Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 68) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 68)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 6.

Ερώτηση 1 — Μικροσκοπική εικόνα M. tuberculosis

Ερώτηση: Ποια είναι η μικροσκοπική εικόνα του Μ. tuberculosis;

Απάντηση:

• Το M. tuberculosis είναι λεπτό και ίσιο βακτηρίδιο, αν και μερικές φορές εμφανίζει κάμψη. Είναι ακίνητο, άσπορο, αερόβιο, οξεάντοχο. Τα κύτταρά του διατάσσονται σε ζεύγη παράλληλα το ένα προς το άλλο ή σε μικρούς σωρούς. Είναι Gram θετικό, η χρώση του όμως είναι πολύ δύσκολη λόγω των πολλών λιπιδίων του τοιχώματος (υδρόφοβη επιφάνεια)· οι χρωστικές εισέρχονται μόνο με θέρμανση. Με την ειδική χρώση Ziehl-Neelsen χρωματίζεται κόκκινο και δεν αποχρωματίζεται με αλκοόλη-οξύ — οξεάντοχα κόκκινα βακτηρίδια σε μπλε φόντο (σχ. 6.1, σελ. 61).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λεπτό, ίσιο (ενίοτε καμπτόμενο) βακτηρίδιο, ακίνητο, άσπορο, αερόβιο, οξεάντοχο, σε ζεύγη παράλληλα ή μικρούς σωρούς· Gram θετικό δύσχρωστο — με Ziehl-Neelsen κόκκινο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οξεάντοχο – αλκοολάντοχο

Ερώτηση: Γιατί το Μ. tuberculosis χαρακτηρίζεται οξεάντοχο και αλκοολάντοχο βακτήριο;

Απάντηση:

• Το κυτταρικό τοίχωμα του M. tuberculosis περιέχει πολλά λιπίδια — ιδίως ένα παχύ λιπιδικό στρώμα από μυκολικό οξύ — που καθιστούν την επιφάνειά του υδρόφοβη. Γι' αυτό η χρώση του είναι δύσκολη: μόνο εάν θερμανθεί το μικροβιακό κύτταρο εισέρχονται οι χρωστικές στο κυτταρόπλασμα (χρώση Ziehl-Neelsen με θερμή καρβολική φουξίνη → κόκκινο). Όταν όμως χρωματιστεί, δεν αποχρωματίζεται όταν προστεθεί στο παρασκεύασμα αιθυλική αλκοόλη που περιέχει HCl 3% — η λιπιδική στιβάδα συγκρατεί τη χρωστική. Ακριβώς επειδή δεν αποχρωματίζεται με οξέα και αλκοόλη χαρακτηρίζεται ως οξεάντοχο και αλκοολάντοχο βακτηρίδιο — «στην ύπαρξη του μυκολικού οξέος οφείλεται η οξεαντοχή του» (σελ. 61-63, 67).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί, λόγω των πολλών λιπιδίων (μυκολικό οξύ) του τοιχώματος, αφού χρωματιστεί (με θέρμανση, Ziehl-Neelsen) δεν αποχρωματίζεται με αιθυλική αλκοόλη + HCl 3% — αντέχει σε οξέα και αλκοόλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Βιοχημικές M. tuberculosis

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σπουδαιότερες βιοχημικές ιδιότητες του Μ. tuberculosis;

Απάντηση:

• Οι πιο χαρακτηριστικές βιοχημικές ιδιότητες του M. tuberculosis (πίν. 6.1, σελ. 62) είναι:

  • Η παραγωγή νιασίνης (νικοτινικού οξέος) — θετική.
  • Η αναγωγή των νιτρικών αλάτων σε νιτρώδη — θετική.
  • Η μη παραγωγή καταλάσης στους 68 °C: όλα τα είδη του γένους Mycobacteria παράγουν καταλάση, αλλά στο M. tuberculosis δεν παρατηρείται παραγωγή καταλάσης μετά από θέρμανση των αποικιών στους 68 °C για 20 min (θερμοευαίσθητη καταλάση).

  Η παραγωγή νιασίνης, όπως και το αρνητικό αποτέλεσμα στη δοκιμασία καταλάσης στους 68 °C, αρκούν για την ταυτοποίηση του M. tuberculosis στο εργαστήριο (διάκριση από άτυπα-σαπροφυτικά Μυκοβακτηρίδια).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραγωγή νιασίνης +, αναγωγή νιτρικών σε νιτρώδη +, καταλάση στους 68 °C (20 min) − (θερμοευαίσθητη)· νιασίνη + και καταλάση 68 °C − αρκούν για ταυτοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Διάγνωση M. tuberculosis

Ερώτηση: Ποια είναι η πορεία της εργαστηριακής διάγνωσης του Μ. tuberculosis;

Απάντηση:

• Η εργαστηριακή διάγνωση γίνεται με (σελ. 63-64):
  1. Μικροσκοπική εξέταση άμεσων παρασκευασμάτων χρωματισμένων με Ziehl-Neelsen. Αν το δείγμα προέρχεται από υλικό χωρίς φυσιολογική χλωρίδα (π.χ. ΕΝΥ) και παρατηρηθούν οξεάντοχα βακτηρίδια, δίνεται θετική απάντηση χωρίς να περιμένουμε την καλλιέργεια. Αν προέρχεται από περιοχή με χλωρίδα (πτύελα), περιμένουμε την καλλιέργεια, γιατί σαπροφυτικά Μυκοβακτηρίδια και Ακτινομύκητες έχουν την ίδια εικόνα.
  2. Προεπεξεργασία δειγμάτων με χλωρίδα (πτύελα) — μέθοδος Petroff: πτύελα + τριπλάσια ποσότητα NaOH 4%, ανάμειξη → επώαση 37 °C για 30 min → φυγοκέντρηση 2000-3000 στροφές, 10 min → αφαίρεση υπερκειμένου, στο ίζημα HCl 8% για εξουδετέρωση → από το ίζημα επιχρίσματα Ziehl-Neelsen και εμβολιασμός των υλικών (σήμερα και ταχύτερες μέθοδοι ρευστοποίησης, χρώση cold stain).
  3. Καλλιέργεια του δείγματος (πτύελα, ούρα, ΕΝΥ) σε ειδικά θρεπτικά υλικά (Löwenstein-Jensen, CO₂ 10%, 37 °C) και επώαση 40 ημερών περίπου — έλεγχος κάθε εβδομάδα (έως 6 εβδομάδες).
  4. Μακροσκοπική και μικροσκοπική μελέτη των ύποπτων αποικιών (μικρές, ξηρές, υποκίτρινες, ρυτιδώδεις· οξεάντοχα βακτηρίδια).
  5. Έλεγχος των ύποπτων αποικιών για παραγωγή νιασίνης, αναγωγή νιτρικών και παραγωγή θερμοανθεκτικής καταλάσης στους 68 °C (νιασίνη + / καταλάση 68 °C − = M. tuberculosis).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1) Άμεση μικροσκόπηση Ziehl-Neelsen (θετική απάντηση αν το δείγμα είναι χωρίς χλωρίδα, π.χ. ΕΝΥ)· 2) προεπεξεργασία πτυέλων με Petroff (NaOH 4% ×3, 37 °C 30΄, φυγοκέντρηση, HCl 8%)· 3) καλλιέργεια σε Löwenstein-Jensen ≈ 40 ημέρες· 4) μελέτη αποικιών· 5) νιασίνη, νιτρικά, καταλάση 68 °C.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Μορφές λέπρας

Ερώτηση: Με ποιες κλινικές μορφές εμφανίζεται η λέπρα στον άνθρωπο και ποια τα βασικά χαρακτηριστικά τους;

Απάντηση:

• Η λέπρα (χρόνια νόσος από το M. leprae) εμφανίζεται με δύο κλινικές μορφές (σελ. 65-66):

  • Φυματώδης λέπρα: εμφανίζονται οζίδια στο δέρμα ή μεγάλες επίπεδες πλάκες στο πρόσωπο, στα άκρα και στον κορμό, που ξεχωρίζουν σαφώς από το υγιές δέρμα. Είναι η καλοήθης μορφή, που μερικές φορές αυτοθεραπεύεται, δεν είναι μεταδοτική και δεν αναγνωρίζεται εύκολα.
  • Λεπροματώδης λέπρα: υπάρχουν εκτεταμένες και διεισδυτικές δερματικές βλάβες στο πρόσωπο, όπως η καθίζηση της μύτης λόγω απώλειας των ρινικών οστών και χόνδρων· είναι η βαριά, μεταδοτική μορφή — μόνο οι πάσχοντες από βαριές επιπλοκές της νοσηλεύονται σε ειδικά νοσοκομεία.

  Και στις δύο μορφές προσβάλλονται τα περιφερικά νεύρα, με αποτέλεσμα την απώλεια της αίσθησης του πόνου και της θερμότητας. Οι βλάβες εντοπίζονται κατά προτίμηση στο δέρμα προσώπου-άκρων, γιατί το M. leprae ευνοείται από τις χαμηλές θερμοκρασίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυματώδης (οζίδια-επίπεδες πλάκες σε πρόσωπο-άκρα-κορμό, σαφώς οριοθετημένες, καλοήθης, αυτοθεραπευόμενη, μη μεταδοτική) και λεπροματώδης (εκτεταμένες διεισδυτικές βλάβες προσώπου, καθίζηση μύτης)· και στις δύο προσβολή περιφερικών νεύρων → απώλεια αίσθησης πόνου-θερμότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Διάγνωση M. leprae

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εργαστηριακή διάγνωση του Μ. leprae;

Απάντηση:

• Επειδή το M. leprae δεν έχει γίνει δυνατό να καλλιεργηθεί σε τεχνητά θρεπτικά υλικά, η εργαστηριακή διάγνωση γίνεται μόνο μικροσκοπικά: με την αναζήτηση οξεάντοχων βακτηριδίων σε άμεσα παρασκευάσματα χρωματισμένα με τη χρώση Ziehl-Neelsen (το M. leprae είναι οξεάντοχο-αλκοολάντοχο, με την ίδια μορφολογία με το M. tuberculosis). Το δείγμα μπορεί να προέρχεται από ξέσματα του βλεννογόνου της μύτης, από τις αλλοιώσεις του δέρματος ή από μια σταγόνα αίματος από το λοβίο του αυτιού (περιοχές χαμηλής θερμοκρασίας όπου εντοπίζεται το βακτήριο) (σελ. 66-67).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόνο μικροσκοπικά (δεν καλλιεργείται): αναζήτηση οξεάντοχων βακτηριδίων με Ziehl-Neelsen σε άμεσα παρασκευάσματα από ξέσματα ρινικού βλεννογόνου, δερματικές αλλοιώσεις ή σταγόνα αίματος από το λοβίο του αυτιού.

Κριτήρια αξιολόγησης: