Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 21) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1 (Ερωτήσεις σελ. 21)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.

Ερώτηση 1 — Ορισμός – κατηγορίες

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα και σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται;

Απάντηση:

• Φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα ονομάζουμε το σύνολο των βακτηρίων που, κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, καλύπτουν (αποικίζουν) το δέρμα και τις επιφάνειες των βλεννογόνων των ανοικτών κοιλοτήτων ενός μεγαλοοργανισμού. Η εγκατάστασή της αρχίζει κατά τον τοκετό και ολοκληρώνεται τη δωδέκατη ημέρα της ζωής του νεογνού· η κατανομή της είναι αυστηρά καθορισμένη (τροπισμός των μικροοργανισμών προς ορισμένους ιστούς).

  Διακρίνεται σε δύο κατηγορίες (σελ. 16):

  • Μόνιμη φυσιολογική χλωρίδα: επικρατεί σε κάθε περιοχή και αποκαθίσταται με την ίδια πάντοτε σύνθεση όταν διαταραχθεί.
  • Παροδική φυσιολογική χλωρίδα: αποικίζει τον ξενιστή παροδικά, από ώρες έως εβδομάδες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των βακτηρίων που φυσιολογικά αποικίζουν το δέρμα και τους βλεννογόνους των ανοικτών κοιλοτήτων (εγκατάσταση τοκετός-12η ημέρα)· κατηγορίες: μόνιμη (αποκαθίσταται με ίδια σύνθεση) και παροδική (ώρες-εβδομάδες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ρυθμιστικοί παράγοντες

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της λειτουργίας των ρυθμιστικών παραγόντων στον οργανισμό;

Απάντηση:

• Ο αριθμός των βακτηρίων της φυσιολογικής χλωρίδας είναι τεράστιος — υπερβαίνει κατά δέκα φορές τον αριθμό όλων των ευκαρυωτικών κυττάρων του σώματος. Ο ρόλος των ρυθμιστικών μηχανισμών είναι να εμποδίζουν την ανεξέλεγκτη αύξηση των βακτηρίων της χλωρίδας, ώστε να μην πολλαπλασιάζονται υπέρμετρα και να μην προκαλούν ασθένειες: «τα βακτήρια της φυσιολογικής χλωρίδας μπορούν εύκολα να αυξηθούν, αν δε λειτουργήσουν οι ρυθμιστικοί μηχανισμοί». Οι σπουδαιότεροι είναι (σελ. 16-17, 21):
  • Η κινητικότητα του εντέρου (απομάκρυνση περιεχομένου και βακτηρίων).
  • Η παραγωγή σιέλου και οι κινήσεις κατάποσης (μηχανικός καθαρισμός στόματος-φάρυγγα).
  • Η ροή των ούρων (έκπλυση της ουρήθρας).
  • Η παραγωγή γαλακτικού οξέος (όξινο περιβάλλον, π.χ. κόλπος pH 4-5).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμποδίζουν την ανεξέλεγκτη αύξηση των (10× τα κύτταρά μας) βακτηρίων της χλωρίδας ώστε να μην προκαλούν νόσο: κινητικότητα εντέρου, σίελος-κατάποση, ροή ούρων, παραγωγή γαλακτικού οξέος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Μετατροπή σε παθογόνα

Ερώτηση: Πότε τα βακτήρια της φυσιολογικής χλωρίδας μπορούν να μετατραπούν σε παθογόνα;

Απάντηση:

• Τα βακτήρια της φυσιολογικής χλωρίδας μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργήσουν ως παθογόνα (σελ. 17, 21):
  • Σε οργανισμούς με μειωμένο ανοσολογικό σύστημα, μετά από θεραπείες με κάποια φάρμακα λόγω σοβαρής ασθένειας (κακοήθειες, AIDS κ.ά.) — ανοσοκαταστολή.
  • Αν προκληθεί τοπικός τραυματισμός (τα βακτήρια εισχωρούν στους ιστούς).
  • Αν διαταραχθεί η οικολογική ισορροπία της χλωρίδας και επικρατήσουν παθογόνα μέλη της, μετά από χορήγηση μεγάλης ποσότητας αντιβιοτικών.
  • Αν μεταφερθούν σε περιοχή στην οποία δεν αποτελούν φυσιολογική χλωρίδα (π.χ. E. coli από το έντερο στην ουροδόχο κύστη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε μειωμένη ανοσολογική άμυνα (φάρμακα, κακοήθειες, AIDS), σε τοπικό τραυματισμό, σε διαταραχή της οικολογικής ισορροπίας από αντιβιοτικά (επικράτηση παθογόνων μελών) και αν μεταφερθούν σε περιοχή όπου δεν αποτελούν χλωρίδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Σχέσεις με τον ξενιστή

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σχέσεις των μικροοργανισμών της φυσιολογικής χλωρίδας με τον ξενιστή;

Απάντηση:

• Οι σχέσεις συνοψίζονται σε δύο κυρίως δραστηριότητες (σελ. 17-18):
  1. Τη μεταβολική: οι μικροοργανισμοί της χλωρίδας έχουν τεράστιο φάσμα μεταβολικών δραστηριοτήτων — θα μπορούσαν να θεωρηθούν «όργανο» του ανθρώπινου σώματος (η μεταβολική δραστηριότητα της χλωρίδας του εντέρου είναι ίση με του ήπατος). Συμμετέχει στον μεταβολισμό πολλών ουσιών που έρχονται σε επαφή με το δέρμα, εισπνέονται ή λαμβάνονται με τις τροφές, και στη σύνθεση βιταμινών.
  2. Την παρεμπόδιση της εγκατάστασης παθογόνων βακτηρίων (αντίσταση αποικισμού): προστατεύει τον ξενιστή από εισβολείς ικανούς να προκαλέσουν νόσο, με τους μηχανισμούς: ανταγωνισμός για την πρόσληψη θρεπτικών ουσιών, ανταγωνισμός για την κατάληψη των ίδιων υποδοχέων στα κύτταρα του ξενιστή, παραγωγή βακτηριοσινών (τοξικών για άλλα βακτήρια), παραγωγή πτητικών και λιπαρών οξέων και άλλων τοξικών μεταβολιτών, διέγερση του ανοσοποιητικού συστήματος του ξενιστή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο δραστηριότητες: μεταβολική («όργανο» — μεταβολισμός ουσιών, σύνθεση βιταμινών) και παρεμπόδιση εγκατάστασης παθογόνων/αντίσταση αποικισμού (ανταγωνισμός θρεπτικών-υποδοχέων, βακτηριοσίνες, πτητικά-λιπαρά οξέα, διέγερση ανοσοποιητικού).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Περιοχές με χλωρίδα – στείρες

Ερώτηση: Ποιες περιοχές του σώματος έχουν φυσιολογική μικροβιακή χλωρίδα και ποιες είναι στείρες βακτηρίων;

Απάντηση:

• Φυσιολογική χλωρίδα διαθέτουν (σελ. 18-21): το δέρμα, τα μάτια (επιπεφυκότας), ο έξω ακουστικός πόρος· από την αναπνευστική οδό η μύτη, το στόμα και η φαρυγγική κοιλότητα (η χλωρίδα φθάνει μέχρι τον λάρυγγα)· από το γαστρεντερικό ο ειλεός (κάτω λεπτό έντερο) και το παχύ έντερο (η πλουσιότερη χλωρίδα, ≥ 90% αναερόβια)· από το ουρογεννητικό ο γυναικείος κόλπος, τα εξωτερικά γεννητικά όργανα και η πρόσθια ουρήθρα.

  Στείρες βακτηρίων υπό φυσιολογικές συνθήκες: ο μέσος και ο έσω ακουστικός πόρος· ο λάρυγγας, η τραχεία, οι βρόγχοι, τα βρογχιόλια, οι κυψελίδες και οι παραρρινικοί κόλποι· ο οισοφάγος, το στομάχι και το άνω τμήμα του λεπτού εντέρου (μόνο παροδική διέλευση βακτηρίων)· όλες οι άλλες περιοχές του ουρογεννητικού (ουροδόχος κύστη, μήτρα, σάλπιγγες)· και γενικά οι κλειστές περιοχές του σώματος και τα υγρά τους — αίμα, εγκεφαλονωτιαίο υγρό, περικαρδιακός και πλευριτικός χώρος (στον υγιή περιτοναϊκό χώρο μπορεί να υπάρξουν παροδικά βακτήρια από το παχύ έντερο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χλωρίδα: δέρμα, επιπεφυκότας, έξω ακουστικός πόρος, μύτη-στόμα-φάρυγγας, ειλεός-παχύ έντερο, κόλπος-εξωτερικά γεννητικά-πρόσθια ουρήθρα· στείρα: μέσο-έσω αυτί, λάρυγγας-τραχεία-βρόγχοι-κυψελίδες-παραρρινικοί κόλποι, οισοφάγος-στομάχι-άνω λεπτό έντερο, ουροδόχος κύστη-μήτρα-σάλπιγγες, αίμα, ΕΝΥ, περικάρδιο-υπεζωκότας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Χλωρίδα ουρογεννητικού

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη μικροβιακή χλωρίδα του ουρογεννητικού συστήματος;

Απάντηση:

• Οι περιοχές του ουρογεννητικού συστήματος που φυσιολογικά αποικίζονται με βακτήρια είναι τα εξωτερικά γεννητικά όργανα, η πρόσθια ουρήθρα και ο κόλπος· όλες οι άλλες περιοχές (ουροδόχος κύστη, ουρητήρες, νεφροί, μήτρα, σάλπιγγες) είναι στείρες. Τη χλωρίδα αποτελούν: Enterococcus, Enterobacteriaceae (κυρίως E. coli, Klebsiella), Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Neisseria, Mycoplasma, Clostridium.

  Την πλουσιότερη χλωρίδα έχει ο γυναικείος κόλπος, που μεταβάλλεται με την ηλικία: πριν την ήβη και μετά την εμμηνόπαυση αποτελείται από τα βακτήρια του δέρματος, του εντέρου και του περινέου· κατά την αναπαραγωγική ηλικία αποτελείται κυρίως από αναερόβια βακτήρια, μικροαερόφιλους Γαλακτοβάκιλλους και βακτηρίδια που επιζούν στο όξινο περιβάλλον (pH 4-5) του κόλπου, το οποίο δημιουργούν οι Γαλακτοβάκιλλοι από τη διάσπαση του γλυκογόνου σε γαλακτικό οξύ με την επίδραση των οιστρογόνων. Το όξινο pH είναι ρυθμιστικός μηχανισμός που εμποδίζει την εγκατάσταση παθογόνων (σελ. 19-20).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποικίζονται μόνο εξωτερικά γεννητικά όργανα, πρόσθια ουρήθρα, κόλπος (τα υπόλοιπα στείρα)· Enterococcus, Enterobacteriaceae, S. aureus, S. epidermidis, Neisseria, Mycoplasma, Clostridium· πλουσιότερη ο κόλπος: προ ήβης/μετά εμμηνόπαυση βακτήρια δέρματος-εντέρου, αναπαραγωγική ηλικία αναερόβια + Γαλακτοβάκιλλοι (γλυκογόνο → γαλακτικό οξύ, pH 4-5 υπό οιστρογόνα).

Κριτήρια αξιολόγησης: