Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Αναπνευστικό Σύστημα (σελ. 129) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Αναπνευστικό Σύστημα (σελ. 129)
Λύσεις των 7 θεμάτων για ανάπτυξη και των 5 προτάσεων Σωστό/Λάθος του κεφαλαίου 6, με αιτιολόγηση και παραπομπή σελίδας.
Θέμα 1 — Τα όργανα της άνω αεροφόρου οδού
Ερώτηση: Ποια είναι τα όργανα της άνω αεροφόρου οδού;
Απάντηση:
- Το ανώτερο αναπνευστικό σύστημα (άνω αεροφόρος οδός) αποτελείται από: 1) τη μύτη και 2) τη ρινική και στοματική μοίρα του φάρυγγα (σελ. 115· στην ανακεφαλαίωση: «η μύτη και ο φάρυγγας»).
- Μύτη (ρίνα): χρησιμεύει για την αναπνοή και την όσφρηση· έξω μύτη (τρίπλευρη πυραμίδα με ρίζα, ράχη, κορυφή, πτερύγια, μυκτήρες) και έσω μύτη ή ρινική κοιλότητα (ρινικό διάφραγμα → δύο ρινικές θαλάμες· πρόδομος, κύρια θαλάμη, παραρρινικοί κόλποι). Ο βλεννογόνος της θερμαίνει, υγραίνει και καθαρίζει τον αέρα (σελ. 116).
- Φάρυγγας: ινομυώδης σωλήνας ≈15 cm για τη δίοδο αέρα και τροφής· ρινική, στοματική, λαρυγγική μοίρα.
- Το κατώτερο αναπνευστικό αποτελείται από λάρυγγα, τραχεία, βρόγχους και πνεύμονες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μύτη (ρίνα) και ο φάρυγγας (ρινική και στοματική μοίρα)· το κατώτερο: λάρυγγας, τραχεία, βρόγχοι, πνεύμονες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο όργανα + τι κάνει η μύτη στον αέρα.
Θέμα 2 — Οι χόνδροι του λάρυγγα
Ερώτηση: Πόσοι και ποιοι είναι οι χόνδροι του λάρυγγα;
Απάντηση:
- Οι χόνδροι σχηματίζουν τον σκελετό του λάρυγγα και είναι 9 (σελ. 117):
- Τρεις μονοί: ο κρικοειδής (προς τα κάτω), ο θυρεοειδής (ο μεγαλύτερος, προς τα εμπρός — σχηματίζει το εξόγκωμα «μήλο του Αδάμ») και η επιγλωττίδα (μπροστά από το άνω στόμιο).
- Τρεις διπλοί (δεξιά-αριστερά): οι αρυταινοειδείς (πίσω από τον θυρεοειδή — μεταξύ θυρεοειδούς και κάθε αρυταινοειδούς οι φωνητικές χορδές), οι κερατοειδείς και οι σφηνοειδείς.
- 3 μονοί + 3 × 2 διπλοί = 9.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εννέα: 3 μονοί (κρικοειδής, θυρεοειδής, επιγλωττίδα) + 3 διπλοί (αρυταινοειδείς, κερατοειδείς, σφηνοειδείς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- 3 + 3×2 = 9· ο θυρεοειδής ο μεγαλύτερος.
Θέμα 3 — Η επιγλωττίδα
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επιγλωττίδα;
Απάντηση:
- Η επιγλωττίδα είναι ένας από τους τρεις μονούς χόνδρους του λάρυγγα (σελ. 117). Προβάλλει μπροστά από το επάνω στόμιο του λάρυγγα.
- Λειτουργία: κατά την κατάποση (φαρυγγική φάση, σελ. 107) ο λάρυγγας ανεβαίνει και η επιγλωττίδα φράσσει το στόμιό του, εμποδίζοντας τη δίοδο της τροφής προς τους πνεύμονες. Μόλις ολοκληρωθεί η κατάποση, ανυψώνεται και αφήνει τον αέρα να περάσει. Γι’ αυτό όταν αναπνέουμε δεν μπορούμε να καταπιούμε και όταν καταπίνουμε δεν μπορούμε να αναπνεύσουμε.
- Συμμετέχει και στον βήχα: κλείνει (μαζί με τις φωνητικές χορδές) για να εγκλωβιστεί ο αέρας και μετά ανοίγει διάπλατα για την εκρηκτική έξοδό του (σελ. 123).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μονός χόνδρος του λάρυγγα μπροστά από το άνω στόμιό του· στην κατάποση φράζει το στόμιο (η τροφή δεν πάει στους πνεύμονες), μετά ανυψώνεται· ρόλος και στον βήχα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θέση + ο μηχανισμός «ή αναπνέεις ή καταπίνεις».
Θέμα 4 — Η κατασκευή των πνευμόνων
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την κατασκευή των πνευμόνων;
Απάντηση:
- Γενικά (σελ. 119): δύο πνεύμονες στη θωρακική κοιλότητα, κωνικοί (κορυφή πάνω, βάση κάτω), με έξω επιφάνεια προς το πλευρικό τοίχωμα και έσω κοίλη προς την καρδιά, όπου οι πύλες (βρόγχος, κλάδος πνευμονικής αρτηρίας, πνευμονικές φλέβες, βρογχικές αρτηρίες-φλέβες, λεμφαγγεία, νεύρα). Διαιρούνται με βαθιές σχισμές σε λοβούς: δεξιός 3 (άνω, μέσος, κάτω), αριστερός 2 (άνω, κάτω). Περιβάλλονται από τον υπεζωκότα (κοιλότητα με λίγο υγρό).
- Κατασκευή (σελ. 120): οι πνεύμονες αποτελούνται από το βρογχικό δέντρο, συνδετικό ιστό, αγγεία και νεύρα. Το βρογχικό δέντρο σχηματίζεται από κάθε βρόγχο, που διαιρείται σε όλο και μικρότερους κλάδους (βρογχιόλια)· οι τελικές διακλαδώσεις καταλήγουν στις πνευμονικές κυψελίδες — αεροφόροι σάκοι με τοίχωμα από μία σειρά κυττάρων, γύρω από τα οποία βρίσκονται τα τριχοειδή της πνευμονικής αρτηρίας· εκεί γίνεται η ανταλλαγή Ο₂ (αέρας → αίμα) και CO₂ (αίμα → αέρας).
- Αγγεία: δύο είδη αρτηριών — πνευμονικές (φτωχό σε Ο₂ αίμα από την καρδιά → τριχοειδή κυψελίδων → οξυγόνωση → πνευμονικές φλέβες → καρδιά) και βρογχικές (αρτηριακό αίμα για τη θρέψη του βρογχικού δέντρου και του πνεύμονα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κωνικοί, 3 + 2 λοβοί, πύλες στην έσω επιφάνεια, υπεζωκότας· αποτελούνται από βρογχικό δέντρο (→ κυψελίδες με τοίχωμα μιας σειράς κυττάρων και τριχοειδή γύρω), συνδετικό ιστό, αγγεία (πνευμονικές και βρογχικές αρτηρίες), νεύρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Λοβοί, πύλες, υπεζωκότας, βρογχικό δέντρο-κυψελίδες, δύο είδη αρτηριών.
Θέμα 5 — Τα κύρια γεγονότα της αναπνοής
Ερώτηση: Απαριθμήστε τα κύρια μηχανικά γεγονότα της αναπνοής.
Απάντηση:
- Η διαδικασία της αναπνοής διαιρείται σε 4 κύρια γεγονότα (σελ. 121):
- 1° Στον πνευμονικό αερισμό, δηλαδή στην είσοδο και την έξοδο αέρα στις πνευμονικές κυψελίδες (εισπνοή-εκπνοή).
- 2° Στην ανταλλαγή των αερίων, δηλαδή στη διάχυση του οξυγόνου και του διοξειδίου του άνθρακα μεταξύ κυψελίδων και αίματος (αναπνευστική μεμβράνη, μερικές πιέσεις).
- 3° Στη μεταφορά του οξυγόνου και του διοξειδίου του άνθρακα μέσω του αίματος, προς και από τα κύτταρα (οξυαιμοσφαιρίνη, διττανθρακικά).
- 4° Στη ρύθμιση του αερισμού και της αναπνοής (αναπνευστικό κέντρο στη γέφυρα και τον προμήκη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πνευμονικός αερισμός, ανταλλαγή αερίων (κυψελίδες–αίμα), μεταφορά Ο₂/CO₂ με το αίμα, ρύθμιση του αερισμού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερα γεγονότα με τη σειρά.
Θέμα 6 — Πώς επιτυγχάνεται ο πνευμονικός αερισμός
Ερώτηση: Πώς επιτυγχάνεται ο πνευμονικός αερισμός;
Απάντηση:
- Ο πνευμονικός αερισμός γίνεται με τις αναπνευστικές κινήσεις, δηλαδή την εισπνοή και την εκπνοή (σελ. 121-122).
- Εισπνοή: ο θώρακας διευρύνεται (έκταση) — το διάφραγμα κινείται προς τα κάτω και οι πλευρές προς τα έξω και πάνω, οπότε αυξάνονται και οι τρεις διαστάσεις του θώρακα. Είναι ενεργητικός μηχανισμός: προκαλείται από τη συστολή των αναπνευστικών μυών (έξω μεσοπλεύριοι και διάφραγμα). Ο αέρας στις κυψελίδες αραιώνεται, η πίεση γίνεται μικρότερη από την ατμοσφαιρική και ο αέρας εισέρχεται από τις αναπνευστικές οδούς.
- Εκπνοή: ο θώρακας συμπτύσσεται, καθώς οι πλευρές και το διάφραγμα επανέρχονται στην αρχική τους θέση· γίνεται με παθητικό κυρίως μηχανισμό (αναστολή της δράσης των αναπνευστικών μυών). Ο αέρας στους πνεύμονες συμπιέζεται, η πίεση γίνεται μεγαλύτερη από την ατμοσφαιρική και ο αέρας εξέρχεται.
- Φυσιολογικά 14-16 αναπνοές/λεπτό στον ενήλικα (αύξηση = ταχύπνοια, ελάττωση = βραδύπνοια). Μορφές: διαφραγματική/κοιλιακή (υπερισχύει το διάφραγμα) και πλευρική (υπερισχύουν οι έξω μεσοπλεύριοι).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με εισπνοή (ενεργητική: συστολή διαφράγματος και έξω μεσοπλεύριων → διεύρυνση θώρακα → πίεση κυψελίδων < ατμοσφαιρικής → είσοδος αέρα) και εκπνοή (παθητική: επαναφορά → σύμπτυξη → πίεση > ατμοσφαιρικής → έξοδος)· 14-16/λεπτό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Για κάθε φάση: κίνηση θώρακα, μηχανισμός (ενεργητικός/παθητικός), πίεση.
Θέμα 7 — Ο νεκρός ή βλαβερός χώρος
Ερώτηση: Τι ονομάζεται νεκρός ή βλαβερός χώρος;
Απάντηση:
- Από τον εισπνεόμενο όγκο αέρα (αναπνεόμενος όγκος 500 ml), ένα μέρος μόνο φτάνει στις κυψελίδες — περίπου 350 ml (σελ. 124). Ο υπόλοιπος αέρας (≈150 ml) κινείται μέσα στις αναπνευστικές οδούς (μύτη, φάρυγγας, λάρυγγας, τραχεία, βρόγχοι) χωρίς να συμμετέχει στην ανταλλαγή αερίων· ο χώρος αυτός των αεραγωγών ονομάζεται νεκρός ή βλαβερός χώρος.
- Λέγεται «νεκρός» γιατί ο αέρας που τον γεμίζει δεν οξυγονώνει το αίμα — δεν φτάνει στην αναπνευστική μεμβράνη. Παρ’ όλα αυτά η αεροφόρος οδός δεν είναι άχρηστη: θερμαίνει, υγραίνει και καθαρίζει τον εισπνεόμενο αέρα (σελ. 124).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο χώρος των αναπνευστικών οδών όπου κινείται το μέρος του εισπνεόμενου αέρα που δεν φτάνει στις κυψελίδες (από τα 500 ml φτάνουν ≈350, τα υπόλοιπα ≈150 ml μένουν στους αεραγωγούς) και δεν συμμετέχει στην ανταλλαγή αερίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + οι αριθμοί 500/350.
Σωστό/Λάθος 1
Ερώτηση: Ο φάρυγγας ανήκει στα όργανα της κάτω αεροφόρου οδού. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Ο φάρυγγας (ρινική και στοματική μοίρα) ανήκει στο ανώτερο αναπνευστικό σύστημα, μαζί με τη μύτη (σελ. 115). Το κατώτερο αποτελείται από λάρυγγα, τραχεία, βρόγχους και πνεύμονες.
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 2
Ερώτηση: Η φωνή παράγεται κατά την εισπνοή. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- «Η φωνή παράγεται μόνο κατά την εκπνοή, καθώς ο εκπνεόμενος αέρας προκαλεί τη δόνηση των φωνητικών χορδών» (σελ. 117).
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 3
Ερώτηση: Μέσα από την πύλη του κάθε πνεύμονα εισέρχονται σε αυτόν ο αντίστοιχος βρόγχος και ο αντίστοιχος κλάδος της πνευμονικής αρτηρίας. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- Από τις πύλες του πνεύμονα (έσω επιφάνεια) περνούν: ο αντίστοιχος βρόγχος, ο κλάδος της πνευμονικής αρτηρίας, οι πνευμονικές φλέβες, οι βρογχικές αρτηρίες και φλέβες, λεμφαγγεία και νεύρα (σελ. 119).
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 4
Ερώτηση: Η εισπνοή πραγματοποιείται με ενεργητικό μηχανισμό. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- «Η εισπνοή πραγματοποιείται με ενεργητικό μηχανισμό, αφού προκαλείται από τη συστολή των αναπνευστικών μυών (έξω μεσοπλεύριων και διαφράγματος)» (σελ. 121)· η εκπνοή γίνεται με παθητικό κυρίως μηχανισμό.
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 5
Ερώτηση: Μια μορφή αναπνοής είναι και ο βήχας. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Κατά το βιβλίο (σελ. 122) οι μορφές αναπνοής είναι δύο: η διαφραγματική ή κοιλιακή και η πλευρική. Ο βήχας — μαζί με το φτάρνισμα, το χασμουρητό, τον λόξυγκα, το γέλιο και το ροχαλητό — κατατάσσεται στις «παραλλαγές αναπνευστικών κινήσεων» («εκτός αυτών υπάρχουν διάφορες παραλλαγές…»), όχι στις μορφές αναπνοής.
- Ο βήχας είναι αντανακλαστικό που διατηρεί την αεροφόρο οδό ελεύθερη από ξένα σώματα (εισπνοή 2,5 L, κλείσιμο επιγλωττίδας, σύσπαση κοιλιακών μυών, εκρηκτική έξοδος — σελ. 122-123).
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
