Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 176-177) – ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 176-177)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 13.

Ερώτηση 1 — Κλιμακτήριος — εμμηνόπαυση

Ερώτηση: Τι είναι κλιμακτήριος; Τι είναι εμμηνόπαυση; Έχουν σχέση με ορμονικές αλλαγές και ποιες;

Απάντηση:

• Κλιμακτήριος είναι ένα διάστημα περίπου 20 ετών στη ζωή της γυναίκας, από τα 45 έως τα 65, κατά το οποίο οι ωοθήκες χάνουν σιγά-σιγά τη λειτουργία τους μέχρι να σταματήσουν τελείως· έχει 3 περιόδους — προεμμηνοπαυσιακή, εμμηνόπαυση, μετεμμηνοπαυσιακή — και παρεμβάλλεται ανάμεσα στην αναπαραγωγική και τη γεροντική ηλικία. Εμμηνόπαυση είναι η τελευταία έμμηνος ρύση, που εμφανίζεται συνήθως στα 51 έτη (τεχνητή εμμηνόπαυση μετά από χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών) (σελ. 174).
• Ναι, οφείλονται σε ορμονικές αλλαγές: στην προεμμηνοπαυσιακή περίοδο (μετά τα 40) η παραγωγή οιστρογόνων από τις ωοθήκες ελαττώνεται και οι γοναδοτροπίνες της υπόφυσης αρχίζουν να αυξάνονται — η περίοδος γίνεται αραιότερη με λιγότερο αίμα, με εναλλαγές μεγάλων αιμορραγιών και αμηνόρροιας· στη μετεμμηνοπαυσιακή περίοδο οι ωοθήκες παράγουν ελάχιστα οιστρογόνα, ενώ οι γοναδοτροπίνες είναι πολύ αυξημένες (σελ. 174).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλιμακτήριος = ≈ 20 έτη (45-65) σταδιακής παύσης λειτουργίας των ωοθηκών (3 περίοδοι)· εμμηνόπαυση = η τελευταία έμμηνος ρύση (≈ 51)· ορμονικά: οιστρογόνα ελαττώνονται, γοναδοτροπίνες αυξάνονται (μετεμμηνοπαυσιακά ελάχιστα οιστρογόνα, πολύ υψηλές γοναδοτροπίνες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οιστρογόνα μετά την εμμηνόπαυση

Ερώτηση: Έχει οιστρογόνα η γυναίκα μετά την εμμηνόπαυση; Από πού προέρχονται;

Απάντηση:

• Ναι, έχει κάποια οιστρογόνα, αν και οι ωοθήκες παράγουν ελάχιστα. Τα οιστρογόνα αυτά παράγονται στον λιπώδη ιστό της γυναίκας. Έτσι εξηγείται και η παχυσαρκία που παρατηρείται σε μερικές μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες — αυξάνεται το λίπος για να διατηρηθούν σε καλή κατάσταση τα δευτερογενή χαρακτηριστικά του φύλου (σελ. 174). Τα οιστρογόνα αυτά δεν αρκούν για να αποτρέψουν τις συνέπειες της έλλειψης (εξάψεις, οστεοπόρωση, καρδιαγγειακά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, λίγα — ελάχιστα από τις ωοθήκες και κυρίως από τον λιπώδη ιστό (γι' αυτό και η μετεμμηνοπαυσιακή παχυσαρκία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Συμπτώματα έλλειψης οιστρογόνων

Ερώτηση: Η έλλειψη οιστρογόνων προκαλεί συμπτώματα; Και ποια;

Απάντηση:

• Ναι. Τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου οφείλονται στην έλλειψη οιστρογόνων (σελ. 174-175):

  • Προεμμηνοπαυσιακά: εξάψεις, εφιδρώσεις, εκνευρισμός, πονοκέφαλοι, ταχυκαρδία-αίσθημα παλμών, υπνηλία-αϋπνία, καταβολή, μείωση σεξουαλικής διάθεσης.
  • Μετεμμηνοπαυσιακά (τα παραπάνω εντονότερα +): μείωση libido, κολπική υπερέκκριση (εύκολη φλεγμονή του κόλπου), πόνος στη σεξουαλική επαφή, συχνουρία, ακράτεια ούρων.

  Συνέπειες της έλλειψης οιστρογόνων (σελ. 174-175):

  1. Εξάψεις — το συχνότερο σύμπτωμα (80%), από αγγειοδιαστολή: ξαφνικό αίσθημα θερμότητας από το κεφάλι-λαιμό σε κύματα σε όλο το σώμα, με εφιδρώσεις-παλμούς· έως 5 χρόνια.
  2. Αλλαγές στο δέρμα — λεπταίνει, ζαρώνει, ξηρό· απώλεια τριχών κεφαλής, μασχάλης, εφηβαίου.
  3. Οστεοπόρωση — ελάττωση οστικής μάζας, εύθραυστα οστά, κατάγματα (ισχία, σπόνδυλοι, καρποί), χρόνιοι πόνοι, απώλεια ύψους (20% των Ελληνίδων > 55).
  4. Καρδιαγγειακά νοσήματα — χάνεται η προστασία των οιστρογόνων (υπέρταση, χοληστερίνη, στεφανιαία νόσος, έμφραγμα)· κύρια αιτία θανάτου μετεμμηνοπαυσιακών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι: εξάψεις (80%), εφιδρώσεις, ταχυκαρδία, εκνευρισμός, πονοκέφαλοι, αϋπνία, καταβολή, μείωση libido, κολπική υπερέκκριση-δυσπαρεύνεια, συχνουρία-ακράτεια· μακροπρόθεσμα ξηρό-ζαρωμένο δέρμα, τριχόπτωση, οστεοπόρωση-κατάγματα, καρδιαγγειακή νόσος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Συχνότερο σύμπτωμα — επικινδυνότερη συνέπεια

Ερώτηση: Ποιο είναι το συχνότερο σύμπτωμα της κλιμακτηρίου; Και ποια είναι η πιο επικίνδυνη συνέπεια της έλλειψης οιστρογόνων;

Απάντηση:

• Το συχνότερο σύμπτωμα είναι οι εξάψεις — εμφανίζονται στο 80% των γυναικών, οφείλονται σε αγγειοδιαστολή (ξαφνικό αίσθημα θερμότητας που αρχίζει από το κεφάλι και τον λαιμό και περνά σαν κύματα σε όλο το σώμα, αυτόματα ή μετά αλκοόλ-ζεστό φαγητό-ζεστό περιβάλλον, με εφιδρώσεις και αίσθημα παλμών) και μπορεί να επιμένουν για 5 χρόνια (σελ. 174-175).
• Η πιο επικίνδυνη συνέπεια είναι η καρδιαγγειακή νόσος (υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη, στεφανιαία νόσος, έμφραγμα, αιφνίδιος θάνατος): μετά την εμμηνόπαυση χάνεται ο προστατευτικός ρόλος των οιστρογόνων, ο κίνδυνος αυξάνει, γύρω στα 70 εξισώνεται με των ανδρών, και η καρδιαγγειακή νόσος είναι η κύρια αιτία θανάτου των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών (σελ. 175-176). Σοβαρή χρόνια συνέπεια είναι και η οστεοπόρωση (20% των Ελληνίδων > 55, κατάγματα ισχίου-σπονδύλων)· και οι δύο προλαμβάνονται με έγκαιρη Θ.Ο.Υ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συχνότερο σύμπτωμα οι εξάψεις (80%, αγγειοδιαστολή)· πιο επικίνδυνη συνέπεια η καρδιαγγειακή νόσος — κύρια αιτία θανάτου μετεμμηνοπαυσιακών (μαζί με την οστεοπόρωση ως σοβαρότερες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Θ.Ο.Υ.

Ερώτηση: Τι είναι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης; Έχει αντενδείξεις η χορήγησή της; Και ποιες είναι αυτές;

Απάντηση:

• Θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (Θ.Ο.Υ.) είναι η χορήγηση των ορμονών — των οιστρογόνων — που οι γυναίκες δεν έχουν πλέον ή έχουν σε πολύ χαμηλά επίπεδα μετά την εμμηνόπαυση. Χορηγούνται οιστρογόνα σε συνδυασμό με προγεστερόνη, από το στόμα, διαδερμικά (αυτοκόλλητες ταινίες), ενδομυϊκά (ένεση) ή τοπικά στον κόλπο (υπόθετα-κρέμες σε ατροφική κολπίτιδα-αιδοιίτιδα). Το όφελος είναι άμεσο (ανακούφιση από εξάψεις, εφιδρώσεις κ.λπ.) και μακροπρόθεσμο (πρόληψη οστεοπόρωσης και καρδιαγγειακής νόσου) (σελ. 175-176).
• Ναι, έχει αντενδείξεις — δεν μπορούν όλες οι γυναίκες να την πάρουν, γι' αυτό χορηγείται πάντα σε συνεργασία και με στενή παρακολούθηση από γιατρό, μετά από αναγκαίες εξετάσεις και με περιοδικούς ελέγχους. Δεν πρέπει να υποβάλλονται σε Θ.Ο.Υ. γυναίκες με ηπατοπάθεια, χολολιθίαση, καρκίνο ενδομητρίου, καρκίνο μαστού και μερικά άλλα προβλήματα υγείας. Η Θ.Ο.Υ. θεωρήθηκε υπεύθυνη για καρκίνο του ενδομητρίου (ο κίνδυνος εξουδετερώνεται με ταυτόχρονη χορήγηση οιστρογόνου και προγεστερόνης) και καρκίνο του μαστού (χωρίς σαφή απόδειξη, αλλά αυτός είναι ο κύριος φόβος των γυναικών) (σελ. 176).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χορήγηση οιστρογόνων (+ προγεστερόνη) που λείπουν μετά την εμμηνόπαυση — στόμα, διαδερμικά, ενδομυϊκά, τοπικά· άμεσο (εξάψεις) και μακροπρόθεσμο όφελος (οστεοπόρωση, καρδιαγγειακά)· αντενδείξεις: ηπατοπάθεια, χολολιθίαση, καρκίνος ενδομητρίου, καρκίνος μαστού κ.ά.· πάντα με γιατρό, εξετάσεις, περιοδικούς ελέγχους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Σωστό-λάθος

Ερώτηση: Σημειώστε ποιες προτάσεις είναι σωστές και ποιες λάθος: - Εμμηνόπαυση είναι η οριστική διακοπή της περιόδου (η τελευταία περίοδος). - Η κλιμακτήριος είναι ένα διάστημα περίπου 20 ετών, στο οποίο οι ωοθήκες σταδιακά σταματούν να δουλεύουν. - Πριν την εμμηνόπαυση η έμμηνος ρύση και ο κύκλος της γυναίκας παρουσιάζουν ανωμαλίες. - Μετά την εμμηνόπαυση η γυναίκα δεν έχει καθόλου οιστρογόνα. - Τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου δεν οφείλονται στην έλλειψη οιστρογόνων αλλά στο χαρακτήρα κάθε γυναίκας, γι’ αυτό μερικές έχουν εντονότερα συμπτώματα από άλλες. - Πριν από τα 50 οι άντρες παθαίνουν έμφραγμα πολύ συχνότερα από τις γυναίκες. - Η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης προκαλεί καρκίνο του μαστού και πρέπει να αποφεύγεται.

Απάντηση:

• • Σωστό — εμμηνόπαυση είναι η τελευταία έμμηνος ρύση (συνήθως στα 51) (σελ. 174).
  • Σωστό — κλιμακτήριος = ≈ 20 έτη (45-65) σταδιακής απώλειας της λειτουργίας των ωοθηκών (σελ. 174).
  • Σωστό — στην προεμμηνοπαυσιακή περίοδο η έμμηνος ρύση παρουσιάζει ανωμαλίες: αραιότερη, λιγότερο αίμα, εναλλαγές μεγάλων αιμορραγιών και αμηνόρροιας (σελ. 174).
  • Λάθος — έχει κάποια οιστρογόνα που παράγονται στον λιπώδη ιστό (και ελάχιστα από τις ωοθήκες) (σελ. 174).
  • Λάθος — τα συμπτώματα οφείλονται στην έλλειψη των οιστρογόνων (π.χ. οι εξάψεις στην αγγειοδιαστολή)· γι' αυτό υποχωρούν με τη Θ.Ο.Υ. (σελ. 174-176).
  • Σωστό — πριν τα 50 οι άνδρες έχουν συχνότερα υπέρταση, χοληστερίνη, στεφανιαία νόσο, εμφράγματα και αιφνίδιους θανάτους, γιατί τη γυναίκα προστατεύουν τα οιστρογόνα (σελ. 175).
  • Λάθος — για τον καρκίνο του μαστού σαφής απόδειξη ενοχής της Θ.Ο.Υ. δεν υπάρχει· η Θ.Ο.Υ. έχει σημαντικά οφέλη (εξάψεις, οστεοπόρωση, καρδιαγγειακά) και χορηγείται με ιατρική παρακολούθηση σε όσες δεν έχουν αντενδείξεις (σελ. 176).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σ, Σ, Σ, Λ (οιστρογόνα από λιπώδη ιστό), Λ (οφείλονται στην έλλειψη οιστρογόνων), Σ, Λ (χωρίς σαφή απόδειξη — οφέλη, ιατρική παρακολούθηση).

Κριτήρια αξιολόγησης: