Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 37) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 37)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 3.

Ερώτηση 1 — Κατηγορίες αιμόλυσης

Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διαχωρίζεται το γένος Streptococcus με βάση το είδος της αιμόλυσης που προκαλεί στο αιματούχο άγαρ;

Απάντηση:

• Με βάση το είδος της αιμόλυσης που προκαλούν οι Στρεπτόκοκκοι όταν αναπτυχθούν σε αιματούχο άγαρ, διαχωρίζονται σε (σελ. 28, εικ. 3.1):

  1. β-αιμολυτικούς: πλήρης αιμόλυση — πλήρης λύση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, με αποτέλεσμα τη δημιουργία διαυγούς ζώνης γύρω από την αποικία (π.χ. S. pyogenes).
  2. α-αιμολυτικούς ή πρασινίζοντες: μερική αιμόλυση, με αποτέλεσμα τη δημιουργία πράσινης ζώνης γύρω από την αποικία (π.χ. S. pneumoniae, S. viridans).
  3. γ-αιμολυτικούς ή μη αιμολυτικούς: καμία αιμόλυση (π.χ. E. faecalis).

  Οι β-αιμολυτικοί διαχωρίζονται περαιτέρω σε 20 ορο-ομάδες (A, B, C, D…) με βάση το σακχαριδικό αντιγόνο C του τοιχώματος (τυποποίηση κατά Lancefield).

Σύνοψη: (ενδεικτική) β-αιμολυτικοί (πλήρης αιμόλυση — διαυγής ζώνη), α-αιμολυτικοί/πρασινίζοντες (μερική — πράσινη ζώνη), γ-αιμολυτικοί/μη αιμολυτικοί (καμία αιμόλυση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Αιμολυσίνες πνευμονιοκόκκου

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τις αιμολυσίνες του S. pneumoniae;

Απάντηση:

• Η κυριότερη αιμολυσίνη του S. pneumoniae είναι η πνευμονολυσίνη-Ο: προκαλεί λύση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, είναι ευαίσθητη στην παρουσία οξυγόνου και μοιάζει αντιγονικά με τη στρεπτολυσίνη-Ο του S. pyogenes. Στη μερική δράση της (και στην παραγωγή H₂O₂) οφείλεται η α-αιμόλυση (πράσινη ζώνη) γύρω από τις αποικίες στο αιματούχο άγαρ. Άλλη τοξίνη είναι η πορφυρογόνος τοξίνη, στη δράση της οποίας αποδίδεται το εξάνθημα που μπορεί να παρουσιαστεί στην πνευμονιοκοκκική νόσο. Πάντως οι τοξίνες ελάχιστα συμβάλλουν στην παθογόνο δράση του πνευμονιοκόκκου, η οποία οφείλεται κυρίως στο παχύ έλυτρο (σελ. 33).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πνευμονολυσίνη-Ο: λύει ερυθρά, ευαίσθητη στο οξυγόνο, αντιγονικά όμοια με τη στρεπτολυσίνη-Ο (α-αιμόλυση)· επίσης πορφυρογόνος τοξίνη (εξάνθημα)· οι τοξίνες συμβάλλουν ελάχιστα στην παθογένεια (κύριος παράγοντας το έλυτρο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Διάγνωση πνευμονιοκόκκου

Ερώτηση: Ποια είναι η εργαστηριακή διάγνωση του S. pneumoniae;

Απάντηση:

• Η εργαστηριακή διάγνωση του S. pneumoniae γίνεται με (σελ. 34):
  • Μικροσκοπική εξέταση του υλικού από τις βλάβες μετά από χρώση κατά Gram (Gram θετικοί λογχοειδείς διπλόκοκκοι με έλυτρο).
  • Καλλιέργεια του ύποπτου υλικού σε αιματούχο και σοκολατόχρωμο άγαρ (CO₂ 10%, 37 °C). Το δείγμα μπορεί να είναι πτύελα, πύο αποστημάτων, εγκεφαλονωτιαίο υγρό, υγρό εξιδρωμάτων, επιχρίσματα, αίμα κ.ά.
  • Μακροσκοπική εξέταση αποικιών («σαν πιατάκι» με α-αιμόλυση, ξάσπρισμα στο σοκολατόχρωμο) και χρώση Gram ξηρών παρασκευασμάτων από τις ύποπτες αποικίες.
  • Έλεγχο της ευαισθησίας των αποικιών στην οπτοχίνη (αναστολή ανάπτυξης).
  • Δοκιμασία της χολής (κυτταρόλυση — διαλυτότητα στη χολή).
  • Δοκιμή ευαισθησίας στα αντιβιοτικά.
  • Αν χρειάζεται ορολογική τυποποίηση του στελέχους (σε επιδημίες), γίνεται η δοκιμασία εξοιδήσεως του ελύτρου με τους ειδικούς αντιορούς: αν αναμειχθεί το στέλεχος με τον αντίστοιχο αντιορό, παρατηρείται διόγκωση του ελύτρου, που φαίνεται σαν διαυγής περιοχή γύρω από το μικροβιακό κύτταρο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Gram υλικού → καλλιέργεια σε αιματούχο-σοκολατόχρωμο (πτύελα, πύο, ΕΝΥ, αίμα) → αποικίες «πιατάκι» με α-αιμόλυση + Gram → οπτοχίνη → δοκιμασία χολής → αντιβιόγραμμα → (επιδημίες) δοκιμασία εξοιδήσεως ελύτρου με αντιορούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Εικόνα πνευμονιοκόκκου

Ερώτηση: Περιγράψτε τη μακροσκοπική και τη μικροσκοπική εικόνα του S. pneumoniae.

Απάντηση:

• Μικροσκοπική εικόνα: ο S. pneumoniae είναι Gram θετικός κόκκος, ακίνητος, αερόβιος ή εκλεκτικά αναερόβιος, με σχήμα που μοιάζει με λόγχη ή φλόγα κεριού, και περιβάλλεται από παχύ έλυτρο. Τα κύτταρά του διατάσσονται σε ζεύγη (διπλόκοκκος) ή σχηματίζουν μικρές αλυσίδες (σχ. 3.2).

  Μακροσκοπική εικόνα (σελ. 32-33): μετά από 24ωρη επώαση στο αιματούχο άγαρ (37 °C, CO₂ 10%) οι αποικίες είναι κυκλικές, γυαλιστερές, ημιδιαφανείς, φουσκωτές στην περιφέρεια και χαμηλότερες στο κέντρο (σαν πιατάκια) και περιβάλλονται από ζώνη α-αιμόλυσης (πράσινο χρώμα — μερική αιμόλυση). Στο σοκολατόχρωμο άγαρ το πράσινο χρώμα είναι εντονότερο και παρατηρείται επιπλέον ξάσπρισμα (αποχρωματισμός) του υλικού κάτω από την αποικία, που οφείλεται στην παραγωγή υπεροξειδίου του υδρογόνου (H₂O₂) και είναι διαφοροδιαγνωστικό στοιχείο του είδους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μικροσκοπικά: Gram+ λογχοειδής/φλόγα κεριού διπλόκοκκος (ή μικρές αλυσίδες) με παχύ έλυτρο· μακροσκοπικά: αποικίες κυκλικές, γυαλιστερές, ημιδιαφανείς, «πιατάκια» (χαμηλό κέντρο) με α-αιμόλυση στο αιματούχο· στο σοκολατόχρωμο εντονότερο πράσινο και ξάσπρισμα κάτω από την αποικία (H₂O₂).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Παθογόνος δράση πνευμονιοκόκκου

Ερώτηση: Ποια είναι η παθογόνος δράση του S. pneumoniae;

Απάντηση:

• Η παθογόνος δράση του S. pneumoniae οφείλεται στο παχύ έλυτρο, το οποίο τον προφυλάσσει από τις αμυντικές δυνάμεις του οργανισμού (προστασία από τη φαγοκυττάρωση) και αυξάνει τη λοιμογόνο δράση του· οι τοξίνες του (πνευμονολυσίνη-Ο, πορφυρογόνος τοξίνη) ελάχιστα συμβάλλουν. Με βάση την αντιγονική σύσταση του πολυσακχαριδικού ελύτρου διακρίνεται σε ορολογικούς τύπους.

  Οι πιο γνωστές πνευμονιοκοκκικές ασθένειες είναι: η λοβώδης πνευμονία (κύριο αίτιο), η μέση πυώδης ωτίτιδα και η μηνιγγίτιδα. Με την κυκλοφορία του αίματος (μικροβιαιμία) το βακτήριο μπορεί να εγκατασταθεί σε άλλα όργανα και να προκαλέσει ενδοκαρδίτιδα, παραρρινοκολπίτιδα, αρθρίτιδα κ.ά. (σελ. 33-34).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οφείλεται στο παχύ έλυτρο (προστασία από φαγοκυττάρωση)· προκαλεί λοβώδη πνευμονία (κύριο αίτιο), μέση πυώδη ωτίτιδα, μηνιγγίτιδα και, με μικροβιαιμία, ενδοκαρδίτιδα, παραρρινοκολπίτιδα, αρθρίτιδα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Αποικίες E. faecalis

Ερώτηση: Περιγράψτε τη μακροσκοπική εικόνα του Ε. faecalis στο αιματούχο και στο Mac Conkey άγαρ No 2.

Απάντηση:

• Ο E. faecalis αναπτύσσεται σε κοινά και εκλεκτικά θρεπτικά υλικά, με άριστη θερμοκρασία 37 °C (σελ. 35):

  • Στο αιματούχο άγαρ δίνει αποικίες λείες, περιγεγραμμένες, χωρίς ζώνη αιμόλυσης (γ-αιμολυτικός — δεν παράγει αιμολυσίνες).
  • Στο υλικό Mac Conkey No 2 παράγει μικρότερες αποικίες με βαθυπόρφυρο χρώμα.

  Ο E. faecalis αναπτύσσεται αργά, γι' αυτό μια ουροκαλλιέργεια θεωρείται θετική και με λιγότερες από 100.000 c.f.u./ml ούρων. Διαχωρίζεται από τους Στρεπτόκοκκους γιατί αναπτύσσεται σε υλικό με NaCl 6,5% και σε υλικά με εσκουλίνη και χολή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιματούχο: λείες, περιγεγραμμένες αποικίες χωρίς αιμόλυση· Mac Conkey No 2: μικρότερες, βαθυπόρφυρες αποικίες· αργή ανάπτυξη (ουροκαλλιέργεια θετική και < 100.000 c.f.u./ml).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Παθογόνος δράση E. faecalis

Ερώτηση: Ποια είναι η παθογόνος δράση του Ε. faecalis;

Απάντηση:

• Ο E. faecalis είναι βακτήριο της φυσιολογικής χλωρίδας του εντέρου (ευκαιριακά παθογόνο). Όταν εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος, μπορεί να προκαλέσει λοιμώξεις όπως ενδοκαρδίτιδα. Προκαλεί ουρολοιμώξεις, λόγω της ευκολίας επιμόλυνσης από την εντερική χλωρίδα στην ουρογεννητική περιοχή — είναι συχνό αίτιο ουρολοιμώξεων. Ευθύνεται επίσης για νεογνική μηνιγγίτιδα, ενδονοσοκομειακές επιδημίες κ.ά. Δεν παράγει αιμολυσίνες ούτε καταλάση· μερικά στελέχη παράγουν υαλουρονιδάση και βακτηριοσίνες (σελ. 36-37).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέλος της εντερικής χλωρίδας (ευκαιριακό): ενδοκαρδίτιδα αν μπει στο αίμα, συχνό αίτιο ουρολοιμώξεων (επιμόλυνση από το έντερο), νεογνική μηνιγγίτιδα, νοσοκομειακές επιδημίες.

Κριτήρια αξιολόγησης: