Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 45-46) – ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 45-46)
Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις του κεφαλαίου 2.
Ερώτηση 1 — Γονιμοποίηση
Ερώτηση: Τι είναι η γονιμοποίηση; Πού συμβαίνει; Πού εμφυτεύεται το κύημα;
Απάντηση:
- Γονιμοποίηση είναι η συνένωση των δύο γεννητικών κυττάρων, δηλαδή του ωαρίου και του σπερματοζωαρίου (σελ. 24). Συμβαίνει στη λήκυθο της σάλπιγγας: μετά την ωοθυλακιορρηξία οι κροσσοί συλλαμβάνουν το ωάριο, τα σπερματοζωάρια (50-200 εκατομμύρια ανά εκσπερμάτωση) το περικυκλώνουν και μόνο ένα τρυπά με την κεφαλή του το τοίχωμά του (σελ. 26).
- Το γονιμοποιημένο ωάριο (ζυγώτης) προωθείται και φθάνει στην κοιλότητα της μήτρας μέσα σε 4-6 ημέρες, όπου και εμφυτεύεται στο ενδομήτριο (σελ. 26).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνένωση ωαρίου και σπερματοζωαρίου· γίνεται στη λήκυθο της σάλπιγγας· το κύημα εμφυτεύεται στην κοιλότητα της μήτρας (ενδομήτριο) σε 4-6 ημέρες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Κενά — χρωμοσώματα
Ερώτηση: Συμπληρώστε τα κενά: Τα σπερματοζωάρια παράγονται ................. ........... . Το ωάριο απελευθερώνεται από .......... ...................της ωοθήκης. Κάθε σπερματοζωάριο έχει ........... χρωματοσώματα. Κάθε ωάριο έχει ...... χρωματοσώματα. Το γονιμοποιημένο ωάριο έχει ........χρωματοσώματα, δηλ. ……… ζεύγη χρωματοσωμάτων. ........ ζεύγος χρωματοσωμάτων λέγεται ................... και καθορίζει το φύλο του παιδιού. Τα φυλετικά χρωματοσώματα του άντρα είναι τα .......... και της γυναίκας τα …..... .
Απάντηση:
- Τα σπερματοζωάρια παράγονται στους όρχεις. Το ωάριο απελευθερώνεται από το ώριμο (γρααφιανό) ωοθυλάκιο της ωοθήκης. Κάθε σπερματοζωάριο έχει 23 χρωματοσώματα. Κάθε ωάριο έχει 23 χρωματοσώματα. Το γονιμοποιημένο ωάριο έχει 46 χρωματοσώματα, δηλ. 23 ζεύγη χρωματοσωμάτων. Το τελευταίο (23ο) ζεύγος χρωματοσωμάτων λέγεται φυλετικό και καθορίζει το φύλο του παιδιού. Τα φυλετικά χρωματοσώματα του άντρα είναι τα ΧΥ και της γυναίκας τα ΧΧ (σελ. 24).
Σύνοψη: (ενδεικτική) στους όρχεις — το ώριμο ωοθυλάκιο — 23 — 23 — 46, 23 ζεύγη — το τελευταίο, φυλετικό — ΧΥ — ΧΧ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Κληρονομούμενα χρωμοσώματα
Ερώτηση: Πόσα χρωματοσώματα κληρονομεί ο άνθρωπος από τον πατέρα του και πόσα από τη μητέρα του;
Απάντηση:
- Ο άνθρωπος κληρονομεί 23 χρωμοσώματα από τον πατέρα (πυρήνας του σπερματοζωαρίου) και 23 από τη μητέρα (πυρήνας του ωαρίου). Με τη γονιμοποίηση ενώνονται σε 23 ζεύγη = 46 χρωμοσώματα· τα 22 ζεύγη ρυθμίζουν τους σωματικούς χαρακτήρες και το τελευταίο είναι το φυλετικό ζεύγος (σελ. 24).
Σύνοψη: (ενδεικτική) 23 από τον πατέρα και 23 από τη μητέρα — σύνολο 46 (23 ζεύγη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Καθορισμός φύλου
Ερώτηση: Το φύλο του παιδιού καθορίζεται από τον πατέρα ή τη μητέρα; Εξηγήστε πώς γίνεται.
Απάντηση:
- Υπεύθυνος για το φύλο του παιδιού είναι ο πατέρας. Το ωάριο έχει πάντα το φυλετικό χρωμόσωμα Χ, ενώ τα σπερματοζωάρια έχουν είτε Χ είτε Υ (ο άνδρας είναι ΧΥ) (σελ. 25).
- Αν γονιμοποιήσει σπερματοζωάριο με Χ → φυλετικό ζεύγος ΧΧ → κορίτσι.
- Αν γονιμοποιήσει σπερματοζωάριο με Υ → φυλετικό ζεύγος ΧΥ → αγόρι.
- Το Υ χρωμόσωμα είναι υπεύθυνο για τον σχηματισμό των όρχεων και την παραγωγή ανδρογόνων που διαμορφώνουν τα εξωτερικά γεννητικά όργανα του άρρενος (διαφοροποίηση από την 6η εβδομάδα)· χωρίς Υ το έμβρυο εξελίσσεται σε θήλυ (σελ. 31).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον πατέρα: το ωάριο έχει πάντα Χ· σπερματοζωάριο Χ → ΧΧ κορίτσι, σπερματοζωάριο Υ → ΧΥ αγόρι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Εξέλιξη ωαρίου
Ερώτηση: Πώς εξελίσσεται το γονιμοποιημένο ωάριο; Από ποια στάδια ανάπτυξης περνά;
Απάντηση:
- Το γονιμοποιημένο ωάριο (ζυγώτης) προχωρεί προς τη μήτρα και αναπτύσσεται με διχοτόμηση του πυρήνα: το ένα κύτταρο γίνεται 2, τα δύο 4, τα τέσσερα 8 κ.ο.κ. Έτσι παίρνει τη μορφή μοριδίου (μοιάζει με μούρο στο μικροσκόπιο). Στο κέντρο του μοριδίου δημιουργείται κοιλότητα και γίνεται βλαστοκύστη, που αποτελείται εξωτερικά από την τροφοβλάστη και εσωτερικά από την εμβρυοβλάστη (σελ. 26-28).
- Από την εμβρυοβλάστη σχηματίζεται το έμβρυο· από την τροφοβλάστη το χόριο, οι λάχνες και ο πλακούντας. Η βλαστοκύστη φθάνει στην κοιλότητα της μήτρας σε 4-6 ημέρες και εμφυτεύεται στο ενδομήτριο· το χόριο βγάζει προσεκβολές (λάχνες) σε όλη την επιφάνειά του. Στάδια: ζυγώτης → 2-4-8 κύτταρα → μορίδιο → βλαστοκύστη → εμφύτευση → έμβρυο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζυγώτης → διχοτόμηση 2-4-8 κύτταρα → μορίδιο → βλαστοκύστη (τροφοβλάστη → χόριο-λάχνες-πλακούντας, εμβρυοβλάστη → έμβρυο) → εμφύτευση στη μήτρα σε 4-6 ημέρες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Λάχνες
Ερώτηση: Τι είναι οι λάχνες; Σε τι χρησιμεύουν;
Απάντηση:
- Οι λάχνες είναι οι προσεκβολές που βγάζει το χόριο (η εξωτερική στιβάδα της τροφοβλάστης) σε όλη του την επιφάνεια κατά την εξέλιξη (σελ. 28). Βοηθούν:
- στη στήριξη του εμβρύου τον πρώτο καιρό,
- στη θρέψη του εμβρύου από τον φθαρτό της μήτρας (φθαρτός = το ενδομήτριο μετά τη γονιμοποίηση).
- Στη θέση πρόσφυσης του πλακούντα δημιουργούνται οι μεσολάχνιοι χώροι, όπου γίνεται η ανταλλαγή οξυγόνου-διοξειδίου (αναπνοή) και ουσιών (θρέψη) μεταξύ μητρικής και εμβρυϊκής κυκλοφορίας, χωρίς ανάμιξη του αίματος. Από τις λάχνες σχηματίζονται οι κοτυληδόνες και από τις κοτυληδόνες ο πλακούντας (σελ. 28).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσεκβολές του χορίου· στηρίζουν το έμβρυο, το θρέφουν από τον φθαρτό, δημιουργούν τους μεσολάχνιους χώρους ανταλλαγής και από αυτές σχηματίζονται οι κοτυληδόνες και ο πλακούντας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Πλακούντας
Ερώτηση: Τι είναι ο πλακούντας; Από πού προέρχεται; Ποιες οι λειτουργίες του; Συνδέεται με το έμβρυο και πώς;
Απάντηση:
-
Ο πλακούντας είναι το όργανο που συνδέει το έμβρυο με τη μητέρα· μοιάζει με δίσκο διαμέτρου ≈20 cm και πάχους 2-3 cm, με μητρική επιφάνεια (κολλημένη στη μήτρα) και εμβρυϊκή (καλύπτεται από χόριο και άμνιο). Προέρχεται από την τροφοβλάστη: χόριο → λάχνες → κοτυληδόνες → πλακούντας (σελ. 28).
-
Λειτουργίες (σελ. 28-29):
- Αναπνοή και θρέψη του εμβρύου — ανταλλαγή O₂/CO₂ και ουσιών στους μεσολάχνιους χώρους, χωρίς ανάμιξη αίματος.
- Ενδοκρινικό όργανο: οιστρογόνα, προγεστερόνη (από την 9η εβδομάδα), χοριακή γοναδοτροπίνη, πλακουντιακό γαλακτογόνο — για ανάπτυξη και συγκράτηση του εμβρύου.
- Φίλτρο: εμποδίζει ορισμένες ουσίες, βακτηρίδια, ιούς (όχι όμως π.χ. την ωχρά σπειροχαίτη της σύφιλης και τη νικοτίνη).
- Δίοδος αντισωμάτων (π.χ. αντι-Rhesus — Rhesus ευαισθητοποίηση, Rhesuman σε 72 ώρες) και φαρμάκων (πολλά βλάπτουν το έμβρυο: αλκοόλ, ασπιρίνη, στρεπτομυκίνη, τετρακυκλίνη, θαλιδομίδη κ.ά.).
Λειτουργεί 40 εβδομάδες· μετά γερνά → πλακουντιακή ανεπάρκεια.
-
Συνδέεται με το έμβρυο με τον ομφάλιο λώρο (ομφαλίδα), μήκους ≈50 cm, που αποτελείται από τρία αγγεία — μία ομφαλική φλέβα (οξυγονωμένο αίμα από τον πλακούντα προς το έμβρυο) και δύο ομφαλικές αρτηρίες (ακάθαρτο αίμα προς τον πλακούντα), προστατευμένα από τη βαρθόνειο πηκτή (σελ. 29-30).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δίσκος 20 cm / 2-3 cm από την τροφοβλάστη (λάχνες-κοτυληδόνες)· αναπνοή-θρέψη, ενδοκρινικό όργανο (οιστρογόνα, προγεστερόνη, hCG, γαλακτογόνο), φίλτρο, δίοδος αντισωμάτων-φαρμάκων· συνδέεται με τον ομφάλιο λώρο (1 φλέβα + 2 αρτηρίες, 50 cm).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Αμνιακό υγρό
Ερώτηση: Τι είναι το αμνιακό υγρό; Από πού παράγεται; Σε τι χρησιμεύει;
Απάντηση:
- Το αμνιακό υγρό είναι το υγρό μέσα στο οποίο κολυμπά το έμβρυο, περιβαλλόμενο από τον αμνιακό σάκο (δύο υμένες: χόριο προς τα έξω, άμνιο προς τα μέσα). Παράγεται στην αρχή από το άμνιο, στη συνέχεια από το δέρμα του εμβρύου και κατόπιν προστίθενται τα ούρα του εμβρύου. Αρχικά διαυγές, αργότερα θολό (σμήγμα, τρίχες, νύχια, επιθήλια, ούρα)· το έμβρυο καταπίνει μια ποσότητα. Ποσότητα ≈2 λίτρα την 30ή εβδομάδα, 1 λίτρο την 38η (σημαντική μείωση σε παράταση) (σελ. 30).
- Λειτουργίες (σελ. 31):
- Προστατεύει το έμβρυο από τις εξωτερικές κακώσεις.
- Προστατεύει τα αγγεία της ομφαλίδας από την πίεση.
- Επιτρέπει στο έμβρυο να κινείται ελεύθερα μέσα στη μήτρα.
- Την ώρα του τοκετού βοηθά στην ομοιόμορφη διαστολή του μητρικού στομίου.
- Βοηθά στη διατήρηση της θερμοκρασίας του εμβρύου.
- Βοηθά στην έξοδο του εμβρύου κατά τον τοκετό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υγρό του αμνιακού σάκου (χόριο-άμνιο) — από το άμνιο, μετά από το δέρμα και τα ούρα του εμβρύου (2 L → 1 L)· προστασία από κακώσεις, προστασία ομφαλίδας, ελεύθερη κίνηση, διαστολή στομίου, θερμοκρασία, έξοδος εμβρύου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Εμβρυϊκή κυκλοφορία
Ερώτηση: Ποια αγγεία εξυπηρετούν την εμβρυϊκή κυκλοφορία; Ποιες είναι οι βασικές διαφορές της εμβρυϊκής κυκλοφορίας από την κυκλοφορία μετά τον τοκετό;
Απάντηση:
-
Την εμβρυϊκή κυκλοφορία εξυπηρετούν τα ομφαλικά αγγεία του ομφάλιου λώρου: η ομφαλική φλέβα μεταφέρει το οξυγονωμένο αίμα από τον πλακούντα προς το έμβρυο και οι δύο ομφαλικές αρτηρίες μεταφέρουν το ακάθαρτο αίμα από το έμβρυο προς τον πλακούντα (σελ. 30).
-
Βασικές διαφορές από την κυκλοφορία των ενηλίκων (σελ. 32):
- Η οξυγόνωση του αίματος γίνεται στον πλακούντα και όχι στους πνεύμονες.
- Οι φλέβες μεταφέρουν το καθαρό-οξυγονωμένο αίμα και οι αρτηρίες το ακάθαρτο με το διοξείδιο του άνθρακα (αντίστροφα από τους ενήλικες).
- Η εμβρυϊκή και η μητρική κυκλοφορία είναι εντελώς ανεξάρτητες — ανταλλάσσουν ουσίες με διαπίδυση, διήθηση και ενεργητική συμμετοχή του πλακούντα.
(Η καρδιά αναπτύσσεται αρχικά σαν σωλήνας· παλμοί από την 4η-5η εβδομάδα με 65/λεπτό, οριστική κυκλοφορία την 11η εβδομάδα με 140/λεπτό.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομφαλική φλέβα (οξυγονωμένο προς το έμβρυο) και δύο ομφαλικές αρτηρίες (ακάθαρτο προς τον πλακούντα)· διαφορές: οξυγόνωση στον πλακούντα αντί στους πνεύμονες, φλέβες = καθαρό / αρτηρίες = ακάθαρτο, ανεξάρτητη από τη μητρική κυκλοφορία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Σημαντικότερες μεταβολές
Ερώτηση: Ποιες από τις φυσιολογικές αλλαγές του σώματος στην εγκυμοσύνη θεωρείτε σημαντικότερες και γιατί;
Απάντηση:
- Ενδεικτική απάντηση (ερώτηση κρίσης) — με βάση την Ανακεφαλαίωση (σελ. 44), οι κυριότερες μεταβολές είναι η αύξηση του μεγέθους και της χωρητικότητας της μήτρας, η διόγκωση των μαστών και η έναρξη της παραγωγής γάλακτος, γιατί εξυπηρετούν άμεσα το κύημα και προετοιμάζουν τη λοχεία και τον θηλασμό:
- Μήτρα: μήκος από 9 σε 32 cm, βάρος από 50 σε 1000 g, χωρητικότητα ×1000 (υπερπλασία-υπερτροφία μυϊκών ινών)· ο τράχηλος γίνεται μαλακός-κυανέρυθρος και προς το τέλος εξαλείφεται (σελ. 33).
- Μαστοί: διόγκωση από οιστρογόνα-προγεστερόνη-αυξητική ορμόνη, φυμάτια Montgomery, πύαρ από τον 3ο-4ο μήνα (σελ. 33-34).
- Σημαντικές είναι επίσης οι μεταβολές που επηρεάζουν την υγεία της εγκύου και πρέπει να παρακολουθούνται: αιμοποιητικό (αύξηση όγκου πλάσματος → μείωση αιματοκρίτη-αιμοσφαιρίνης: κίνδυνος αναιμίας — γι' αυτό σίδηρος), καρδιαγγειακό (αύξηση παροχής, κιρσοί), ουροποιητικό (συχνουρία, στάση ούρων → ουρολοίμωξη), πεπτικό (καύσος, ναυτία-έμετοι που σε υπερβολή γίνονται υπερέμεση, δυσκοιλιότητα, αιμορροΐδες), αναπνευστικό (άνοδος διαφράγματος, δύσπνοια), ψυχικές (άγχος, μελαγχολία — ανάγκη κατανόησης), δέρμα (χλόασμα, ραβδώσεις) και λόρδωση. Οι υπερβολικές μεταβολές μετατρέπουν τις φυσιολογικές καταστάσεις σε παθολογικές (σελ. 33-35).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: σημαντικότερες η αύξηση μήτρας (9 → 32 cm, 50 → 1000 g), η διόγκωση μαστών-έναρξη γάλακτος (εξυπηρετούν κύημα-θηλασμό), καθώς και οι μεταβολές αίματος (πτώση Ht-Hb), καρδιαγγειακού, ουροποιητικού, πεπτικού και ψυχισμού που επηρεάζουν την υγεία της εγκύου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ερώτηση γνώμης· η λύση είναι ενδεικτική σύνθεση από το κεφάλαιο.
Ερώτηση 11 — Πιθανά σημεία — επιλογή
Ερώτηση: Πιθανά σημεία εγκυμοσύνης. Σημειώστε μία απάντηση: α. Καθυστέρηση εμμήνου ρύσεως β. Πρωινή ναυτία γ. Αιμορραγία από τον κόλπο δ. Διόγκωση μαστών ε. α+β+γ στ. α+β+δ
Απάντηση:
- Σωστή απάντηση: στ (α+β+δ). Η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως, η ναυτία (πρωινή) και η διόγκωση των μαστών είναι ενδείξεις εγκυμοσύνης — το βιβλίο τις κατατάσσει στα συμπτώματα της αρχόμενης εγκυμοσύνης (μαζί με την αύξηση βάρους και τη συχνουρία), τα οποία κάνουν την εγκυμοσύνη πιθανή αλλά όχι βέβαιη (σελ. 35).
- Η αιμορραγία από τον κόλπο (γ) δεν είναι σημείο εγκυμοσύνης — αντίθετα, στην εγκυμοσύνη είναι παθολογικό εύρημα (αποβολή, εξωμήτριος, μύλη, προδρομικός πλακούντας) (σελ. 88). Βέβαια σημεία είναι μόνο οι κινήσεις, οι παλμοί, η ψηλάφηση μελών και το υπερηχογράφημα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) στ (α+β+δ): καθυστέρηση εμμήνου, ναυτία, διόγκωση μαστών· η κολπική αιμορραγία δεν είναι σημείο εγκυμοσύνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Σωστό-λάθος — διάγνωση
Ερώτηση: Σημειώστε ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος α. Η εγκυμοσύνη είναι δύσκολο να διαγνωστεί στα αρχικά στάδια β. Η καθυστέρηση της αναμενόμενης εμμήνου ρύσεως είναι πιθανό σημείο εγκυμοσύνης γ. Η διάγνωση της εγκυμοσύνης γίνεται με βεβαιότητα, με προσδιορισμό της χοριακής γοναδοτροπίνης στο αίμα ή στα ούρα δ. Η εξέταση με υπερήχους είναι επικίνδυνη και καλό είναι να αποφεύγεται στην αρχή της εγκυμοσύνης ε. Η καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως δε σημαίνει πάντα εγκυμοσύνη
Απάντηση:
-
- α. Λάθος — η χοριακή γοναδοτροπίνη ανιχνεύεται στο αίμα (β-hCG) 7 ημέρες μετά τη σύλληψη, πριν ακόμη την καθυστέρηση, και στα ούρα (τεστ κύησης) την 6η εβδομάδα· ο εμβρυϊκός σάκος φαίνεται στο υπερηχογράφημα από την 6η εβδομάδα (σελ. 36).
- β. Σωστό — η καθυστέρηση είναι η πρώτη ένδειξη (σύμπτωμα αρχόμενης εγκυμοσύνης), όχι όμως βέβαιο σημείο (σελ. 35, 44).
- γ. Σωστό — η χοριακή γοναδοτροπίνη παράγεται από τον πλακούντα και χρησιμεύει για τη διάγνωση της εγκυμοσύνης (β-hCG αίματος, τεστ κύησης ούρων) (σελ. 36).
- δ. Λάθος — το υπερηχογράφημα γίνεται από την αρχή της εγκυμοσύνης για τον καθορισμό της ηλικίας κύησης και της θέσης εμφύτευσης (αποκλεισμός εξωμήτριας) και είναι από τις βασικές εξετάσεις της αρχής (σελ. 36, 39).
- ε. Σωστό — η καθυστέρηση μπορεί να οφείλεται σε άλλα αίτια (διαταραχές κύκλου, ψυχολογικοί λόγοι κ.λπ.)· γι' αυτό η εγκυμοσύνη επιβεβαιώνεται με τεστ κύησης-υπέρηχο (σελ. 35-36).
Σύνοψη: (ενδεικτική) α Λ (β-hCG 7 ημέρες μετά τη σύλληψη), β Σ, γ Σ, δ Λ (ο υπέρηχος είναι βασική εξέταση αρχής), ε Σ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Περιστατικό — φίλη 20 ετών
Ερώτηση: Φίλη σας, ηλικίας 20 ετών, σας λέει πως έχει καθυστέρηση της εμμήνου ρύσεως 15 ημέρες, έχει ναυτία κάθε πρωί και το στήθος της είναι διογκωμένο. Τι θα σκεφτείτε; Τι θα τη ρωτήσετε για να το επιβεβαιώσετε; Τι θα τη συμβουλεύατε να κάνει;
Απάντηση:
- Ενδεικτική απάντηση (σελ. 35-36, 38-42):
- Τι θα σκεφτώ: καθυστέρηση εμμήνου ρύσεως, πρωινή ναυτία και διόγκωση μαστών είναι συμπτώματα αρχόμενης εγκυμοσύνης — πιθανότατα είναι έγκυος (χωρίς να αποκλείεται άλλη αιτία της καθυστέρησης).
- Τι θα τη ρωτήσω: αν έχει σεξουαλικές επαφές και αν χρησιμοποιεί αντισύλληψη· την 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως και αν ο κύκλος της είναι κανονικός· αν έχει συχνουρία, αύξηση βάρους, έμετους· αν έχει αιμορραγία ή πόνο στην κοιλιά (κίνδυνος εξωμήτριας-αποβολής)· αν παίρνει φάρμακα, καπνίζει ή πίνει.
- Τι θα τη συμβουλέψω: να κάνει τεστ κύησης στα ούρα (ανιχνεύει τη χοριακή γοναδοτροπίνη από την 6η εβδομάδα) ή β-hCG στο αίμα· να επισκεφθεί μαιευτήρα-γυναικολόγο για υπερηχογράφημα που θα επιβεβαιώσει την εγκυμοσύνη και θα ελέγξει τη θέση εμφύτευσης (αποκλεισμός εξωμήτριας) και την ηλικία κύησης· να ξεκινήσει τις εξετάσεις της αρχής της εγκυμοσύνης και τη μηνιαία παρακολούθηση· στο μεταξύ να μην παίρνει φάρμακα χωρίς οδηγία γιατρού, να μην καπνίζει και να μην πίνει αλκοόλ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποψία εγκυμοσύνης (συμπτώματα αρχόμενης)· ρωτώ για επαφές-αντισύλληψη, Τ.Ε.Ρ., συχνουρία-βάρος, αιμορραγία-πόνο, φάρμακα-κάπνισμα· συμβουλή: τεστ κύησης/β-hCG, επίσκεψη σε μαιευτήρα για υπερηχογράφημα (θέση εμφύτευσης), εξετάσεις αρχής, αποφυγή φαρμάκων-καπνού-αλκοόλ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Περιστατικό — ενδεικτική απάντηση από το κεφάλαιο.
Ερώτηση 14 — Πολύδυμη κύηση
Ερώτηση: Τι είναι τα μονοωογενή και τι τα πολυωογενή πολύδυμα; Αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά τους.
Απάντηση:
- Πολύδυμη είναι η κύηση με περισσότερα από ένα έμβρυα ταυτόχρονα στη μήτρα. Μονοωογενή κυήματα προέρχονται από ένα ωάριο (που γονιμοποιήθηκε και διαιρέθηκε) και έχουν (σελ. 43):
- ίδιο φύλο,
- όμοιους σωματικούς χαρακτήρες (μοιάζουν πολύ),
- ίδια δακτυλικά αποτυπώματα,
- κοινό πλακούντα,
- κοινό ή ξεχωριστό άμνιο,
- κοινό χόριο.
- Πολυωογενή κυήματα προέρχονται από δύο ωάρια (γονιμοποιήθηκαν από δύο σπερματοζωάρια) και έχουν (σελ. 43-44):
- το φύλο δεν είναι απαραίτητα το ίδιο,
- μοιάζουν μεταξύ τους απλά σαν αδέλφια,
- διαφορετικό πλακούντα,
- διαφορετικό αμνιακό σάκο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μονοωογενή: από ένα ωάριο — ίδιο φύλο, όμοια, ίδια αποτυπώματα, κοινός πλακούντας-χόριο, κοινό ή ξεχωριστό άμνιο. Πολυωογενή: από δύο ωάρια — όχι απαραίτητα ίδιο φύλο, σαν αδέλφια, διαφορετικός πλακούντας και αμνιακός σάκος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Εξετάσεις αρχής
Ερώτηση: Αναφέρετε τις βασικές εργαστηριακές εξετάσεις που πρέπει να κάνει μια γυναίκα στην αρχή της εγκυμοσύνης της.
Απάντηση:
- Οι εργαστηριακές εξετάσεις στην αρχή της εγκυμοσύνης είναι (σελ. 38-39):
- Γενική αίματος — προσδιορισμός αιμοσφαιρίνης για αποκλεισμό αναιμίας.
- Παράγοντας Rhesus.
- Ομάδα αίματος.
- Ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης — αν είναι φορέας μεσογειακής αναιμίας.
- Γενική ούρων — γλυκόζη ή λεύκωμα στα ούρα.
- Έλεγχος για ερυθρά, ηπατίτιδα Β και C, τοξοπλάσμωση, κυτταρομεγαλοϊό, σύφιλη και HIV.
- Υπερηχογράφημα — ηλικία κύησης και θέση εμφύτευσης.
- Η γενική ούρων επαναλαμβάνεται κάθε μήνα, η γενική αίματος 3-4 φορές στην εγκυμοσύνη, και τη 16η εβδομάδα καλλιέργεια ούρων σε όλες. Στο 3ο τρίμηνο: έλεγχος για διαβήτη (24η-28η εβδομάδα), έλεγχος ούρων-κολποτραχηλικού υγρού για β-αιμολυτικό στρεπτόκοκκο ομάδας Β, νέο υπερηχογράφημα την 32η εβδομάδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γενική αίματος, Rhesus, ομάδα αίματος, ηλεκτροφόρηση Hb, γενική ούρων, έλεγχος ερυθράς-ηπατίτιδας Β/C-τοξοπλάσμωσης-CMV-σύφιλης-HIV, υπερηχογράφημα· έπειτα γενική ούρων μηνιαία, καλλιέργεια ούρων 16η, διαβήτης 24η-28η, στρεπτόκοκκος Β, υπέρηχος 32η.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Κάθε επίσκεψη
Ερώτηση: Τι πρέπει να εξετάζεται από το γιατρό της σε κάθε επίσκεψη της εγκύου;
Απάντηση:
-
Η έγκυος επισκέπτεται τον γιατρό μία φορά τον μήνα. Σε κάθε επίσκεψη ελέγχονται (σελ. 37-38):
- Η αρτηριακή πίεση.
- Η παρουσία οιδημάτων.
- Το σωματικό βάρος (αύξηση ≤ 10 kg συνολικά).
- Επισκόπηση της κοιλιάς — σχήμα και ύψος της μήτρας (πυθμένας: 12η εβδ. ηβική σύμφυση, 24η ομφαλός, 36η ξιφοειδής, 40ή δύο δάκτυλα κάτω από την ξιφοειδή).
- Ψηλάφηση της κοιλιάς με τους χειρισμούς του Λεοπόλδου (πυθμένας-θέση, πλάγια τοιχώματα-θέση και σχήμα, πάνω από την ηβική σύμφυση-εμπέδωση).
- Ακρόαση των καρδιακών παλμών του εμβρύου στο σημείο που εφάπτεται η ράχη του στο κοιλιακό τοίχωμα — 120-140 παλμοί/λεπτό, περίπου διπλάσιοι της μητέρας.
Η γυναίκα τοποθετείται ύπτια με γυμνή την κοιλιά από την ξιφοειδή απόφυση έως την ηβική σύμφυση. Επιπλέον, η γενική ούρων γίνεται κάθε μήνα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρτηριακή πίεση, οιδήματα, σωματικό βάρος, επισκόπηση (σχήμα-ύψος μήτρας), ψηλάφηση με χειρισμούς Λεοπόλδου, ακρόαση παλμών εμβρύου (120-140/λεπτό)· γενική ούρων κάθε μήνα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Προγεννητικός έλεγχος
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις γίνεται προγεννητικός έλεγχος; Ποιες είναι οι εξετάσεις που γίνονται και ποιες νόσοι κυρίως ελέγχονται;
Απάντηση:
-
Προγεννητικός έλεγχος = ειδικές εξετάσεις στη μητέρα ή το έμβρυο για έγκαιρη διάγνωση ανωμαλιών του εμβρύου και αντιμετώπισή τους. Γίνεται σε (σελ. 39):
- ηλικία εγκύου άνω των 35 ετών,
- γνωστή χρωμοσωμική ανωμαλία σε γονέα,
- ιστορικό γέννησης παιδιού με χρωμοσωμική ανωμαλία (σύνδρομο Down),
- ιστορικό αιματολογικής νόσου (μεσογειακή αναιμία, αιμορροφιλία),
- ιστορικό μεταβολικού νοσήματος στην οικογένεια,
- κίνδυνο για ανωμαλίες του Κ.Ν.Σ.
-
Εξετάσεις (σελ. 39-40):
- Μέτρηση αυχενικής πτυχής — 11η-13η εβδομάδα.
- Τριπλό τεστ (Α τεστ) — 16η εβδομάδα: οιστριόλη, α-εμβρυϊκή πρωτεΐνη, ελεύθερη β-hCG, σε συνδυασμό με ηλικία και υπερηχογράφημα → πιθανότητα ανωμαλίας.
- Ανατομικό υπερηχογράφημα — 20ή εβδομάδα (ανωμαλίες διάπλασης).
- Λήψη τροφοβλάστης — 10η-12η εβδομάδα, παρακέντηση κοιλιακών τοιχωμάτων με υπερήχους, απάντηση σε 24 ώρες.
- Αμνιοπαρακέντηση — 15η-17η εβδομάδα, λήψη αμνιακού υγρού, απάντηση σε 3 εβδομάδες.
Νόσοι που ελέγχονται: ανωμαλίες Κ.Ν.Σ. (δισχιδής ράχη, μηνιγγομυελοκήλη), αιματολογικές (μεσογειακή αναιμία), χρωμοσωμικές (σύνδρομο Down), δερματικές νόσοι, διαταραχές μεταβολισμού, ινοκυστική νόσος κ.λπ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε: ηλικία >35, χρωμοσωμική ανωμαλία γονέα, προηγούμενο παιδί με Down, αιματολογική-μεταβολική νόσος, κίνδυνος ΚΝΣ. Εξετάσεις: αυχενική πτυχή 11-13, τριπλό τεστ 16, ανατομικό υπερηχογράφημα 20, λήψη τροφοβλάστης 10-12, αμνιοπαρακέντηση 15-17. Νόσοι: ΚΝΣ, μεσογειακή, Down, δερματικές, μεταβολικές, ινοκυστική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Διάρκεια εγκυμοσύνης
Ερώτηση: Ποια είναι η διάρκεια της φυσιολογικής εγκυμοσύνης;
Απάντηση:
- Η διάρκεια της εγκυμοσύνης στον άνθρωπο ανέρχεται σε 280 ημέρες ή 40 εβδομάδες (από την 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως) (σελ. 36). Ο πλακούντας λειτουργεί όσο και η εγκυμοσύνη, 40 εβδομάδες, και μετά γερνά (σελ. 29). Τοκετός από την 38η έως και την 40ή εβδομάδα = τελειόμηνος· μετά αρχίζει η παράταση (σελ. 50).
Σύνοψη: (ενδεικτική) 280 ημέρες ή 40 εβδομάδες από την 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Π.Η.Τ.
Ερώτηση: Πώς υπολογίζεται η Π.Η.Τ.; Δώστε ένα παράδειγμα.
Απάντηση:
-
Η πιθανή ημερομηνία τοκετού (Π.Η.Τ.) προσδιορίζεται με τον κανόνα του Naegele, σε γυναίκες με κύκλο 28 ημερών (σελ. 36):
- Α. 1η ημέρα της τελευταίας εμμήνου ρύσεως (Τ.Ε.Ρ.) + 10 ημέρες + 9 μήνες, ή
- Β. 1η ημέρα της Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες − 3 μήνες (στο επόμενο έτος).
-
Παράδειγμα: εγκυμονούσα με πρώτη ημέρα τελευταίας εμμήνου ρύσεως την 5/4/99:
- Π.Η.Τ. = 5/4/99 + 10 ημέρες + 9 μήνες = 15/1/2000.
- Π.Η.Τ. = 5/4/99 + 10 ημέρες − 3 μήνες = 15/1/2000.
(Ισοδύναμο με 280 ημέρες / 40 εβδομάδες από την Τ.Ε.Ρ.· το βιβλίο γράφει «κανόνας του Naegel».)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κανόνας Naegele: 1η ημέρα Τ.Ε.Ρ. + 10 ημέρες + 9 μήνες (ή + 10 ημέρες − 3 μήνες)· π.χ. Τ.Ε.Ρ. 5/4/99 → Π.Η.Τ. 15/1/2000.
Κριτήρια αξιολόγησης:
