Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορικό Σύστημα (σελ. 69) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3: Κυκλοφορικό Σύστημα (σελ. 69)
Λύσεις των 12 θεμάτων για ανάπτυξη του κεφαλαίου 3, με παραπομπή σελίδας.
Θέμα 1 — Σχήμα, θέση και έργο της καρδιάς
Ερώτηση: Ποιο είναι το σχήμα, η θέση, το έργο της καρδιάς;
Απάντηση:
- Σχήμα: η καρδιά είναι όργανο μυώδες και κοίλο, με σχήμα τριγωνικής πυραμίδας (σελ. 62).
- Θέση: βρίσκεται στη θωρακική κοιλότητα, πάνω από το διάφραγμα, μεταξύ των δύο πνευμόνων, με την κορυφή προς τα κάτω και τη βάση προς τα πάνω.
- Έργο: έργο αντλίας (σελ. 63) — προωθεί το αίμα στην περιφέρεια και δέχεται ξανά το περιφερικό αίμα. Αυτό επιτυγχάνεται με συνεχείς ρυθμικές συσπάσεις και διαστολές των κοιλοτήτων της, με συχνότητα 60-100 ανά λεπτό στον ενήλικα (≈70). Με την αορτή στέλνει οξυγονωμένο αίμα σε όλα τα κύτταρα και με την πνευμονική αρτηρία στέλνει το αίμα στους πνεύμονες για οξυγόνωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυώδες κοίλο όργανο σχήματος τριγωνικής πυραμίδας· στον θώρακα, πάνω από το διάφραγμα, ανάμεσα στους πνεύμονες, κορυφή κάτω· έργο αντλίας με ρυθμικές συσπάσεις 60-100/λεπτό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία σκέλη: σχήμα, θέση (τέσσερις προσδιορισμοί), έργο αντλίας.
Θέμα 2 — Οι κοιλότητες της καρδιάς
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κοιλότητες της καρδιάς;
Απάντηση:
- Η καρδιά χωρίζεται εσωτερικά με δύο διαφράγματα σε τέσσερις κοιλότητες (σελ. 62): δύο κόλπους — δεξιό και αριστερό — πάνω, και δύο κοιλίες — δεξιά και αριστερή — κάτω.
- Οι δύο κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους (μεσοκολπικό διάφραγμα), ούτε οι δύο κοιλίες (μεσοκοιλιακό διάφραγμα). Κάθε κόλπος επικοινωνεί μόνο με τη σύστοιχη κοιλία μέσω του κολποκοιλιακού στομίου (δεξιό → τριγλώχινα, αριστερό → μιτροειδής).
- Τα τοιχώματα των κοιλιών είναι παχύτερα από των κόλπων και της αριστερής κοιλίας παχύτερα όλων, γιατί εκεί οι πιέσεις είναι πολύ μεγάλες (από εκεί ξεκινά η αορτή — μεγάλη κυκλοφορία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέσσερις: δεξιός και αριστερός κόλπος (πάνω), δεξιά και αριστερή κοιλία (κάτω)· μεσοκολπικό και μεσοκοιλιακό διάφραγμα· κάθε κόλπος επικοινωνεί μόνο με τη σύστοιχη κοιλία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις κοιλότητες + δύο διαφράγματα + το παχύτερο τοίχωμα.
Θέμα 3 — Τι είναι το περικάρδιο
Ερώτηση: Τι είναι το περικάρδιο;
Απάντηση:
- Το περικάρδιο είναι ο υμένας που περιβάλλει την καρδιά (ανακεφαλαίωση, σελ. 68). Έχει δύο πέταλα, ανάμεσα στα οποία υπάρχει μικρή ποσότητα υγρού — έτσι η καρδιά κινείται χωρίς τριβές κατά τις συσπάσεις της.
- Για πληρότητα, το ίδιο το τοίχωμα της καρδιάς αποτελείται από τρεις στιβάδες, από μέσα προς τα έξω: ενδοκάρδιο, μυοκάρδιο (η σπουδαιότερη — γραμμωτές μυϊκές ίνες που δεν ελέγχονται από τη βούλησή μας) και επικάρδιο. Το περικάρδιο βρίσκεται έξω από το επικάρδιο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο υμένας που περιβάλλει την καρδιά· δύο πέταλα με μικρή ποσότητα υγρού ανάμεσά τους (έξω από το τοίχωμα ενδοκάρδιο–μυοκάρδιο–επικάρδιο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Το περικάρδιο περιγράφεται μόνο στην ανακεφαλαίωση (σελ. 68).
Θέμα 4 — Τα αγγεία που τροφοδοτούν την καρδιά
Ερώτηση: Ποια είναι τα αγγεία που τροφοδοτούν την καρδιά;
Απάντηση:
- Αρτηρίες: η δεξιά και η αριστερή στεφανιαία αρτηρία, που εκφύονται από την ανιούσα αορτή (σελ. 65) και τροφοδοτούν με αίμα τα τοιχώματα της καρδιάς (το μυοκάρδιο).
- Φλέβες: η καρδιά έχει ξεχωριστό φλεβικό δίκτυο (σελ. 67): ένα μεγάλο μέρος των φλεβιδίων συνενώνεται και σχηματίζει τον στεφανιαίο κόλπο, που φέρνει το αίμα στον δεξιό κόλπο, ενώ τα υπόλοιπα φλεβίδια εκβάλλουν κατευθείαν στον δεξιό κόλπο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεξιά και αριστερή στεφανιαία αρτηρία (από την ανιούσα αορτή) και οι στεφανιαίες φλέβες — στεφανιαίος κόλπος → δεξιός κόλπος, οι υπόλοιπες απευθείας στον δεξιό κόλπο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Στεφανιαίες αρτηρίες + στεφανιαίος κόλπος.
Θέμα 5 — Διαφορές αρτηριών και φλεβών
Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές αρτηριών - φλεβών;
Απάντηση:
- Κατεύθυνση και αίμα: οι αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά και φέρνουν οξυγονωμένο αίμα σε κάθε κύτταρο· οι φλέβες φέρνουν το φτωχό σε οξυγόνο αίμα από την περιφέρεια προς την καρδιά (σελ. 64). (Εξαίρεση: πνευμονική αρτηρία με φλεβικό αίμα, πνευμονικές φλέβες με οξυγονωμένο.)
- Εσωτερικός χιτώνας: και στα δύο λείος· στις μεγάλες φλέβες (κάτω άκρα) αναδιπλώνεται και σχηματίζει βαλβίδες, που χωρίζουν τη φλέβα σε τμήματα και υποχρεώνουν το αίμα να μη λιμνάζει (ανεπάρκεια → κιρσοί). Οι αρτηρίες δεν έχουν βαλβίδες.
- Μέσος χιτώνας: στις αρτηρίες ανθεκτικός και παχύς, από μυϊκές και ελαστικές ίνες (μετάδοση σφυγμού, προώθηση αίματος, αυξομείωση διαμέτρου)· στις φλέβες πολύ λεπτότερος, από συνδετικές ίνες, λίγες ελαστικές και σπάνια μυϊκές.
- Έξω χιτώνας: στις αρτηρίες κυρίως ελαστικές και λίγες μυϊκές ίνες, με αγγεία θρέψης και νευρικές ίνες του φυτικού Ν.Σ.· στις φλέβες κυρίως συνδετικές ίνες, πολύ λεπτός.
- Ροή: στις αρτηρίες με σφυγμό και μεγάλη πίεση, στις φλέβες με χαμηλή πίεση — γι’ αυτό και οι βαλβίδες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρτηρίες: από την καρδιά, οξυγονωμένο αίμα, παχύς μυϊκο-ελαστικός μέσος χιτώνας, χωρίς βαλβίδες. Φλέβες: προς την καρδιά, φτωχό σε Ο₂ αίμα, λεπτά τοιχώματα, βαλβίδες στις μεγάλες φλέβες (κιρσοί).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Σύγκριση χιτώνα-χιτώνα + βαλβίδες + κατεύθυνση.
Θέμα 6 — Η λειτουργία των τριχοειδών
Ερώτηση: Ποια είναι η λειτουργία των τριχοειδών;
Απάντηση:
- Τα τριχοειδή είναι λεπτότατα αγγεία στα οποία καταλήγουν διακλαδιζόμενες οι αρτηρίες και από τη συνένωσή τους σχηματίζονται οι φλέβες — ένα δίκτυο που φέρνει σε επαφή το αρτηριακό με το φλεβικό σύστημα (σελ. 65).
- Λειτουργία: το τοίχωμά τους είναι πάρα πολύ λεπτό και σε μερικά σημεία έχει διάκενα, ώστε χημικές ουσίες αλλά και κύτταρα να μπορούν να περάσουν μέσα και έξω — εδώ γίνεται η ανταλλαγή της ύλης (οξυγόνο, θρεπτικές ουσίες προς τους ιστούς, διοξείδιο του άνθρακα και άχρηστα προϊόντα προς το αίμα, σελ. 67). Στους πνεύμονες τα τριχοειδή εφάπτονται στις κυψελίδες και επιτρέπουν τη διάχυση Ο₂ και CO₂ (σελ. 65).
- Υπάρχουν και τα πυλαία συστήματα, όπου τα τριχοειδή ενώνουν αρτηρίες με αρτηρίες (νεφροί) ή φλέβες με φλέβες (ήπαρ).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δίκτυο λεπτότατων αγγείων που ενώνει αρτηρίες και φλέβες· με το λεπτό τοίχωμα και τα διάκενα γίνεται η ανταλλαγή ουσιών (και κυττάρων) μεταξύ αίματος και ιστών· πυλαία συστήματα στους νεφρούς και το ήπαρ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Λέξεις-κλειδιά: δίκτυο, λεπτό τοίχωμα, διάκενα, ανταλλαγή.
Θέμα 7 — Η πυλαία φλέβα
Ερώτηση: Τι είναι η Πυλαία φλέβα;
Απάντηση:
- Η πυλαία φλέβα είναι η φλέβα που σχηματίζουν οι φλέβες του πεπτικού συστήματος (σελ. 67): α) η στεφανιαία φλέβα του στομάχου, β) η σπληνική, γ) η άνω μεσεντέρια και δ) η κάτω μεσεντέρια.
- Η πυλαία μπαίνει στο ήπαρ, όπου διαχωρίζεται σε λεπτά τριχοειδή· μαζί με τα τριχοειδή της ηπατικής αρτηρίας σχηματίζονται άλλες φλέβες, οι ηπατικές, που εκβάλλουν στην κάτω κοίλη φλέβα. Πρόκειται για πυλαίο σύστημα — τριχοειδή που ενώνουν φλέβες με φλέβες (σελ. 65).
- Έτσι το αίμα με τις απορροφημένες θρεπτικές ουσίες από το έντερο περνά πρώτα από το ήπαρ (μεταβολισμός, αποθήκευση, αποτοξίνωση — κεφ. 5) πριν φτάσει στη γενική κυκλοφορία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φλέβα που σχηματίζουν οι φλέβες του πεπτικού (στεφανιαία στομάχου, σπληνική, άνω και κάτω μεσεντέρια) και μπαίνει στο ήπαρ, όπου διαλύεται σε τριχοειδή → ηπατικές φλέβες → κάτω κοίλη (πυλαίο σύστημα φλέβα–φλέβα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τέσσερις παραπόταμοι + ήπαρ + ηπατικές φλέβες.
Θέμα 8 — Οι κλάδοι του αορτικού τόξου
Ερώτηση: Ποιοι κλάδοι ξεκινούν από το αορτικό τόξο;
Απάντηση:
- Από το αορτικό τόξο εκφύονται τρεις κλάδοι (σελ. 65): α) η ανώνυμη αρτηρία, β) η αριστερή κοινή καρωτίδα και γ) η αριστερή υποκλείδια αρτηρία.
- Αυτές, συνεχώς διακλαδιζόμενες, αιματώνουν το κεφάλι, τον τράχηλο και τα άνω άκρα. (Οι στεφανιαίες αρτηρίες εκφύονται από την ανιούσα αορτή, όχι από το τόξο.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανώνυμη αρτηρία, αριστερή κοινή καρωτίδα, αριστερή υποκλείδια — για κεφάλι, τράχηλο, άνω άκρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις κλάδοι· μην μπερδέψεις με τις στεφανιαίες (ανιούσα).
Θέμα 9 — Οι βαλβίδες των κολποκοιλιακών στομίων
Ερώτηση: Ποιες βαλβίδες φράσσουν τα κολποκοιλιακά στόμια;
Απάντηση:
- Το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο (δεξιός κόλπος → δεξιά κοιλία) φράσσεται από την τριγλώχινα βαλβίδα, με τρεις γλωχίνες· ανοίγει από πάνω προς τα κάτω σαν καταπακτή, ρυθμικά, και αφήνει το αίμα να περάσει κατά κύματα (σελ. 62).
- Το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο (αριστερός κόλπος → αριστερή κοιλία) φράσσεται από τη μιτροειδή ή διγλώχινα βαλβίδα, με δύο γλωχίνες.
- Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες ανοίγουν όταν συστέλλονται οι κόλποι και κλείνουν όταν συσπώνται οι κοιλίες, εμποδίζοντας την επιστροφή του αίματος στους κόλπους (σελ. 63). (Τα στόμια κοιλιών–αγγείων φράσσουν οι μηνοειδείς: αορτική και πνευμονική.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεξιό: τριγλώχινα (3 γλωχίνες)· αριστερό: μιτροειδής ή διγλώχινα (2 γλωχίνες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δεξιά–τρι, αριστερά–δι.
Θέμα 10 — Περιοχές της άνω και της κάτω κοίλης φλέβας
Ερώτηση: Ποιες περιοχές στέλνουν αίμα στην άνω κοίλη φλέβα και ποιες στην κάτω κοίλη φλέβα;
Απάντηση:
- Και οι δύο κοίλες φλέβες φέρνουν το αίμα στον δεξιό κόλπο (σελ. 67).
- Άνω κοίλη φλέβα: συγκεντρώνει το αίμα από τα άνω άκρα, το κεφάλι, τον λαιμό, τον θώρακα και τη σπονδυλική στήλη. Οι φλέβες κεφαλιού, λαιμού και άνω άκρων ενώνονται στη βάση του λαιμού σε δεξιά και αριστερή ανώνυμη φλέβα, που σχηματίζουν την άνω κοίλη· το αίμα του θώρακα και της σπονδυλικής στήλης το συγκεντρώνει η άζυγος φλέβα, που εκβάλλει στην άνω κοίλη.
- Κάτω κοίλη φλέβα: συγκεντρώνει το αίμα από τα όργανα που βρίσκονται κάτω από το διάφραγμα: από το πεπτικό μέσω της πυλαίας → ήπαρ → ηπατικές φλέβες· από τα κάτω άκρα (έξω λαγόνιες) και τη μικρή πύελο (έσω λαγόνιες) → κοινές λαγόνιες· επίσης οι νεφρικές, οσφυϊκές, σπερματικές ή ωοθηκικές φλέβες.
- (Η ίδια η καρδιά στέλνει το φλεβικό της αίμα απευθείας στον δεξιό κόλπο μέσω του στεφανιαίου κόλπου.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άνω κοίλη: άνω άκρα, κεφάλι, λαιμός (ανώνυμες φλέβες), θώρακας και σπονδυλική στήλη (άζυγος). Κάτω κοίλη: ό,τι είναι κάτω από το διάφραγμα — πεπτικό (πυλαία → ηπατικές), κάτω άκρα και πύελος (λαγόνιες), νεφρικές, οσφυϊκές, σπερματικές/ωοθηκικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Το διάφραγμα είναι το όριο: πάνω → άνω κοίλη, κάτω → κάτω κοίλη.
Θέμα 11 — Η μικρή κυκλοφορία
Ερώτηση: Περιγράψτε τη μικρή κυκλοφορία.
Απάντηση:
- Η μικρή (πνευμονική) κυκλοφορία μεταφέρει το αίμα από την καρδιά στους πνεύμονες για οξυγόνωση και πίσω. Έχει ένα αρτηριακό και ένα φλεβικό σύστημα (σελ. 65-66).
- Αρτηριακό σύστημα: ξεκινάει από τη δεξιά κοιλία με την πνευμονική αρτηρία (μέσω της πνευμονικής μηνοειδούς βαλβίδας). Μετά από μικρή διαδρομή χωρίζεται σε δεξιά και αριστερή πνευμονική αρτηρία, μία για κάθε πνεύμονα, που διακλαδίζονται σε όλο και λεπτότερους κλάδους μέχρι ένα πυκνό δίκτυο τριχοειδών. Τα τριχοειδή εφάπτονται στις πνευμονικές κυψελίδες και επιτρέπουν τη διάχυση του οξυγόνου προς το αίμα και του διοξειδίου του άνθρακα από το αίμα. ⚠️ Η πνευμονική αρτηρία, αν και «αρτηρία», περιέχει φλεβικό (μη οξυγονωμένο) αίμα.
- Φλεβικό σύστημα: οι τέσσερις πνευμονικές φλέβες (δύο αριστερές, δύο δεξιές) σχηματίζονται από τα τριχοειδή των πνευμόνων, παίρνουν οξυγονωμένο αίμα και το μεταφέρουν στον αριστερό κόλπο της καρδιάς — από όπου, μέσω της μιτροειδούς, περνά στην αριστερή κοιλία και στη μεγάλη κυκλοφορία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία (φλεβικό αίμα) → δεξιά/αριστερή πνευμονική αρτηρία → τριχοειδή στις κυψελίδες (Ο₂ μέσα, CO₂ έξω) → 4 πνευμονικές φλέβες (οξυγονωμένο) → αριστερός κόλπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Διαδρομή με αφετηρία και τέρμα + η «εξαίρεση» των ονομάτων.
Θέμα 12 — Η μεγάλη κυκλοφορία
Ερώτηση: Περιγράψτε τη μεγάλη κυκλοφορία.
Απάντηση:
- Η μεγάλη (συστηματική) κυκλοφορία μεταφέρει το οξυγονωμένο αίμα από την καρδιά σε όλα τα κύτταρα του σώματος και επιστρέφει το φτωχό σε οξυγόνο αίμα στην καρδιά (σελ. 65-67).
- Αρτηριακό σύστημα: αρχίζει από την αριστερή κοιλία με την αορτή (μέσω της αορτικής βαλβίδας), τη μεγαλύτερη αρτηρία. Η αορτή έχει τρία μέρη: ανιούσα (→ στεφανιαίες αρτηρίες για την καρδιά), αορτικό τόξο (→ ανώνυμη, αριστερή κοινή καρωτίδα, αριστερή υποκλείδια: κεφάλι, τράχηλος, άνω άκρα) και κατιούσα — θωρακική (βρογχικές, μεσοπλεύριες, οισοφαγικές, οπίσθιοι μεσοπνευμόνιοι κλάδοι) και, μετά το αορτικό τρήμα του διαφράγματος, κοιλιακή (κάτω φρενικές, οσφυϊκές, νεφρικές, επινεφρίδιες, σπερματικές/ωοθηκικές, κοιλιακή, άνω και κάτω μεσεντέρια), που τελικά χωρίζεται σε δεξιά και αριστερή κοινή λαγόνια για τα κάτω άκρα. Οι αρτηρίες καταλήγουν στα τριχοειδή, όπου γίνεται η ανταλλαγή της ύλης με τους ιστούς.
- Φλεβικό σύστημα: τα φλεβικά τριχοειδή παραλαμβάνουν το μη οξυγονωμένο αίμα → φλεβίδια → μεγαλύτερες φλέβες (παράλληλες με τις αρτηρίες, συνήθως δύο ανά αρτηρία) → άνω κοίλη φλέβα (άνω άκρα, κεφάλι, λαιμός, θώρακας, σπονδυλική στήλη — ανώνυμες φλέβες, άζυγος) και κάτω κοίλη φλέβα (όργανα κάτω από το διάφραγμα — πυλαία → ήπαρ → ηπατικές, λαγόνιες, νεφρικές κ.λπ.) → δεξιός κόλπος. Από εκεί, μέσω της τριγλώχινας, στη δεξιά κοιλία και στη μικρή κυκλοφορία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αριστερή κοιλία → αορτή (ανιούσα/στεφανιαίες, τόξο/ανώνυμη-καρωτίδα-υποκλείδια, κατιούσα θωρακική-κοιλιακή, κοινές λαγόνιες) → τριχοειδή ιστών (ανταλλαγή) → φλεβίδια → άνω και κάτω κοίλη φλέβα → δεξιός κόλπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Αφετηρία, τα τρία μέρη της αορτής με τους κύριους κλάδους, τριχοειδή, οι δύο κοίλες, τέρμα.
