφο διαυγές υγρό (όπου αποθηκεύονται οι ορμόνες ενωμένες με σφαιρίνη). Στο τοίχωμα των θυλακίων υπάρχει μονόστιβο κυβικό επιθήλιο, από το οποίο εκκρίνονται οι ορμόνες προς το αίμα.
- Τα θυλάκια μεταβάλλονται ανάλογα με τη λειτουργία: σε υπερλειτουργία διογκώνονται, τα επιθηλιακά κύτταρα αυξάνονται σε αριθμό και από κυβικά γίνονται κυλινδρικά, ενώ το κολλοειδές ελαττώνεται· σε υπολειτουργία ο αριθμός των κυττάρων μένει σταθερός και η κοιλότητα είναι γεμάτη κολλοειδές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αδένας στον τράχηλο με δύο λοβούς· αποτελείται από θυλάκια (σφαιρικά κυστίδια 200 μm) γεμάτα κολλοειδές, με τοίχωμα από μονόστιβο κυβικό επιθήλιο που εκκρίνει τις ορμόνες· σε υπερλειτουργία διογκωμένα θυλάκια, κυλινδρικά κύτταρα, λίγο κολλοειδές — σε υπολειτουργία γεμάτα κολλοειδές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θυλάκια – κολλοειδές – κυβικό επιθήλιο + οι αλλαγές σε υπερ/υπολειτουργία.
Θέμα 2 — Οι ορμόνες του θυρεοειδούς και η δράση τους
Ερώτηση: Ποιες ορμόνες παράγονται από το θυρεοειδή και ποια είναι η δράση τους;
Απάντηση:
- Ο θυρεοειδής παράγει τη θυροξίνη και την τριϊωδοθυρονίνη (σελ. 163). Συντίθενται από ιώδιο (μοριακό) + τυροσίνη· η έκκρισή τους ρυθμίζεται από τη θυρεοειδοτρόπο ορμόνη (TSH) της υπόφυσης με αρνητική ανάδραση, και ουσιαστικά από την ποσότητα του ιωδίου· αποθηκεύονται ενωμένες με σφαιρίνη στο κολλοειδές (σελ. 164).
- Οι σημαντικότερες δράσεις (σελ. 164): 1. αυξάνουν την κατανάλωση οξυγόνου και επομένως τον βασικό μεταβολισμό· 2. συμμετέχουν στην ανάπτυξη του σώματος· 3. βοηθούν στην αποβολή ύδατος και αλάτων· 4. ελαττώνουν τα λιπίδια του αίματος και κυρίως τη χοληστερίνη· 5. αυξάνουν την απορροφητική ικανότητα του γαστρεντερικού (γλυκόζη)· 6. αυξάνουν τον καταβολισμό των πρωτεϊνών και την αποβολή αζωτούχων ουσιών· 7. αυξάνουν την καρδιακή λειτουργία· 8. διεγείρουν το ΚΝΣ· 9. αυξάνουν την ευαισθησία στην αδρεναλίνη· 10. αυξάνουν την παραγωγή γοναδοτρόπων ορμονών· 11. αυξάνουν την παραγωγή γάλακτος και διογκώνουν τους μαστούς· 12. αναστέλλουν την έκκριση της TSH.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θυροξίνη και τριϊωδοθυρονίνη (ιώδιο + τυροσίνη, ρύθμιση από TSH)· δράσεις: ↑βασικός μεταβολισμός, ανάπτυξη, αποβολή νερού/αλάτων, ↓λιπίδια, ↑απορρόφηση, ↑καταβολισμός πρωτεϊνών, ↑καρδιακή λειτουργία, διέγερση ΚΝΣ, ↑ευαισθησία στην αδρεναλίνη, ↑γοναδοτρόπες, ↑γάλα, αναστολή TSH.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο ορμόνες + τουλάχιστον 6-8 από τις 12 δράσεις, με πρώτη τον βασικό μεταβολισμό.
Θέμα 3 — Υπερθυρεοειδισμός και υποθυρεοειδισμός
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε υπερθυρεοειδισμό και τι υποθυρεοειδισμό;
Απάντηση:
- Υπερθυρεοειδισμός (σελ. 165): η παθολογική κατάσταση που προέρχεται από την υπερβολική παραγωγή ορμονών του θυρεοειδούς και την επίδρασή τους στους ιστούς. Οφείλεται είτε σε διάχυτη υπερπλασία του αδένα (νόσος του Basedow ή εξώφθαλμος βρογχοκήλη: βρογχοκήλη + εξώφθαλμος, νευρικότητα, τρόμος, εφιδρώσεις, αδυνάτισμα με αυξημένη όρεξη, ταχυκαρδία) είτε σε αδένωμα (τοξική οζώδης βρογχοκήλη: ηπιότερα συμπτώματα, χωρίς εξώφθαλμο). Αιτιολογικοί παράγοντες: ψυχικό τραύμα, κληρονομικότητα, λοίμωξη, λήψη ιωδίου, TSH.
- Υποθυρεοειδισμός (σελ. 165-166): η παθολογική κατάσταση που οφείλεται στη μειωμένη έκκριση ορμονών από τον θυρεοειδή. Ανάλογα με τον βαθμό και την ηλικία: κρετινισμός (εμβρυϊκή/βρεφική ηλικία → σωματική και πνευματική καθυστέρηση, αναστολή ανάπτυξης σκελετού, καθυστέρηση οδοντοφυΐας), παιδικό μυξοίδημα (παιδική ηλικία· ενδιάμεσο) και μυξοίδημα των ενηλίκων (κόπωση, απάθεια, οίδημα προσώπου-βλεφάρων, βαριά φωνή, πάχυνση χειλιών-γλώσσας, ξηρό δέρμα).
- Διαφορετική έννοια η απλή βρογχοκήλη: διόγκωση χωρίς υπερ- ή υπολειτουργία (κυρίως από έλλειψη ιωδίου) (σελ. 167).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπερθυρεοειδισμός = υπερβολική παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών (Basedow — διάχυτη υπερπλασία με εξώφθαλμο· τοξική οζώδης βρογχοκήλη — αδένωμα). Υποθυρεοειδισμός = μειωμένη έκκριση (κρετινισμός, παιδικό μυξοίδημα, μυξοίδημα ενηλίκων, ανάλογα με την ηλικία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο ορισμοί + οι μορφές της καθεμιάς.
Θέμα 4 — Πόσοι και πού είναι οι παραθυρεοειδείς
Ερώτηση: Πόσοι είναι και πού βρίσκονται οι παραθυρεοειδείς αδένες;
Απάντηση:
- Οι παραθυρεοειδείς αδένες είναι τέσσερις και βρίσκονται ανά δύο πίσω από τους λοβούς του θυρεοειδούς αδένα (σελ. 167).
- Είναι πολύ μικροί: μέγεθος 4-6 mm και βάρος ≈35 mg ο καθένας. Εκκρίνουν την παραθορμόνη (πρωτεϊνικής σύνθεσης) και ρυθμίζουν τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου· η έκκρισή της ρυθμίζεται από την πυκνότητα του ιοντικού ασβεστίου του αίματος (↓Ca → ↑παραθορμόνη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέσσερις, ανά δύο πίσω από τους λοβούς του θυρεοειδούς· 4-6 mm, ≈35 mg· παραθορμόνη → μεταβολισμός Ca και P.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αριθμός + θέση + μέγεθος.
Θέμα 5 — Η δράση της παραθορμόνης
Ερώτηση: Ποια είναι η δράση της παραθορμόνης;
Απάντηση:
- Η παραθορμόνη ρυθμίζει τον μεταβολισμό του ασβεστίου και του φωσφόρου· η έκκρισή της αυξάνεται όταν ελαττώνεται το ιοντικό ασβέστιο του αίματος και αναστέλλεται όταν αυξάνεται (σελ. 167). Δράσεις (σελ. 168):
- 1. Διεγείρει τους οστεοκλάστες των οστών, που διαλύουν τη θεμέλιο ουσία και τον υδροξυαπατίτη → ελευθέρωση ασβεστίου και φωσφόρου στο αίμα.
- 2. Αυξάνει την αλκαλική φωσφατάση του αίματος.
- 3. Ελαττώνει την επαναρρόφηση του φωσφόρου από τα ουροφόρα σωληνάρια → μεγάλη αποβολή P στα ούρα → υποφωσφοραιμία.
- 4. Αυξάνει την επαναρρόφηση του ασβεστίου από τα ουροφόρα σωληνάρια.
- 5. Αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου από τον εντερικό βλεννογόνο.
- Συνολικό αποτέλεσμα: ↑Ca, ↓P στο αίμα. Υπερέκκριση (υπερπαραθυρεοειδισμός) → οστεόλυση, υπερασβεστιαιμία, απασβέστωση οστών, κατάγματα· έλλειψη (υποπαραθυρεοειδισμός) → υπασβεστιαιμία, υπερφωσφοραιμία, συμπαγέστερα οστά, τετανία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διεγείρει οστεοκλάστες (Ca, P στο αίμα), ↑αλκαλική φωσφατάση, ↓επαναρρόφηση P στα νεφρά (υποφωσφοραιμία), ↑επαναρρόφηση Ca στα νεφρά, ↑απορρόφηση Ca από το έντερο → ↑Ca ↓P.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε δράσεις + το καθαρό αποτέλεσμα.
Θέμα 6 — Οι ορμόνες του πρόσθιου και του οπίσθιου λοβού της υπόφυσης
Ερώτηση: Ποιες είναι οι ορμόνες του προσθίου λοβού και ποιες οι ορμόνες του οπισθίου λοβού της υπόφυσης;
Απάντηση:
- Η υπόφυση έχει δύο τμήματα: τον πρόσθιο λοβό (αδενοϋπόφυση), που παράγει επτά ορμόνες, και τον οπίσθιο λοβό (νευροϋπόφυση), που παράγει δύο (σελ. 169).
- Πρόσθιος λοβός (σελ. 169-171): ① σωματοτρόπος ή αυξητική (STH) — αύξηση των ιστών, συζευκτικός χόνδρος· ② θυρεοειδοτρόπος (TSH) — πρόσληψη ιωδίου, απελευθέρωση θυρεοειδικών ορμονών· ③ φλοιοτρόπος (ACTH) — φλοιός επινεφριδίων → γλυκοκορτικοειδή· ④ μελανοτρόπος (MSH) — μελανίνη· ⑤ γοναδοτροπίνη Α / θυλακιοδιεγερτική (FSH) — ωοθυλάκια, οιστρογόνα / σπερματογένεση· ⑥ γοναδοτροπίνη Β / ωχρινοτρόπος (LH) — ρήξη ωοθυλακίων, ωχρό σωμάτιο / τεστοστερόνη· ⑦ γοναδοτροπίνη Γ / προλακτίνη (LTH) — διατήρηση ωχρού σωματίου, παραγωγή γάλακτος. Οι ορμόνες αυτές λέγονται αδενοτρόπες, γιατί ρυθμίζουν τους άλλους ενδοκρινείς αδένες.
- Οπίσθιος λοβός (σελ. 171): ① ωκυτοκίνη — ρυθμικές συστολές της μήτρας στον τοκετό, παραγωγή γάλακτος στον θηλασμό· ② πιτρεσσίνη ή αντιδιουρητική ορμόνη (ADH) — κάνει τα νεφρά διαβατά στο νερό (↑επαναρρόφηση, ↓ούρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρόσθιος (7): σωματοτρόπος/αυξητική, θυρεοειδοτρόπος, φλοιοτρόπος, μελανοτρόπος, γοναδοτροπίνες Α (FSH), Β (LH), Γ (προλακτίνη). Οπίσθιος (2): ωκυτοκίνη, πιτρεσσίνη/αντιδιουρητική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 7 + 2 ονομαστικά, με μία λέξη δράσης η καθεμία.
Θέμα 7 — Η ινσουλίνη
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ινσουλίνη;
Απάντηση:
- Προέλευση: παράγεται από τα κύτταρα β των νησιδίων του Langerhans — της ενδοκρινούς μοίρας του παγκρέατος (τα κύτταρα α παράγουν γλυκαγόνη) (σελ. 173).
- Χημεία και δράση (σελ. 174): είναι πολυπεπτίδιο που επιδρά στον μεταβολισμό των υδατανθράκων, των λιπών και των λευκωμάτων. Συγκεκριμένα επιταχύνει τον κύκλο μεταβολισμού της γλυκόζης μέσα στα κύτταρα, με τελικά προϊόντα CO₂, H₂O και απελευθέρωση ενέργειας — η κύρια πηγή ενέργειας του σώματος.
- Διαταραχές: η έλλειψη ή ο περιορισμός της ινσουλίνης οδηγεί σε υπεργλυκαιμία (αύξηση του σακχάρου στο αίμα — σακχαρώδης διαβήτης, με πολυουρία λόγω της ωσμωτικής δράσης της γλυκόζης, σελ. 139), ενώ η αύξησή της σε υπογλυκαιμία.
- Άλλες δράσεις: έμμεσα βοηθά στον σχηματισμό λίπους (το γλυκοζο-6-φωσφορικό οξύ → λιπαρά οξέα και γλυκερίνη → λίπος)· επιδρά άμεσα στον μεταβολισμό των λευκωμάτων, επιταχύνοντας την ενσωμάτωσή τους στα κύτταρα. Ο μεταβολισμός της γλυκόζης (γλυκογόνο στο συκώτι/μυς) ελέγχεται κυρίως από την ινσουλίνη (σελ. 110)· η γλυκαγόνη έχει αντίθετη, υπεργλυκαιμική δράση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολυπεπτίδιο των β-κυττάρων των νησιδίων Langerhans· επιταχύνει τον μεταβολισμό της γλυκόζης στα κύτταρα (ενέργεια), βοηθά στον σχηματισμό λίπους και την ενσωμάτωση λευκωμάτων· έλλειψη → υπεργλυκαιμία (διαβήτης), περίσσεια → υπογλυκαιμία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Προέλευση, χημεία, δράση, υπερ-/υπογλυκαιμία.
Σωστό/Λάθος 1
Ερώτηση: Οι ορμόνες που προέρχονται από τα επινεφρίδια ανήκουν χημικά στην κατηγορία των στερινοειδών. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- «Οι ορμόνες που προέρχονται από τα επινεφρίδια και τους γεννητικούς αδένες ανήκουν χημικά στην κατηγορία των στερινοειδών» (σελ. 162)· τα κορτικοειδή του φλοιού παράγονται από τη χοληστερίνη (σελ. 175). (Οι κατεχολαμίνες του μυελού είναι ξεχωριστή περίπτωση, αλλά η πρόταση αποδίδει τη διατύπωση του βιβλίου.)
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 2
Ερώτηση: Οι ορμόνες του οπισθίου λοβού της υπόφυσης ονομάζονται αδενοτρόπες. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Αδενοτρόπες ονομάζονται οι ορμόνες του πρόσθιου λοβού, που ρυθμίζουν τη λειτουργία των άλλων ενδοκρινών αδένων (σελ. 162). Ο οπίσθιος λοβός εκκρίνει την ωκυτοκίνη και την αντιδιουρητική ορμόνη, που δρουν απευθείας στη μήτρα/μαστούς και στα νεφρά (σελ. 171).
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 3
Ερώτηση: Οι ορμόνες του θυρεοειδούς μειώνουν το βασικό μεταβολισμό. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Η πρώτη δράση τους είναι ότι «αυξάνουν την κατανάλωση του οξυγόνου και επομένως τον βασικό μεταβολισμό» (σελ. 164) — γι’ αυτό στον υπερθυρεοειδισμό ο ασθενής αδυνατίζει παρά την αυξημένη όρεξη.
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 4
Ερώτηση: Βρογχοκήλη ονομάζουμε τη διόγκωση του θυρεοειδούς. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- Η νόσος του Basedow «χαρακτηρίζεται από διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα (βρογχοκήλη)» (σελ. 165)· απλή βρογχοκήλη = ολική ή μερική διόγκωση του θυρεοειδούς χωρίς υπερ- ή υπολειτουργία (σελ. 167).
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 5
Ερώτηση: Η παραθορμόνη αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου από τον εντερικό βλεννογόνο. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- Δράση 5 της παραθορμόνης: «Αυξάνει την απορρόφηση του ασβεστίου από τον εντερικό βλεννογόνο» (σελ. 168) — μαζί με τη διέγερση των οστεοκλαστών και την ↑νεφρική επαναρρόφηση Ca οδηγεί σε αύξηση του ασβεστίου του αίματος.
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 6
Ερώτηση: Οι παραθυρεοειδείς αδένες είναι δύο και βρίσκονται πίσω από το θυρεοειδή αδένα. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Οι παραθυρεοειδείς είναι τέσσερις και βρίσκονται ανά δύο πίσω από τους λοβούς του θυρεοειδούς (σελ. 167). Η θέση είναι σωστή, ο αριθμός λάθος.
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 7
Ερώτηση: Η ωκυτοκίνη δρα στην παραγωγή γάλακτος από τους μαστούς. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- «Η ωκυτοκίνη επίσης δρα στην παραγωγή του γάλακτος από τους μαστούς κατά την περίοδο του θηλασμού, άμεσα δρώντας στους μαστούς και έμμεσα με τη διέγερση του πρόσθιου λοβού για παραγωγή προλακτίνης» (σελ. 171)· η κύρια δράση της είναι οι ρυθμικές συστολές της μήτρας στον τοκετό.
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
