Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ερωτήσεις σελ. 169) – ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ερωτήσεις σελ. 169)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 12.

Ερώτηση 1 — Εφηβεία — ορισμός, αλλαγές

Ερώτηση: Τι είναι η εφηβεία; Σε ποια ηλικία περίπου αρχίζει; Αναφέρετε τις μεταβολές στο σώμα με τη σειρά που εμφανίζονται.

Απάντηση:

• Εφηβεία είναι η χρονική περίοδος-φάση της ανάπτυξης κατά την οποία το παιδί μετατρέπεται σε ενήλικα — το κορίτσι σε γυναίκα· μια σειρά εντυπωσιακές αλλά φυσιολογικές αλλαγές συμβαίνουν στο σώμα και τον χαρακτήρα (διαδικασία ωρίμανσης) (σελ. 166). Αρχίζει περίπου στα 9 έτη (πρώτη αλλαγή — οι μαστοί), αν και δεν αρχίζει στην ίδια ηλικία για όλα τα κορίτσια.
• Σειρά μεταβολών (σελ. 166):
  1. Ανάπτυξη των μαστών — με την επίδραση των οιστρογόνων, ≈ 9 ετών.
  2. Εμφάνιση τριχών, πρώτα στο εφήβαιο και μετά στις μασχάλες.
  3. Σταδιακή ολοκλήρωση της ανάπτυξης του σκελετού και διαμόρφωση του γυναικείου σώματος (καμπύλες).
  4. Στο τέλος εμφανίζεται η έμμηνος ρύση, συνήθως μεταξύ 11 και 13 ετών — ένδειξη ότι αρχίζει η κυκλική λειτουργία των ωοθηκών και το κορίτσι μπαίνει στην αναπαραγωγική ηλικία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φάση μετατροπής παιδιού σε ενήλικα (κορίτσι → γυναίκα)· αρχίζει ≈ 9 ετών· σειρά: μαστοί → τρίχες εφηβαίου → μασχάλες → σκελετός-γυναικείο σώμα → έμμηνος ρύση 11-13 ετών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ρόλος εγκεφάλου

Ερώτηση: Συμμετέχει ο εγκέφαλος και πώς στην έναρξη της εφηβείας; Ποιο όργανο έχουν ως στόχο οι ορμονικές αλλαγές της εφηβείας;

Απάντηση:

• Ναι. Η αρχή των αλλαγών οφείλεται στην ωρίμανση του υποθαλάμου (τμήμα του εγκεφάλου): ο υποθάλαμος παράγει την ορμόνη που είναι υπεύθυνη για την παραγωγή των γοναδοτροπινών· αυτή δρα στην υπόφυση (ενδοκρινής αδένας), η οποία εκκρίνει τις γοναδοτροπίνες· οι γοναδοτροπίνες επιδρούν στις ωοθήκες (ωοθυλάκια) που αρχίζουν να παράγουν οιστρογόνα (σελ. 166, 168).
• Στόχος όλων των ορμονικών αλλαγών της εφηβείας είναι οι ωοθήκες — να ενεργοποιηθούν: έτσι αρχίζει η κυκλική τους λειτουργία που συνεχίζεται σε όλη την αναπαραγωγική ζωή. Η λειτουργία-αλληλεπίδραση του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθηκών πρέπει να είναι φυσιολογική για να αρχίσει η εφηβεία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι — ο υποθάλαμος ωριμάζει, διεγείρει την υπόφυση (γοναδοτροπίνες), που ενεργοποιεί τις ωοθήκες (οιστρογόνα)· όργανο-στόχος οι ωοθήκες (έναρξη κυκλικής λειτουργίας).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Λειτουργίες ωοθηκών

Ερώτηση: Ποιες βασικές λειτουργίες γίνονται στις ωοθήκες;

Απάντηση:

• Οι ωοθήκες έχουν διπλή λειτουργία (σελ. 14, 166):
  1. Παράγουν τα ωάρια για την αναπαραγωγή — με τη διέγερση των γοναδοτροπινών ωριμάζουν τα ωοθυλάκια και γίνεται η ωοθυλακιορρηξία σε κάθε κύκλο.
  2. Εκκρίνουν τις γυναικείες ορμόνες — οιστρογόνα και προγεστερόνη — που ρυθμίζουν τον γεννητικό κύκλο· τα οιστρογόνα είναι υπεύθυνα για τη διαμόρφωση του γυναικείου σώματος (μαστοί, καμπύλες) στην εφηβεία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραγωγή ωαρίων (αναπαραγωγή, ωοθυλακιορρηξία) και έκκριση γυναικείων ορμονών — οιστρογόνων (διαμόρφωση γυναικείου σώματος) και προγεστερόνης (γεννητικός κύκλος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Εφηβεία χωρίς έμμηνο ρύση

Ερώτηση: Μπορείτε να αναφέρετε μία περίπτωση που η εφηβεία αρχίζει κανονικά (ανάπτυξη μαστών, τρίχωμα εφηβαίου κ.λπ.) αλλά δεν εμφανίζεται έμμηνος ρύση;

Απάντηση:

• Ναι — όταν οι ωοθήκες λειτουργούν (άρα υπάρχουν οιστρογόνα, μαστοί, τρίχωμα) αλλά υπάρχει ανωμαλία των γεννητικών οργάνων που εμποδίζει την έξοδο ή τη δημιουργία του αίματος της περιόδου (σελ. 126-127, 167):

  • Ατρησία του παρθενικού υμένα: το αίμα της περιόδου συγκεντρώνεται στον κόλπο (αιματόκολπος, αιματόμητρα) και δεν εμφανίζεται καθόλου έμμηνος ρύση (κρυπτομηνόρροια)· θεραπεία η χειρουργική διάνοιξη.
  • Πλήρη εγκάρσια διαφράγματα του κόλπου (ίδιος μηχανισμός).
  • Απλασία της μήτρας (με συνήθως απουσία κόλπου): οι ωοθήκες είναι φυσιολογικές, η εφηβεία εξελίσσεται, αλλά μετά την ήβη δεν έχει περίοδο (πρωτοπαθής αμηνόρροια).
  • Επίσης το σύνδρομο θηλεοποιητικού όρχεως (46ΧΥ με εξωτερικά όργανα γυναίκας, χωρίς μήτρα).

  Γι' αυτό η καθυστερημένη εμφάνιση της περιόδου με κανονική εφηβεία πρέπει να διερευνάται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ατρησία παρθενικού υμένα (αιματόκολπος), πλήρη κολπικά διαφράγματα, απλασία μήτρας (πρωτοπαθής αμηνόρροια με φυσιολογικές ωοθήκες), θηλεοποιητικός όρχις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Πρώιμη ήβη

Ερώτηση: Τι είναι η πρώιμη ήβη; Πώς ταξινομείται; Χρειάζεται να υποβάλλεται σε εξετάσεις ένα κορίτσι με πρώιμη ήβη και γιατί;

Απάντηση:

• Πρώιμη ήβη είναι η εμφάνιση των χαρακτηριστικών της εφηβείας πριν από την ηλικία των 7 ετών ή η εμφάνιση της περιόδου πριν από τα 9 έτη (σελ. 166). Τύποι:
  • Πραγματική πρώιμη ήβη: συνήθως χωρίς οργανικά αίτια — το κορίτσι αναπτύσσεται φυσιολογικά, απλώς νωρίτερα.
  • Πρώιμη ήβη από όγκους της ωοθήκης που παράγουν οιστρογόνα ή γοναδοτροπίνες.
  • Ψευδοπρόωρη ήβη: πολύ σπάνια — το κορίτσι εμφανίζει σημεία αρρενοποίησης (τρίχες, βραχνή φωνή, μεγάλη κλειτορίδα) από όγκους ωοθηκών ή επινεφριδίων που παράγουν ανδρογόνα κ.λπ. (σελ. 167).
• Ναι — όλα τα κορίτσια με πρώιμη ήβη πρέπει να διερευνώνται, για να αποκλειστεί η πιθανότητα ύπαρξης κάποιας πάθησης (ορμονοπαραγωγός όγκος ωοθηκών-επινεφριδίων). Θεραπεία ανάλογα με το αίτιο· στην πραγματική πρώιμη ήβη σκοπός είναι να σταματήσουν οι ωοθήκες να παράγουν οιστρογόνα μέχρι το κορίτσι να πάρει το κανονικό του ύψος (τα οιστρογόνα κλείνουν πρόωρα τις επιφύσεις).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χαρακτηριστικά εφηβείας < 7 ετών ή περίοδος < 9· πραγματική (χωρίς αίτιο), από όγκους ωοθήκης (οιστρογόνα-γοναδοτροπίνες), ψευδοπρόωρη με αρρενοποίηση (ανδρογόνα)· διερεύνηση πάντα για αποκλεισμό όγκου· θεραπεία κατά το αίτιο, αναστολή οιστρογόνων έως το κανονικό ύψος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Καθυστερημένη ήβη

Ερώτηση: Πότε μιλάμε για καθυστερημένη ήβη; Ποιο αίτιο γνωρίζετε; Χρειάζεται να εξετάζεται ένα κορίτσι με καθυστερημένη ήβη και γιατί;

Απάντηση:

• Στην Ελλάδα καθυστερημένη ήβη έχουμε όταν τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου (ανάπτυξη στήθους, τρίχωμα εφηβαίου-μασχαλών) δεν εμφανιστούν μέχρι την ηλικία των 11 ετών (σελ. 167). Κυριότερα αίτια:
  1. Καθυστέρηση χωρίς παθολογικά αίτια — κληρονομικότητα ή περιβάλλον (το συχνότερο).
  2. Ψυχολογικοί παράγοντες — ψυχικές νόσοι, στρες, ψυχογενής ανορεξία.
  3. Διαταραχή του υποθαλάμου (π.χ. όγκος).
  4. Ανεπάρκεια της υπόφυσης.
  5. Ανωμαλίες των γεννητικών οργάνων — απουσία κόλπου-μήτρας, ατρησία παρθενικού υμένα με αιματόκολπο.
  6. Απουσία ωοθηκών (σύνδρομο Turner).
  7. Ερμαφροδιτισμός.
• Ναι, πρέπει να γίνεται διερεύνηση: αν και τα περισσότερα κορίτσια με καθυστέρηση της ήβης δεν έχουν κάποια πάθηση, πρέπει να αποκλειστούν σοβαρά αίτια (όγκος υποθαλάμου, ανεπάρκεια υπόφυσης, Turner, ανωμαλίες γεννητικών οργάνων, ερμαφροδιτισμός) που χρειάζονται ειδική θεραπεία — η θεραπεία εξαρτάται από το αίτιο (σελ. 167-168).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χωρίς δευτερογενή χαρακτηριστικά έως τα 11 έτη· αίτια: χωρίς πάθηση (κληρονομικότητα), ψυχολογικά (ανορεξία, στρες), υποθάλαμος, υπόφυση, ανωμαλίες γεννητικών οργάνων, Turner, ερμαφροδιτισμός· διερεύνηση για αποκλεισμό σοβαρής πάθησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — ΛΑΜΕ

Ερώτηση: Τι είναι η λειτουργική αιμορραγία της μήτρας στην εφηβεία; Πού οφείλεται; Υπάρχει θεραπεία και ποια είναι αυτή;

Απάντηση:

• Λειτουργική αιμορραγία της μήτρας στην εφηβεία (ΛΑΜΕ) είναι η ανώδυνη αιμορραγία από τη μήτρα που εκδηλώνεται ως μεγάλη παράταση της περιόδου (μηνορραγία), ως μητρορραγία ή με εναλλαγές κανονικών περιόδων και μητρορραγίας. Δεν οφείλεται σε οργανικά αίτια — οφείλεται σε ορμονική διαταραχή λόγω ανωριμότητας του άξονα υποθάλαμος-υπόφυση-ωοθήκη (ανωοθυλακιορρηκτικοί κύκλοι) (σελ. 167).
• Διάγνωση: ιστορικό, γυναικολογική εξέταση, αιματολογικές εξετάσεις (γενική αίματος, πηκτικότητα), ενδοκρινικός και υπερηχογραφικός έλεγχος — για να αποκλειστεί οργανική νόσος. Υπάρχει θεραπεία και πρέπει να είναι άμεση: χορήγηση ορμονών (οιστρογόνων και προγεστερόνης) και σιδήρου (αναιμία)· σε σοβαρή αιμορραγία μετάγγιση αίματος (σελ. 167).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανώδυνη μηνορραγία/μητρορραγία στην εφηβεία χωρίς οργανικό αίτιο, από ορμονική διαταραχή-ανωριμότητα άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-ωοθήκης· διάγνωση με αποκλεισμό οργανικής νόσου· θεραπεία άμεση: οιστρογόνα + προγεστερόνη, σίδηρος, μετάγγιση αν σοβαρή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Ερμαφροδιτισμός

Ερώτηση: Τι είναι ο ερμαφροδιτισμός; Μπορείτε ν’ αναφέρετε μία περίπτωση που θεραπεύεται;

Απάντηση:

• Ερμαφροδιτισμός ονομάζεται η ύπαρξη γεννητικών οργάνων του αντίθετου φύλου, που δεν συμβαδίζει με τα φυλετικά χρωμοσώματα του ατόμου (σελ. 167-168):
  • Άτομο με χρωμοσώματα γυναίκας (46ΧΧ) που παράγει ανδρογόνα αποκτά εξωτερικά γεννητικά όργανα άνδρα — παράδειγμα η συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων.
  • Άτομο με χρωμοσώματα άνδρα (46ΧΥ) που δεν έχει όρχεις, ή οι όρχεις δεν παράγουν ανδρογόνα, ή τα ανδρογόνα δεν δρουν (σύνδρομο θηλεοποιητικού όρχεως) αναπτύσσει εξωτερικά γεννητικά όργανα γυναίκας — ψευδής ερμαφροδιτισμός.
  • Αληθής ερμαφροδιτισμός: άτομα που έχουν ταυτόχρονα όρχεις και ωοθήκες, συνήθως χρωμοσωμικός τύπος 46ΧΧ/46ΧΥ (μωσαϊκός).
• Θεραπεύεται: η αντιμετώπιση είναι χειρουργική (πλαστική αποκατάσταση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων σύμφωνα με το φύλο). Χαρακτηριστική περίπτωση που θεραπεύεται είναι η συγγενής υπερπλασία των επινεφριδίων σε κορίτσι 46ΧΧ: με φαρμακευτική θεραπεία (κορτιζόνη, που αναστέλλει την υπερπαραγωγή ανδρογόνων από τα επινεφρίδια) και χειρουργική διόρθωση των εξωτερικών γεννητικών οργάνων, το κορίτσι αναπτύσσεται ως γυναίκα με φυσιολογική μήτρα και ωοθήκες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γεννητικά όργανα αντίθετα από τα φυλετικά χρωμοσώματα: 46ΧΧ με ανδρογόνα → όργανα άνδρα (συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων)· 46ΧΥ χωρίς δράση ανδρογόνων → όργανα γυναίκας (ψευδής)· αληθής = όρχεις + ωοθήκες (46ΧΧ/46ΧΥ)· θεραπεία χειρουργική — π.χ. η συγγενής υπερπλασία επινεφριδίων (κορτιζόνη + χειρουργική διόρθωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η φαρμακευτική θεραπεία της συγγενούς υπερπλασίας των επινεφριδίων δεν αναλύεται στο βιβλίο (μόνο η παραπομπή 12α)· η λύση τη συμπληρώνει ενδεικτικά.

Ερώτηση 9 — Σωστό-λάθος

Ερώτηση: Ποιες προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος; - Η εφηβεία είναι το στάδιο της σεξουαλικής ωρίμανσης των γυναικών που παρεμβάλλεται ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή. - Η εφηβεία δεν αρχίζει στην ίδια ηλικία για όλα τα κορίτσια. - Η ανάπτυξη των μαστών πριν την ηλικία των 10 ετών είναι σημείο πρώιμης ήβης και πρέπει να διερευνηθεί. - Η λειτουργία των ωοθηκών δεν είναι πάντα αναγκαία για να έχει η γυναίκα έμμηνο ρύση. - Με την έναρξη της λειτουργίας τους οι ωοθήκες παράγουν οιστρογόνα και απελευθερώνουν γονιμοποιημένα ωάρια. - Η εμφάνιση της εμμήνου ρύσεως αποτελεί ένδειξη γονιμότητας της γυναίκας.

Απάντηση:

• • Σωστό — η εφηβεία είναι η μεταβατική φάση ανάπτυξης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή, κατά την οποία το κορίτσι μετατρέπεται σε γυναίκα (σελ. 166, 168).
  • Σωστό — η ανάπτυξη των μαστών αρχίζει «περίπου» στα 9 και η έμμηνος ρύση «συνήθως» στα 11-13· η ηλικία διαφέρει (κληρονομικότητα, περιβάλλον) (σελ. 166-167).
  • Λάθος — η ανάπτυξη των μαστών περίπου στα 9 έτη είναι φυσιολογική· πρώιμη ήβη είναι η εμφάνιση χαρακτηριστικών πριν τα 7 έτη (ή περίοδος πριν τα 9) (σελ. 166).
  • Λάθος — η έμμηνος ρύση είναι αποτέλεσμα της κυκλικής λειτουργίας των ωοθηκών (οιστρογόνα-προγεστερόνη → ενδομήτριο)· χωρίς ωοθήκες (π.χ. Turner) δεν υπάρχει έμμηνος ρύση (σελ. 16-17, 127).
  • Λάθος — οι ωοθήκες παράγουν οιστρογόνα και απελευθερώνουν αγονιμοποίητα ωάρια (ωοθυλακιορρηξία)· η γονιμοποίηση γίνεται στη σάλπιγγα (σελ. 16, 26).
  • Σωστό — η έμμηνος ρύση είναι ένδειξη ότι η κυκλική λειτουργία των ωοθηκών αρχίζει και το κορίτσι μπήκε στην αναπαραγωγική ηλικία (σελ. 168).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σ, Σ, Λ (μαστοί στα 9 φυσιολογικά — πρώιμη < 7), Λ (χωρίς ωοθήκες δεν υπάρχει περίοδος), Λ (αγονιμοποίητα ωάρια), Σ.

Κριτήρια αξιολόγησης: