Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 27) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 27)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 2.

Ερώτηση 1 — Μικροσκοπική εικόνα S. aureus

Ερώτηση: Ποια είναι η μικροσκοπική εικόνα του S. aureus;

Απάντηση:

• Ο S. aureus στο μικροσκόπιο (χρώση Gram) είναι Gram θετικός κόκκος (χρωματίζεται ιώδης), που διατάσσεται σε σταφυλοειδείς σχηματισμούς (σαν τσαμπί σταφυλιού), σε τετράδες ή άτακτα. Είναι κόκκος ακίνητος, άσπορος, αερόβιος και χωρίς έλυτρο (εικ. 2.1, σελ. 22). Η σταφυλοειδής διάταξη είναι κοινό χαρακτηριστικό όλων των Σταφυλόκοκκων (σε αντίθεση με τις αλυσίδες των Στρεπτόκοκκων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram θετικός κόκκος σε σταφυλοειδείς σχηματισμούς, τετράδες ή άτακτα· ακίνητος, άσπορος, αερόβιος, χωρίς έλυτρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Μακροσκοπική εικόνα S. aureus

Ερώτηση: Ποια είναι η μακροσκοπική εικόνα του S. aureus στο αιματούχο και το Chapman άγαρ;

Απάντηση:

• Ο S. aureus καλλιεργείται σε κοινά, εμπλουτισμένα και εκλεκτικά θρεπτικά υλικά, αερόβια ή προαιρετικά αναερόβια, για 24 ώρες στους 37 °C (σελ. 22):
  • Στο αιματούχο άγαρ οι αποικίες περιβάλλονται από ζώνη αιμόλυσης (δράση αιμολυσινών) και εμφανίζουν τη χαρακτηριστική χρυσίζουσα χρωστική στα στερεά υλικά, η οποία γίνεται εντονότερη όταν το 24ωρο καλλιέργημα παραμείνει σε θερμοκρασία δωματίου (γι' αυτό «χρυσίζων»).
  • Στο Chapman άγαρ (εκλεκτικό υλικό με 7,5% NaCl) δίνει αποικίες μικρές, συμπαγείς και φουσκωτές, κίτρινες — το κίτρινο χρώμα οφείλεται στη ζύμωση της μαννιτόλης (αλλαγή του δείκτη του υλικού).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματούχο άγαρ: αποικίες με ζώνη αιμόλυσης και χρυσίζουσα χρωστική (εντονότερη σε θερμοκρασία δωματίου)· Chapman άγαρ (7,5% NaCl): μικρές, συμπαγείς, φουσκωτές, κίτρινες αποικίες από ζύμωση μαννιτόλης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Βιοχημικές ιδιότητες S. aureus

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βιοχημικές ιδιότητες του S. aureus;

Απάντηση:

• Ο S. aureus παράγει (πίν. 2.1, σελ. 23):

  • Το ένζυμο καταλάση, που διασπά το υπεροξείδιο του υδρογόνου (H₂O₂) σε νερό και οξυγόνο. Παράγεται από όλα τα είδη Σταφυλόκοκκων και είναι βασικό διαχωριστικό χαρακτηριστικό από τους Στρεπτόκοκκους, που δεν την παράγουν.
  • Το ένζυμο κοαγκουλάση (πηκτάση) — δύο ειδών: εξωκυττάρια ή ελεύθερη και συνδεδεμένη (προσκολλημένη στο κυτταρικό τοίχωμα). Η παραγωγή κοαγκουλάσης είναι η βασική διαχωριστική ιδιότητα του S. aureus από τους κοαγκουλάση-αρνητικούς Σταφυλόκοκκους (CNS), όπως ο S. epidermidis.
  • Μια θερμοανθεκτική δεοξυριβονουκλεάση (DNase) — χαρακτηριστική του S. aureus, όπως και η κοαγκουλάση.
  • Διασπά τη γλυκόζη και τη μαννιτόλη κάτω από αερόβιες και αναερόβιες συνθήκες (κίτρινες αποικίες στο Chapman).

  Πίνακας 2.1: καταλάση +, κοαγκουλάση +, DNase +, γλυκόζη-μαννιτόλη αερόβια + / αναερόβια +.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταλάση + (όλοι οι Σταφυλόκοκκοι — διαχωρισμός από Στρεπτόκοκκους), κοαγκουλάση + (ελεύθερη και συνδεδεμένη — διαχωρισμός από CNS), θερμοανθεκτική DNase +, διάσπαση γλυκόζης και μαννιτόλης αερόβια και αναερόβια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Παθογόνος δράση S. aureus

Ερώτηση: Ποια είναι η παθογόνος δράση του S. aureus;

Απάντηση:

• Ο S. aureus είναι παθογόνο βακτήριο που προσβάλλει όλα τα όργανα και όλους τους ιστούς, χάρη στις τοξικές ουσίες που παράγει (αιμολυσίνες α-δ, λευκοκτονίνες, εντεροτοξίνες A-E, υαλουρονιδάση, επιδερμολυτική τοξίνη). Ο αντιπροσωπευτικός τύπος της σταφυλοκοκκικής νόσου είναι η πυώδης φλεγμονή (σελ. 24):
  • Δερματικές σταφυλοκοκκιάσεις: δοθιήνας, ακμή, διαπυήσεις τραυμάτων κ.ά.
  • Αποστήματα εσωτερικών οργάνων και εμπυήματα κοιλοτήτων.
  • Αιματογενής διασπορά από μια σταφυλοκοκκική φλεγμονή σε απομακρυσμένα όργανα → σοβαρές λοιμώξεις: ενδοκαρδίτιδα (προσβολή των βαλβίδων της καρδιάς), οστεομυελίτιδα (οξεία πυώδης φλεγμονή στη μετάφυση των μακρών οστών).
  • Επίσης πνευμονία, μηνιγγίτιδα, τροφικές δηλητηριάσεις (από τις θερμοανθεκτικές εντεροτοξίνες σε τρόφιμα) κ.ά.
  • Η επιδερμολυτική τοξίνη προκαλεί επιδερμολυτική νέκρωση στα νεογνά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσβάλλει όλα τα όργανα-ιστούς· τύπος νόσου η πυώδης φλεγμονή: δερματικές σταφυλοκοκκιάσεις (δοθιήνας, ακμή, διαπυήσεις τραυμάτων), αποστήματα-εμπυήματα, αιματογενώς ενδοκαρδίτιδα-οστεομυελίτιδα, πνευμονία, μηνιγγίτιδα, τροφικές δηλητηριάσεις (εντεροτοξίνες), επιδερμολυτική νέκρωση νεογνών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Δείγματα – διάγνωση S. aureus

Ερώτηση: Σε ποια δείγματα απομονώνουμε συνήθως το S. aureus και πώς γίνεται η εργαστηριακή διάγνωση;

Απάντηση:

• Δείγματα: πύο αποστήματος, υγρό από παρακέντηση κλειστής κοιλότητας (ΕΝΥ, περικαρδιακό και αρθρικό υγρό), επιχρίσματα βλεννογόνων, υλικό δερματικών ή τραυματικών βλαβών, πτύελα, κόπρανα, ούρα, αίμα κ.ά.

  Εργαστηριακή διάγνωση (σελ. 24-25):

  1. Καλλιέργεια του δείγματος σε κατάλληλα θρεπτικά υλικά (κοινά, αιματούχο άγαρ, εκλεκτικό Chapman), 24 ώρες στους 37 °C.
  2. Μακροσκοπική εξέταση των αποικιών (χρυσίζουσες, αιμόλυση, κίτρινες στο Chapman) και χρώση κατά Gram ξηρών παρασκευασμάτων από τις αποικίες (Gram θετικοί κόκκοι σε σταφυλοειδείς σχηματισμούς).
  3. Ταυτοποίηση με βιοχημικές δοκιμασίες: δοκιμασία καταλάσης, δοκιμασία παραγωγής κοαγκουλάσης (βασική), θερμοανθεκτική DNase, API Staph κ.ά.
  4. Δοκιμή ευαισθησίας στα αντιβιοτικά (αντιβιόγραμμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δείγματα: πύο, υγρά παρακέντησης (ΕΝΥ, περικαρδιακό, αρθρικό), επιχρίσματα βλεννογόνων, δερματικές-τραυματικές βλάβες, πτύελα, κόπρανα, ούρα, αίμα· διάγνωση: καλλιέργεια → μακροσκοπική + Gram → βιοχημική ταυτοποίηση (καταλάση, κοαγκουλάση, API Staph) → αντιβιόγραμμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Παθογόνος δράση S. epidermidis

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την παθογόνο δράση του S. epidermidis;

Απάντηση:

• Η παθογόνος δράση του S. epidermidis οφείλεται στις δύο βασικές βιολογικές του ιδιότητες: την προσκολλητική ικανότητα και την παραγωγή βλέννας (slime). Προσκολλάται στις επιφάνειες των πλαστικών (ενδαγγειακών) καθετήρων ή άλλων θεραπευτικών ενδοπροσθετικών συσκευών, και οι βλεννώδεις ουσίες που παράγει τον προστατεύουν από τη δράση των αντιβιοτικών. Προκαλεί (σελ. 25-27):

  • Μετεγχειρητικές λοιμώξεις: ενδοκαρδίτιδες σε ασθενείς με τεχνητές βαλβίδες, σηψαιμία σε ασθενείς με ενδαγγειακούς καθετήρες, ουρολοιμώξεις κ.ά.
  • Μέση ωτίτιδα.
  • Χρόνιες δερματοπάθειες.
  • Τραυματικές λοιμώξεις.

  Προδιαθεσικοί παράγοντες είναι η ανοσοκαταστολή και οι προσθετικές χειρουργικές επεμβάσεις. Παράγει και μια αιμολυσίνη (ε-τοξίνη) όμοια με τη δ-τοξίνη του S. aureus.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οφείλεται σε προσκολλητική ικανότητα και παραγωγή βλέννας (slime) — προσκόλληση σε καθετήρες/ενδοπροσθέσεις, προστασία από αντιβιοτικά· μετεγχειρητικές λοιμώξεις (ενδοκαρδίτιδα τεχνητών βαλβίδων, σηψαιμία καθετήρων, ουρολοιμώξεις), μέση ωτίτιδα, χρόνιες δερματοπάθειες, τραυματικές λοιμώξεις· προδιάθεση: ανοσοκαταστολή, προσθετικές επεμβάσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Αποικίες S. epidermidis

Ερώτηση: Ποια είναι η μακροσκοπική εικόνα των αποικιών του S. epidermidis στο αιματούχο και στο Chapman άγαρ;

Απάντηση:

• Ο S. epidermidis αναπτύσσεται σε κοινά, εμπλουτισμένα και εκλεκτικά υλικά, αερόβια, στους 37 °C (σελ. 25):
  • Στο αιματούχο άγαρ παράγει αποικίες λευκές, κυκλικές, με διαφορετικού βαθμού αιμόλυση. Μερικά στελέχη παράγουν βλεννώδη ουσία (slime) και κάνουν γλοιώδεις αποικίες.
  • Στο εκλεκτικό υλικό Chapman αναπτύσσεται, όπως και ο S. aureus (ανέχεται το 7,5% NaCl), αλλά οι αποικίες του είναι λευκές και όχι κίτρινες, επειδή δεν διασπά τη μαννιτόλη — βασική μακροσκοπική διαφορά από τον S. aureus.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματούχο: λευκές, κυκλικές αποικίες με ποικίλου βαθμού αιμόλυση (γλοιώδεις όταν παράγουν slime)· Chapman: αναπτύσσεται αλλά λευκές (όχι κίτρινες) αποικίες γιατί δεν διασπά τη μαννιτόλη.

Κριτήρια αξιολόγησης: