Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Ουροποιητικό Σύστημα (σελ. 144) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 7: Ουροποιητικό Σύστημα (σελ. 144)
Λύσεις των 8 θεμάτων για ανάπτυξη και των 4 προτάσεων Σωστό/Λάθος του κεφαλαίου 7, με αιτιολόγηση και παραπομπή σελίδας.
Θέμα 1 — Η κατασκευή του νεφρού
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την κατασκευή του νεφρού;
Απάντηση:
- Ο νεφρός αποτελείται από δύο ουσίες με διαφορετικό χρώμα, υφή, όψη και λειτουργία (σελ. 131-132): Α. τη μυελώδη, που βρίσκεται στο κέντρο, και Β. τη φλοιώδη, που βρίσκεται προς την περιφέρεια.
- Μυελώδης ουσία: αποτελείται από 7 με 20 νεφρικές πυραμίδες (κωνικές)· η βάση τους στρέφεται προς τη φλοιώδη ουσία και η κορυφή προς τη νεφρική κοιλία· οι κορυφές μπαίνουν στους μικρούς κάλυκες ως θηλές των πυραμίδων, με μικρά τρήματα για την έξοδο των ούρων στον μικρό κάλυκα.
- Φλοιώδης ουσία: περιβάλλει τη μυελώδη και δίνει προσεκβολές ανάμεσα στις πυραμίδες.
- Μέσα στη φλοιώδη και τη μυελώδη ουσία βρίσκονται τα ουροφόρα σωληνάρια (≈5,5 cm), που ξεκινούν τυφλά από τη φλοιώδη και καταλήγουν στη θηλή: έλυτρο του Bowman (με το αγγειώδες σπείραμα = νεφρικό σωμάτιο), εγγύς εσπειραμένο, αγκύλη του Henle, άπω εσπειραμένο, αθροιστικό. Η ανατομική και λειτουργική μονάδα είναι ο νεφρώνας.
- Εξωτερικά: σχήμα φασολιού, ≈150 g, δύο επιφάνειες, δύο πόλοι, δύο χείλη· στο κοίλο έσω χείλος η πύλη (νεφρική αρτηρία μέσα, νεφρική φλέβα και πύελος έξω) → νεφρική κοιλία με τους κάλυκες, την πύελο και τα αγγεία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυελώδης ουσία στο κέντρο (7-20 πυραμίδες με θηλές προς τους κάλυκες) και φλοιώδης στην περιφέρεια (με προσεκβολές)· μέσα τους τα ουροφόρα σωληνάρια/νεφρώνες· πύλη → νεφρική κοιλία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο ουσίες με θέση + πυραμίδες/θηλές + σωληνάρια.
Θέμα 2 — Τα μέρη του ουροφόρου σωληναρίου
Ερώτηση: Από ποια μέρη αποτελείται το ουροφόρο σωληνάριο;
Απάντηση:
- Κάθε ουροφόρο σωληνάριο (μήκος ≈5,5 cm, από τη φλοιώδη ουσία ως τη θηλή της πυραμίδας) εμφανίζει πέντε μέρη (σελ. 132):
- 1. Το έλυτρο του Bowman: το πρώτο τμήμα, στη φλοιώδη ουσία· μέσα του μαζεύεται το πρόουρο. Έρχεται σε στενή επαφή με το αγγειώδες σπείραμα (προσαγωγό αρτηρίδιο, απαγωγό αρτηρίδιο, τριχοειδή)· έλυτρο + σπείραμα = νεφρικό σωμάτιο.
- 2. Το εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο: συνέχεια του ελύτρου, από τη φλοιώδη προς τη μυελώδη.
- 3. Το αγκυλωτό σωληνάριο (αγκύλη του Henle): μέσα στη μυελώδη ουσία.
- 4. Το εμβόλιμο ή άπω εσπειραμένο σωληνάριο.
- 5. Το αθροιστικό σωληνάριο: το τελικό τμήμα, καταλήγει στη θηλή της νεφρικής πυραμίδας.
- Νεφρικό σωμάτιο + εγγύς + αγκύλη + άπω = νεφρώνας (απέκκριση των ούρων)· το αθροιστικό χρησιμεύει για την παροχέτευση των ούρων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλυτρο του Bowman (+ αγγειώδες σπείραμα = νεφρικό σωμάτιο), εγγύς εσπειραμένο, αγκύλη του Henle, άπω (εμβόλιμο) εσπειραμένο, αθροιστικό σωληνάριο· τα τέσσερα πρώτα = νεφρώνας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε μέρη με τη σειρά + ορισμός νεφρώνα.
Θέμα 3 — Η ουροδόχος κύστη
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ουροδόχο κύστη;
Απάντηση:
- Θέση: μέσα στη μικρή πύελο, πίσω από την ηβική σύμφυση (σελ. 134). Στη γυναίκα ανάμεσα στην ηβική σύμφυση και τη μήτρα, στον άνδρα ανάμεσα στην ηβική σύμφυση και το ορθό· στον άνδρα κάτω από την κύστη βρίσκεται ο προστάτης.
- Λειτουργία: συγκεντρώνει τα ούρα που έρχονται από τους δύο ουρητήρες. Χωράει περίπου 1,5-2 kg ούρα, αλλά συνήθως 250-300 g προκαλούν την επιθυμία για ούρηση. Άδεια έχει σχήμα κωνικό, γεμάτη σφαιρικό.
- Μέρη: 1. τη βάση ή πυθμένα (προς τα κάτω — από αυτή ξεκινά η ουρήθρα), 2. το σώμα (χωρίζεται από τη βάση με τις εκβολές των ουρητήρων), 3. την κορυφή (προς τα πάνω και μπροστά).
- Η κυστική μοίρα του ουρητήρα μπαίνει λοξά στο τοίχωμα, ώστε όταν η κύστη γεμίζει να πιέζεται και να μη γίνεται παλινδρόμηση ούρων. Η ούρηση (άδειασμα) γίνεται με το αντανακλαστικό της ούρησης, που ελέγχεται και από τη θέληση (σελ. 141).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη μικρή πύελο πίσω από την ηβική σύμφυση (γυναίκα: προς τη μήτρα, άνδρας: προς το ορθό, με τον προστάτη από κάτω)· συγκεντρώνει τα ούρα (χωράει 1,5-2 kg, επιθυμία ούρησης στα 250-300 g)· βάση/πυθμένας, σώμα, κορυφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θέση ανά φύλο, χωρητικότητα, τρία μέρη.
Θέμα 4 — Διαφορές ανδρικής και γυναικείας ουρήθρας
Ερώτηση: Ποιες οι διαφορές της ανδρικής από τη γυναικεία ουρήθρα;
Απάντηση:
- Η ουρήθρα μεταφέρει τα ούρα από την ουροδόχο κύστη προς τα έξω κατά την ούρηση (σελ. 134-135). Διαφορές:
- Λειτουργία: η γυναικεία μεταφέρει μόνο ούρα (εξυπηρετεί μόνο το ουροποιητικό)· η ανδρική μεταφέρει και το σπέρμα — εξυπηρετεί το ουροποιητικό και το γεννητικό σύστημα (στην προστατική μοίρα της εκβάλλουν οι εκσπερματικοί πόροι).
- Μήκος: γυναικεία ≈4 cm· ανδρική ≈20 cm.
- Πορεία και στόμια: η γυναικεία αρχίζει από το έσω στόμιο στην κύστη και εκβάλλει ανάμεσα στα μικρά χείλη του αιδοίου, κοντά στο στόμιο του κόλπου (έξω στόμιο, με μυϊκές ίνες γύρω του)· η ανδρική αρχίζει από το έσω στόμιο, περνά μέσα από τον προστάτη, το έδαφος της πυέλου και το σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας στο πέος και καταλήγει στη βάλανο.
- Μοίρες: η ανδρική έχει τρεις — προστατική (μέσα στον προστάτη, εκβολή εκσπερματικών πόρων), υμενώδη (ουρογεννητικό τρίγωνο, έδαφος μικρής πυέλου) και σηραγγώδη (σηραγγώδες σώμα, κάτω μέρος του πέους → βάλανος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γυναικεία: ≈4 cm, μόνο ούρα, εκβάλλει στα μικρά χείλη κοντά στον κόλπο. Ανδρική: ≈20 cm, ούρα και σπέρμα (ουροποιητικό + γεννητικό), μέσα από προστάτη-πύελο-πέος ως τη βάλανο, τρεις μοίρες (προστατική, υμενώδης, σηραγγώδης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μήκος, λειτουργία, πορεία, μοίρες.
Θέμα 5 — Ο ρυθμός της σπειραματικής διήθησης
Ερώτηση: Τι είναι ο ρυθμός της σπειραματικής διήθησης;
Απάντηση:
- Ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης (GFR) είναι η ποσότητα του διηθήματος (πρόουρου) που παράγεται κάθε λεπτό σε όλους τους νεφρώνες και των δύο νεφρών (σελ. 137). Είναι περίπου 125 ml/min.
- Έτσι η ποσότητα του διηθήματος στη διάρκεια του 24ώρου είναι περίπου 180 λίτρα — μεγαλύτερη από το διπλάσιο του βάρους του σώματος. Από αυτό το 99 % επαναρροφάται στα ουροφόρα σωληνάρια, ώστε τα τελικά ούρα είναι ≈1,2-1,5 L/24ωρο.
- Η διήθηση γίνεται με πίεση διήθησης ≈10 mmHg (υδροστατική τριχοειδών 60 − κολλοειδοσμωτική 30 − υδροστατική Bowman 20). Ο GFR αυξάνεται με την αρτηριακή πίεση και τη ρενίνη-αγγειοτενσίνη, μειώνεται με τη διέγερση του συμπαθητικού και την αύξηση της κολλοειδοσμωτικής πίεσης· η αύξησή του αυξάνει την παραγωγή ούρων (σπειραματοσωληναριακό ισοζύγιο, σελ. 139).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ποσότητα διηθήματος που παράγεται ανά λεπτό σε όλους τους νεφρώνες των δύο νεφρών ≈125 ml/min (≈180 L/24ωρο, 99 % επαναρροφάται).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + 125 ml/min + 180 L + 99 %.
Θέμα 6 — Ενεργητική και παθητική επαναρρόφηση
Ερώτηση: Ποιες ουσίες επαναρροφώνται ενεργητικά και ποιες παθητικά στο ουροφόρο σωληνάριο;
Απάντηση:
- Η επαναρρόφηση κατά μήκος των ουροφόρων σωληναρίων γίνεται ενεργητικά και παθητικά (σελ. 137-138), προς το περισωληναριακό δίκτυο τριχοειδών (φλεβικό αίμα, χαμηλή πίεση).
- Ενεργητική μεταφορά (μέσω πόρων του επιθηλίου): ιόντα νατρίου, γλυκόζη, αμινοξέα, ιόντα ασβεστίου, ιόντα καλίου, ιόντα χλωρίου, φωσφορικά ιόντα, ουρικά ιόντα και άλλα. Επιπλέον, μερικές ουσίες εκκρίνονται ενεργητικά προς την αντίθετη κατεύθυνση (από το τριχοειδές στο σωληνάριο): κυρίως ιόντα υδρογόνου και ιόντα καλίου.
- Παθητική μεταφορά: η ενεργητική έξοδος ουσιών (κυρίως Na⁺ και γλυκόζης) μειώνει τη συγκέντρωση μέσα στο σωληνάριο και την αυξάνει έξω → ώσμωση νερού προς τα περισωληναριακά τριχοειδή — το νερό επαναρροφάται παθητικά (κάποια τμήματα πιο διαπερατά). Με την ωσμωτική επαναρρόφηση νερού αυξάνεται η συγκέντρωση της ουρίας στο σωληνάριο → παθητική μεταφορά ουρίας προς τα έξω· το ίδιο και άλλες διαλυτές ουσίες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενεργητικά: Na⁺, γλυκόζη, αμινοξέα, Ca²⁺, K⁺, Cl⁻, φωσφορικά, ουρικά (ενεργητική έκκριση: H⁺, K⁺). Παθητικά: το νερό (ώσμωση) και η ουρία (και άλλες διαλυτές ουσίες) λόγω διαφοράς συγκέντρωσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο κατάλογοι + ο μηχανισμός της ώσμωσης.
Θέμα 7 — Ο νεκρός ή βλαβερός χώρος
Ερώτηση: Τι ονομάζεται νεκρός ή βλαβερός χώρος;
Απάντηση:
- Σημείωση: η ερώτηση επαναλαμβάνει το θέμα 7 του κεφαλαίου 6 — ο νεκρός χώρος είναι έννοια του αναπνευστικού συστήματος (σελ. 124), όχι του ουροποιητικού. Απαντάται από εκεί.
- Νεκρός ή βλαβερός χώρος είναι ο χώρος των αναπνευστικών οδών (μύτη, φάρυγγας, λάρυγγας, τραχεία, βρόγχοι) μέσα στον οποίο κινείται το μέρος του εισπνεόμενου αέρα που δεν φτάνει στις κυψελίδες και επομένως δεν συμμετέχει στην ανταλλαγή των αερίων. Από τον αναπνεόμενο όγκο των 500 ml μόνο ≈350 ml φτάνουν στις κυψελίδες· ο υπόλοιπος αέρας (≈150 ml) αποτελεί τον νεκρό χώρο.
- Η αεροφόρος οδός, ωστόσο, δεν είναι άχρηστη: θερμαίνει, υγραίνει και καθαρίζει τον εισπνεόμενο αέρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) (Έννοια του κεφ. 6.) Ο χώρος των αεραγωγών όπου μένει ο εισπνεόμενος αέρας που δεν φτάνει στις κυψελίδες και δεν ανταλλάσσει αέρια — από τα 500 ml φτάνουν ≈350 στις κυψελίδες, ≈150 ml μένουν στον νεκρό χώρο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Επανάληψη ερώτησης του κεφ. 6 — δώσε την ίδια απάντηση.
Θέμα 8 — Η κάθαρση πλάσματος
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε κάθαρση πλάσματος;
Απάντηση:
- Κάθαρση πλάσματος (clearance) ονομάζουμε την ικανότητα των νεφρών να καθαρίζουν το πλάσμα από διάφορες ουσίες (σελ. 138). Εκφράζεται ως ο όγκος πλάσματος που «καθαρίζεται» πλήρως από μια ουσία σε κάθε λεπτό.
- Παράδειγμα του βιβλίου: αν σε κάθε 100 ml πλάσματος που περνούν από τους νεφρούς περιέχονται 0,1 g μιας ουσίας και κάθε λεπτό περνούν στα ούρα 0,1 g της ουσίας, τότε κάθε λεπτό «καθαρίζονται» από την ουσία 100 ml πλάσματος (κάθαρση = 100 ml/min).
- Τύπος: Κάθαρση (ml/min) = ποσό ούρων (ml/min) × συγκέντρωση της ουσίας στα ούρα ÷ συγκέντρωση της ουσίας στο πλάσμα.
- Σημασία: αποτελεί δείκτη της νεφρικής λειτουργίας — μαζί με την παραγωγή ούρων ρυθμίζει το ισοζύγιο των υγρών και αποβάλλει ιόντα και άχρηστα προϊόντα του μεταβολισμού (ουρία, κρεατινίνη, ουρικό οξύ, ουρικά άλατα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ικανότητα των νεφρών να καθαρίζουν το πλάσμα από μια ουσία, μετρούμενη ως ο όγκος πλάσματος που καθαρίζεται ανά λεπτό: όγκος ούρων × [ουσία]ούρων / [ουσία]πλάσματος· δείκτης νεφρικής λειτουργίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + τύπος + «δείκτης νεφρικής λειτουργίας».
Σωστό/Λάθος 1
Ερώτηση: Ο δεξιός νεφρός βρίσκεται λίγο πιο χαμηλά από τον αριστερό. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- «Ο δεξιός νεφρός βρίσκεται λίγο πιο χαμηλά από τον αριστερό γιατί πιέζεται από το ήπαρ» (σελ. 131).
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 2
Ερώτηση: Η μυελώδης ουσία βρίσκεται περιφερικά και η φλοιώδης στο κέντρο του νεφρού. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Είναι αντίστροφα: η μυελώδης ουσία βρίσκεται στο κέντρο (νεφρικές πυραμίδες) και η φλοιώδης προς την περιφέρεια (σελ. 131), όπως λέει και η ανακεφαλαίωση: «φλοιώδη προς τα έξω και μυελώδη προς τα μέσα».
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 3
Ερώτηση: Η πίεση με την οποία πραγματοποιείται η διήθηση του πλάσματος είναι γύρω στα 10 mmHg. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΣΩΣΤΌ.
- Υδροστατική πίεση στα τριχοειδή του σπειράματος ≈60 mmHg, μείον τις αντίθετες πιέσεις (κολλοειδοσμωτική ≈30 + υδροστατική ελύτρου Bowman ≈20 = 50) → «η πίεση διήθησης είναι περίπου 10 mmHg» (σελ. 137).
Σύνοψη: Σωστό
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
Σωστό/Λάθος 4
Ερώτηση: Η ουρία επαναρροφάται ενεργητικά στο ουροφόρο σωληνάριο. (Σ/Λ)
Απάντηση:
- ΛΆΘΟΣ.
- Η ουρία μεταφέρεται παθητικά: με την ωσμωτική επαναρρόφηση νερού η συγκέντρωσή της στο σωληνάριο αυξάνεται και η διαφορά συγκέντρωσης προκαλεί παθητική μεταφορά ουρίας προς τα έξω (σελ. 138). Ενεργητικά επαναρροφώνται Na⁺, γλυκόζη, αμινοξέα, Ca, K, Cl, φωσφορικά, ουρικά.
Σύνοψη: Λάθος
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αιτιολόγησε πάντα — το βιβλίο ζητά μόνο την ένδειξη, η εξέταση ζητά και τον λόγο.
